(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "T. Lucretii Cari de rerum natura: libri sex, ex editione Gilberti Wakefieldi cum notis et ..."

Google 



This is a digitai copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a project 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legai copyright terni has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the originai volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with librarìes to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-C ommercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commerci al purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do noi send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpcoplcabout this project and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legai Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legai. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is stili in copyright varies from country to country, and we cani offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 






■■;•> 



» 






If ! 



Pt 



T. LUCRETII CARI 



DE RERUM NATURA LIBRI 



Lijr^9 



VOL. IH. 



Dilfk. H Vv. ClaM. ImctH. 



T. LUCRETII CARI 



DE RERUM NATURA LIBRI SEX 



EX EDinONE GILBERTI WAKEFIELDI 



CUM NOnS ET INTERPRETATIONE 



IN USUM DELPHINI 



VARIIS LECTIONIBUS 



NOTIS VARIORUM 



RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 



ET 



INDICE LOCUPLETISSIMO 



ACCURATE RECENSITI. 



VOLUMEN TERTTIUM. 



T 



LONDINI: 

CURASTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M. 

1823. 



NOTJE VARIORUM 



IN 



T, LUCRETIUM CARUM. 



LIBER IV. 



1334 



NOTiE VABIORUM IN 



DE RERUM NATURA LIB. !¥• 



1 AvkL Pieridum] Hi 17. vss. jam 
sup. lib. l. et a Lucretio positi sant, 
et a nobis eiplicati. Qaare iilinc 
pete, 8i quid reqairìs. Atque iisquae 
ibi diximos de * solo/ hoc adde : De- 
nique * solom ' idem valere interdum 
qood soleam, llcet yel ex bis verbis 
Plantinis intelligere, in Bacchid. 9. 
S. 98. ' Etiam rogas , qui toccis ha- 
beat auro sappactnm solami ?* Lamlh 
Istos 26. vss. qaibas attentam sibi 
Memminm sDuniy aat alium qnemvis 
Lectorem reddere cosator vid. 1. 
925. Creeeh. 

2 InUgroé] Ter. Prol. Adel. * Plau- 
tns hunc loconi Reliqnit iotegmni.' 
Creech, 

7 Anlm»$] Sic atraqae editio An« 
glicana, et lib. 1. reliquie animimi 
hoc loco habebanti nulla reddita ra« 
tiene. Pr, 

Exiolveré] Vide sup. vi. OSI. Gtf. 

9 Contingem ameta Upwé]Dno co* 
dices mannicripti habent, anUtngen» 
etmeta liquore. Non probo. Quo4 
autem Thraso scribit coniÌMgueni, 
quasi a verbo tinguo : suo more insa- 
nii. Est enim a verbo tango. Nam 
significat Lncretins le vera quondam 
contactum, non tinctoram ad imas 
parteis permanantem : idquc decla- 
rat idem verbum panilo post posi- 
tnm, * Contingnnt roellis dulci/ &c. 
et verbale tadu, prò quo mendose 
scrìbitur in qoibusdam libris volg. 
facto: mendosissime autem Zoilus 
Crochi legendum pntat. Sic Amob, 
lib. 8. dixit : * Quisquamne est homi- 
num, rationis alicnjus sapore contac- 
tns, qui pilos et lanugtnes credat in 
Deorum corporibus nasci.' Lamb. 

Lepore] Quidam Codd. Uquore, im- 
perite : 1.29. * Quo magis aeternum 
da dlctii, Diva, leporem*' Creech. 



17 Facto'] Ita quidam sup. Sed 
hic in 4. lib. erat tactu. Forte tractu, 
'Trahere/ ut «nrfy Graece, sit epo* 
tare. Gtf. 

Tactu] Alii prò poeto contendunt, 
tractUf i. e. haustu, Oifanius. Non 
tanti. Creech, 

24 PenpUie] Ita et lib. quidam ; et 
sup. 1. 948. ino. Gif. 

25 Pra$enti$] Legitur alibi codi- 
cum perseitftfy hoc sensu : Volui car- 
mino Pierio rationem exponere nos- 
tram dom parsptcis omnem naturam 
rerum: et dm persentis ntilitatem 
quam affert phllosophica tractatio. 
Nec haereas in ultima verbi syllaba : 
» enim vim hanc habet ut quandoque 
reddat ancipitem, quandoque prò- 
ductam : sed in ' sentis ' ultima cor- 
ripi non poteit ; quod patet in ' sen- 
Utia,' ut ' dotmis,' < dormitis/ U ulti- 
ma producitur : quod in ' dormitis ' 
patet Obiter Carmen Propertianum 
emenda ex sec. lib. 6. 11. 'Me lae- 
éel ai multa sibi dabit oscula roater : 
Me soror et cum qua dormis amica 
simul.' scribe domùt, i. e. Cyntbia* 
Ordo seqnentis versicnli pentametri : 
Et me Isedet soror cum qua stmnl dor- 
roit amica Cynthia. Quasi velit innu- 
ere : Licet pnetendantur sanguinis et 
cognatioois, nedum affini tatis vincu- 
la: tamen si videro sororem Cynthin 
condormientero, suspicione pellica- 
tus ebulliam, et acerbam dtem prop. 
ter lelnm exigam. Sino commatica 
divisione legitnr ilio versiculns: * me 
soror ' et reliqua. A pud enndem Pro- 
pertium est prò nobis exemplnm illud 
ex sec. quoque lib. 24. 24. * Non au- 
dis, et verba sinis me ludere : cnm 
jam Flectant Icarii sidera tarda bo- 
ves.' Ptas. I. e. ante senlis. Sic 
autem habent quinque lib. manuscr. 



T. LUCRETII GARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1335 



et nominili typis excnsi. Alii per* 
$enti$. Lamb. Forte perèentU, Gif. 
Persentia; ut in praecedente versa 
fenpicit : pngsentù Lambini adroitti 
■on debet. Creech, 

26 Sfd quoniam dùcui, t^e,'] Vfts. 7. 
breviter recenset ea qus in prcece- 
dentibas libris disputaverat. Primo 
et secando libro atomomin naturam, 
affectiones, motus deniqne et conci- 
lia absolverat ; in tertio principia 
anim«, animamqae ipsam tam cor- 
pori conjnnctam, qnam a corpore se- 
paratani consideraverat ; et deinde 
▼ss. 13. hDJiis libri quarti argamen- 
tum complectitnr, viz. aget de simo- 
lachris, qnae velati membranae corti- 
cesqoe corpomm a rernm superficie 
perpetuo fluunt, nobisque illarum 
species et fignras deferunt ; si since- 
ra integraque adveniant, tum res ve- 
ris percipimns ; si mutilata, inversa, 
aat cura alils conjnncta,inde centau- 
romm, et aliorum id genus monstro- 
rum phantasmata; aliquaudo et iaro, 
(uamqne anims cnm corporibns inter- 
ennt) roortuorum spectra. Creeeìu 

SI Cum corpore eompta] Sic snp. 
%. 260. 'Qoibusque Compta modis vl- 
geant.' utrobiqne tamen quidam legi 
voluot Juneta, Lamb. Adi Emenda* 
tiones ad 3. 260. Ceterum cum 
videam volumen paulo amplins ex- 
crescere quam speraram, decrevi me 
aliqnanto etiam, quam antea, brevi- 
orem esse debere. Fab. Copta, sen 
coopta Faber : ut et 8. 260. * Qui- 
bnsque Copta modis vigeant.' Creech, 
Nibil certius Fabri emendatione, 
quam nemo mihi vitio vertet, si rece- 
perim, quid enim est ' compta cum 
corpore ?' Natus error est ex virgula 
a librariis ducta super literam p, ut 
passim fieri solet, scriptum videlicet 
fuerat còpia vel copta sine virgula, 
ibique, eam amissam putantes libra- 
rii, reposuerunt compta. Est vero 
copia, prò coapta, et ita contrahere 
voces aroat Lucretius. Havere, 

32 Ordta prima'] Primordia. Lcnn^. 



88 Nunc agere incipiam, tfc.'] Nnnc 
de simulacris seu imaginibus dispu- 
tare meditatnr, quae cYSttAa et riroi 
nominantur ab Epicuro apud Diog. 
Laèrt. Kaì p^p Kaìr{nroi òfioiocxhfiOPts 
rois OT9f>ffJLy(ois tUrì, \eirr6rrioaf àiréxop* 
Tcf fMucpày rStv ^otvoyÀvwv, &c. roórovt 
9h rohs rùitovs cf^wXa irpocar/op^iofitif, 
i. e. * Atqui et formac snnt simili 
figura praeditse, atque ipsa solida cor- 
pora, snbtilitate et tcnuitate longc 
distantes ab iis qnae oculis cemnntar, 
&c. bas autem formas, Idola, i. e. 
simulacra, seu imagines appellamus.' 
Lamb, 

33 Vehementer attinet] Verum est ; 
nibil enim excogitari potuit commo- 
dius ad explicandam Epicuri ratio- 
nem. Fab, 

34 Rerum stmtilacra, ^c] Dictnm 
est ad lib. J. ' spectra' Latinis. Fab. 
Intelligit species rerum, qnas vulgo 
intentionales vocant, ^ÙkoXa, r^ovs, 
IjpUrcu, membranulas, efflnvia ex su- 
perficie corporea, quae ex omnibus 
omnino rebus perpetuo emanant, et 
animos impeliunt. Latinis ' spectra,' 
* figurae,' ' imagines,' * efifìgies :' * qiia- 
rum incursu,' nt inqnit Cicero ex 
Epic. 1. de Fin. ' non mo<lo videmus, 
sed etiam cogitamns.' Creech, 

35 Membranct, 6fc,'\ Inde óficvctfSctt 
a Ora^cis scriptoribus dicuntur; vulgo 
' species intentionales.' De iis ita 
agit Lucretius, nibil ut Pbysioo bo- 
mini jucnndius esse possit. Fab, 

Summo de corpore rerum'] I. e. da 
summa et extrcma rerum circum- 
caesura, de extremis lineamentis re- 
rum. Lamb. 

36 Derepta] I. e. detrae! ae. Sic au- 
tem legendiim est, et ita scriptum 
reperi in libris manuscr. de quo verbo 
alibi diximns. Lamb, 

UUro citroque] Libri manuscr. ha- 
bent ullroque citroque: qnos non se- 
quor. Lamb. Ultroque, citroque, ita 
vet. libri. Vulgati : uUro citroque. Gif. 

39 Simulacraquelucecarentum]\ÌTg, 
Georg. 4. 255. * Tam corpora luce 



1336 



ìiOTM VARIORUM IN 



carentam Exportant tectis.' ibid. 473. 
* Umbras ibant tenaes, simulacraqaa 
loce carentum.' Lamb. 

40 Horrijicé] 2. 609. ' Qao nane 
intigni per magnas praedita terras' 
Horrifice fertnr divine Matria imago.' 
Creech. 

41 Ni forti aniwuu] Hoc dico, esse 
aimulacra quidam, &c. ne forte pn- 
temus, animas, &c. Lamb. Hac ten- 
di t Lacretìus ; nam ex institato Epi- 
curt rà puausà perlustranda existima- 
bat, ideo tantum, ut animi hominum 
saperstitionis yincnlis expediri pos- 
sent facilius. Fab, 

42 AìU umbroB hUer v. volJ] Virg. 
^n. 10. 641. * Morte obita qaaleis 
fama est yolitare figli ras, Aat qaas 
sopitos deladnnt somnia sensos.' 
Ltanb. 

49 Nevi aliquid nottri poti mmi,'] 
HaBc erat Epicuri sententìa, mortem 
nibil ad nos pertinere. Nam quid- 
quid bonnm et malam est, inquit^te; 
senso est. At mors, priyatio sensoa' 
est. Ex quo fit, ut haec cogiiitio et 
percepito, nihii ad nos mortem per- 
tinere, fructom yitae dulcem ac ju- 
cundum nobis reddat, non addens 
tempus isfinitum, sed immortalitatis 
cupiditatem demens. Nibil enim est 
in vita mali ei qui cognoverit et pe- 
nitus comprebenderit, nibil esse io 
non vivendo mali. Itaque inanis est 
is, qui dicit, se mortem extimescerey 
non eo qiiod dolore afficiet, cum 
aderit, sed eo qnod dolorem afferat 
impendens et futura. Nam quod 
adest, dolore non afficit: quod ex- 
spectatur, incassum afficit. Quod 
igitur malorura omnium borribilissi- 
raum est, mors, nibil ad nos, quoniam 
cnm quidem sumus, tunc non adest : 
cum vero mors adest, tunc non su- 
mns. Neqne igitur ad vivos, ncque 
ad mortuoa pertinet: quoniam iUos 
quidem non attingit, bi autem esse 
desierunt. Lamb, 

44 PiTimpU] Festua : < Peremta,' 
et * interemta,' prò interfeotis pool 



solet a poétis. Locret. ' Cnm corpus 
simul atque animi natura peremta.' 
Lamb, 

45 in sua dÌMceuitm dederini frimùr- 

dia] I. e. in sua primordia resolo ta 

sint, et discesserint. qnod docnit Hb. 

1. idemqne approbat Enrìp. 'licrrfB* 

**0$t¥ 8* tnaarov di rb «rfifi* A^/kcro, 

'EvravO^ àsr^X^c. irvfvfia ft^y irpèf cu^pa, 

T^ o-fifia 8* c2s 7^. o0 ri yàp KwrfipitBa 

*H/A^fffKMr airrS^y vX^y àwmc^cu /3(oy. 

K&vffira 'rìjp Bpi^oM tìbrh Hi Xo/Sciir. 

i. e. * Unde autem unumquicque in 

corpus pervenit, eo discessit, spiritua 

ad setbera, sen cselom, corpus ad 

terram. Nibil enim nostrum ipsomm 

posHÌdemus, nisi ut vitaro incolamns, 

tanqnam inquilini. Deinde terram, 

qose aliiit, corpus capere oportet.' 

Lamb. Dederuntj ita conjectura duc- 

tus emendavi ; in aliia dederimt. Ita 

et inf. boc lib. 071. Gif. 

46 Dico igiiw rerum ejfigioM] Quas 
vs. S4. * simulacbra,' jam * effigiaa 
rerum,' ' tenues figuras,' < membra- 
naro,' et ' corticem' appellat ; eaqne 
mitti a rerum superficie vss. 5. a^se- 
rit : et deinde vss. 10. boc modo pro- 
bat : Res mnltse (idque ipsi oculi ag- 
noBcnnt) e se mittunt corpora, qnse- 
dam rara et tenuia, sic lignum fu- 
mnm, calorero ignis; qnsdam spissa 
magis et compacta, sic cicadae et 
aerpentes pelles suas. Qnis autem 
tenuia quaedam simulacbra avolare a 
rerum superficie dubitet, cum videat 
spissa magis et solida deponi ? Prae« 
sertim cum sint minuta corpuscnla in 
rerum superficie sen prima fronte 
collocata, quae facile sese expedi re 
possont et avolare. Epicurus ipse : 
Kol f»hf Mal r^wm hiàowtrxfyun^t roTs 
0r9p€iuf{ms ■lo'l, Knrémiat» &*-^oKr<s 
lAUttpèof rm» ^aivonhf w r roérms th toòm 
T^wsvs ^9mku vpoO'afyopeóofiMP. Creedim 
EfflgiMÌ] Sic babent libri raannscr. 
Plaut. Rud. 2. 4. 7. * Prob dii im- 
mortales, Veneris effigia bspc quidem 
est' Lamb. Ita libri vet. Vulg. efi* 
fica. Gi£ 



T. LVCRBTII CARI OS RERUM NAT. LIB. IV. 1337 



47 S u mm § dt ctrtiee eanan] Sic 
omnes vctt. fere. Volg. corpcrt. Gif. 
Mss. quidam habent efugioM, qoaii 
diceret Lacret. mioimum hoc CBse, 
qnod Orcnin non snbiret, neqae an- 
mhilarerotor ; verom superates effa- 
geret interitom reliquarum partium. 
Sed prsfero volg. lect qnam ipse 
confimiat, nam mox va. 83. ' com 
corpore fnenm Mittant, effigiai quo- 
que debent mittere tenneis.' et con- 
cludi! eaae va. lOS. ' Suoi igitor 
tenaes fbrmaram consimileaque Effi- 
gis. xrav. 

S kiw j é€ €9rpcr§ earum] Secutus 
Mun cod. Vaticanura : nam celeri ha* 
beni mmm i i d9 ewtUe: qoam acrip- 
tnram rejeci, quia ferri non polest. 
eam tamen tnetnr Zoilns, ne sit sai 
diMimilis. Atqni ae ipsa refellit. 
Nan^qnid ineptins, qnam ita loqni, 
effigiaa tenneis ab rebus mitti, de 
sommo earum cortice; qu« effigiai 
Runt nominandae ' membrana/ aut 
' cortes?' Adde qnod ' sommo de 
corpore' idem Talet quod kwh t%s 
omiÈàrmm hnmoK^s, qnibus yerbis nte* 
bator Bpicnmay qn» Latine reddita, 
iignificant ' de estremo corpornm li- 
bramento/ seo ' de corpornm extre- 
mitate,' si ve, nt vnlgns loqiiitnr, ' de 
superficie.' JLaai^. Unde et ^AmmSmt 
▼oeatas snnt. Fob. Recto, si nnqoam 
alias, Lambinns Gifaniom cum sno 
eoriicc e Codd. desompto castigat. 
' Effigtes ' vis. de rerum cortice, no- 
minanda est ' cortes :' quid ineptlns ? 
Epicnms antem hsec simnlachra es- 
eitat kwl T<)t amiiArmit hennH^. Vid. 
etiam vs. 36. et vs. 62. Cneik. 

48 QiMr tpuui mtmbrmuty vel €9H^ 
Profert hnnc ts. Nonins Marceli, nbi 
docet nomen ' cortes' interdnm r«- 
periri generis Aeminei : et pneterea 
illoai VirgtVan. Ecl. «. 63. < Tnai 
PhaetoBtiadas musco circumdat ama- 
rs Cortlcis.' wumlntma autem legitnr 
apod Nonium, non memòraMt ; neqoe 
noa movere debet syllaba ultima nn 
bre? la. LmiÒw Ita terìpai es Nonio, 



Cmiex. In libris membratuB, Gif. 

61 id Ikei lune] Htac, i. e. es ila 
quse deinceps dicturos sum. Latib, 

62 Prùuipio qwmia$n] Primom ar- 
guroentum, quo proba t esse remm 
imagines, est a simili. Multae rea 
(inquit) mittnnt es se corpora qos- 
dam partim diffusa et tenuia et rara, 
ut lignum in ignem conjectom mittlt 
fumum, ignis vaporem seu calorem : 
partim magis contesta et spìssa, ut ci- 
cada tunicas tenueis sestate ponnnt : 
sic et imagines a rebus fluunt. Lomfr. 

In rebui apirtW] Manifestis, al 
quae suot in promptn. Loaiò. 

66 Oltm] Aliqnando, W9r4, Lamb, 

66 Cmm vtitre$] Al. Cum iereit§, 
Lamb. Ytleres^ teretes, et ita etiam 
inf. 6. 801. Gif. Tfrdtiy alii : et 
prò stiate, aiate, frustra. Cretch. 

60 IUarmmip9ÌnM,ifc.] Profert hnnc 

versnm Nonius in voce ' vepres,' do- 

cens esse et masculìni generis, ut 

4pvd Virg. iEn. 8. 645. * sparsi rora- 

bant sanguine vepres,' et foeminini, 

nt bic : profert et in voce * spolia.' 

Sed qusri potest, cor, cum dixerit 

lubricam serpentem exuere veatem 

in spinis; subjungat, lUormm tpoUii ; 

videbatnr enim dicere debuisse, //- 

Hu8 tpolu9, aut certe mutato dontasat 

numero, qnod ssppe fieri solet, iUo- 

nun, nempe serpcntinm Inbricarum ; 

nisi ita dicamus, iUorum, nempe cica- 

darum, vitnlorum, et serpentiom. 

Lamb. * Exuvias' Virg. 'senectam' 

alii, Gr»ci T^pos dizerunt. Vtrgilil 

locns hinc expressns, est ^n. lib. 2. 

471. ^ Qnalis ubi in lucem colober, 

mala gramina pastns, Frigida snb 

terra tomidnm qoem bruma tegebat» 

Nunc positis novus exuviis, nitidua* 

qoe juventa,' &c. Pr#tg. 

61 H€K 9«eiitfMi] I. e. Qimt ^ho* 
ttsam. Creecli. 

64 Ottinài est] Ita in veteribna 
Bostris et aliis veteribns. £s «no 
Codice Lambinus : JUsceadl. Vulg. 
osfendt/. Gifan. Bùeendi est nttUa 
pel. ^agnam profecto gratiam do- 



i 



1838 NOTiB VARIORUM IN 

beiniis codici Bertiniano et Menimi* fif^, Videtur hfec qiiidem scriptura 

ano: quornm beneficio hic locns re- integra et plana: sed tamen libri 

stitatus est : nam ceteri libri scripti scripti alii habent: Qvlo fuerint, et 

niliil me jnverunt, nisi qnod in eis cum forma servare figwram. alii, vete* 

legitiir partim ottendi esiy partim Aos* rem forma, ìfc. lacuna inteijecta inter 

tendi est. Valgati antem, inquibus dnas voces veterem ti forma, Vati- 

legitnr partim ostendit, partim osiendi canus neqae habet vocem veterem, 

est, multo snnt depravatiores. Haec neque solitam, qiiae reperitar in vol- 

igitnr est recta scriptora, et germa- gatis. Memmian. sic : Qua fuerint 

Da Lucretiana, hiscendi est nulla pò- et cum forma servare figuram, Unde 

testas : qaae hoc significat : nihil posse mihi suspirio injecta ^st, hnnc locum 

dici, nnllamve caiisam afferri, qiiare mendo non vacare, et vocem solUam 

Illa qaae cemantor, nempe membra- esse adjectam, nt fortasse sit ita le- 

nae de vitalis nascentibas, tanicap de gendum, Quofuerintet conformem, seu 

serpentibns et cicadis, famas de lig* potius, eonsimUem serrare figwram. 

no, et similia, magia cadant et defili- Hic Zoilas ab ingenio suo non disce- 

ant de rebus, qaam quae sant perte- dit. Commemorai enim, quod a me 

naia et persubtilia, ut imagines. ' Ne est editam : quae in Scboliis notata 

hiscere quidem licet :' hyperbole. Sic sunt, tacet, fia^Kivov irpayfia voidr. 

Plato lib. a. de legib. A^icurfa i^ftas Aoft* legendum tandem censet, con forma 

/Siyci. * loqaendi impotentia uos cor- servare figur, fortasse non male : no- 

ripit : hiscere non possumos.' Haec lim enim conjccturis ejus taleis notas 

Zoilas non probavit Quid mirom? apponere, ne si eas qaidem impro- 

Palato corropto etiam quae dalq^ji bem, qualeis ille solet meis : ' male/ 

sunt, amara videntur. Est autem ' pessime,' ' ineptissime,' ' mendosis- 

* hiscere,' OS aperire, hiare. Cic. Pbi- siroe/ Zxun^. Veierem et forma, sMi^ 

lipp. S. * Respondebisne ad haec, aat Solitam, quidam et consimiiem, sea 

omnino hiscere aodebis ?' Arnob. lib. et conformem: Oìfanius, et con forma 

1. Adv. Oent. ' Ipsa denique si ani- servare figuram. via. conservare. * For- 

roantia muta hiscere potnissent,' &c. ma' antem secnndnm Epicnrnm est id 

Idem lib. 4. ' Experiri volumus, et quod in corporis superficie continen- 

cupimus scire, an mutire, an hiscere ter remanet, ipsa imagine tanquam 

Deorum in mentione possitis, an con- spolio continenter avolante : ali quid 

cipere eos mente, quos in animis ves- via. coloris solido inhaeret, aliquid 

tris nuUius scripti informaverit no- derasnm transfertar, quod sit simu- 

tio/ Ov. Met. 13. 230. ' Non Tela- lachrum. CreecK 

moniades etiam nane hiscere qaic- 68 Et multo citius, ìfcJ] Agit hoc 

qnam Audet.' Lamb, Ne hiscere loco Lucretius de speciebas, quae 

qaidem licet ; nulla omnino ratio vulgo * Inteutiouales' ideo dicuntur, 

reddi potest. Ita ex optiniis Codd. qaod Barbari, qni has literas tracta- 

Lambinns, et vani isti qui estendi bant, ' Intentionem,' prò intellec- 

praeferunt. Creech, tione asurpabant; quiascilicet in re 

67 Et con forma servare figuram'] physica non est ut qnidquam sine il- 

Sic vet. libri. In aliis veteribus: lisintelligas.Ait autem Poèta, <sum- 

eum forma, etiam bene. Ita vs. 98. mis in rebus multa minuta corpora 

' Quandoquidem,' &c. Et vs. 85. esse, quae jaci possint/ &c. Et reve- 

< sunt igi tur jamforroamm,'&c. Et ra longe plurima esse ea debent; 

vs. 103. <»unt igitnr tenues,' &c. alioqui unde tandem perenne illnd 

Vulgati : SolUam et forma, Lamb. specierum efilnvium foret ? Qoare 

9Herem, Gif. Veterem et forma serv, fieri nulla ratione potesti quin in hit 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIfi. IV. 1339 



▼ersibus eitor alt: Ei nmlio citiuSf 
quoMlo minus endopediri Panca quettntf 
vt turni in prima fronte locata. Videa 
eam esse Lucretii sententiam, corpo- 
ra mnlta minata esse in snmmis re- 
bus, quae qnanquani sint multa, ta- 
men tanto citias jaciontnr, qnanto 
minns impediri possnnt panca. Id 
aatem dicere non modo inconstantis 
hominis est, sed ejns etiam qni rei 
physicae imperitissimus sit. Qnid 
enim? *Modo air, modo negat,' ut 
ille Comici servnlas. Itaque non, 
poMcu Icgi, sed parva, necesse est. 
Pergtt enim ; et, multa profnndi ex 
rebus corpora ut probet, hos versus 
scrìbit : ' Nam certe jaciatque emer- 
gi molta videmos, Non solum ex alto, 
penitosqoe, ut diximus ante, Verum 
de snmmis,' ecc. Pah. 

G9 Ut mnf\ Ita malim ex Vet. lib. 
qnam H, Gif. 

70 Jader oc tergere] In vet. libris : 
jacere ae mergiri, corgeri, ciergiri. Vul- 
gati : jaeniari, Jacier rectnm est. De 
tergeri dubito. Lambinus emergere. 
Vide Indicem. et sup. 1. 210. Gifan, 
Non certe jaei, atque emergere mìUta, 
Cora reperissem in codicibiis ma- 
noscr. hune versum mire deprava- 
lom ; sed ita, ot obscura qnaedam 
apparerent scriptnr» veteris vesti- 
gia, sic excudendnm curavi. Sic au- 
tem habent cod. Bertinian. et Mem- 
mian. Nam eerte jacere, oc mergiri, 
Ifc, alii, Nam certe jacere ae cergiri, tfc, 
vulgati antem, Nam certe jacere et 
jaculari, i^c, ex qnibns scripturis hanc 
feci, Nam certe jaci, atque emergere. 
Qood si qnis malet ita reponi, Nam 
Jader eerte, atque emergere (seu emergi) 
muUa vidennu. non pugnabo; satis 
est mibi lectori ingenioso scriptn- 
ram veterem exposnisse, ut ex ea 
veram elìciat. Cum haec jam scrip- 
sissero, Adr. Tnmeb. Adv. 7. 12. 
scripait, sibi videri legendnm, Nam 
certe jacere^ ae tergeri multa videntue, 
tfc. coi in eo, qood tergeri resti tnit, 
aasenaos aom in feconda editione : 



jacere antem non probavi : est enim 
verbnm activnm, nec rum ' tergeri/ 
aut cum * emergere* cohaerere potest. 
tergeri autem interpretor eradi, ex- 
cerpi. emergere tamen non est fortasse 
rejiciendnm, neque a scriptora anti- 
qua admodnm abborret. Judicetlec- 
tor. Licet etiam fortasse legere, iVons 
detergeri, atque emergere, sive, atque 
emergi multa videmue, ìfc. Omnino 
enim, ne quid dissimulem, adverbium 
'certe* bic me snboffendit. Quod 
antera Zoilos noster volt legi, Nam 
certe jacier ae tergeri, ifc, Dii male 
faciant isti bella», qui taleis nume- 
ros ac taleis versus adscribat huic 
politissirao poetss. Lamb. Vs. 15. 
confirroat quod superiori argumento 
assumserat idque probat experimen- 
to, quo constat colores ita delibrarl 
a sommis corporibns, ut imaginum 
quoque direptionem argnant : qnip- 
pe vela theatris intenta lotum scvnae 
apparatum popnlumque spectanlem 
suo colore perfundnnt : Nam jacier 
certe, atque emergere: Oassendus : 
Alii, Nam certe jaci ac tergeri: vel, 
Nam detergeri atque etnergere, Creech. 
Jo. Fred. Gronovios Observ. 2. 7; 
soperscriptam lectionem Ms. Voss. 
vet. approbans, legi volt jarfr« (vide- 
liret sese) ac invergi, prout verbom 
illud de liqoidis effnsis usurpatur a 
poètis. Virg. ^n. 6. 244. 'invergit 
vina sacerdos.' aliisqne ; quorura loca 
illustrat ibidem vir doctiss. qnibus 
addi potest Ovid. in Met. 7. 246. 
* Tura super invergens liquidi car- 
chesia Bacchi, ^neaqne invergens 
tepidi carchesia lactis.* et ipse Lo- 
cret. 6. 1007. ' lUi inprndentes ip- 
si sibi sspe venenum Vergebant.' 
qui ad sensom hujus loci accommode 
adroodum pari significato verbi ' ver- 
gere* seu < vergi' utitur 2. 212. * Sol 
etiam snmmo de vertice dissupat ora- 
neis Ardorem in partes, et lumine 
conserit arva : In terras igitur quo- 
que solis vergitur ardor.' Sed tamen, 
quum in omnibus Mm. constanter 



1340 NOTiB VARIORUM IN 

in tri eseat Terbam iUad, et poatea dam esse vidit Joan. Passeratios. 

etiam concedat aactor vs. 165. ino- nani vulgo sic legitur, D^ormu tUu' 

mento temporis hoc fieri, neqne sibl bmu, Sfc, Idem Virg. Georg. 4. 18S. 

admodam in conjectora saa quoque ' et fermgineos hyacintbos.' idem, 

aatisfaciat Lambinus, vetasesse men* JEn. II. 772. ' Ille peregrina ferra* 

dnm credo, et snspicor poetam scrip- gine clams et ostro.' Plaiit. Mil» 

fisse, N&m certe /aeiìe imperiiri muUa Glor. 4. 4. 63. ' Facito, ut veniaa 



widemuM Non iolumt t^. qnod valde omatns ornatu nauclerico, Causiam 

apto sensn jungitnr cum * colorem/ habeas ferrugineam, culcitam ob ocu- 

qaod moi lequitnr, et confirmare los laneam : Palliolam habeas ferni- 

▼idetur ts. 78. ' Inficiunt, cogontqne gineam : nam is color thalassicas 

•no flaitare colore.' Illis nempe co- f»t.' Festns porro, ' Ferrugineam, 

lorem snnm impertientes. Hav. colorem' (inqait) ' ferri similem esse 

71 Ex alid] Ex intimis et penetra- volant. Vere antem ferrugtneas co- 
libus parti bus, ut declarat vox * pe- lor, cerulens est' Cum Pesto con- 
nitus.' iMmb. Krait auctor vocabularii manuscr. 

72 De nummi] De partibas extre- Latinogreci : in quo ita scriptum 
Bis. Lamb» est, * Ferrugineum, yKeakor, Kvéjf^wJ 

1% Et volgo /ooimi] Hoc est unum Ltunb. Vide Interp. Virg. ad illnd 

de multis mathematicis postulatis, JEn, 0. 682. ' et ferrugine claros Ibe- 

hicem per res quaslibet coloratas ra.' Fab, 

permanantem colorari. Qnod de- 76 Volgata] Volitantia. Sic 2. 16S. 

monstrari potest similitudine liquido- et S64. Pervolgant, et jam inf. ▼«. 

rum : quse colorem contrahunt ex 208. et 6. 1 Idi. Creech. 

iis locis per quae flunnt. Lamb, Trementia ftuant] Cum olim secutus 

Lutea] * Lutei colorìs,' i. e. rubi- essem lectionem vulgatam, tremeniia 

cundi, aut crocei. Virg. Ecl. 2. 50. pendent, hsec annotaram : ' Non du- 

* Molila luteola pingit vaccinia cai- bium est, quin In verbo pendeni men- 

tha.' et apud eundem, 'Aurora lu- dum subsit. Nam librorum manu- 

tea ;' et in Pollione, * croceo luto,' scriptorum alii habent tremeniia JUc' 

prò croco luteo, ut vult Servìus. et tuifaììì tremeniia eircum,B\ììtremenHaf 

apud Hor. Epod. Od. IO. 16. ' Tibi- deinde iacunam : in qua nihil est 

que pallor Intens.' Nam * lutom' pri- praeterea scriptum, ncque pendemt, 

•re lunga est color luteus, quali co- ncque ctrcum, ncque fiuctn», codices 

lore est ovornm vitellus. Lamh. Florent. autem, irabeièifae ienentia 

Rmèaaqne] Sic legendum, et ita ha- ctroim. De hoc igitur loco judicet 

bent codices manuscr. ' russua' color lector : nam mibi qnidem aqua hieret.' 

antem rubro finitimus est, a quo ' rus- Nunc Tumebi conjectura, ut in ma- 

sata factio' nominata: et fortasse Iis, mihi non videtur rejicienda, ut 

idem qui ' rutilus.' Lamb, Ita vet. Jiutant posilum intelligamus prosici- 

libri. Vulgati : rt^fa. Gif. «ani, atque ita edidi. Lambin, Fìmì- 

74 £l/emigta«] Ferruginea. 'Per- lami, veteres libri quidam: flnciu»^ 

fugo' autem purpura est obscurior, quidam : eircum, alii aliter. Vulgati : 

et propemodum nigra, Hispana, ut pendent. Ego ex veterum librorum 

docet Servios ad illum locum Virg. vestigiis, et ratione ductus, flaitant 

Georg. I. 467. ' Cum caput obscuni reposni. Numeros sic aptissiwua 

nigrum ferrugine texit.' Cui simile peperit errorem. Vide et sup. t. 

est illod T. Petronii Arbitri: 'nam- 100. GiAm. Ftaetant, Post varias 

que ore cruento Deforrois Titan vnU Mss. mendas hanc lectionem suppe- 

tot caligine texit.' Sic autem legeo- ditat Voss. vet. quod mihi omnium 



T. LUCRBTII CARI DE RBRUM NAT. LIB. IV. 1341 



optimiiin videtur, prò fluctmaU vide- 
licet dictam, neque tamen necesse 
est ideo mutarey qaod sequitar vs. 
78. >laiitertf. Nam dom JUàtant^ leni 
mota ventomm agitata vela seosim 
atqoc lente amsnani coloram osten* 
doBt varìetatem ; dum fluduuni, ma- 
jorem motiun, prò venti moventia ra* 
tioiiey et non aine aoaarro et strepita 
canaantar. Bavere. 

76 Cneoi] Cavea hoc loco signifi- 
cmt iotam illum locam, in quo sedent 
apectatorea. M. Tali. Catone : * Ut 
Tarpione Ambivio magia delectatur, 
qnl in prima cavea apectat : delec- 
tatur tamen etiam, qui in ultima.' 
Umb. 

77 Scemai speciem] Sic reposni, cnm 
reperlaaem in lib. mauoscr. SeenuU 
jfecùm. nam volg. habenr, &«iiiiiefii 
9f$€iem Lamb. Ita vet. libri. In qui- 
bnadaro veteribus : SanutU, Vulgati 
Semtmiem. sic et inf. 6. 225. Gjfan. 

Dtonam} Nam ibi deorum simula- 
pra. quippe ludi id genoa religionia 
pars erant. Faò. 

78 Infievmé] Quasi tingnnt suo co- 
lore. Lamb, 

79 Ei quante circum mmge «wU tn- 
cImm] Ita ut nollos luci pateat aditus 
alateribus. Ltmb, 

81 C«iirttf«iil]Tralatloositata8crip- 
toribns, omnia simnl renident, et 1k- 
titia diffundunt spectatorem : vel hi- 
laritatem ejusmodi pre se ferunt, ut 
ridere videantor. Ltmb, 

Comrepta luce dUi] Celeriter et 
raptim concepta, videlicet a parte 
anpema. Sic autem babent lib. ma- 
noscr. non, ut volg. cùnetpta» Lamb. 

82 Erg9 lUUeadesìomM cum farpar*] 
I. e. ergo cum Un tea de sammo cor- 
pore, i. e. de sua ex tremi tate, * lo- 
cum/ i. e. colorem, *mittaut:' non 
debet mimm videri, si res quaeqne 
etiam imagines teoneis ex se mittant. 
Idumb, 

8S EjfigioM qu9fìu debeni] Sic ba- 
bent lib. manoscr. non, nt vulg. r^ 
fi€9. Lamb. 



TVnam] Anapaestos prò spondeo in 
aexta sede : vel ' tenueis' hic dia&yl- 
labum est. Lamb, 

84 Jaculantw^ Mittnntar. More ve- 
terum 'jacolare/ ut alia psene infi- 
nita. Faber, 

86 SmU igiiwr, tpcJ] His tribas vsa. 
condudit ex dispntatis et probatia 
hactenos esse ista, de qoibos agitar, 
rerum simulacbra. Pro eerta quidam 
legnnt cvoa, quos ego non sequor. 
Creeeh. 

Veetigia cerUi] Sic lib. manuscr. et 
nonnuUi volg. quidam item vulg. ut 
Parisiens. vestigia eeeca. Lamb. Cer- 
io, Caca quidam vulg. Ita variatnm 
sup. 1.622. 527. G\fan, 

86 SabtiU pneditaJUo] Snbtili tex- 
tura. Tralatio est a tela sen lino, 
ant lana, que digitis carpitur ac de- 
dncitur. * Filam' interdum est res 
quseqne ad tenuitatem dacta : de 
qua voce sup. Lamb. 

88 Preeterea ommU adof] Sic le^it 
Nonius, et ita babent nonnnlli libri 
vet. vulg. vero, odor. Lamb. Supra 
vs. 66. docnit, * Simulacbra jaci or- 
dine eodem Quo fnerunt, veterem et 
formsB servare figuram.' jam tss. 8. 
ostendit se non inepte illad docuiase. 
Ideo enim eundem ordinem servant, 
quoniam avolant a corporis superfi- 
cie, unde omnes simulacbrorum par- 
tes scqne facile se expediunt, inde 
per nnllos meatus, et viarom anfrac- 
tus feruntor, ut odor, fumus, vapor, 
et id genus alia, qusB e rerum parti- 
bus interioribus fiount, et eam ob 
cansam confusa volitant, et dispersa. 
Creeeh. 

80 Ideo diffìuee e rebm» nftandaal] 
Ideo hss res dispersae eifiunitt e re- 
bus, quia dum ex iatimis rerum par- 
tibus oriuntnr, sciaduntur per vias 
flexas, seu flexuosas, et tortnoaas: 
colores autem et imagines qne ex 
suBunis remm corporibiis flunnt, rec- 
tis viis egrediuntur, nec quicqnam 
est, quod Illa diacerpere queat. Itomb* 

00 £x<riasecas arto] Error a cor- 



1342 



NOTiE VARIORUM IN 



nipto exemplari, quo asas est typo- 
graph. vel puer enim videat legeDdum 
intrvuecus, Faber. 

95 In j^romptu, quoniam t»t in prima 
fronte locata] Recti us, qui sic distia* 
goit, In prompiu quoniam ett, in pri- 
MM, tfc, Faber. Ita interpoDgendnm. 
Ennios p. 192. 'In fronte promp- 
tum gero.' Et sapra alicobi. 'Gt* 
fan, 

96 Poitremo in specuìii, Ifc,] De spe- 
cqUs infra copiose ezplicabit. Lamb, 
Deniqne probat f ss. IS. dari imagines 
e rerom snperficie dereptas ; simnla- 
cbra quae a nobis cernunlnr in spe- 
culisi in aqna, et in re qualibet pla- 
na et laevigata, siroillima sant iis re- 
bus quanim sunt simulachra; ergo 
Decesse est ista simulachra ex iniagi- 
nibus ab ipsis rebus dereptis compo- 
ni : nam nulla alia causa reddi po- 
test tam exactae similitudinis, nisi 
cortex summus ille, qui toti rei dn- 
dum baerensy quasi membrana separa- 
tur, et appellit in speculnm aut 
aquam. Notabis antem singulas re- 
rum imagines, quse in specnlis aut in 
aqua cernuntur non unas esse, sed 
multas, quse jugi repulsu ad oculos 
rejectae non plures, sed quasi una 
imago videantur. Sane experientia 
monstrat imagines ex ipsis usque cor- 
poribus in specula transraitti, quando 
illis praesentibus appellunt in specu- 
lnm ; re qnapiam interposita a pro- 
gressu in speculum arcéntur, ac, si 
moveantur corpora, moventur et ip- 
tae, si invertantur, invertuntur; si 
discedant, abeunt; si absint, suot 
nuUs. Creech, 

99 Esse imaginibìuiì Sic legendum 
omnino. Hiatus mendi canna. In 
vet. lib. EXf quod de Es^ factum. 
Vulg. Esse tn, Esse et. Vide de biatu 
▼ersuum in Indice. Gtf, Esse in, ^c. 
Miserabilem in modum hic versus 
laceratus et corruptus est in omnibus 
libris. Nam in mannscrìptis quidem 
Ita legitur, Ex imaginilms msMW coii- 
àistere eorum : piane mendose. Nam 



quod Zoilos banc scripturam tnetor, 
cnm dicat esse cfaoreum prò spondeo, 
ifPérm is KépoKos cum suis disconveni- 
entibus ac distortis pedibus, homo 
in genio distorto pravoque. In ut ria* 
que Aldinis, Parisiensibus, et Lug- 
dun. Esse in imaginibus missis con- 
sistere eorum, in Florent. Esse et 
iwktginibusjé^, Jofianns Pontannssic 
legebat : Hac ab imaginibus, ^c. Ego 
in tanta varietate mihi licere putavi, 
quod mihi potissimum videretur, pro- 
bare. Ita secutus snm codices Ve- 
netos : cujus mei facti liane rationem 
reddere possum, quod ex hac scrip- 
tura, probabilissima et Epicurì opini- 
oni maxime consentanea sententia 
elici posse mihi videtur, nempe hxc, 
esse, seu rh %bfai, Ktà -rìiP ottaUof, i. e. 
* essentiam ' eorum simulacromm, 
quae nobis in aqua, etspeculis, et ce« 
teris corporibns jaevibus apparent, 
consistere in imaginibns missis, i. e. 
in iis imaginibus, quas dicimus e 
sumnio corpore rerum mitti : per 
quas cernimus, atque adeo cogita- 
mus. Verum hanc Epicuri opinionem 
non sequuntur mathematica dicunt 
enim illi, cum ex omni Inmine radii 
quidam rectis lineis et directo ad res 
oppositas producantur, tum ex oculis 
nostris, qui lumina qusedam sunt, eti- 
am radios quosdam ad eas res qu» 
cernuntur, profluere : atque hanc es- 
se causam visus. Quod antem ad 
loquendi genus attinet, sic infra co- 
dem lib. ts. 769. f Prseterea memi- 
nisse jacet, languetque sopore.' Per- 
spicue ibi positum est ' meminisse' 
prò memoria, ut Orsci dicunt t^ 
/ttCfu^Ocu, prò nomine mi^/ai;. sic 
Plautus Bacchidib. 1. 1. 60. Miic 
▼creri perdidit.' * vereri,' i. e. vere- 
cundiam, sen pudorem. Idem in 
Curcul. 1. 1. 28. ' Ita tuum confer- 
to amare semper, si sapis, Ne id 
quod ames, populns si sciat, tibi sit 
probro.' ' tuum amare,' i. e. tuum 
amorem. Limb, Th 'consistere' eo- 
rum esse in imaginibus. 'SAAijyur^. 



T. LUCRBTJI CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1343 



Faber. Th^hm^^oòffia, CreeeK 

101 Corpora, res multa qua mithmt 
torpore aperto] Vs. hie abest a vete- 
rìbas Dostris. Et glossam sapit. Et 
sap. versa 51. etiam abest. Gifan, 
Res muUa, Sic legendam, non ree 
wnltuM, Est enim hic ordo : Nam 
cor ea corpora potins cadant, atqae 
ab rebus recedant, qo» corpora mal- 
te rea abs se mittnnt corpore aperto 
praedita, qaam corpora tenuia, dici 
non potest. Scd non dlssimnlabo, 
banc versam, Corpora ree nnUta, ìfc, 
abesse a codice Bertiniano. Quem 
versam postea non deleudum censuit 
Zoilns, sed piane delevit, cum tamen 
ejus tententia non sit absnrda, sed 
cam Lncretii senso et totins loci sen- 
tentia consentanea. Si quem autem 
ego versom ineptnm, et Lucretio in- 
dignom, delendum censeo, dirampi- 
tur, conviciatur, obgannit, atque ob- 
latrat. Tantum sibi licentiae sumit 
barbarus. Lamb, 

102 Oitendi eet] Ita vet. libri, ut 
et panilo ante. Vnlg. oetendit, Lam- 
binus : hiecemii. Oifan. Melina Lamb. 
kUeendi eet nuUa poteetaa, Faber. Ita 
sopra vs. 64. idem ac vs. 128. ' Di- 
cere nemo est Qui possi t, neqne eam 
rationero reddere dictis.' Creech, 

103 Temuee formarunif coneimileeque'] 
Sic legeodum, non dissimileeque, At- 
qoe banc meam conjecturam Zoilus 
secotns est, tacitus et dissiroulans, 
suo more. Lamb, 

105 AeeiduOf crebroque repuleu Re- 
jectaf] Siogulas enim imagines, quae 
in speculis cemuntur, ex sententia 
Epicnri, non suot unse : sed multae, 
perpetuo repulsu multarum imagi- 
num a nobis in specula brevi tem- 
pore dcfluentium ita continnats, 
nt, qus sunt plnres, una videantnr. 

106 iS|pecicionim ex aquoré] Ex ae- 
quabilitate et isvore specnlorum. 
Lamb, 

109 Nume age quam tenui] Nane in« 
eipit decere, imagines esse tenuissl- 



ma natnra praeditas, idque a similitu- 
dine primorum corporum. Sic Laer- 
tins : EK9^ Sri rà 4Òtt\a rais Xenrórrioaf 
iannrtpfiK^ois K^xpiffu, oòò^y àvrifiap' 
Tvp«t r&r ^>atwofiiytt¥f i. e. 'Deinde 
imagines tenuitatibns inexsuperabili- 
bns constare, nihil eorum qnae sunt 
in promptu refellit.' Lamb, Harum 
iroaginum affectiones explicaturus 
primo vss. 13. docet snmmam tenui- 
tatem, talem quidem quae vix con- 
cipi possit, illis convenire : res ut de- 
claretnr, cogita duntaxat : Nibil esse 
aliad imagines quam atomonim tenu- 
issimas, pellicularum instar, contex- 
turas : at quanta sit atomorum sul»- 
tilitas, quarum innumer» royriades 
necessarisB* sunt minutissimo animal- 
culo, Acari v. g. membrulove etiam 
ejus compingendo? Id nempe satis 
est ut intelligas, Si imago constiterit 
ex ejusmodi atomis, quae non Korà 
fiédoSf quod est Epicuri verbum, co- 
haerescant, esse debere imaginem 
multis myriadnm myriadibus ipsa 
nnius Acari particulaeve ejus crassi- 
tndine tenuiorem. Epicurus ipse, 
Keà fikv Ktà r{nroi òiAouto-x^fiow^s roTs 
ortp€pyiois tìoìf \ewr6rri<ruf àw^xoirrtt 
fuucpàv r&if ^KuyofiépwTf ro^ovs 3^ robf 
T^ovs cfS«Xa irpooaryoptùofitv : et alibi. 
Uri rà cY3»\a rais \9irr6rria'u^ iyvittp' 
fikifTois Kéxprrratf ohòlr àynfiaprvpei rm^ 
^Muyofidvasy, Creech, 

1 1 Tantum Sunt infra aeneus n.] I. e. 
tanto sunt a nostris sensibus remo- 
tiora, Scc, vel, ut postea videtur ipse 
interpretari, tanto sunt minora, &c. 
Vide quffi adnotavimus ad ilio» ver- 
sum 3. 275. 'Nec magia bac infra 
qnicquam est in corpore nostro.' 
Lamb, 

112 Quam qua primum ocuH] Snm- 
roum cacumen concretorum. Faber, 
Vid. 1. 503. Creech, 

116 Tertia pars"] H. e. magna, ve! 
bona pars, piane, ut in sacris Litteris 
Apoc. 8. 7. et seqq. rò rplroy rm 
Ò4pBpuVf r^s Ba\iitraiiSf rw Krurpirt» 
rÒ¥ àv rp BaXAaoTp^ &c. Preig, 



1344 



NOTifi VARIORUM IN 



117 HantmùUeèiummfife,'] Sic re- 
ititiii ex oraDibuB vett. Vide lo- 
dicem, 'Generis moutio.' Valg. Ha- 
rum. Gif. 

Eue puiimduM ««i] Nonias: cm 
icf«iidttm né. Io vet libris : 9110 qm§ 
voUt e$9e pmttmdwtL Gif. Haoc ver- 
lum profert Nonins in voce * intesti- 
nam/ sed mendose. adde qnod vete- 
res codices distentiont a vulgatis. 
Sic enim in illis lej^itur : Uamm tH" 
tettimum 9110 fati volet etu pmitmium. 
qaam Iccirco proposni, at consideret 
lector, ecqnid ex ea boni trahi posiit. 
Dicam nihilominni qnod sentio, scrip- 
tura recepta mihi videtnr integra; 
nam illad 9110 quu^ quod est apnd 
Nonium, depravatum est ex recto 
fnod vt«, et p iilnd est d in?ersnm : 
vokt qnoqne corrnptnm est et per- 
Tersum ex qmaU, Lamb. 

119 Quid! prtBtertm] Alind argn- 
Bientum a simili, qoo docet, imaginea 
esse tennisaima natura pr»dita8, et 
anbtilissinio, nt ita dicami, filo con- 
textas. Eftt antem tale : Qnid ? Pri- 
nordia, ex qnibns conatat anima, snnt 
anbtiliisiiua, longeqiie sabtUiora, 
qaam ea, ex qnibns corpus homannm 
conflatom est, ut expositum est libro 
tertio. Non debet igitnr cniquam 
esse incredibile, flnere a rebns om- 
nibus inagines, qaas dtcamna esse 
natura tennissimaetsubtilissimapni^ 
ditas. Lamb, 

128 Prùfterea, ^aeunque svo, ^.] 
Horum 8. vss. sensos est : Cum tan- 
ta corpuscnlomm copia ex bisce ber- 
bis graveoientibns exhaletnr, nt ▼!- 
cinnm aérem corapleat, dici non pò- 
test qnantttla sit pars quae ex super- 
ficie deripitur : ac proinde cum ima- 
go sit ex iis duntaxat qnse ex super- 
ficie dimanant, et cnm tìsbs sensorio 
habent analogiam, excedere fidem, 
qnants tenui tatis esse imago debeat; 
et maxime, cnm post mnltnm ten- 
pus nihii quod sensibile sit exhala- 
tnm deprebendatnr : mira sane tenvi» 
tas Taporìs odoriferi, ac proiade 



corpuscnlomm ex qnibns vapor totns 
constat, cnm ▼. g. ex pomo per ali- 
qnot menses contionos emanat, et 
pomnm tamen nihilo factum minu- 
tius observetur. Cogita porro qnam 
crassns sit iste vapor respectu imagi- 
nis, et agnosoes imagtnes, qnse per 
plures annos fnndontur,8Ì compoaitse 
fuerint, non effecturas tantam molem, 
quanta est vaporìs uno momento 
temporis effloentis. CrtccA. 

Odorem ExtpinaU] Sic ssBpe lo- 
qnitnr, nt verbo * exspirandi ' qnar- 
tnm casnm tribnat : snp. 3. 719. ' Un- 
de cadavera rancenti jam viscere ver- 
meis Exspirant V Lumb, 

123 Panacea] *Panaceam' vocat 
Yirg. JEn, 12. 419. ' Ambrosiae sne* 
cos, et odoriferam panaceam.' a non- 
nnllis HeraeUum aoroinari scribit 
Diosrorides 3. 65. 'ipso nomine om- 
nium morbomm remedinm promittit,' 
inqnit Plin. 26. 4. Lambim, Vulg. pa- 
nacea, Fab. 

Ab$inthia ttttnì] Snp. l. 935. < Sed 
voluti pneris absintbia taetra me- 
dentes Cum dare conantnr,' dee. 
Lamb, 

125 Levittr «i ferie ciebU] Cura in 
qninque libr. mannscr. reperissem 
scriptum, n forte ànobus: qniact>6if 
propins abesse ab antiqua scriptnra 
mihi vìdebatnr, quam motebU, qnod 
est in vulgatis, ita excndendum cu- 
ravi. Immb, Vet. libri omnes: dna- 
bui, Hinc Lambinus: ciebiM, Ma- 
fullns: mMebis, Gifan. Aììi movabU: 
Voss. vero ad CatuU. p. 270. revolwag: 
et in seq. versu e «veteris scriptnra 
Testigiis, Quin potU e§ hmcos. Creech. 
Hnnc ex difficiìlimis poetse locis esse 
pnto, in quo nodnm eruditi non sol- 
verini, sed rnperint. Legunt Lam- 
binus cUbUf Vossius revoivasj alìi ma- 
vebit, omnes sine Mss. aoctoritate, in 
qnibns constanter duobus scribitnr. 
Òritnr mihi hinc suspicio, id quod 
saepius httic poetae fraudi fnit, et 
kic sensnm corropisse, omissnm vi- 
éelicet etèt vertnm aliquem a de- 



T. LUCfiBTil CARI DB RERVti NAT. LIB. IV. 1345 



Bcriptorìbos, q«od prscedeof wtttm lurrà ras mr^^Jar ffìfvrdurttf épArrm 
eodcm verbo, qao lequen*, termioa- nofrà r^ iJp^warroimitf^mvìiéas ifn^^ 
retar. Atqae iu forsiD in Lucretio Pausai' rminmp tk tà h^p Ifptfinkraf^ ei 9k 
lucveUimiUsintenerelMitarolimver- ' ttùnt^w Ka§ifiàp9m9t^ luàiroTÌ liJkp év»- 
fticttlus, legebatarqoe: Hem» «mim* ^«^twwi, ver^ 8^ SidSicouin, &c. Epìcuri 
fMdew(evttcr«i/«r<«difOÒ«« Cumirtitf voce awmC^cts ntitur Diodoms, ip«e 
Sgiiùj iigiiis eximdM duolmM Qttm po' Epfcnreos. Sinilia habet Pompo- 

Dins Mela, de Maaritania qus retro 
Atlantem, similia Plinius de Sejthi« 
regio&ibas qns infra Imaum. Nota 
etiain sant, qu« de Morgana, seu cele* 
explicaTÌt ; de qao viderì qnoqae bri ilio RhegUioman spectacalo prodl- 



tia et iioaeaf, ^. Recte enln ita 
(innneotibua Id etiain Mas.) emeo* 
davit Yeat. ad Catnll. pag. 276. prò 
atqae 'quia' peretian 



potO0t Index CHfanii pag. 178. neqne 
ali ter intelUgendas est vertas qui 
ex»tat 8. 20. ' Quin tamea inter te 
prostrati in granine molli.' Ubi ' qnia 
tamea ' idea est, qood tamea etlam. 
Hcwr. 



die Kircberus : et in ornai fere regione 
istìuMmodi spectra plorimi vident, 
saltem pataat te vidiise. Creeeh, 

1S2 SpanU ana gignumiur] Ex mix- 
tiooe et ovyNp(ff«wr. Fab, 

ISS /a htccwlo, qui dicUur olir] Con* 



taatar * privata sensu,' ut aèr lumiae 
cassBs; eaasom aaima corpus, &e. 
qaasì id ageret Locretins, ne bee 
simalacbra sensara non habere nesci- 
amas : At vero * nnlla vi,' * cassaqae 
seasa ' melios iaterpreterii, quae vi 
tam debill feraatur, at organa mo* 
rere,8ensaaM|ae excitare non possint. 



196 Oanaprtanna aoteos] Quidam ferTurneb.Op.p. 80. Lips.Ph. Stole, 
codex : Qtumd9 potii mo§eas. Gifan. p. 85t. Serv. ad Virg; edit. Comm. 

127 Casao^a* amia] AHI interpre- pag. 80. 2S7. 5S7.771. 878. Hov. 

1S6 MMmdi] Copli. Fafrcr. 
1S6 SMime ftnmtMr] Ultima sjh 
labiL vocis * sublime ' semper corripì- 
tur a boais scriptoribas. Jam vero 
ordinem borum decem versoam ftade 
pertorbatnm resfital. Ltanb, 

ISO Aera mukmteia metu: nam, 
tfc] Sic restituì ex aactorìtate duo- 
rum librorum manascr. quibuscom 
consentit Memmianus: alii duo ha* 
bent. Atra mukent^ aioiMm. quam 
scripturam non danno. Vnlg.aotem, 
Aera muleewieiSf magnormm «epe gigoa- 
lam, 4rff. qnam lectionem rcjeci. Por- 
ro autem fortasse etiam legere licet, 
Aera wutieaiUes moiu ; qood Slmeoal 
Bosio videbatur, hac maxime ratione, 
quod paoUo ante dixerit, * et mundi 
speciea» violare serenam.' * mulcare ' 
autem, verberare, et psne mutilare 
est, ut ostendimns in commentariis 
ad ^milinm Probrnn, seu Cornelium 
Nepotem, de vita claromm Graeclai 
imperatornm ; indica vitque hujus ver- 
bi usum prior Petr. Victorìus iu notis 
ad Cic. epistolas: reperi etiam in 
vocabolario Latino-graeco buie verbo 
hanc interpretationem Graecam sub- 
aactam, * mukavit, ^làvwro,* oUfHP 



Ito Ad ar /orto pa<es, ^.] Post 
expoaitnm famUiarem illom, ac pr»- 
eipnam modum gcaeratioois imagi- 
aaai, qaaa andrèna et èaroffolat vo- 
cat Epicaras, qaia fiont continua 
qaadam diteptioac avolationeqoe te- 
aaiaai qaaal a^mbranalarum ab exti- 
aas corporibas; vss. 14. explicat 
aliad genas imaginum, quas waréamt 
vocat Epicaras, qoia snat quasi quas- 
daai coagmcntationes sponte soa in 
BMdio aere natm» tanquam aobes, 
aeqae e rebos ipsis revera proflnunt. 
Inde gigaotes, aiontes, orbes, et Id 
gaoua alia later anbes S8»pe videmas^ 
et staiti admirantnr. Dlodoru» Si- 
calos apectra comraemorat formar! 
tpeate aolita la Afrìcae regionibits, 
qaae sant altra Syrtes et Cyrcnen 
sita: TUfiyàpraiittKmip§òfKcAtJAi9ra 



Delph. et Var, CUu, 



Imtret. 



4 Q 



1346 NOTA VARIORUM f6 

aateniy live tdKtftc^tu^ est ' indecorìs Sic Orai, in Verr. frumentar. * Apro- 

▼erberìbus afficere, foede verberare, nias interea pocnla et ceDam posce- 

foedare.' Lamb, In librìs fere : miU* bat : lervi autem ejas, qni et morì- 

uniea. In quibnsdam etiam: fiio<«. bus ìisdem essent, qnibns dominna. 

Vide * Mnlgeo ' in Indice. 6 mnta- et eodem genere ac loco nati, prster 

mnt librarii ssepe in C Tel S ex prò- ocnlos Lollii hiec omnia ferebant.' 

nnutiatione : * Gero/ * Sero/ &c. ' Praeter ocnlos Lollii, i. e. ante ocn- 

Gf/on. Simeo Bosins vir clariss. los Lollii,' inqnit Non. sic et Varrò 

cui emendationem Epistolarnm ad Enmen. ' Pra?ter matris Denm sdein 

Atticnm debemns, legi probabat mul- exandio cymbaloram sonitom.' Quod 

cantei ; optime, si quid sapio. 'Foò. antem Zoilns legit, 9umie$ magni^ 

Ali! A'éra mukeiUea nwtìtm; Gifanios moltaque mucoy qnia (inquit) Lacretio 

Aera mulgente» motum : i. e. impel- placet hiatus, consideret lector ho* 

lentes Tel agitantes. Sic Ennius p. minis confidentiam singnlarem pari 

72. * Mulserat hoc navem compulsam stultitta et ignorantia conjnnctam. 

flnctnbos Pontns.' Cic. in Arat. Phas- Lamb, 

nom. • At propter se aquila ardenti 143 Inde alio» trahere, atqne indueere 

cnm corpore portat Ignifemm mul- 6e</«anmiòos] Sic habentqninque libri 

gens tremebundis aera pennis.' Alit : manuscr. ne quis forte contendat le- 

Aera muleanUi mota: 'Mulcare' au- gendnro na/'tJa, ut est in volg. Et 

tem verberare, et pene mutilare est, videtur, inqnit, bellua trahere, et 

modo autem dixit * Coeli faciem vio- inducere alios nimbos. quidam tamen 

lare serenam.' Decem hi versus sunt baoc scripturam modice emendante*, 

in Codd. misere turbati, in aliqnem legnnt, Inde aUos traheire^ ^c. Lamb. 

aaltem ordinem redegit Lambinus, 144 Nane ea qnam facUi et celeri 

forsan non in optimum. Versnm igi- ratùme genantwr] Nunc incipit decere, 

tor 14S. Inde àlios trahere atque indù» quam facile et celeri ter gignantur 

cere Ifeìiua nsmÒM, loco suo motum, imagines : qua de re sic apnd Laér* 

versui 1S8. Mundi epeeiem violare se* tium ; *H yìi^tffts rw cl8d&\M» 1^ r^ 

renattif subjungas, et cum Gassendo ro^fun-i <rvfifiabm, koI yàp fw^is àwh 

legas : Inde alio» traherCf aique indù- rmv <r»tiiércùv iwaroXris «nwoxp ^ fuUh» 

cere nuhila nimbo», Nihil tamen muto* 9tà riiw àpoMXftponnM fféfovo'a r^v iwì r«5 

Creech. Recte. Adde Gronov. Ob* aTtp€fu4ov$4<raffiaàrd^tyritifàr6fUMfifA 

serv. pag.2l4. Haver, woKby xp^nwa^ et koI Mar^ wyxtoiU^ 

Nam «epe gigantumy tfc,'] Hec ex ùwdpxtu i. e. ' Ortns imaginum cele- 

Nubibns Aristophanis adumbrata pu* ritate cogitationem scquat. Flaxnt 

tem. fab, est enim ab extremitate corponim, 

141 Interdum monte» magrn] Sic in continuatione, aut diminutione per 

libris nostris. Placet Lucretio hiatus, suppletioneni din conservans siiam, 

In quibnsdam vef. ut in vnlg. magni et ordinem corpusculorum primomm 

wtonte», Qnidam libri : monte» magno», in solido,' Sic, Lamb, Perpetuo et 

male. Gifan, Sic habent quatuor jugiflnore et omnitemporis momento 

lib. manuscr. Memm. autem, Inter» simulacbra a rebus mitti vss. 18. pro- 

dnm monte» magni, ordo est : Interdum bat argumento a speculis ducto ; prò* 

magni montes, et saxa montibus fer speculum, cujuslibet rei objectas 

avulsa videntur anteire, et prater imago subite apparar, quod tamen 

solem succedere, i. e. sursum ire et non fieret,nisiistius rei Imago ab ipso 

subire ultra solem, vel potius ante corpore fluens ab iste specolo reji* 

solem, et e regione solis. * praeter ' ceretur. Si inqniras cur aliae res non 

aaim interdnm idem valet qood ante, repellant imagines ; respondet, alias 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1347 

cite raraSy quu simalaclira perme* Qno magis miror, Platonem in Tf- 
ant ; alias porosas aut asperas esse, ina*o, nbi de speculis disputat, et 
qnibus sciadootar imagines et dissi- causas imaginain,qnae aspeculisred- 
pantar ; in lieve vero et equabile duntur, affert, dcnsitatem omisisse, 
corpus impingant, qnale est specn- cnm splendorem et Isvitatem posnis- 
lom, sabito ad ocalos reflectuntar. set sic eniin ilie : Tò Zh «cpi tV rSv 
CrtedL tcaeròmrptnf ff/SuAovoitor, #ra2 'rèma tao, 

Gtmttàur] Gignantnr. Sic sine du- èpu^arìiitaL Ada, «oriStTr M\v fri xa^«- 

blo bic legendnm, reclamantibns oni« wów. iic yàprUs imhs irrót re rov irvphs 

nibascodicibas.|rentiitairaateni,qnod éitorépou itowmdas èiXktiXotSy Ms tm vi 

retìnet homo fiéffiuanSf ferri non pò- m^ r^r Aci^nrra knéarcr* y^wofihoVf #ral 

test neqoe hic, neqne infra aliqaet voXAaxq itera^^iuffBérros^ iréana rà 

locis. sic snpra panilo ante locntns TotaSnai^ìaférpnis4iJiipaS»rrai,rovir€pìih 

est, vs. ti. ' Snnt etiam» qnn sponte wpóatnrwmffibsT^'npl'rìtift^iwwvpi «cpl 

sna gignnntur,' &c. et verba I^iértii tò A.cior ma XofjM'p^ ffvivworfovt yryyo- 

meam sententiamconfirmanty'HT^rt- fiéw. i. e. ' Quamobrem autem spe- 

#ttrwy «MXmt, &c. et alter Lncretii cala, et qoae sunt splendida leviaqoe 

versns infra, vs. 161; * celer bis rebus adspectn, reddant imagines, non est 

dicatur origo.' nani ' origo ' quid ali- difficile etiam cognoscere. Nam ex 

ad est, qnam y^voif ? Desinant igitur ignis extemi et intemi inter se com- 

oblatrare barbari, et prinsqnam re- municatione, qui assidue et continen* 

prehendant, discant, neqne se plnmis ter in Isvore fit nnns, et saepe nume- 

allenUoment. JLamfr. ro ad eum applicatnr atqne accom- 

145 Cedamt"] Subandiendam, osfen- modatur, tales imagines necessario 

aut tale aliqnid. Fab, reprspsentantnr, cnm is ignis, qui ori 



146 SmmmuM gasd^aid] I. e. snm* et faciei circnndatus est, sese cnm eo 
Bom qnidqne, ut svpe alias. Lamb, igni qui oculis offosiu est, in corpora 

De rebuB uinmdià] De rebus fluit. splendido et Isevi conjunxit, et confa- 

Lawib. In quibnsdam libris: qmiqmm, dit.' Cum sint autem duas de ratione 

Gif. speculorum, i.e. quamobrem specnla 

147 Aìmt eum pervenit in ree] Hoc reddant et representent imagines» 
dicit : cnm simnlacram pervenit in sententiae : (alii enim dicunt corpo» 
rea nullo splendore nulloque laevore rum, quae speculo opposita sunt, ima» 
prvditas, aut esB res snnt tenues aut gines cerni in speculo, non quod 
densa: si tcnues, transit ; sin dense, ipsae imaginesqnae cernnntur, sint in 
scinditor. Lamb. speculo, sed quod ipsa ocolorum a« 

148 JmfrìmU] Utff9i|, aòr(ira,Jamy cies in speculum per rectam lìnean» 
te. Notandnm ; significat enim Ex- projecta, in seipsam a specolo per 
empii gratta. Fafr. aliam rectam lineam reflectatnr : alii 

VeeUm] Vestem aliqnam tennissi- simulacra ipsa cerai putant a nostris 

mam intelligi, ut Coam. Lamb» corporìbus missaet profusa in corpus 

151 Ai OMi. splendida] Duo snnt leve, et splendidnm^ et densuro:) 

omninm fere consensu necessaria ad horamsententiamaequitur i^picurns : 

specalonimnatnram,nempecorporìs Pytbagorei et mathematici al^erani 

ImvitaSy seu lasvor, qui nnmqnam est probante Lamb^ 

sine splendore : alteram est densitas* 152 Nihil aeeidU homm] Ncque 

Nam si corpns sit laeve quidem et imago scinditur, neque transit. Qui» 

splendidnn, sed ita tenne, ut simula- dam libri tamen habent, «iati oceidH 

cmm a re flnens traaseat ; non erìt konm. Lamb. Oe^U, Sic in vett. 

speeoloiDy neqne reddet imagines. nostris^ rectiisime, ut infra < scindi^ 



1348 



NOTiG VARlOftUM IN 



tur ;' excidinm indicans. Et mox op- 
poiiit ' salntem.' Alii : aecidii, Quod 
est Marulli. Gif, Oifaniiis, Nihil oc» 
eidit, viz. DÌhil simnlachronim tam 
perit; bBCqnidem ferri potest lec- 
tio, sed altera probabilior. Creteh, 

156 Vt hme ùmulaeragenantur] Le. 
fignaDfnr. In quibiisdam libri» et 
maniiscriptis et Impressis legitiir rtf- 
dvndeni: in Donniillis remlient. qu» 
▼erba poto eise subdita ab iia qui 
▼idebant verbnm gerantur buie loco 
convenire non poMe. Lamò. Quidam 
veteres, et volg. reduudeni» In qai- 
busdam libri» : resuUetU, Gifan. 

166 Ei quarnvis «Mòtto] Et qnantiun* 
▼18 snbito. Lttmb» 

168 Perpetuo Jluere utnoietui] Qnam- 
cumqne rem speculo opposneris, ejus 
rei qnantnmvis snbito iroaco appa- 
ret: ex quo inteiligere licet, teniieis 
rerum quasi membranat et textiiras 
e summit rernm corporibus perpe* 
tno, et continenter, et indesinenter 
flnere. Unde efficitur, quod ante 
dixi, et Plato probat, iroaginem qu« 
in sp#calo cernitnr, non esse unum 
qniddam stabile, et certum, et idem : 
sed alias atqne alias esse imagines, 
alteram in alterius locum deineeps 
et sine nlla intermptione succeden- 
teis : quod probat et Locretins a si- 
militudine Inminnm et radiorum so- 
lis. Lamb, Ea enim est Epicnrì sen- 
tentia, imaginem, qnae in speculo 
cernitnr, non esse quid unum con- 
stans, certum, stabile, et idem, sed 
alias atqne alias imagines, alteram in 
alterins locnm, deineeps et sine nlla 
intermptione snceedentes. Creech, 

160 Textìtraà] Meursius Extwrm$ 
rerum. Creecb. 

161 Ut merito eeUrkié] Nomen * ce- 
ler' hic ffeminini generis est, ut sit 
bic, et hsc, et hoc celer. Sic autem le- 
gitur in lib. mannscriptis : et ita le- 
gebat Avancins. Lamb, Ita in librìs 
nostrìs, rectissime. Oifan, 

Hi» rehuB\ Hit texturis rerum, i. e. 
imaginibns. Lam^, 



Origo"] Thf09ts, Itaqne recte et 
merito diciintur 'gigni ' imagines, seu 
geni, non gerì, ut volnnt Thrasones. 
Lamb, 

162 £< quoti] Hoc ab iit deprava* 
tam fuit, contra vet. libros, qui par- 
ticulae quoii nsum non tenebant. Gtf» 
Cam libri manuacr. haberent, Et 
qumi mmilOy ifc, Idque lectori indi- 
care olim satis babuissem, vulgati 
untem Et ceu: ego ronjectura duc- 
tus, quod ' quasi ' proqnemadmodum 
videretnr esse minns usitatiun, in pri- 
ma editioue reposnerara Atque ut : 
in secunda vero mutavi factum, et 
libros veteres secutus, excudendum 
curavi. Et quotU, quod itera et nunc 
teneo. Etqutui autem, i. e. Et quem- 
admodum. Sic S. 148. ' Et quasi 
cum caput, atque oculus, tentante 
dolore, Lapditnr in nobis,' Sic. Lamb, 
Perpetoum jugemque imagimim fluo- 
rem vss. 7. illustrat et confirmat ; ut 
luce piena sint omnia, radii a sole 
perpetuo mit tendi snnt, pari ratiooe 
simniacbra a rebus avolent necesse 
est, quocunque enim obvertas specn- 
lum apparet rei oppositse hnago, ner, 
quamdiu res sitnro suum servat, istt 
disparet imago. Creech, 

167 Queùcunque obvertimmn orioy Ret 
tòt] Cum in dnobu» codio. ManuAcr. 
Bertiniano et Menim. scriptum repe* 
rissem, quocumque obvertimut orit: cu- 
ravi excudendum, quitcumque obcerti' 
mut orì$^ ì, e. quibuscumque regioni- 
buB obvertiroup. Vatieanus porro ha- 
het, quocumque obvertimuttiUuc Ree tibi 
retpondent, ìfc, nempe speruliua. Adr« 
Turoeb. hanc script uram antiquam, 
quocumque abvertimue orts, paullom im- 
matatam, tnetor, nempe ex ea fa- 
ciens, quoicumque obvertimue enit: eam- 
qne sic explicat, * cuirnmqne spris,' 
i. e. cuicumqne speculi parti obverti* 
rous, ócc. non placet. Alii scrìptn- 
ram cod. Vatic. retinent. Ego, si 
quid sit mutandum, sic malim legi, 
quoieumque obtertimu» orte, vel, 9ica«- 
ctattqae obvertimut oram : prò oò qtmm» 



T. LUGRBTJI CARI DB RBRUM NAT. LIB. IT. 1349 



tnmque veriiwm» orom. Lamb. Sic 
vet. libri. Qaidaoi tamen : qìto, qui- 
dam arù, non male. Vide Indicem, 
'Sp«calnra.' qntdam: Ulme. qnidam : 
mivertimu8. Vide in Indice, * Obver- 
tere.' G^. Alii Qmeusuiue obveriU 
un», tUme Re» Ubi reipemdeni; alii 
^^iddmm ^uoiamque ohvertiwmM ari», 
Limbinos malnit, Quoiamqiu oòiwHi- 
«ntt nrm, AHns vero nescio qois le- 
git, QmKmupu obvertimuif omneii Re» 
iiH mpmkdet. Creecli. Tnmebi ver- 
ba sonC Adv. 13. 20. * Emendandnm 
reor : ^wKmupu obeertimM» ari», Nam 
e Plinio et Aristotele sci mas, anti- 
qsomm specola serea foisse.' Ubi 
tamen nihil imroutat Specnlornm 
ex aere confectionem in S. litreris 
rtiam commemoratara vide Rxod. S8. 
8. Job 37. 18. Preig. Oronov. Obs. 
3. 19. aen pag. 007. 008. 009. maltis 
probare conaf or, legendum hic esse 
qmaemnque, i. e. qoa parte, ori», i. e. 
eztremltatibns, ab ora, orse. Ego 
censeo legendaro jnxta Mss. nulla 
facta mntatione, nisi in interpanc- 
tlone: QumMhqmid£m»peeubimquocuH' 
fM» 9b9ertimm»y ori» Re» Un regpondent^ 
^, sicnti enim * Venerts res' dixit 
3. 173. 437. et 5. 840. qnse ad amo- 
rem ; ita bic <Ons res,' qnse ad spe- 
cien et similitndinem pertinent. Htn, 
109 Fr»Bterea] Alind simile. Lamb. 
Alind, sed id minns validom argn- 
nentnm vas. 8. seqnentes continent ; 
serenum ccelnm videmos subito den- 
sb nabibns obductnm ; istae vero nn- 
bea e terra ant e mari snrgnnt, spis- 
sa sont gravlaqne corpora : quid igi- 
tor tennes levesque imagiiies more- 
tvr i Hos Tersus iniquo loco disposi- 
tos esse existimat Nardins, et sope- 
rins collocar! debere, qua de imagi- 
ovn exilitate agitnr; sed quis iste 
Nardins? Creeek, 

170 Tempetia»"] 'Tempestaa' no- 
Bsen eat /nira^, i. e. medium : sic enim 
loqnnntQr Latini, 'tempestas liqui- 
da,' * idonea,' * bona,' * egregia :' et 
cantra, ' torbida/ ' adversa/ ' mala.' 



Varr. de L. L. 0. 12. < Solis occasns 
dici suprema tempestas esto.' Lamk, 

171 Aehermniartari»^ Sic habetcod. 
Vatic. Beri, et Memm. alii reamur: 
noonolli, Ackermiie relieto, piane men- 
dose. Iteratur antera h. vs. coni tri- 
bus deittceps seqnentib. lib. 0. Lamb, 
Ita fere veteres libri. Qnidam: Aeke- 
rmnie reiecéo. nt sit Orsece : alt Uqui»' 
se. 6oT9, Mamllos : rasmar. Oifan. 

172 Cerii eowtpte»»» eavenuui] Sic 
Varrò Marcipore, apud Nonium: 
' Nobes aquai frìgido velo leves Ceeli 
cavemas anreas snbdoxerant.' et M. 
Tuli, in Arato : ' Dicitar et late cceli 
lostrare cavemas.' Ennius pajf. 327. 
' Cceli ingentes fomices.' LÙnb, Alif 
locnmVarronisprotulerunt; ego item 
alium ex Manil. in 1. 202. * Est igitnr 
telins mediam sortita ca vemam Aerìs.' 
Ex Lucret. Faber, 

175 Qmorum qwnUuIà] Quidam doe* 
ti existimant, faune versum cnm eo 
qui deioceps sequitur, alieno loco essa 
inculcatos, cum sapra suo positi fn- 
erint. Ego eos scriptos reperi in 
quatnor codd. maonscr. et axcnsis om- 
nibus. Ncque continuoi si sopra po- 
siti snnt, bine sunt expnngendi. Lawib, 

ÌHetre memo es#, Qat poast'O Idem di- 
cit, qnod sapra vs. 04. * hiscendi est 
nulla potestas.' Lamb, 

177 Nane age quam eekri] None de 
motns imaginum celerìtate incipit ex- 
pHcare. Qua de re et Diog. Laertius 
plarìbus verbls. Sed de raultis b»c 
pauca adtcribam : Kol /a^ letà ii ita 
Tov Kmwf ^pèt aorà pafioftiop àwdun iia ìi f 
rSg¥ àmaew^épixMf yi»of»hti wa» ft^s 
itépikitarov h èanpuwkr^ Xf^ ovm* 
Xf7, i. e. * Porro autem motns (ima- 
ginum) qui ut per inane, nulla re, quss 
earuro, dum fernntur, impetnm re- 
moretur ac retardet, ocourrente, lon- 
gltndinem omnem quse comprebendl 
potest, in tempore quod cogitatione 
comprebendl non potest, peragrat.' 
Animadvertat autem lector, boc loco 
Lncretinm uti verbo * femntnr,' obi 
de mota et celerìtate imaginom ser^ 



la^o 



NOT^ VARIORUM IN 



mo habetur : inpra autem, ubi de or- 
tn earnmdem loqoitur, verbum gìg- 
iiendi et genendi asarpasse: ibtqne 
verbnm gerendi, qnod Zoilus prò fe- 
rendi verbo ponitom esse contenditi 
nullo modo convenire posse. LamiK 
Vss. 7. monet Lncretius, se de ima- 
giniiro hamm mobilitate breviter dia* 
putatnrnm ; nec profecto looga dia- 
putatione opus, cnm simolachra va- 
gari ea motus celeritate, qna nulla 
major potest concipi, specula demon* 
strant. Creech, 

179 ReddUa ni] I. e. attribata sit, 
ut snpra jam non semel, et multis 
verbis, mnltisqae exemplis docaimus. 
Lauto/ 

Ut frrmf hora t€niiur] Sic legen- 
dum censeo, secotas tamen nonnollot 
libros typis eicusos. Signi6cat an* 
tem Lucretius, simnlacra esse mobi- 
lissima, et celerrime ferri, qaia bre- 
vissimo tempore longum spatinm per- 
agrant : hoc enim signi6cant hcec 
▼erba, * Longo nt spatio brevin hora 
teratnr,' nt breve spatinm temporis 
longo loci spatio conteratnr. Et vero 
Arist. lib. 4. Physic. ' celere ' sic de- 
finit, quod brevi tempore longnro spa- 
tinm percurrit : * tardare,' qnod lon- 
go tempore breve spatium permeti- 
tur. Lamb, Ita quidam vulgati. In 
aliis libris : feratur. Hypallage sub- 
est. Gifan, Momento temporis mag- 
num spatium con6ciator. Fab. 

180 In ^uemcìinque loeum diverso ii«- 
mine teiubmt] Sic habet codex Vati- 
canus, nisi quod habet iendUf piane 
mendose : l«iidiiji< enim legendum, 
cnm subintelligatur vox numeri mul- 
titudinis ' simulacra.' Praeterea co* 
dex Bertinian. et Memm. habent, In 
^nem quaque hcum, * diverso nnmine ' 
autem, i. e. diverso nutu. Quidam 
tamen legi volunt diverso momtnc, ut 
habent nonnulli libri vulgati, i. e. di- 
verso motu. Lamb. Male Manillus 
centra vet. libros : momine. Quidam 
libri: quemcumqne, Oifan. In quem 
putqne, alii, melius : et prò nnmine 



legnn t memiae. Creedi. 

A^irmùu] Nntn, motu. Jam alibi, 
et apud Virg. Fab, 

182 Parcus nt est etfcni mfUor] Sic 
sup. initio lib. 3. dirit non esse, qnod 
hirundo contenda! curo cjcnin. Sed 
cum hoc loco maxime cengniit illud 
Antipatri in Erinnam lib. 3. Epi- 
gramm. Av^cpoy kùkwov funpòs Bpóosy i^ 
noXotSm Kpoiyfths, iy wnpafous niMft/afOM 
P9^(\Ms, i. e. * Parvns cyrnonim me- 
lior cantns, strepitns qnam Oracco- 
rum nebolis aparsus in stheriis*' 
Lamb, 

183 ^theriU] Quidam libri habent 
tetkeriù Lamb. JEthereir male. Nos- 
ter inf. vs. 909. et alii poete id epi- 
theton attribuunt nubibns. Gif. 

184 Princifioy peroape Xecet, i^J] Vss. 
15. celeritatem trajeetionis imaginnm 
explicat, comparatione facta inter 
motiim siroulachrorum et radiorura 
solarium a coelo ad terraro tempore 
imperceptibili pertingentinm. Unde 
enim inta radiornm solarium celeri- 
tas? nempe exigua sunt corpora et 
subtilia, facile emittuntur ecorpore 
solari, ab aliis radiis perpetuo insc- 
quentibus protrudnntur, et rea tam 
sobtiles aer inteijacens non impedit. 
Si vero baRC faciunt nt radii solare» 
celerrime ferantur, eadem etiam effi- 
cient, nt simulachrorum trajectio sit 
cele rr ima. Creech, 

186 Sotig ÌMx] Nani etiam mathe* 
matici doceut, lumen non impeditnm, 
per totum id spatium, qnod ei ex pro- 
portione respondeat, pnncto tempo- 
ris, et tempore, qnod sensnm effngit, 
diffnndi. Lamb, 

Et vapor o'as] Et caler ejns. L«ai6m. 

187 £ prUnia] E primordiis, seu 
principiis. sic 2. 935. * Nec quicquam 
commutari sino conciliatn Primomm.' 
ubi tamen legendnm videtnr potins 
oine eoneiliatu Principinm, et propios 
accedit ad scripturam receptam : 
vide quflB ad illum locum adnotavi- 
mns. Lamb. 

188 Qiue 91MSÌ trndnniwr] Sic habet 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT, LIB. iV. 1861 

cod. SeipìoDÌs Tettii, et itera cod. graphas primamsecntusest.camjoi- 

Faérai : ceterì, Qute qnan cadumtur. sissem mutari. Lamb, At ego prìo- 

Lamb. Ciufiraliir. Ita pleriqne om- rem illam rationem (* qaod parvola 

nef libri. Sic iof. proeiidit. Io qui- causa est/) si ventati minus esse con- 

biudam : truduHtur, Noo male ; ut sentaneam diserò, id omnes, qui in 

infra aspe. Gtfa», hoc genere studiornm aliqnid videnty 

1S9 Ncm daiòtiaiii] Sic locntus est mihi assensnros esse confido. Qnis 

6. 1190. * A pedibusqne minatatim enim unqnam fando accepit, qnis 

succedere frigus Non dubitabat.' somniavit, eo citins moveri ajiquid, 

'^•o"^- quo infirmior cansa sit, et prìncipinm 

191 Protelo] Tenore, impulsu vi- raotns imbeciilins et langnidius ? 

cissitodinario. Lucilins : * Qucm ne- Contra certe facinnt qu« modo de 

qoe Lncanis oriundi montibos tauri luce soli» scripserat : ^ In quo jam 

Ducere protelo validis cervicibus genere est solis lui, et vapor ejus; 

poasent.' Idem : ' Hnnc jnga mulo- Propterea quia snnt e primis facta 

mm protelo ducere centum Non pos- minutis ; Qoae quasi trndnntur, per* 

seat.' * Protelare ' in hoc significatn que aeris intervalium Non dnbitant 

est percntere, excludcre. Pnis. Im- transire, sequenti concita plaga, Sop- 

pnlso producto, perpetuo, et conti- peditatnr enim confestim Inmine lu- 

■no, Bt snpra diximns. Lamb* Moto men, Et quasi protelo stimolatur ful- 

continuato. Faber. 2. 6S1. 'Ex infi- gare fulgor.' Hinc igitnr ablegan- 

nito rerum snmmam usque tenere dum est istnd porvofo, et vera ac in- 

Vndiqne protelo plagarom continua- genua lectio in suam sedem jure post- 

to/ Creeek. Uminii revocanda : primum quod pUri» 

Fuigwre fuigwr] I. e. fulgore fulgor, ma causo £s<, proc«< a iergOy tfc. Vi- 

Fulgor enim et fulgur prò eodem debtt lector ipse, (quid etaim pluribus 

nsorpantur a Lucretio et nonnullis opus est ?) quanta hic ab«urditas an- 

alìis. Latmbm. tea latore t : ' roonstrom horrendnm, 

19S ImmemorabOé] Adeo prolixum ingens,' &c. Et tamen boc illud est 

ut vix memorari possit. Prisci codi- qnod omnes legebant, quod omnes 

ces habent, /wiinM€ra6t/e : laturo sci- probabant. Nos, nUi falli mur, sani us. 

licet ut numerari non possit. Puis. Foò. Hsec quidem Faber ; satU ar- 

'AaM^ifTOF, «al àid^oify et ita Immen- roganter : non opus antera ista emen- 

snm. Lambm. 'KwméMrprw, inexpli- datione, si « parvola' non voci ' causa/ 

cabile, immensnm. Fa6«r. Ita Pian- «ed « simnlacbra' jungas. vide vs. 66. 

tua in Captiv. In Prologo vs. 66. ' Ne- Creecìu 

qne apurcidici Insunt versus imme- IW ^* ^^^ « ^^S^] Ita Veteres 

morabilea.' « Versus immemorabiles ' libri. Marullus et vulg. salis. vide 

dixit, qnales Oratci vocant à^ovs, Indicem, < Est.' Gtf. 

•baenrante Vosa. de Anal. lib. 2. pag. ^<««« propeWU] Quidam d propeUai 

696. Haver, 8cribunt,evitantesne prò corripiant: 

194 Quod panola cauta JBs*, jn-oeul a cura pluribus sit ad placitum vel, tes- 

tergo^ Sicedi jnsserara jam in prima timonio Satyrici, qui ait: ' Profec 

editione: qnod in telligere licei ex tura domo.' Probum (Edit. Putschu 

aoBotatlone jam oliro adscrìpta ad lo- P* 1429.) in artium institutis andire 

can-lllnm, * ubi tam vulneri,' hif. non erit praeter proptcr. ' Pro praB- 

Neqne est qnod quemquam seconda positio,cum loquelarisfuerit,semper 

editio, quse hoc loco cnm prima con- producitur, nt : * Nobis ad belli anxi- 

gruit, moveat. Nam saepe, et mnltis Hum prò nomine tanto.' At, cnm 

locis, ne inscio et improdente, lypo- casualis fuerit, varie ponitur. alibi 



1352 



NOTifi VARIORUM IN 



enim tonfai, alibi brevit invenitnr. 
Est opera? preiiiini monere quando 
brevis ilebeat, quando longa contiti- 
tiii. Si hanc prspcedentem syllabam 
aecnta fnerit altera lyllaba, necensa- 
rio prior corripitnr: nt in Locretio, 
0« 6. ' Omaia veridico qnn quon- 
dam "Irx ore profadit.' Attenni pò- 
sitione pyllaba longa fuerit consecnta, 
firequenter producitur in verbis sive 
participiit, ut in Virg . /En. 12. 880. 
' Procurruut Laurentnm : bine densi 
rnrsot innndant.' alibi antem brevis, 
alibi longa est. In nominibos brevis 
est in hoc : ut in Virg. EExì, 1. 62. 
' Ni faciat, maria ac terras rtelnm* 
qne profondam :' tenga in ultimo ver* 
bo brevis ponitor. In bis sane varie- 
tatibas quam maxime auctoritasquae- 
renda est.' * Propago ' in nomina- 
tivo prima syllaba brevis est, nt in 
Virg. ^n. 6. 871. * Niminm vobis 
Romana propago.' Propert. 2. 25. 
85. ' Hiec qaoqne profecto ludebat 
Jasone Varrò.' At in ablativo longa 
est, ut in Virg. Oeorg. 2. 64. * Me- 
lins propagine vit«s Respondent.' 
Più», 

199 Ptaitrm^ H qua penitua^ ^.] 
Prsterea, si ea qnse ex alto et ex in- 
rimis rerum parti bus mittuntnr, pnnc- 
to temporis per ìmmensum spatinm 
sese diffuDdunty tantaqne levitale fe- 
runtur; quanto celerius moveri, 
qaintoqoe longios intervailnm trans- 
currere credibile est ea qnae e sum- 
mis corporibus mittuntor, et qnae 
sunt in prima fronte, atque in promp- 
tu posita, nempe imagines? lamlb. 
Modo probavit imagines pari celeri- 
tate cum solis radiis ferri, Jam miyo- 
rem vss. 11. illis attribuit; quippe 
sobtiliores sunt imagines, et, qnod ad 
illarum celeritatem vebementer fa- 
ci t, ilnunt a rerum superficie, et sese 
facile expediunt, dnm ealor et lux ab 
interioribns solis partibns mittnntnr. 
Quidam legùnt Qua penHu» oorpu$cuia 
rerum Ex aìioque fora» miituntur: et 
forsan rectius. Creeeh* 



201 PuMCtodiei] tìfima^t < Dies * 
tempns est. Fabtr, 

208 Cedumque rigurt] Per coelnm 
diffundi, et illud compiere. Sic 5. 
50S. ' Tantnlus ille qneat tantum- 
sol mittere lumen, Quod maria, ae 
terras omnes, coslumque rigando» 
Compleat, et calido perfondat cnncta 
▼apore.' Sic atomornra trajectiones 
£picurus ad Pythoclem vocat iwap' 
ìhéffHt. Creech, 

204 Quod tupera fii] Cmlam, quod 
est snpra. Jjomb* 

Ubi tmn volucri] Propterea qnod 
multa interposnerat, ab ilio loco * si 
quas penitus,'&c. nt succorrat me- 
mori» lectoris, snbjungit quasi de in- 
tegro, *ubi baec,' i. e. qnandoquidem 
baec, 6cc, nondissimnlabo tamen hanc 
versom abesse hoc loco a quibusdam 
lib. inanuscr. et positum esse sup. 
post versum, ' Est procul a tergo,*^ 
Scc Ex quo sospira tiis aliquando 
snm, fum non esne Lncretianum. 
Luminn, Hic versus in vet. quibus- 
dam ponitur sopra, post illum : ' Est 
procul a tergo,' &r. Gtf. 

205 Qatd qua nmt igitur Jam ftrima 
m fronte] Sic babebant aliquot libri 
vet. et recentiores. Alii, tam prtaui 

/r. alii, m pnaiu fr. Ego sic legen- 
dum puto, Oaid qua nini igiiur jam 
prima t» froute loeaia. Lamb. Ita 
omnino legendum ex veteribus. Vul- 
gati : jam. Gif. 

206 liV «mtssaMi] Mutat numemm. 
Debnerat enim dicere, si numemm 
priorem seqni vellet, ei emisaa^ nempe 
illa quse sunt prima in fronte locata. 
Sto, Lamh, Emi^siouem, ejacnlatio- 
nem, àTof^ofyf, Fab, 

208 MultipUxqu€ loci ipaiium] Ni- 
hil muto, quam vis Vaticanus codex 
liabeat, Muliiplicitque loci apatium* et 
item Bertinianus: quamvis eos, qui 
alteram lectionem probant, noa re- 
preliendam. Lamb» Ita in libris nos- 
tris. Marullus et vulg. MuUipUxque. 
Vide et sup. G^om. 

209 Pirtaifoui] Sic alibi, et 4. 75. 



T. LUCRBTII CARI DB R£RUM NAT. LIB. IV. 1353 

et 5. 488. * Volgiti.' Creeek. quidam illibnntnr. Eodem irgn- 

210 Hoc etimm ti pimis speeimeu, mento asas est Epicurm, teste Mi* 

tfc.] Sibi in sabsidium vocat experi- crob. Sit. 7. 14. ' In propitalo ett 

entiim ym. 7. Omnia vijiio per ima- qtiod decepìt Epicanim, i vero enim 

gine», it apecnliim ve! iqnim anb lipaos est iliornm qaatnor sensiiam 

dio ponaa, et momento tempori» om- aecntas exemplum : qnia in aadien* 

ainm tteUinrai imiginea i specnlo do, gnstindo, et odorindo, itqne 

iato int iqni resillentea in ocoloa tingendOynihilenobÌ8emittimaa,aed 

incumint : qninti igitnr trajectionis extrìnsecus iccipimaa qnod sensnm 

iatamm imifìnom celeritaa ? Creeck, moveat, qnippe et vox ad aarea nl- 

Famm] Corrige ipecimem veri, b. e. tro venit, et aar» in nares inflannt, 

indicinm et signnm veritatis. Peraina et palato ingerì tor qnod gignat sa- 

6. 105. ' Veri apecimen dignoacere porem, et corpori nostro applicantor 

eailea Ne qaa snl>aerato mendoanm tactu sentlenda; bine putavit et ex 

tinniat auro.' Pku, Indicinm, et ocnlis nostria nihil foras proficisci, 

qnasi argnroentum certmn. aie ao- aed imagines rerum in ocnloa nitro 

ten legitnr In qnatuor libris mano- meare.' Creeck, MiUi, Sic resti* 

acrlptla, qno modo et in plerìsqne tui eonjectura dactu% cnm in codici* 

▼nig. in nno mannscr. et item in im* boa Mas. reperissero acriptam, mira; 

presso Paria, tpecimen veri, de qua in aliia, misitma : qnod otmniqne aci- 

acrìptara jndieet lector. Lomò. Ve- Hcet depravatnm eat ex antiqua et 

teres quidam : verL Oifan. vera scrìptnra, mUti, nam ex milH, 

219 Qtutd rimmi oc jnimmm] Hoc factnm est mtiit: deinde nunc mtal- 

apecimen et argnmentnm est, qnam ma, nnnc mini. Meara conjecturam 

celeriter ferantnr imaginea. Lamb, adjuvat versns ille, qui est 4. 680. 

Sub divo epiendor aqmi] Sed longe ' Perpetuo fluere, ac mitti, spargique 

mirabiliua qnod inquietna ille aquaB necesse est Corponi,' Sto, Lamb, Ita 

motua per reflexionera in laqnear omnes libri. Lambinus: mitti, For- 

tam varìaa sul apeciea ejacolatur. te : mtJM. vel potius, nt in vetere il* 

Vlrgilil verans notiorea annt, qnam bro: mtni. Oifan. 

nt transcrìbl debeant, JEa. 8. 22. 219 Perpetuoqme flumU certi» ab nr- 

* Sicut aqns tremnlum labria/ Sic. btu odore»] Secntua eram initio codi* 

Fmber, eea Florent. typis ezcnsos, qui ba^ 

215 Qmam pumeto temporey 1. e. bent, cfr<ta a6 r»òi» ofrorla. nam cete- 
qnam brevi tempore. Lamb» ri omnea et mannscr. et typis im* 

216 Ad terrarum Mcddat ortui] Sic pressi habent, certi» ab rebu» odore», 
babent qninqne libri mannscr. nisi idque olim indicaram in commenta* 
qnod Vaticaoaa habet aeeidit : et item riis : sed banc scriptnram mendosam 
Parìaienses. Ceteri vnlg. incidati esse existimaram, Marullum secntua, 
Ego puto legendnm aeeidat; et ita qui bic obortu snbstitnerat. Nunc 
pancia poat versibna bic idem scrip- sententia mutata, odore» probo. Sed 
tor loquitnr. Lamb, Sic veterea nos- prìmiim fluunt lego, non ftuamt : dein- 
trì. Ita infra bic. Ita in Ennii ver* de existimo, totnm hnnc locom hoc 
ss p. 19T. * Casaa accidisset abiegna ordine esse legendnm, vieamqme tace»* 
ad terr.' Stc, Vnlg. cecidi»»et, Oi* »ant. Frigu» ut a /notti, 4pc. JEquO" 
fan. ftt, e«€ior inafranim, tfc, Perpeiuo4iua 

217 Quare etiam at^u» etiam, Sfc,"] fiumi» certi» ab rebu» odore», Nee va* 
Hic antem 6nor imaginnra ad ocnloa ria ce»», i^. Si qnis autem lectionem 
admitlendus pst, qnoniaro vas. 14. ad Florentinam forte probabit, eerti» ab 
omnes alios sensus e rebus effluxns rebu» obortu : quam et Donaiua Jano<* 



1354 



NOT^ VARIORUM IN 



tiiis Florentinus implectebatar, ego 
aatem nuoc mioas probo : vox ' obor* 
tu' conjnngenda erit com adject. 
' perpetuo/ ut sit, perpetuoqne obor- 
tu, i. e. et perpetua agnatione atqne 
accessione : ' oboriri ' enìm idem va- 
let qnod adnasci, ut docet Festns. 
nam praepositionero * ob ' solitam esse 
vsnrpari prò * ad/ testis est bic ver- 
■os (ioqnit ille) 'Tantum gaudium 
oboriri ex tnmultu niaxiroo :' et bic 
Ennianus p. 100. ' Ob Romam noctn 
legiones ducere ccepit/ superior an- 
tero versus cnm duodecim deinceps 
iequentibus iterantur lib. 6. Lamb, 
Ita omnes libri. Sed Marnllos et 
Lambinos : obortm. Male. Gomme- 
morat Poeta, esse corpora, primum 
qnae oculos, deinde nares, ut sunt 
CKlores ; deinde tactum, ut frigus ; 
aures, ut soni ; linguam, ut sapores 
feriant. Gifan, I. e. Qoin etiam, 
&c« fo^er. Vulg. oborlu imperite. Ob* 
miu vero in ultima editione rejicit 
Lambinos, et ridiculus est Fayns, 
dum calumnias Farei impndenter re- 
citat. Creeeh. 

S20 JEriut ab imdlt] ^stus marini 
impetus vel commotionesinquit Mar- 
cellus, advocans hoc Lucretiannro 
Carmen. Plautus in Asin. 1. S. 6. 
*Qoo magis te in altum capessis, 
sstus te in portnm refert.' Virg. 
ìEb. 3. 677. 'Fundoqne exaestnat 
imo.' Ftiis. Commotio, vel impetus 
maris. et ita Nonins, qui hunc ver- 
ium profert. alias apnd bone enn- 
dem scriptorem, calorem significat, 
nt l. 808. * At ncque quo pacto 
persederìt huroor aquai Visum est, 
nec rnrsnm quo pacto fugerit sestu.' 
lAmb. 

221 Exetor mefrorum] Sic legi de- 
bet, et ita scriptum est in qninqne 
libris manuscr. nisi quod in Vaticano 
eat, nutororum: in Faèrn. nuatrorum, 
Parisienses piane habent nuvronun, 
dictnm antem < mceromm,' prò mu- 
rorum, antique, nt notat Servins ad 
illom locum Virg. 10. 24. ' Aggerìbus 



moerorum/ bis verbis: * Nam veteres 
pleraqne eorum, quae nos per « dici* 
mns, per diphthongnm ce pronnntia- 
bant : bine est ' mcerorum ' prò mn* 
rornro : et centra ' punio ' prò pce* 
nio: quod verbum a poena venit: 
quod Oraecum est vocabulnm iroa^. 
bine est Punica regna videa, cum 
' Pttnos' nbiqne legerimns.' et apnd 
Varron. 6. de L. L. ' Cnm circnm- 
niceros mittitnr, et cnm concio advo- 
catur.* * Exesor ' autem dictns ab 
exedendo. Lamb. Addo et Maginm 
Misceli. 8. 18. Infr. 6. 926. * Exetor 
moerorum littora propter.' Preig. 

222 Per aurtu] Tornebns raavuit 
legi per aurei», Lamb. Centra mira* 
cnla vanae illnnim crednlitatis, qni a 
se illnd ant illnd auditnm dicerent, 
cum tamen nemo homo ibi adesset. 
Filò. Ita- omnino legendum pnto, 
etiam non consentientibns libris. 
Scio, lib. 6. ter, quaterve ' anras ' in 
quibusdam libris esse prò anres. 
Sententiam vide in adnotatione ad 
versum panilo ante poaitum : * Per- 
petuoqne/ Scc, Et vide infr. 6. 027. 
Ita dicit Poeta < volitare/ et * trans* 
volitare/ 'manare/ ' transmittere,' 
' penetrare/ * pervolitare/ * transire,' 
*meare/ 'tranare.' Gtfan, Rectios 
quam per aitrtM, nt patet ex va. 280. 
Creeeh. 

22S-'TaiigU amaror"] Hunc versnm 
integrum cum dnobus superioribns 
profert Geli. l. 21. eundem respexit 
Servius ad illnm Virgilii locnni Georg. 
2. 246. ' et ora Tristia tentantum sen- 
so torquebit amaror.' Lamb» 

228 Nec mora, nec req[uie»\ Hoc imi- 
tatus, atqne adeo mutuatus est Virg. 
Georg. 8. et /En. 6. Lamb, 

230 Sentire aonorem"] Olim conjec- 
tura ductns edendnm curaram, ex* 
audire tanorem, prò eo quod est in 
libris omnibus vnlg. et plerisque ma- 
nuscr. ten/irc aomorem, ncque hoc te- 
mere mihi fecìsse videbar : nani cum 
ita scriptum in uno cod. reperissem, 
te Malirf y txa feceram x ; ex n, a ; 



TV LUCRBTII CARI DR RERUM NAT. LIB. IV. 1356 

ex t, é. ita ex illis corroptis eciuntirej Marceli. Verum tamen nibil mutan- 

fecerain exmtdite. qnam emendandi dum pnto. Attendai autem lector, 

ralioDem omoibos politi Jndicii homi- simiUtudinem atqiie affinitatem lucia 

nibnt probatnm iri sperabam. Nnoc et candoris vel hoc ver»n declarari. 

▼algatam lectionem magit probo : Itaqne non temere, ut lux tenebria 

aot certe tutiorem arbitror. Nam opponitnr, qnae nigr» sunt: ita lox 

* sentire' corninone est omniam sen- «candida' dicisolet a poètis. Lamb. 
saaro. Exempli causa inf. eodem 235 Si quadrutum tentamui] Legen- 
lib. non longe, prò videre usnrpavit dum fortasse est traetamiu. Imroo 
ibi : * Et facit, ut prius hunc omnem vero teniamus retinendum. Teotat 
sentire qneamus/ Sic, eod. libr. infr* enim quis figuram in tenebris, qui 

* Et seorsnm varios rerum sentire co- eam tractat ea gratis, ut sciat qualis 
lores/ Xf«M&. Ita veteres quidam, sit: tractat autem etiam is, qui, 
Volg. Mmrem, Lambinus : exandire qualis sit figura, scire non laborat. 



rm, pessime. < Tempus ' Gal- Lamb, 

lice Tamput, «Sentire,' Santire. Oifan. 236 In Ittei] «Luci ' prò luce. Lamb. 

Recto quidem, et id ipsum agnovit Luce. « Accidere ad speciem ' inter- 

Lambinns, qui aliquando legit eaDoa- pretor ad oculos pervenire : et recte 

dire mmrem: Gifanius tamen fealtr» quidem, cum ' species ' vs. 243. ocn« 

«MMTir. Creech. los significet. Cnech, 

S31 Pneierea^ qm$mam] Hoc argu- 238 Ette t» imagìMHm$ qtuprafiirl 
mentimi tale est. Figura (inquit) Ex imaginibus rerum perpetuo effln- 
aliqm in tenebris et noctu, manibos entibus, et in oculos nostros advolan- 
tractata, eadem esse cegnoscitur, at- tibus atque incnrrentibus, fit visus, 
qae ea quae luce cernii ur. A t figura ex sententia EpicurL Platon! ex 
non potest cognosci in tenebris, nisi conjunctione et cognatione duornm 
per speciem et imaginem. ergo neque ignium sen luminum, alterios ex 
in loce cerni. Sed b»c facile refelli oculis nostris exenntis, alterius a sole 
possnnt ab iis qui Aristotelis scholam manantls, efllcitur visus. Mathema- 
sectantur. Sunt enim qosedam sin- tici aiunt, radios quosdam ex oculis 
gulis sensibus proprie subjecta, ut nostris effluenteis, et ad rem qusB 
color, videndi sensui ; sonns, auditui, cemitur accidenteis, videndi cansas 
&c. quaedam plurinm sensunm com* esse. Aristot. lib. 2. de Anim. docet, 
munia : ut figora et magnitudo com- non ex emistione radiorum ab oculis, 
muniter aspectni et tactui subjecta visum effici, sed ex functione et ac- 
est, notns et qnies, omnibus, prster* tu rerum, quae sub aspectum cadunt, 
qmuD gostatui. Sic, Lamb, Aliud vss. in oculos crebro ventitante. Amo- 
9. continetur argumentum. Corpus bius lib. 2. adv. Oent. nihil homin 
aliquod, quadratura v. g. manu in sciri posse putat, quorum hic et dein* 
tenebris traetemus, illud corpus qua- ceps cauaas explicat Lucretiusy qui- 
dratom esse cognoscimus, unde vero bus causis mergamur in somnos, qui- 
nisI ex figura ejus quadrata? Idem bus eTigilemua, quibus modis fiant 
corpus in luce nostris oculis usur- insomnia, quibus visa, Stc, Sequitnr 
peaus, eognoscimus quadratum, un- mox: «Radiorum et Inminis inten- 
de vero nisi ex imagtne quadrata ? tiene videamus, an rerum imagines 
Crmek, ad volent, et nostris in pnpulis sidant : 
233 In ÌM€€y et ctoro candore] Quid utrum saper in rebus sii, an palati 
ai dicamus scriptum esse a Lucret. contagionibus fiat,' Stc. Lamb, Adde 
mima darò et candore? «luce claro' Modii Novant. Lectiones Epist. 67. 
enim dixisse veteres testatur Nonias Ha». Hanc Epicorì sententiam ita 



1856 



NOTi£ VARIORUM IN 



explicat Geli. Noct Att. 5. 16. * Epi- 
cnrns antem elBiiere semper ex om» 
nibuft corporibos sìmolachra qnsdani 
corpornm ipsornm, eaque sese io ocu- 
loi inferre, atque ita fieri sensom vi- 
dendipatat.' Macrob. aatetn Sai. ?• 
14. 'Censet Epiconit ab omnibus 
corporìbns jagi flnore qasMlain simii- 
lacbra manare, nec anquam tantnlam 
rooram interrenire, quia nitro feran- 
tnr inani figura cohvrentes corporum 
exuTin, qnarum receptaeala in nos- 
tris oculis sunty et ideo ad depnta- 
tam sibi a natora sedem proprii len* 
sns recnrrunt.' Epiciiru» ipse apnd 
Laertium docet flimniacbra lirwrUp€u: 
et apnd Plntarchnm f2Mx«r ttaicptffis 
simnlacbrorum insinnatio, et apnd 
Ciceronem ttUdXaif ifiirréff§is orcur* 
rnnt Creech, 

340 Nume ea qmm dieoy tfe."] Vm. 5. 
docet imagines a corpornm raperficìe 
perpetuo flnentes nbique adetse, 
Dosqoe circnmstare, ita ut per ip»at 
videre nibil nos prohibeat, si ocnios 
modo converterimus illis pereipion- 
dis solos destinatAA. A«« 9^ Ktù votai' 
^9 iwuriévTos rirìn àwh rdv H^èvOfr rat 
fwft^hs òpfp fifuity tea 9uKM<mirBaf oh 
yàp &y àitoa^pay&rairo rà !(« rV ^- 
r£r tpéffiv rov re xp^f^'"'^^* "^ ^9 
ftop^s, 9ièt rov àipos rov firra^h ^/iStf 
r§ KàKwivttir oliiòh 9tà ròp htcrivmPy fi 
fllivr Savore fwfiAiw k^* i^AuSr irp&r 
hcwa wapaytpofiéwvif oSrms, &s rintmw 
T9Wf 4v€urtótnrmp iuup kwb rS» vpayfià- 
rw òfwxpiotv r§ Kcà fyu>iofi6p^twp Kork 
rh Mpfiorrop fiiy^s «^r ri/p Ó^ip, ^ rV 
distar, wicétùs rais ^pcur xff^^'^''^' 
Epicunis ad Herod. Creech. 

241 Didiia] Distribnta, diMtipata, 
dispersa, nonnnlli libri scripti habent 
àfdii€ : ego didita retineo. Lamb, 

243 Proptenafit «ft, ì^e,] Prop- 
terea (inqnit) quod solis ocnlis cerni- 
mns ideo fit, nt, tametsi Imagines ex 
omnibus rebus in omneis parteis af> 
flnant, ea parte tamen dnntaxat rem 
cernamiin, in qoam os et facien) ?er- 
timns. Lamb, 



Sp€€iem] Os, faciem, l^v, adspec- 
tnm. QuamTis autem sic habeant 
omnes libri, qnos quidam Tiderim, 
malim tamen legi/ocicm. Lamb. 

245 Ei ipumtuM qHapui] I. e« et 
cujnsqne rei distantiam cognoscl* 
nras, sen ìnternoscimns per imagines. 
Lamb. Multa suot, eaque insiguia 
de tìsu problemata, quorum noonnlla 
proponit et explicat Lncretios. Pri- 
mo certum est, nos non tantum colo- 
res formaitqne rerinn cernere, sed nna 
simul intelìigere quantnm res visas a 
nobis distant. Qua antem ratione id 
efficiant imagines a rerum superficie 
floentes ? Respondet Poeta tns. 12. 
imago in oculnm contendeas protm- 
dit aerem ante se, prolixiorem qni- 
dero dum eminus appeliit, compen- 
diosiorem dnm cominus : quo long^ 
or antem aot hrevior sit iste aeris 
tractns qui ab imagine protmsna 
•cnlum perlahitnr, eo longi us brevi- 
nave intervallnm Inter rem objac- 
tam et ocnhim intercipl sentitnr. 
Cneeh, 

246C«niOTralatio: sic ÌBf.5. 821. 
' Qaod oe miremnr, sopor atque ob- 
li via cnrant.' Lamb, 

247 Protrudii, agiiqué] Sic reposni 
fretus auctorilate trinm librornm ma- 
nnscr. Alii proeudit legi malunt. 
Lamb, Quidam veleres : prHrudU* 
Vide vs. 188. Gifan. 

240 Isque ita per nasfrus aeim perlth 
biiur otanes] In plurimis editionibna 
legi tur, ut et in hac quoque scriptum 
est, omnea ; sed legendum oamùi. Ne* 
qiie enim intelligit < totam* aclem 
penetrari, (qnod tamen fieri poaset 
secnndum Epicnmm, ncque video 
qui id negari possit.) Itaqne sic alibi 
loqnitnr: inf. vs. 283. 'Et fadt «t 
prius bone omnem sentire queamns.' 
Item vs. 663. 'Qualia snnt vitrl, 
spectes qnae transvolat omnia.' Cai 
loco opus esse aliquo temperamento 
vldetur. Portasse in notis dicetor, 
si notas faciemns. Fab, in Emette, 
Legrndnm necessario aamif, non mh 



T. LUCRBTII CARI DB RKRUM NAT. Llli. IV. 1357 



■et; qood ottendi facile erat, ni Oas- 
•eadus é memi id jani transactum de* 
dÌMet pag. 884. Pbymlogiv. Faber 
M NHi», Ita necessario legendum 
ut edidit Oifanius, etiain confitente 
Fabroy acri niniis et nonnunquam ini- 
quo Oifanii censore: Lambinus om- 
Mas. Creecb. 

SM PerUrgH'] Penna Icet.LajR^. 

aS5 SuMwte €tUn] Valde celeri. 



256 QmaU nt mi fHdemnm] Uteodem 
tempore videamns, et qualis res sit, 
et qaam long e distct. Portasse le- 
gendum, Quali' iit ut $rié€amui, I. e. 
Qoalis res sit« alioqoi dicemns eam 
notasse genns. Lamb. 

257 iUmi ìm àw rebm»\ Non debet 
(inqnit) Diirum viderì, quamobrero, 
con sìroalacra singiila non cadant 
tab adspectum, res ipsie per simula* 
era cemaator: et ita ipsa nniversa 
ainalacra qaodammodo videantnr. 
Laai6. loqnirat vero aliqiiis, cor res 
iptae cemantiir cum imagines qu» 
ocoloa feria ut singnl» videri non 
potsnnt? Respondet prò more suo 
LocretiuSy et vss. 18. a pari coofir- 
nat ilkod esse minime mirabile. Sin- 
gnlas partes venti aut frigoris non 
seatimns, ipsom vero universum ven- 
timi seo frigos sentimus; imagines 
autem singoUs partibus frìgoris aut 
venti, res vero ipsas universo frigori 
aut vento pares ezistima, et rem de- 
daratara habebis : idem de tacto du- 
ri lapidis diceodum. Creuh. 

aOO VtmtMM eat» qiuoqué] Id probat 
non esse miranduoi, a simili. Cujui 
b«c sententia est : Quemadmodum 
cum a vento pellimur et verbeiamur, 
cnnque acri frigore urgemor, non 
sentimus singulas venti et frìgoris 
particttlasy sed universum ventum et 
aniveitam frìgus : ita cum rem ali- 
qaam cemimus (quam fine imagini- 
bos cernere scilicet nequimus) singu- 
las imagines» quarum a<Uttmento et 
interventu rem cemimus, videro 
non possomus, sed rem ipsam totam. 



Lamb* 

261 Non prtMo» quamquè] Sic le- 
genduHi, et ita babent non solum 
omnesy qoos vidi, vulgati cod. veram 
etiam manuscripti. Qui autem prt- 
vam quamque legi voluut, falluntur, 
meoquidemjudicio: ' quisque' enim 
significat ZieaffTMff sen, si dicere licet, 
' siogulom :' delude prteiMn significa- 
ret etiam tKtumw, Quid igitur hoc 
sibi vellet, ' singulam singulam V 
Nunc autem * primus quisque homo,' 
' prima qoaeque particula,' et similia, 
Latine Uiculente dicitur. Adjuvat 
tamen scrìpturam pritam quamque^ 
versus ille in lib. S. ' Sentimus, nec 
priva pedum vestigia qusque.' Lamb, 
Privam. Ita ex vet. cod. i. e. singu- 
lam ; scquitur enim : * Sed magis 
universum.' Sic etiam supra S. 800. 
quidam codices babent : /irtmo, prò 
jniva, mendose. G\fan, Lambì nus 
iegit PrimatHf et defendere conatur, 
sed frustra ; Privam enim rectins 
opponitur voci ' universum' vs. 268. 
et 8. 800. * Sentimus nec priva pe- 
dum vestigia quKque.' Creech, 

2G8 Unverium] Pro, universum; 
ncque id mirandum magis quam 
' dextrorsum,' ' sursum,' Sic prò des- 
tro vorsum, supra vorsum, &c. Fab, 
Univorium, Ita legendum. Ut sit 
Creticus. Vel fiat contractio, ut inf. 
6. 1065. G\f. Sic contrabitur in 
scandendo apnd Lucilliom ^ Frigda- 
ria,' apud Enninm * Optmates,' et 
propterea, ait Rutgersius var. lect. 
6. 6. imo Jiixta Voss. ad Catull. p. 
260. inferius in boc poeta 6. 540. 
legi debet Volvere vi ftucius sufr- 
merto copte jnUoHdum est, prò vul- 
gato, Stt6m€rm9ii« ioxa putandmm egt, 
Qoalia ibidem ad Catullum plura 
recenset. Hav, 

264 Tanquam àUqU4B re$] Sic habet 
codex Bertiniaous: quae scriptura 
si recta est, aliqua re» dictum intelli- 
getur prò aliqna res. Alii aUqua ree 
legendum putant, aiuntque a ultimam 
vocalem esse longami etiam si sit 



1368 NOTiE VARIORUM IN 

recti casus. Qnidam docti legendam rcrnm, qav directe et prociil cernnn- 

eensenty tanupunnàliqua re, in Btptìmo tur ^^ loro intra »diiicianiy simo- 

casn. Verberei antem, nempe ventns. laclirìs aèrem protnidentibas tam per 

ego aUgtuB res legendam arbitror: ati- extraria ad limeii nsqoe spatia, tam 

qua re$ rejicio. Lamb, AUqua m. Ita per interiora a limine ad ocnlnm 

recte. Est aatem versus Miarus. In usque. Creech. 

aliis : a/tftttf. Alii aliter. Gifan, AH- 271 Remmota vid^tur] Sic hab«t 

qua re». Ex antiqua Latìnitate prò codex Bertinianns : Meinmianos re- 

aliqua. Faher, At alitila mavuU Grò- moia, Tiilg. semotu, * remmota' antem 

nov. Obs. 2. 7. p. 261. prodncta ul- eadem ratione dictnm prò remota, 

tima, more Orscorum, sequente r. qua ' repperit ' prò reperit, 'rettu- 

Haver. Ut' prò retulit, 'reccidere/ *ref- 

266 Iptum TangirnuB extremum] Ne- ferre,' etsimilia prò recìdere, referre. 
garetAristotelestaugicolorem. Color l^mb. Remota. Ita melius ex vete- 
enim non tangitnr, sed cernitur : nisi ribus qnibnsdam. In aliis : Mewtoim» 
qnis dicat, extremum colorem saxi Male. Vide * Re ' In Indice. Et inf. 
hic accipiendnm prò ipsa saxi extre- va. 289. ' penitnsqoe remota.' Gifam. 
mitate, quam superficiem vulgus ap- Seu retnota legas, seu remnwia, per* 
pellat. Praeterea statim Lncretius, inde est ; aemota vero rejice. Creeek, 
quasi se ipse reprimens et corrigens, 272 Quod genttà] Cnjus generis, 
negat nos sentire tacta colorem, sed qneroadmodum. Lamb, 

potius ipsam durìtiem. Lamb, 273 Jamta cum per ae trampeetuM 

267 CoUfrem'] IntelUge superficiem; pràbet apertum] Cavendum est ne no- 
nequeenim 'colorem tactii,'&c. Fa6. bis arrideat doctorum quorumdam 

269 PenUue aentimue in alio] * In al- conjectnra, qui legnnt, aperta, Neqne 
to' et * penittts ' idem valent: itafit enim, quantnmvis vera videtnr, ne- 
er^fta ìk iropoXX^Xmi. Lamb, cessarla est : qnippe ' apertns ' sig- 

270 Nane age, eur uUra tpeetihaH] nificat liberum, patentem, &c. Virg. 
Imago, quam reddit speculuro, non expresse JEn, ì, 899. * Jovis alea 
apparet in sommo speculo, sed ultra aperto Turbabat ccelo ; ' et /En, 9, 25. 
ipeculum. Nunc igitnr quamobrem 'camptsexercitusibatapertis.'Fa^. 
id fiat, rationem affert, eamque illus- Apertum"] Llbenim. Faber, 

trat a simili. Lamb, Rerum imagines 275 Ipae etenim] Ita ex Yeteribn* 

a speculi superficie repulse non nostris lego. In aliis tamen : la quo* 

vldentur in Ista superficie, sed in- V^^ «mm ; durius. Gifam, 

tus quasi, et in profondo. Hoc 276 Primna enim eat, eUra poateia 

▼ero Tss. 2S. explicat Poèta : Qoan- qui cernitur aJér^ Sic reposni, secutus 

tum res visse distant ab oculo cog- partim libros vulg. partimmanuscrip- 

noscitur per appuisnm aèris ab ima- tos. Sic enim babet codex Bertini- 

gine ad ocuium protrusi. Ubi igitur anus, citra paat aatum cernitur aer* 

duplex aèr protruditur, intervallum Memmianiis antem et Vatican. ha- 

quoque magis extendi et dnpiìcari bent poatea cut cernitur aSèr: Parie, 

necesse est: imago antem speculi poatea coneemitur: Veneti et Lugd. 

(speculnm enim Ipsum una cum re Primua enim, dira poatea qui cernitur 

eujus imago reflectitur videmus) oìFr. Quidam tum centtfar probant : et 

nnum aera propellit; Imago repulsa tum referunt ad illum versnm qui an- 

alterum, ideoque non in superficie tecedit, * Janna cum per se transp.' 

speculi, sed intus quasi, et in prò- Sic. Lamb, Citra poatea quum cernitur, 

fundo hsec imago apparet. Hanc ex- Ita fere in omnibus veteribns. Vulg. 

pUcationera illustrat allato exemplo ^nt. Gifan. 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1359 



CUn pétieià] L e. cìtni ostiam, seo 
foreis, sea JAonam. sic snp. S. S09. 

* Jam ina§^t exemptis ociilu debere 
TÌdetur Cernere ret aDimoB, snbiatis 
postibos ìpsU.' * postibas ipsis sab- 
latis/ i. e. Janna ipsa snblata. atqoe 
ita Tameb. explicat. Idem locnm 
illam apud Varron. 4. de L.L. ' Re* 
aponsnm est, Denm maniam postu* 
leonem postulare/ Scc» sic restitn- 
endam putat, 'Responsnm est, De* 
vm, naninm posti leonem posto- 
lare ; ' ' maniam posti ' (inqnit ille) 

* i. e. jannse, seo ostio inferornm, leo- 
nem, i. e. vimm fortem.' Lamb, 

878 Rxtrmia Imx]. Extema, sen 
estranea. Ter. Phorro. 4. 1. IS. < Nam 
hanc conditionem si cui tolero ex- 
trario.' Et scrìptor ad Herenninm : 
' Assomtiva pars est, cam per se de- 
fensio infirma est, sed assnmta extra- 
ria re comprobatnr.' Crteeh. 

280 SpMdi pr^ecU imago] Speculi 
imaginem accipe, non eam imaginem, 
qoam reddit et repnesentat specn- 
Imny sed eam qnss ex specolo mitti- 
tor et jacitnr, qoemadmodom docoit 
•opra, ex omnibos rebos sommis 
Boere imagines. Lamb, 

281 Profmdtr, agitque aera] Hie 
est prlmus aèr, nempe is qiiem imago 
a specolo missa et projecta, dom ad 
ocolos nostros penrenit, protrodit 
ac propellit : qoi qoidem aèr est In- 
ter ocolos et specolom interjectus. 
Umb. 

28S Himc ommem"] Faciet ad prò- 
bationem illios quod pag. 09. dictom 
est, ad ea, ' Acies perlabitur omnes.' 
Faòer. 

285 Coniitmo a lutbis m id hac, ^e.] 
Sicmibi none legendom videtnr : non, 
ot in volgatis, a nobU in evm, tfc, ne- 
qoe, ut olim, Comtimto hac t» id, a no* 
bigf fum fertmr imago, nimis enim 
longe aberat a recepta scriptora. Et 
tamen cam secotos est Zoilos, tacitos, 
Qt soam, non nt a nobis aeceptam, 
saom inslitatom tenens, snoqoe in- 
geoio indolfeni^ Sententia aotem 



horom verborora baec est : Continuo 
(inqoit) imago, qose a nobis fertar, 
ad Kpecnlom penreoit, et a speculo 
rejecta, nostros ocolos revisit. Lamb, 
Vulg. a nobia t» eum, Gifan. 

287 Atque alium pra se] Hrc est, 
secondns aer, nempe is qoem imago 
a Dobis floens, et in specolom adjec- 
ta, atqoe inde in ocolos nostros re- 
jecta, prse se pellit : qoem qnia prins 
cernimns, qoam imaginem nostri, ic- 
circo fit, ot imago a specolo remota 
▼ideato r. Lamb. 

280 Remmoia vtdefar] Semata, volg. 
Gif, Vs. 271. «Penitns remroota:' 
tantom enim oltre specolom imago 
apparet, qnantom a nobis distat ip- 
sum specolom. Creeck, 

200 Qaare etiam aiqae etiam, t^c] 
Honc versom com doobos seqoenti- 
bns delendoB centeo, ut sparios. Eoa 
tamen excndendos coravi, ot legon- 
tor in codicibos manoscrìptis. Com 
baec scripsissem, Zoilns, gravis aoc* 
tor, sic de bis versibos pronootìavit, 
' me peperam eos delendos censoisse, 
com sit eomm sententia optima,' in- 
qoit. Vellem ostendisset, 6pos irplbt 
\6pa9^, Prseterea ego non delevi: 
qnod ille me fecisse scribìt, impoden- 
tissime mentiens. * Delet hos versnt 
Lambinos,' inqoit ille. Mentiris, ne- 
bolo. Alind enim est dolere, alind 
delendos censore. Addit deinde, 
' perperam.' Ain' to, omniom mor- 
taliom aodacissime atqoe impodeo- 
tissime ì itane ì perperam ? Uode 
tibi ista de qooqoam, ne dicam de 
me, sic pronontiandi aoctoritas, syco- 
phanta neqoissime ì Lamb, Hos trei 
ot sporios contro omnes libros delet 
Lambinos ; perperam, com bonos sit 
seosos. Mirari par esf, aliis : Mtrort 
eét par, Oifan. Hos tres versos de- 
lendos censet Lambinos, nec sane vi- 
deo cor onqoam ceosorae podeat, nam 
bic loci otiosi sont, et nibil agont 
Creeck, 
202 AériboM Mmìì] AcieboM, Oifiin. 
Utraqae] Ita in veteribos. Volg. 



ISfiO 



NOTiB VARIORUM ÌN 



mtroqiue, Marnllui : utrimqiu. Olfan. 
S9S ÌVmiic ea, qmt ttoòù, t^cJ] Cmn 
ex hoc loco, tom ex aiiis mnltis in- 
telligere licet, qaod tradì tiini est, 
Epiciirnm neqne mathematicis arti- 
bus, neqne ullis aliis disctplinis, qni- 
bus qui instructi snnt, eruditi dicun* 
tur, poli tom fuisse. Affert enim ra* 
tioneiB admodmn ineptam, et inBr- 
mam, et popnlarem, qnare quae nobis 
dextra sint, in speculis laeva videan* 
tur, et centra : nempe quia imago a 
nobis in speculum jacta, et in id of> 
lendens, non revertatur ad oos ineo- 
Inmis, sed retrorsom elidatnr : qnem- 
•dmodimi si qnis perionam aliquam e 
creta etiam nnnc hnmidam et umU- 
dam allidat ad columnaro aut trabem, 
et ea retro convertatur expressa, ita 
ut servet priorem figuram : tum enim 
fiet, ut qui antea dexter erat oculus, 
none sit IseTns, et contra. Sic igitur 
Epicnr. seo Lucr. At mathematici 
longe aliter,qnemadmodum et quam* 
obrem hoc 6at, demonstrant : exstat- 
qne hujus rei cognitio et perceptio 
(sen e^prifia) ordine 19. apod Eoeli- 
d«riM. Docent igitur ilii, reflexionis 
angulnm, ei angulo quem facit linea 
a puncto rei visse in speculum inci- 
deus, apqnalero esse» Itaqne semper 
fit reflexio in partem opposi tam el 
parti speculi, in quam incidit linea a 
puncto rei vis» producta. Prseterea 
imagincs qnss in speculo cemuntnr, 
qualecnnqueatt specolnm, quam bre- 
vissinis fieri polest lineis coni inen- 
lor. Cnm igitur pars dextera rei 
visse, Une» reflexionis sinistre re- 
spondeat ac subjaceat potius quam 
dexterae; et centra pars leeva rei 
¥is9, dextersB reflexionis line» sub- 
jecta sit potins quam IsBvse : fit ut 
linea reflexionis, qo« magia dextera 
alt, sub dexteram imaginis partem 
eadat : et quse sit magia Iseva, laevam 
imaginis partem tangat. Qnare Isva 
tei visse pars, dextrae imaginis parti 
opponitur : et contra dextera rei 
visse pars, laevse imaginis parti re- 



apondet. Denique visa imago et rea 
visa sic se habent Inter ae, ut dno 
gladiatoreS) qui frontibus adversls m- 
ter se certaat. hic enim alterìns oca* 
lus Isevns, alterins oculo dextro ep* 
poni tur, et contra« Plato denlqoe 
in Tlroseo paucis verbfsbaoc ratio- 
nem affert, *Ori nnt JrarWocf fi^tn r^ff 
CffWf ircpl TÀ éptanrim fidpti yiwmu Ivo^ 
«arÀ Ka0c0TÀs Mar T^f frpo^/9oX^. i. e. 
«quia contrarìis partibns aspectas 
rontrariae partes specuH attiogiintvr, 
prò consnetudine adjectionis, seu 
commissnrae.' Sciendnm est antem 
hoc fieri domtaxat in speculia piante 
et convexis : nam in concavis respon* 
dent dextra deztrìs, et Iseva levia, 
cujus rei rationero disees etiara ex 
Platone et EucHde. Lamk. Opiniefei 
Epicuri repugnat, qood fai speenlis 
imago adversa eontemplatorem anmn 
respicit, curo debeat, aiqnlden a no- 
bis orla recto «Mato profielsciUir, 
posteram sui partem, cnm diacailit, 
estendere, ut Issva Isevani, dextra 
dextram respidat; nam et Mstrio 
personam sibi detractam ex ea parte 
videt, qua induit, tìi. non fiudeas 
sed posteriorem caverna». Haec 
Macrob. Sat. 7. 14. Hnic dificoitati 
nt satisfaciat Poeta, illoexemple,q«o 
ad versarti ntoator, suam seatentiam 
tnetnr. Personam (larvam) fictflem^ 
mm induratam quidem , sed madidam 
adkuc, ad trabem aut columaam ali- 
quam allldas, ita nt retrorsum inver- 
tatur, et facies cavemam impleat, 
tom enim in persona videbis id fac- 
tum qnod jam in speculo miraris. 
Imagines autem, utpote res tenniasi- 
mas, ad speculum allisas ita retror- 
sum inverti posse non est dnbitandum. 
Creech. 

204 In 9p§eulii /U Mi im Una] Sic 
quidem habent libri omnes et nano- 
scr. et typis excusi, nisi qood in co- 
dice Tettiano non est praepositio tu : 
In eoqne ita scriptum est,/^, mi Uttm 
videatuTf ex qua scriptnra Muretns 
sospicabatur ease legendom, alt kttm 



T. LUCRBTII OARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1361 

ùdettwr^ con diceTet ille, non esse Stabnli trabes rastlnebat. Virg. JEn» 

qaod queniquam moveat vm syUaba 0. 710. ' Qnalis in Eaboico Bajarnm 

brevu : scpe enim poni trìbracbum littore quondam Sazea Piia cadit.' 

prò dactyloy et chorenm prò spondeo. CrucK 

Com bvc scrìpsÌMem, Zoiins baoc 299 RtcUm «t fnmtefigwniM\ Qui* 

Mnretl coujecturam tadtas arripnit : dam legeodura censcnt, rtstamtifinU 

et damoaTit eam, qua» secati somiiSy fgwnxm. Lamb. et Creecb. 

non solnm Injnste, Yemni etiam in* SOS JlfM^aM] Mutuo. Sic inf. va. 

perite: nam genus boc loquendi, 946. ' Nec mota matna fungi.' CrMcft. 

* fit, aty qiMe pars nobis membromm SOS FU quoque et $if€Cìi3i»\ Ftt etiam 

dextera est, ea in leva speculi parta (inqnit) ut de speculo in specnlum 

Tideatnr ' (b. e. cematur) non est transferatur imago, adeo ut quinque 

barbaraiii, meo quidem judicio. Ma- aut sex ejnsdem rei simulacra red- 

reti conjrcturam tamen ncque oHm dantur, dom e specolo in specalnm 

damnavimusy neque nane improba- translucent. Nam si qua snnt in 

mas : quam ilio non debnit prerep- sedibus qoantumvis remota atqae ab- 

tam albi vindicare. hùiik. Valgati : strusa, et retro condita, ea> pluribna 

«I M Itfvo. Sed barbarum est. Gif, specuUs adbibitis, per flexos qooa- 

Fìi alt ImtUy Muretos. Creeeh. dam aditos, in SBdibas (ssse TÌdebun- 

295 PlanUiem ad tpeeuU] * Planiti* tur. Imaso vero plurìbos specnlia 

em speculi/ bic dicit, qnam alias certo modo sitis et compositis Bmì 

*aM|oor specoli,' et lib. 1. 'glaciem potest, ut tergum taom cemas. Ex- 

aeris.' Imo, empii gratis : sumito duo specola 

298 CreUa Persona] Sic mlbi le- plana, eorumque alterum a terge ita 

gendam videtur, et ita scriptum est collocato, at sit resupinatum, i. e. 

in cod. Bertin. et Memm. In Vati- neque prorsns rectum, ncque prorsos 

cane aotem uterm, litteris transposi- snpinum ; alterom sublime et suspen- 

tis. Qnod antem in nonnuUis impres- anm snpra capot tenete, Ita ut ob 

sIs legitor Cerea pereoua^ ferri non oculos taos obveraum sit, prono et 

poteat: nam neque, qnod bic dicit proclivi sito, sine dubio tergum tunm 

Locretins, ex cerea persona fieri pò- in speculo ilio sublimi, et tuis ocnlìs 

test, neque cera arescit, sed durescit superne opposito oemes, tul videlicet 

potios. Quidam patant legendum tergi Imagine a posteriore et resa- 

Terrea^ quod mlnus probo. Malim pinato speculo in alterom translata» 

tamen legi, Crcssaai pcrssaaai. liceat Erat antem ordo Tersuam boc loco 

etiam Creteam legere, ut e et a per In libris vulgatis mirum in modum 

vMinow ooeant In imam syllabam. perturbatus : quem ego invita invidia 

LmmA, Qum olim ' e gypso et loto princeps restituì. Lamb, Ulc melior 

figolarì ' fiebat. Rea e Comicis Orm- est ordo quam qui in alils qnibnsdam. 

cis notissima. Faber, Valg. Cerea, G^an, Imaginom elisionem atque 

Gifan. Nam e gsrpso ant loto figulari inversionem ulterios vss. 9. confir^ 

fiebat ; ideo Cerea penonta rejicitar : mat, nam ex interiori «dinm parte 

LsmbÙMis vero amat CVessoMseu Cre- per specula rite disposita veloti edo- 



ieam fermnmm. Vetusti Codd. quos citur imago, et in quamlibet partem 
Heinsios vldit, constanter exbibent transfertur; Illa antem imago quas 
CrsiM persona. In Catalect. Petron. sinistram partem dextrss objecti par- 
* Dam snmit creteam faciem Serto- ti in primo speculo oppositam Cabi- 
ria, cretam Perdidit illa simul, per- bebat, in secondo speculo converti* 
dldit et fnciem.' Creeeh. tur, et dextras partes deatris objecti 
PUmwe] Apuleius, PUOf media quse partibns adversas refert. Creeeh. 
IMph. H Var. Clae. Lueret 4 R 



1362 



NOTJE VABIORUM IN 



804 Quinqu» eHam 8exv$ ni JUri] 
Codex Bertin. dod habet disjancti- 
▼am ce: sic enimin eo scriptam est, 
Qitinque eiiam $ex ni. atque ita for- 
tasse legi debet. tic Hor. Epist. 1. 1. 
6. ' Si qnadringentis sex septem mil- 
lia desant/ qaem versnm tamen alir 
ter, qaam valgo intelligi solet, ex- 
plicavi in seconda editione Horati- 
ana. Zoilos snperìorem hanc aono- 
tationem arrìpait| et secatns est, ab 
ingenio suo Don discedens. Lawèb. 
Sex ui. Ita ex qaibasdam librìs vet 
malim, ut ' sex septem' Hor. Epist. 1. 
1. et Ter. Eun. in aliis: uxve, Oifan. 

SII inde refrorsHin reddii se, et con- 
verHt eodemi] Cam in codicibus qoa- 
tnor mannscr. Inde retroreum redit, 
scriptam reperissem sino copulatione 
glie, continuo judicavi ab aliis ita 
esse reposi tum, ut Babent libri vul- 
gati, Indeque retnnum redit : ab aliis. 
Inde retrùreum etiam redit, 4r«. ai ba- 
bent tres Manuscrìpti. Nam Bertin. 
ncque habet copulationem gae, nc- 
que etìam. Itaqne sic restituì. Inde 
retrorsMin reddU se, et amvertit eodem, 
sententia aatem haec mihi videtur 
esse : Inde, id est, ex primo specolo, 
vel ex parte dextra, imago reddit se 
retrorsom, id est, in l«vam partem, 
in secondo speculo scilicet, et con- 
▼ertit se eodem, nempe in laevam. 
Cam liBC scripsissem, Zoilos exortus 
legendum dixit. Inde retrereum redditi 
H einwertit eodém : ut sit choreos prò 
spondeo, et 'reddit et convertit ' sint 
absolota : quod fieri non potest : ne- 
qoe reperietur in tota Lingua Latina. 
Adde'qood versus erit inconcinnos. 
cojosmodi versus ipse facit : non co- 
josmodi sont Locretiani. Lamb. Red- 
éit et. Ita vet libri, nisi quod anti- 
quo more, de quo Pierius, habebant 
redU, Lambinos addidit se. Kecte 
forsan ; ot olim fuerit §' et. Ego ve- 
ram scriptoram reposui. Nam et 
' reddit,' ot 'convertit,' absolote 
accipi possit ; et in ' reddit,' cbo- 
reas prò spondeo. Inf. etiam vs. S24. 



otitor: 'reddlta.' G^im, Gifanios, 
qoi integros versos non amat, oroittit 
se. Quidam tamen Codd. Inde re- 
trwenum rediij ì^c, Creecb. Oblkos 
est sui Gifanius, cnm in Indice aotat 
' reddere ' absolnte hic accipi. Sed, 
qnum omnes veteres habeant redtf, 
et hoc orationis filum reqnlrat, reti- 
nere id malim ; posterìe rem ro» * In- 
de' prodncere anctorìtate Grapcornm 
poetarom, quia r prima litera se- 
queoti est voci, ot versus sibi con- 
stet; similiter hoc eodem lib. vs.869. 
' Fierique perìnde vidcmus Corpore 
tom plagas in nostro, tanqnam^ aliqna 
res Verberet.' Ubi eadem vis Kterse 
ad oltimam in 'aliqoa' prodocen- 
dam. Groii. 06s. scil. lib. 2. cap. 7. 
pag. 261. eamqoe lectiooem somos 
secoti. Hav, 

812 Qtitii etiam quacumqwi] Signi- 
ficantur, opinor, multa specola con- 
juncta, columnse figora, eonvexa. no- 
merantor aotem a matheraaticis sep- 
tem specolorom genera, ex qnibos 
fiat usitata et rata reflexio : ^pecn- 
Inm plenum : speculnm columnare, 
convexum : specolom colomnare, 
concavam: specolom pyramidia in 
morem conformatom, convexum : 
boic similiter conformatom, conca- 
vom : specolom globosam, sen splue- 
ricom, convexom : globosom, concai 
vum. Latnb, vss. 7. sobjoogit de spe- 
colis quorum sont latuscula (fade- 
cnls) varia, instar vis. speculorom 
plurium ad dextram Isvamqne sic 
oppositorum, ut ex reflexione onios 
in aliud, et porro in ocolnm sitos 
restituator; aat potios qooromlatera 
sint pnrtes, regionesve ejosdem spe- 
coli concavi» e qoo refiexa, et post 
factam radioram decussa tionem spoe- 
tata imago eo exhibeator sito, ut 
dextra ad dextram, sinistra ad si- 
.nistram sit; tametsi aliunde pars 
superior inferìor, et inferìor ^uperlor 
evadi t. Gassendus. Creech, 

318 Adeimili laterii, tfc,] H. e. ex- 
hibeant partcs imaginis respondcntes 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1363 



iisdem nostris partibns, nempe dex- 
tru dextrìsy ìzswm» lasvis : Fayus. Im- 
perite, isU eoim JUxura adsimUù U^ 
terU «Miri ad ipsnni specalam perti- 
net, et idem significat qnod ' flexa 
figura apecnll' vs. 818. Cretch. 

S14 Dexfera] I. e. qnomm destre 
partet Bostris deztris respondent. 



SI8 FUxa flgwra] Xeres speculi 
figura. Instar colamnss. Lamb. 

Doed] Efficit, et, ot alibi loqnitnr, 
cttrat Faber, 

Comtertìer] Videlicet imagineni. 



S19 IwdMgrtdi porro pariter] Hee 
etiam ad specnlorum consideratlo- 
aem pertinent. idcirco lios sex proxi* 
roos versus hoc loco excodeodos cu- 
ravi, eoqne magis, quod hoc ordine 
legnotnr in cod. Bertinlano. Si ve 
Imdmgredi antem, sive Endogredi le- 
gatur, nibil referl. Nam utroqne 
naoa eu» vcteres, ' endo' et * inda' 
prò in, et veteres grammatici testan* 
tnr et mnltomm antiqiiorom scrip- 
tomm testimonia probant. Adda 
qnod libri veteres sic liabent hoc 
loco. Postremo vocabalarinm La- 
tino-Onecnm mihi a CI. Puteano 
commodatnm sic habet; ' Indupe- 
rat, hrvréffff»'' et < indo, ^s, h^ Mw^ 
hnéig* Et Lncil. apod Noninm in 
▼erbo ' concelebrare :' < Mnltis inda 
locis sermonibos concelebrarant.' sic 
enim legendnm, non, nt vulgo, tadtic- 
Hf ; neqne, at babent libri vet. tade 
loctf. Lamb. His ^%%, 6. docet ima- 
gines In specalis viderì nobiscum in- 
cedere, nostrnmqne gestum imitari, 
qaoniam qua de parte speculi rece- 
damns, statim ex ea imago nequeat 
reverti, nam qnsscunque ab rebus 
simnlachra mittuntnr, ea ad sRqnos 
et pares angolos refemntor ; itaqne 
appoute id refert ad variatas speculi 
partes, ex quibus aliis ac aliis neces* 
sarinm est refiexionem in oculom 
fieri, ac proinde imaginem progredì 
viderì. Creech. 



S2I PrapUreafquiade$pecidi] Hse 
ratio est admodiim arguta, factlis, at- 
qne illustris. simniacra (inqnit) vi- 
dentur nobiscnm ingredi in speculo, 
quia, qua de parte spernli recedai, 
statim ex ea parte non posHÌnt simti- 
lacra reverti. bojns rationis ratio est, 
quia qu9comqne ab rebus simulacra 
niittuntur, ea ad seqnos et pares an- 
gulos referuntur. Matheroatici an- 
tem docent, idcirco imaginem rei 
vis» in speculo moveri videri, quia 
cum omnia pitncta rei visse ab aliis 
atqoe aliis identidem panctis reflec- 
tantur, nova totius rei visae efficitar 
imago, nnde per rootum rei vis» 
pnncta a quibus facta est reflexio, 
perrontantnr. ita forma moveri vide- 
tur, cum re vera non moveator, sed 
potins nova imago, sita rei visse mo- 
^<^t<>t gignatnr. id antem accidit prop* 
ter continnationem punctorum re* 
flexionis, quse fit io extr«ma cspsnra 
speculi. Sed videturlegendum, Conti- 
nuo nequeuni illuc Hmulaera rev, Lamb. 

822 Nequnmt iUinc] Lambinus ii#- 
queunt iUuCf quse lectio admittl non 
potest. remitii Gassendus prò reverti. 
Creech. 

825 Splendida porro ocuK] Absointa 
de speculis dlsputatione, et eorum 
ratlone, docet quamobrem splendida 
oculos offendant. Maxime si nimiura 
sint splendida, cnjns rei hanc etiam 
causam afferri posse pnto. Quse sub 
sensum videndi cadnnt, actiònem 
quandaro in eum explicant, ita nt 
videndi sensus a rebus qu« cemnn- 
tur, patiatur. Cum igitur actio et 
perpessio sunt intra modum, et al- 
tefa alteri ex proportione respondet, 
javatnr videndi sensus a re, quse cer- 
nitur potins, quam offenditur, et 
probe suo munere fungi tur. Cum 
vero perpessio actiònem superat, i. e. 
cum id quod cernitur, plus «equo 
acre et validum est; oenlum et vi- 
dendi sensum offendit: ex quo fit, 
ut ingens et imrooderatns sonitns, 
andiendi sensum corrumpat; et nl> 



1304 



NOTiE VARIORUM IN 



mins splendor videndi sensam e&stin- 
goat : de qua re moz dicemas* Huc 
taroen ante adscrìbaiii Laberii versas 
de Democrito, et qiiodam sene, qaot 
profert Geli. 10. 17. quod ad hniic 
locum mihì maxime pertinere videan- 
far, et eo nagis, quod mendose et 
perturbate apod Oellinm legalitari 
* Democrìtii» Abderites physicas pbi- 
losophns Clypenm constituit contra 
ezortum Hyperìonis, Ocnios effo- 
dere ut posset splendore «reo : Ra- 
dila solis sibi aciem effbdit luminis, 
MaUs bene esse ne yideret civibas: 
Sic ego splendore fnlgentis pecanis 
Volo eiodificare exitnm setatis me». 
Ne in re bona videam esse neqaam 
filinm.' Lamb. Splendida objecta 
ocqU pati non possant, et sol eacas- 
cat, qoouiam vss. 8. splendidum ob* 
jectum eniittit multa ignis semina 
qnae oculos adurunt, vel est sensibile 
exnperans sensorian, atque ideo cor- 
mmpit, quod ipsius textoram sol- 
▼ens, debitaro in eo teraperiem com- 
mensnratiooemqne pervertat ac de- 
struat, adeo ut aliis sensibilibos dein- 
ceps excipiendis incapax evadat. 
Creeeh, 

S26 Sol etiam eacat^ ^c."] Sic M. 
Tuli. lib. 6. de repub. Hic vero tan- 
tus est totius mundi incitatissima 
conversione sonitus, ut eom aurea 
hominum capere non possint: sicut 
in terris intneri sclera nequitU adver- 
sum» ejnsque radiis acies vostra sen* 
snsqiie vincitnr. Aristot. lib. S. de 
anima, tradit hoc esse commune om- 
nium senammi, ut ea quss sub eos 
cadunt, si modum superent, corrun- 
pant sensns, ant certe sensuum in- 
strumenta. Verbi gratia, sonitus ni- 
mins, et modum superans, exsurdat : 
nimius splendor oculorum aciem 
prsstingnity atque adeo exstinguit : 
et ita de caeteris sentiendum. cujns 
rei banc rationem affert, quod sen- 
sns, ratio qoapdam est : omnis antem 
ratio corrumpitnr ab eo quod est ni- 
miom, et ab eo quod est parom. quem- 



admodum sjmphonia corrampitur, 
si chordae vebementins, qnam par 
sit, pnlsentur; aut si vel nimia re- 
miss», vel nimis contentai faerint* 
Lamb, 

Cantra ti tendert] Sic habent noitrft 
ornnes libri vet. et item Tulg. In 
' tendere ' antem subintelUgendiim 
oculos. Sic autem loqountnr boni 
Bcrìptores, ' tendere,' et * cootendere 
oculos.' Sic sup. 1. 67. *■ Prinran 
Oraius homo mortaleis tendere oon- 
tra Est ocnios ansus.' neqiM est qa»d 
qnlsquam mihi dicat, vocem ùemU ant 
nimis longe abesse, aut nnsqnam kic 
esse positam. Est eaim in aape- 
riore versa proximo, sic in boc eodem 
dixit, ' Sol etiam csecat.* nempe 

* oculos.' Quod si in bis verbis, * Sol 
etiam cftcat,' recte subintelligltar 

* ocnios ; ' cur non et in ' contra ten- 
dere i* Sic enim procedit sentvntia : 
Sol cccat oculos, si pergas oenloa 
contra tendere. Zoilas autem legtt 
cernere, non recte, et cootra ooiniom 
librorum anctorttatem. Lamb. Cm- 
tra ti cernere. Ita ex veteribus maiim. 
Valg. et in aliis : tendere, Oifan. 

S29 Componturat'] Tàs hpfityàtf rkt 
otiM^df. Lamb, "JivrapfAtfyét, FttbeTé 

S82 Intinuando] llaBnrucmtf lati- 
nnantnr, jam alibi. Faber, 

3S3 Lurida pnetereafiani] ' Luridi ' 
(inquit Festns) sopra modum pallidi. 
' Liiridnm' autem a Inra, i. e. cario. 
Anctor vocabiilarii Latino-Orcecl, 
< Lnridus,' inquit, *^l»xp^> «^ÌA<os, 2ktv- 
putós.' In qiiibusdam libris vulg. ta- 
men iro pressura est lutea, ^Lntea' 
autem, i. e. crocei coloris, seu qnalis 
est color ovoruni vitellis. Varrò: 
' Sed Cynicts involucruni et pailiam 
luteura non est.' Sed qusrat aliqois, 
cur boc fiat, propter ocnli vitiam sci- 
licet. nam cnm visus fiat per adven- 
tum formarura adspectabilium in ocn- 
ios : qnirquid aut^^m recipit, debrat 
esse ouinìs qiialitatis expers, ai futa- 
rum est, ut formas probe recipiat, 
quemaduiuduro materia debet eaae 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1365 



•nmiimi forraamn exper», et infor- 
■in, Qt sit fonnainm eapax : meriU 
•ealii arquatomm, cam aiot Inrore 
. inlìecti, qoe non sant Inrida, lurida 
▼identar. Lmk. Icterìeis omnia ol>- 
joeta appareot Indda, qnia via. tm. 5. 
Infida nnltateBima ab ictericiiiBnant, 
et vaaientia remm liranlachra tin- 
gont, aaltem in ocnloa Intraatia infi- 
CMint. 0«ecà. 

SI4 ArqwatS\ Presti morbo regio : 
qnod et nomen li»sit qnoniam vieta 
regio corantnr ; OrKci vocant * Icte- 
nw:' «ade nomea avi, qa« Icteri- 
ema aiorbma earat. ' Arqnatiis ' di* 
citar hic morbaa quod ^arqans' alt 
eoneoUr de virore : vel qaod ita strin- 
,gat oorpora at ia arcam diicat. Lo- 
cilias: *Qai aos esse arqoatos dn- 
eoaty snrgamat, eamut, agamos.' 
Hic Morbus in sacris literìs * aurìgo ' 
aoaeapatar. Hieronymas in Inter* 
pretatioae Hieremis : * Interrogate 
et eìdete si generat maiculus : qnare 
ergo vidi omnis viri mannm snpra 
lambnm snnm qnasi parturientit, et 
coaverta» sant nnivers» facies in an- 
rigiaem V Celsas lib. S. Medicin. 
' ^Eqoe notos est morbus, quem inter* 
dnm arqnatam, interdom regium no- 
minant: qoem Hippocrates ait si post 
septimom diem febridtante segro so» 
perrenit, tntom ^u^ mollibus tan- 
tuBMaodo prsecordits sobstantibos* 
Diocles ex tote si post febrero orìtnr 
etiam prodesse : si post bnnc febris : 
•ccidere. Color aotem morbnm de- 
fegìt oiaxime ocolorom: in quibns 
qood album est fit luteara. Per om- 
ne antem tempns ntendum est exer- 
citatione, frìctione, si hiems est bal- 
neo, al scstas frigidis natationibus ; 
lecto etiam et conclaYÌ cultiore, clan- 
soloco? ntilndis: lascivia: perquse 
mens exhilaretnn ob qnss regius mor- 
bus dictus videtur.' Pinu, Qui mor- 
bo regio laboraot. *Arquatui morw 
bua' (inqnit Nonius) * dictus (qui et 
regina appeilatnr) qaod arqoo sea 
aieo^ !• e. iridi, ait coneolor virofe : 



vel qaod ita stringat corpora, nt in 
arcum ducat.' Varrò Eumenid. * Nam, 
at arquatis et vetemosis, qoc latra 
non snnt, 8M|ae ut qnse sunt, lutea vi« 
dentar : sic insanis ac fnrìosis, sani et 
insani videntor esse insani.' Profert 
iternm eadem verbain voce *Latens,' 
sed utrobique mendose, nt intelligeC 
qui attentins considcrabit. Ego, qoo> 
modocumqne potni, emendavi : sed 
non omni ex parte, nam manet roea- 
dam in voce tHernom^ cui qiiomoda 
hic iocns esse possit, non video. For^ 
tasse delenda. Laatk, Icterici, qoo« 
rum color et oculì virent quasi in ' ar- 
qui,' qaem poeta Irìm vocant, simi- 
litudinem : Lncret. 6. 6S6. ' Tum co« 
lor in nigris extabat nnbibus arqoi.' 
Nonias. (}reeek, 

SS7 Csalagf] Conlagione, ut sup* 
idomb, 

PaUorilmt] Notabilis hujns Tocia 
apud poetam umis in numero multi- 
plicato, quum singularia agnoscat 
Charìsiui tantum illa rerum nominat 
qnc nec Tiderì nec tangi possnnt. 
Verba ejns ksec sunt pag. 28. Edit« 
Putsc. * Item singularia semper sunt, 
quse nec videri nec tangl possunt.' 
Verura sicuti idem in fine addit: 
* Sed anctores non asqueqnaqne bac 
observaverunt ;' ita videmus inter il- 
lo8 etiam nostrum esse Lucretinm. 
Hwer» 

M8 E tenebaià aniem] Quamobrem 
e tenebris ea qnae snnt in luce, cer- 
namus, non contra, per longas am* 
bageis hoc loco rationem exponit. 
Sed ex Aristotelis et mathematico- 
rnm sententia, malto brevior ratio 
reddi potest, hoc modo : Nihil per se 
videtur pr»ter lucem et colorem. 
Itaqne quicqnid cemitnr, opera et 
beneficio coloris, a loca illustrati, 
cematur necesse est. At videndi 
sensus fit per contactnm quondam, 
nempe forma rei qua cernì tur ad 
ocnlos perveniente, et suam vim in 
videndi sensnm explicante. Ita fit, 
at e tenebria ea qo« aont in Inee pò- 



1366 



NOTi£ VARIORUM IN 



lita, cernamns. Lamb, Deinde ex 
tenebrìa ea videntvr qns sunt in laee, 
non Uem in luce qns in tenebrìa : kl 
nempe fit vss. 16. propter protni4$o- 
nem diversi aerìs ; nam cnm Ineidns 
aSr tenebrosnm seqnttnr, porgat me- 
atns ocnli, ita nt rerum simulacbra 
intrare possint, aer enira laeidas est 
tennior, mobilior saltem, et majorì vi 
pollens ; cam vero tenebrosus aer In- 
ddam snbseqnatnr, tnm meatns ocnlI 
ab isto Inerti aere ita implentnr, nt 
advenientibus renim simolachrìs ex- 
clpiendis incapax evadat. Creech, 

S40 Ater tati ocmìm] * nitj oca-' tri- 
bracbas prò spondeo, sen dactylo: 
nisi dicamnsy * init ' dictom prò * in- 
iit ;' propter eaque * nit ' ense lon- 
gnm ; qnod malo : nt sup. 1. 71. * In- 
rìtat animi virtntem.' itaqne sequitnr 
*possedit' ejnsdem tempori». Qnod 
■I qnis imi in prssènti legere malet, 
qnod probari potest, neque est inn- 
sitatnro ; poitidU erit legendmn, in 
praesenti, a verbo possido, dia: ut 
jam dicam. Sed omnino malo legi 
pouidit, et init sic accipi, nt sit prse- 
terìtum. Iiaai6. Sive init, et possidit 
et vs. S46. * Obsiderat/ nt < Obsidit- 
qne vias ' vs. S53. perìodo est : om- 
nino antem legendnm e Imce non a luce 
vs. S49. et vs. S6S. coi^eda, non eoa* 
tocte, nt Lambinna contendit, quo- 
niam vox adaperia in vs. S47. legitur. 

Et fOMedW] Quidam legunt pouidit, 
a verbo sido, dis : nt infra vs. 852. 
* Obtiditqne vias oculorum.' et 1. 
S87. * potsidat inane.' et alibi pertt- 
ditf et retidU, Ego nihil mutuo. Lamb. 
Et pos$idit. Ita malim, petente id sen- 
tentia. In librìs: poisMltl. Ita ssppe 
varìatnm. G^aa. 

S4l ImeidMM aér\ Aristoteles dice- 
ret, ad ocnlum pervenire 4p4pyuaw, i. 
e. actionem coloris luce perfusi. 

349 E face] Sic habent libri ma- 
nnscr. duo, in qnibus est Memmianus : 
non, ntalii, a Incc. sic snp. dixit vs. 



SS8. < £ tenebrìs ante».' Lmmk. Im 
alila: a. Gifan. 

86$ Cimtitta moreri] Omnet !<?*• 
libri mannacr. babent covfMta: onde 
olim snapieabar legendam nw ) e€é€j 
aat eontecta. Nam apud hnne aerlp- 
torem 'conjectns' Idem valet Inter- 
dnm qnod collectns et congregatns* 
Nisi dicamns nbiqoe legendnm «m- 
ìectus, Sed placet nnnc retinerì tcrip- 
turam veterem, eonteeta: qnod op- 
ponitur illi quod snpra positom est, 
* adaperta.* Vernmtamen jndieet 
lector erndttns. Lmi»b, Cmiii€tm^ aie 
legendnm ex omnibus vet. Marena 
et vnlg. an^ect€, Oifan. 

864 Qaadratasfve pr»e«i ivrrsss] 
Nnnc nonnulUs vians lallacias aen 
captiones propooit : qnaa taroen ne- 
gat esse fallacias sensos, sed animi 
opinationea. Qaa de re legeudns 
Q. Septimins Florens Tertnllianns 
lib. de anima, ubi de qninqoe sensi- 
bna disputai : cigns senlentia neqne 
senana mentitnr, ncque opinio. Ita 
partim aaaentitnr Epicuro, partim 
disaentit. Satis antem probabilem et 
acutam rationem reddit, qnare qua- 
drata figura procni rotundavideatnr: 
qnoniam scilicet omnia angnlns, si 
longins distet, obtosus videtur, sen 
potins non videtnr: cujus ratiooia 
causa est, qnod, diim simniacra rei 
qoae cernitur, per raultom aérafe- 
rnnlar, ab eo aere angoli ictus, sive 
ipae angnlua,obtunditur; et ita viden» 
di senaum eifngif . quo fit, ut quas snut 
quadrata, tamquam rotonda videan- 
tur. Mathematici et optici boc sic 
demonatrarent : Quicqnid cernitnr, 
definitam babet loci distantiam» ul- 
tra quam non potest cemL Finge 
igitur, magnitndinem aliquam in aU 
tima distantia cerni, reroetur igitur 
sub quam minimo fieri poteat angolo, 
Renioveatur nnnc baec magnitudo 
longius ab oculo; procnldubio non 
cernetor. alioqni anb minore angolo 
cerneretur, quuro qui eat roinimns, 
qnod fieri non potest : magnitudo au- 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. JV. 1307 



tem «ngolis pnedita circa sdos an- 
gnloa minor est, qnam circa qaasli* 
bet alias saas parteis : ita fiet, ut 
o^alus, corp^ri» quadrati loi^^ssima 
dittaotU aognlum, qoamvis sibi pro- 
pioqniorem, niinu» cernere poMìt, 
quam reKqnas iUias corporis parteis* 
ex qoo efficietnr, nt qoadratnniy ro- 
toadom videainr. Huc pertinent 
illa Alexandrì Apbrodis. lib. 1. probi. 
S7. Aik ri rcT^Twra néf^atBw or/Nry* 
y&Ka MyiiJ'orrai \ %r^ rV H*'' f»^ od^ 
wmttmìf fàtmpMkif òf^ ras yon4as^ i» 
i^tUttf ^ fiKiwMW abrèu &s ywiflasj 
• nért m 8* 6v«|aifoiiyUirtfy, Kvr* àwénpf 
riff A^s rh Xonhif irAfM ffrpoyyóXop 
^ ttl p utfo *; i.e. * Qoamobrcm qnadrata 
e loDglnqno loco rotonda putantnr P 
Ao qaod ▼isoa cnm angukM procnl 
cernerò neqneat, nt acntos, non cer- 
nat eof nt angulos P His antem de- 
fractU fallacia ocnlomro reliquura 
corpoi rotnndam videtor P* Lamb» 
Tarrea quadrata nobis procnl aspicl- 
•ntibns apparent rotnnd», quia vii. 
▼ai. 11. turrìs quadrate Imago dam 
proemi ad not per aera advolat sae* 
pina percntitnr aere occorsante, qoo 
fit ut angoli illina deterantor, aaltem 
ita obtnndantnr, ut cnm ad nos per- 
yeoit quasi tornata et rotunda sub 
forma ferit oculos nostros, licet ista 
rotnnditas non sit adeo dittincta, ac 
si tnrris ipsa rotnnda foret, et comf- 
ons spectaretnr. Creeck^ 

S68 Ntfiu ad nMtroB aeùs ptrlabi- 
imr] Sic none reposui. Olim antera 
cnm ex librìs vnlgatis alii haberent 
tfloAtfiir, aliiddofrttar; ex manuscrip- 
tìs antem alii delabiiur, cnm vnlgatis 
aliqnot consentientes, alii deriabUwr^ 
cojns scriptum rationem ex potare 
non potcram: tuUMiur edideram; 
prò qoo Tolgati fere omnes habent 
dldoMlar. Placet igitur nnnc mibi 
prriaèilvr: quod ego ex dertoMlnr 
cormpto eliclo : ex dfr scilicet, per, 
ex if l: omoino facile et sino vi, et 
nsif ato more : nara d est p inversum. 
Iiam6. Prr(a6t<icr: ita ex vestigiis 



vet. librorum, in qnibus sic erat in 
derìvab. et deria^tur^ restituì. Vul- 
gati: dilabitwr^labUwr. Alii: aUoM- 
tur, Gifan. 

860 Hebeaeen nm\ Obtnndi an« 
goliiro, sive angnli ictum. Loinò. 

862 Qnuui tornata ut mxJ] Ordo est: 
fit ut structa saxorum, 1. e. saxa qnai 
structa sunt, tiiantur, i. e. videantur, 
quasi tornata, rtropMvyiIra, i. e. ro- 
tondata, et toroo facta : ' stmcta sax- 
ornm' autem sic dictnro, nt ' septa' 
et ^ clansa domorum/ apud enndem : 
' strata ▼iamm,' apud Virgil. et apud 
hunc enndem: ' ficta rerum,' ' amara 
cnrarum,' apud Horat. et similia, qnsB 
in commentariis Horatianis notavi- 
mus. Cnm baec scripsissem, Adr. Tnr- 
nebns lectionem receptam, Fitf qua* 
nut ad tomum sturomm, ^e, defendere 
conatus est in libris Adv. 18. 90. sed 
frustra. Ferri enim non potest. Hoc 
autem od tonmm natum ex interpro- 
tatioue est, quae postea in contextnm 
irrnit : ad vocem enim 'tornata' ad- 
scripsit aliquis, <ad tomum facta.' 
Hinc nata hujus loci depravatio est. 
* Tornare' antem idem interdum va- 
lere quod teres, aut rotnndum effi- 
cere, declarant illa Ciceronis in Ti- 
maeo : ' Idque ita tomavit, nt nibil 
effici possit rotundins.' lAonb» Qmm 
ut ad lomam, ita in veteribus. In 
quibusdam : turrim. Lambinns : gno- 
si tornata ut. Gifan. 

864 Adumhratim] TvwéMsy non ad 
amnssim, non exquisite rotunda. 
Lamb» 

Stmuiatal I. e. siroilata. Lamb. 

865 Umbra videtur item] Cum cor- 
pus Inter solem et locum a sole illus- 
tratum, interpositum, umbram effici- 
at, eo quod locum illum, qui a solis 
radiis percussus erat Inminosos, soa 
interpositione lumino privet, (nihii 
enim alind est nmbra, quam aèr a la- 
mine vacuns,) cumqne, qnocumqne 
in loco, in sole ambulantes, soli ofli- 
cimns, is locus lumino privetnr : non 
est mirnm, si nna cura corpore nos- 



1S68 



NOTiB VARIORUM IN 



tro ambra moderi videatnr. Onod ai 
qoU quaerat ; qaannobrem ombra ni- 
^a Tideatur : ratio est in promta. 
Umbra omnit Inmini contraria est, 
nt priTatto babitni. At lumen omne 
damm est: ergo umbra obscura: 
at quod obseumm est quodammodo 
oigmm est. Potest et hoc dici : 
Omne lumen candldom est : umbra 
prÌTatio Inminis est: umbra igitur 
lumini eontraria, merito nigra est. 
Lttmb. Non solnm imago in speculis 
sed umbra corporis videtur nobiscom 
incedere, et gestnm imitari ; quoni- 
am vis. Tss. 16. umbra nibii alind est 
nisi aer lumino privattis a corpore 
aliqoo denso soli obverso, ideoque nt 
corpus istud densum moveatur, ut 
sese erigat aut inclìnet, umbram eti- 
am Tariari necesse est, qnoniam ab 
iste corpore movente, erecto, incli- 
nato &c. alins alinsque aèr alio alio- 
q«e modo lamine privatur. Creeek, 

860 iMmrne Mfsiis] A lamine va- 
cuns, lumino privatns. Lamb. 

S78 O^lcimiw] Obstamus solL Lomft. 

876 Sempir eium mora] Numqnam 
■wnet idem lumen, sed primnm quod- 
que perit, et aliud atque aliud conti- 
mte a sole fluit. Idem de fiamma 
seatiendum. Qua de re pluribns 
v«nlbns disseret 6. 289. eo loco, ubi 
probare conatnr, bone mondum esse 
ialeriturum: ^Largus item liquidi 
fom lominis aetherius sol,' &c« La$nb, 

877 Primaque dupereunt; quoti tn 
IfiMil] mostri et Inculenta similitu- 
dine demonstrat, prima quasque lu- 
mina disperire, et semper rerens sub- 
Offri : nempe, qnemadniodom si lana 
in ignem aut fiammam aliqiiam tra- 
heretur, qulcquid lansB in ignem in- 
cideret, absumeretur: ita et de lu- 
mino sentiendum. Videtur non longe 
ablodere a proverbio, clr fevp lob^cir* 

w' qnod est, Mn ignem,' seu ''hi igni 
nere.' quod usnrpat Plato llb. 6. de 
Leg. cujns verba adscribam : T^ 8* 
l^f raÓT^ w^tmés re òp$&f &y yfyrte'- 
tei, ytytféfumPf wOwrtMofKJiytyi^éfupw, 



iktyov re woiow tòr POftoBhjiP rh Twr 
wtufévrmFy fis wvp (o6«iy, irai fcvpfa 
h^^pa rotavra àripnrra woumrra 9pf¥, o^ 
P^hov 00/ f^vf ir, éfir* fMrra &vorfAff2r. 
i. e. ' Deinceps autem, qnod et recto 
fieri potest, si fiat, et nunc nulla rm- 
tione fit, et propemodom facit, nt 
scriptor legis in igne lanam trabat, et 
similia sexcenta inanla faciens agàf, 
non est facile ncque dicere, neqne 
Cam dixeris, perficere.' 'Trahere 
lanam' autem prò nere dixemnt ve- 
teres. Varrò Nporn Maait, 'Sed 
simul manibus trahere lanam, nec non 
oculis observare ollam pultia ne adn- 
ratur.' Ex quo ' tractum genus dS* 
cendi,' i. e. perpetanm, et uno te* 
nere tractuqne procedens. Hunc lo- 
cum autem sic reperi scriptum in 
dnobus lib. man user. Bertiniano et 
Memmiano, nt excudendum coraTÌy 
cum in vulgati» mìserabilem in mo- 
dum sit depravatns : alii enim habent 
9Mast imagine, alii ^im margine , alii ^tw- 
ti margine, Lamb. Ita Lambinus, et 
veteres quidam consentiunt. In aliit r 
quasi margine, Alii: tfwm imagine, 
Hand scio tamen, an quid lateat. 
Gif. Proverbium Grsi^cum, quo nsna 
Plato, ^odytm cls irvp, de re inutili, 
hnpfér^^ et quas absolvi non possit. 
Quod autem existimavit Ensmoi 
^àMuf f{f wvp esse, ' ignem dissecare,* 
Mgnem diverberare,' alibi erat «Ad 
id scriberet. Fab, Proverbium Orv- 
cum, quo usns est Plato, ^airnv t2r «€p^ 
de re inutili, &yip^y, et qnie absolvi 
non possit : Faber. Et hiec optime 
conveninnt nienti Poetie, et perpe- 
tunm istom radiorum solis interitnm 
satis apte exprimiint : Scaliger autem 
Observ. adTibnll. legit: * Quasi car- 
mino lana traliatnr.' < Carmen' autem 
est instrumentum lanìficum. Creeek, 

879 Nignuque sibi abUtii umbnui] 
Cur umbrae * nigrae' dicantur, snpra 
probabileis ratloues attniimns : * ab- 
hiit umbras' autem translate dictnm. 
liomb, 

880 Nee iamen hk ocahé] Seimia 



T. LUCRBTII CASI DE RERUM NAT. LIB. IV, 1369 

enhii certos c»te defendehat Epica* quw cerni tur, com moretor, qnies- 
rn8;at ex opinata animoram nasci fai- cere; et eo qni cernit locnm mu- 
sa illorun judicia. Sensns antem oiu« tante, res quse cemitor, cnni quiescit 
ne» sQQt KAstoi ; qnare non judicant. et fisa roanet, moveri videatnr. Ita- 
Faè. Abeoluta de visn et Tisione qne qui navigant, si e portu solvunt^ 
dispatatione, a dnobus problematis et in altum provelinntBr, iis nrtita 
ultimo proposi tis occasionem arripit recedere videntnr : centra si ex alto 
defendoodi certitndineni sensunni, portui appropinqoant, nrbes ad eoa 
qua» non tantum ista problematay accedere. Ex bac opinione dixit 
sed alia etian, qua nsqne ad ts* Virg. JEn» 8. 72. ' Provebimnr por* 
47(1. ennmerat, labefactare videan- tu : terrseque, urbesque reoedunt.' 
tur: qua omnia explicare non opus ibidem, ' et augusti raresrnnt summa 
esty dnm plana sint et familiaria: Pelori.' Ibid. 205. * Qnarto terra die 
sensoa ▼ero certoa esse ideo arguit, primuni se attollere tandem Vita, 
quia accipiunt rerum imagines qua- aperire procul monteis ac volvere 
les sibl deferontar ; non cognoscunt fnmum.' Ibid. 274. ' Mox et Leucatss 
nateraa rerum, non jndicant, neqoe nimbosa cacnmina montis, Et formi* 
aliqaid pronnnciant, ideo nulhis in datus nautis aperitur Apollo.' Lamh. 
iis error, omnes autrm errores ex Amicus quidam opinabatur, legen* 
opinata animi nascuntur. Creeck, dnm esse aoris. Vemm quis non vi- 
964 PmMù ^tad éixUmui] Nempe det Ora^os snos bic secutom esse 
nova se radiomm lumina identidem poetam ? Hav. 
fundere, et prinM quvque disperire. 889 In Haiione] Portu : Virg. * Sta- 



tio malefida carinis .' Creeck, 

887 Prmmdt tmimi vUmrn] Si quid 891 Quos agimut pntUr aarnm] I. e. 

fallimw (inquit) in rebus cernendis, praeter qnos agimus et impellimoa 

animi vitinm est, non oculorum. qnare navim. Lamb. 

noli hanc culpam oculis adseribere. 892 JEtkerui udfixa eavenui] Sic 

Pergit molta esempla commemorare, ìnt 6. 261'. * magnas coeli complesse 

ex qnibna et sensus oculorum, et alii cavemas.' Ltmb, 

filisi ▼identnrt quod negat ita esse. 898 At adtidmo in tmU arnma awln] 

Volebnl enim Epicurus, sensus esse Cod. Bertin. habet omnia moia. Ego 

certoa ae veros : qua de re lego M. hanc scriptiiram, qoam secutus sum, 

TttUinm in Lncnllo,et in primo de N. sic declaro : et omnia sunt in assiduo 

Deor. noe item noonibil ex Epicuro motu. illam autem Bertinianam sic 

ipso lafra referemns. Lamh, panllum immutalam adjuvarem, ei 

886 Qiui vehimur nam] M. Tullias osstduf sani omaia aiolà* Portasse 

in LncuUOy *Videsne' (inquit) *na- etiam o< prò «f legendum est, ut hoc 

vem ilUim? stare nobis Tidetur, at totom sic legatur: mt csfidao ta saal 

iis qni in navi sunt, moveri haee vii- aaniM moht, id est, at in assiduo sunt 

la.' Mathematici docent, ac demos- omnia moto : quo modo edi jnssL 

strant, ex immoderato atqne intem- Lamb, Motu, Quidam libri, mota, 

pereto habitu octo circumstantia- Oifan. 

rum, in nsota et quiete eernenda, er- 898 EximUeague froenQ Huc appri* 

rorera objici potestiti sen virtuti ad me facit, quod de freto Siculo scHbit 

rea distingnendas valentL in octo au- Jnstinus. Faber. 

tara circamstantiis illii nnmeratnr 899 lidem oppormi] I. e. conjnncH 

nimia distantla. itaque per immode* et continentes apparent : unum mon* 

ratam rei qnss cernitnr distantiam, tem efficere videntnr : seu, cnm duo 

ftt ot et eo qni eernit quietcente, rea montet sint, unus mooi videnlor esse^ 



1370 NOTjE VARIORÙM IN 

■ea una instila. Sed non ctlabo lec* Mattya circomferretnr, et, ot TentwD 

torem, hoc totam, udem App^rent, et erat ad Corydnoi, illa samper defi- 

kmge divuln lieetf abesse a tribot lib. ccret, Ptol«>niee, an, inquity ebriw 

maoiiscr. in eisqne ita legi : patet som, an b»c mibi videntor drcmna- 

exituMf ingen» InnUa, Ifc, de qnascrip- gì ?' ' Mattya,' noviséime <M>nvÌTÌo 

torajudicetlector eraditas. ego qui- inferri «olita, cibas exqnititlMimas. 

dem probo: atqae eam confirroant Preig, Inter OraBCoa ebrietatis li- 

codices Parisiens. et Veneti antiqui- tom effectum deacribit Qnintua CaU- 

ores. Quare delendum hoc totnm, ber Smyrnsat 18. 9. Ka^^o2 Ir fct- 

qood ▼eruculis confossuin esL Lamb» y^ kci/c^Mo, tua 96t»ot oMt , «oùwr» 

Haec : iidem Ap. e. L d. ahsnnt a ve- icanffinwffuf 4oiKàra' vdrrm V d^ikan 

teribasquibusdam libris. Gt^aa. Qui- *^p^ wMpurrpat^aff$m iurà wrékm, I. e. 

dam Codd. non agnoscunt, et Lambi- * Quin etiam res inaBdibna recondit», 

DOS rejicit. Creeeh. ac domut ipsa, Illi videntor ac ai ne 

402 Atria Tenari^ et circumeurBore'] commoveant, omniaqne in nrbe Clr- 

Atrìa, (inquit,) nbi pueri circnmcnr- cum rotari putat.' Hater. 



samnt et circomacti fnerunt, viden- 406 Jamque rubnnm tremidU 
tar ipsa pneris circnmvolTi et cir- ' Stella ante solem ortnm vocatnr 
camagi, ubi illi te circnmagere desi- jnbar, qnod sit jubata/ inqnit Varrò 
eront. hujus animi opinationis hsc de L. L. lib. 6. Sic item et Festus : 
eansa est; qnod spiritns, ad visiim * Jubar, stella, qoam Gr«pci f m trf dfnp^ 
pertiuentes, intus concnssi, ex motn i. e. luciferuin, appellant, qnodsplen- 
totios corporis, bue et Ulne oberrant, dor ejns diffunditur in modum jub« 
et Gircumagnntur, neqne, movendi leonis.' Quidam tamrn pntant bic 
corporis fine iacto, et quiescente cor- a Lncretio positura esse ' jnbar ' prò 
pore esterno, spiritas interni qnies- splendore et lumine solis orientis: a 
cunt. Nam cum multo sint leviores qoibus dissentio. Accedat ad Var^ 
corpore concreto, multo etiam sunt ronis et Pesti auctoritatem, Senrii 
mobiliores, et minor aniraae potestas sententia, qui notat ad illnm locom 
eoa commovet : illi antem commoti Virg. iEn. 4. ISO. ' It portis jnbare 
formas et imagines rerum commotas exorto delecta Juventus,' Scc, ^ jubare 
atqoe agitatas potestati seu virtuti exorto, i. e. orto Lucifero. ' nam pro- 
res distinguenti atque intemoscenti prie Lucifer jnbar dicitnr, qnodjn- 
objiciunt ac reprssentant. ea enim bar lucia effundat.' Lomò. Varrò, 
•mnia, quorum form» commotis spiri- Festus, Servius ad iEn. 4. ' It portts 
tibusanimae potestati objiciuntnr, e- jubare exorto delecta joventaa ' do- 
tlam quiescente eo qui cernit, mo- cent jubar Lociferum esse ; boa se- 
veri videntur: quemadroodum rota qnitur Lambinus, at oibii certi» 
ab aliqno impulsa diu movetur, post- quam unam eandemque rem in hoc 
qnam manus, a qua impulsa est, mo- verso 'jubar,' et vs. 408. 'Solem,' 
veri desita est. Lamb, Eleganter in appellar!. Creeeh» 
ebrium i»ta dicoutur apnd Jnv. Sat. 408 Qaos tUn tum eupra^ ifc,"] Ordo 
6. 803. 'Cum bibitur concha, cum est: iimoiites, sopra quos roonteis sol 
jam vertigine tectum Ambulai,' &c. tibi esse videtur, e propinquo loco 
Indejocus ille apud AthenaBura lib. eos suo igui contingeu», vix absnnt 
6. pa^. 245. f. Uapà IlToAe/uUiy 8^ nobi», i. e. nostro judicio, vel vix a 
pM/rrinis w^pt^popAiniSt «al irar' Àcctyor nobis abesse videntur bis mille mis- 
&cl Kenn^oriSf IlToAf/Muc, 1^, ir&r^pw sus sagittie, atqae adeo quingentos 
l7è iinAdmt % loKu poi rema wepi/pépeff- teli cursus, seu jactus, cum tanien 
^ i i. e. * Apud PtolemaBam cum ioter eoi et solem immania, id est. 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1371 



iogvBtia atqiie imnienta, maria ioler* 
potito tiot, écc* Tret lib. maooscr. 
babeat, Qmm «6» iwam, ifc, Lamb. In 
qiiibiudam ▼et. «M ««ai. In qaibnt- 
dam: «Atlvai. Oifan. 

411 Ferali] Noniot : < Feratao, tcOy 
ut alii icribont, a qnibus dissentio, 
«créiaay geans teli longi, qaod non- 
nnlU 'vemtam' noniinant.' LoaiA. 
Vemtnai est telnm breve et acntnm. 
Salnat. Hist. S. * Saaaque ingeatia, 
et aze viact» trabes per pronnm in- 
citabnatnry axibaaqoe emìnebant in 
BMMlnni cricii nilitarii verota binam 
pednoi.' Noniaa. Creeek. 

415 RHvumt] Colant, inbabitant. 



416 At enUetM» aput] Sic reporai, 
aeeaiaa trìam libromm mannscr. ob- 
•cnrmqQsdam vestigia: 'cpnlectnm 
aqa»' anten interpreior coUcctio- 
Beni aq«r,sea aquan collectam. Uor. 
£piat. ad Vaalam, 1. U. 16. < Collec- 
tnaae bibant imbrt is, pnteotne per- 
coineit.' Qnod si qois malet legt 
w i tfgrtM i, nt habent nonoulli libri 
aunnscrìpti, et qoidam typis escasi, 
Boo pngnabo: nt conjectnm aqna 
iateUiganins aqnam conjectaniy et 
qom ex plaribns locis in nnnm con* 
flazit. in qnibttsdam lib. vnlg. nt in 
Pariaieas. iaipressam est, eawtmietmi : 
qa» scriptara fortasse depravata est 
ea ea qua reperitnr in Memmiano 
eodicry eammixtat. 'commixtns' au- 
teniy seo * commistns,' idem valet 
(opinor) qnod commixtio, confosio, 
et calluvies. LoaiA. ]At canleetuB aqiM^ 
ita malim. In aliis vet. coiffecf as. In 
qnibnsdam vnlg. caauaictvs. Oifan. 

417 Qm Uipidet inier sts<tl] Qai 
iater lapides sisti t, sive stat. èawrrf»» 
^iq» Mj tWi bt 

' Per $trti€ vianua] Per vias lapidi* 
bat itratas, vel per via parteis, qnm 
•ant lapidibns stratae. snp. 1. 820. 
^Strataqne jam volgi pedibos detrita 
viaram/ Linmb, 

418 DitpeHum praòd] Detpecitim^ 
L e. adspectam e locosoperiore. Cses. 



lib. 2. ' Qaod cnm ex omnibas in cir- 
cuita partibns aliissimas rapeis, de* 
sp^ctosqoe baberet/ &c. idem lib. S. 
'Et loca superiora, nnde erat pro- 
pinqousdespectus in mare, ab exerci- 
ta tenebantar.' Laai^. 

Impeie Umiti] I. e. tanta altitudine. 
Laai^. 

419 Terni puuiiuM corft] Sic Virg. 
iEn. 6. 678. ' Bis patet in prsecepa 
tantum, tenditqnesubnmbras, Qaaa* 
tns ad etberium coeli suspectusO- 
lympum.* Immò. 

421 Cerparu oitraada tub terrtui] SI 
scripturam vulgatam retinebimos, ot 
non seqnator copula verbum ' videre/ 
in versa superiore, et (qnod primnm 
est) si bunc versnm Lucretìanuni esae 
jadicabimus, 'mirando' interpreta* 
bimur dum miraris, sciiicet corpora, 
Sce. sin addemns copnlationem, ' mi* 
rande' cobarebit caro voce'ccelo:' 
ut intelligarous, id ccelom esse mira* 
bile^ quod sub pedibus nostris cema- 
tnr. Sed libri scripti redamant, in 
quibus partim scriptum est attnoafas, 
partim nùrmuU: cigos lectionis ra* 
tionem explicare nequeo. Nam aii* 
rande adverbiam inanditom et inso* 
lens. Ego sic putabam reponendnm, 
ceeUtm ut videare viderej et Carperm ail- 
rart eub . terrae abdita calo : vel sic, 
Corpora mirandi eub terrai ahdiia cctU. 
Omuino ti bic versus toUator, nihii 
de sententia biyns loci depereat. 
Verum tamen judicet lector. Z^aai6. 
Corpora mirande , saò, ijpc. Ita vate* 
res. In qoibusdam vet. anroadtf, 
Mamlius et vulg. onroado. Male. 
G(^aa. Recto quidem bic Oifanios ; 
et pluribus Lucretii in locis librarli, 
quum non adverterent illud miranda 
studiose adverbialiter positum a poe- 
ta, corruperunt in adjectivum mi« 
randnt, da, dum, uti et inferios vs. 
464. * Ctttera de genere hoc mirande 
multa videmus.' Qnomodo ibi quo- 
que optimm babent Membr. Lugd. 
Bat. in editis tamen passim legas 
Nitnuido. Haver. 



1372 



NOTiB VARIORUM IN 



416 Ai amlechu uqua digUum non 
Morukum, QuilafÀdt» inter mtit per 
tiraia viarumf DapectuM ynebei tub 
ierras imptte tanio^ A terri8 i/manium 
ewU patti oUua hiatuM: NubUa detpi' 
cere ei ccsktm ut trideare videre, et Cor' 
para mirando wb terra» abdUa ecHo] 
Prolixiori sermone opus non sit, mibi 
si probandum fiierit postreraara illo- 
nun ▼evsnnni esse corrnptnm. *Io 
lacuDola, qnsB sqoa piena sit, vide- 
mns/ ait Lticretins, *et cceliini, et 
alia corpora, abdita corIo mirando 
aob terras.' Qni haec intelligent, ns 
ego illoniro irfxlrouaf et solertiam di- 
laodabo; sed jiidicium tamen band 
equidem scio an vque celebrari de- 
beat. Nam qna ratiooe 'rorpora 
sub terras abdita videantnr in collie- 
tu-aqutt,' res notissima est vel piieris, 
qui vagi per vias et Indibundi lasci- 
▼innt: sed, si quis dicat, 'corpora 
sub terras abdita sunt mirando coelo/ 
td vero estquod nec adatti, necsenes 
ipsi, opinor, inteilexerint. Error 
itaq«ie ibi sit necesse est ; enjns se- 
dem cansamqiie si qua^res, en tibi, in 
pTOximo est. Qiiippe in versu sape- 
rìori legitnr, ^Nnbila despicere et 
Cfielum nt videare videre.' Atqne 
ibi cum forte scriptori librario osci- 
tanti, at fit, aat properanti, occnrris- 
set iiltid * ccelum,' effectum ex eo est, 
Ut in versi! qnoqne seqiienti rh calo 
scripserit, cnm tamen, nti legendnm 
arbitror, scribere debtiiitset, Corpora 
mirando tub terra» abdita pacto. i. e. 
mira ratione, miris niodis. Faber, 
Corpore nttrando^ ^.] Hiiic versiti ini- 
qnos est Lambinns, et rejicit; eroen- 
dat Faber, legitqne Corpora mirando 
mtb terra» abdita poeto, qnippe quid 
sit istnd mirandum »ub terra» ceelum 
Ipse non intellexit, nec alios noqnam 
intellexisse pntat : quasi vero istnd 
eoelnm, in collectione aqnae apparens, 
non adroirabile et sub terras videa- 
tar, cnm tam profondns sit et admi- 
rabilis in istud coelam dospectns. 
A ili vero Corpora mirandi »ub terra» 



abdita ea^, Cmech, Corp&mminmd», 
^c] Rubrica procnl dubio, sicat lUe, 
1. 88S. * Cum lapide lapidem teri- 
mns, manare criiorem/ Fatf. Con» 
strnctioest: viderÌ8fRÌraiidf(italege) 
snb terras videre corpora coelo abdi- 
ta. Hav. 

422 Eqau» acer obkatifi Sic hnboit 
duo codd. mannscripti, Bertin. et 
Memnùan. Cnm baesit equoa (inqnit) 
in medio 6nmine, despicieatibna no- 
bis in aquas ceieriter labenteis, eqnna 
videtur rapi in adversam et snperio* 
rem partem flnminis, et flnmen sci» 
licet stare. Lamb. Ita recte Laai« 
binns ex vet. libris. Vulg. adtuniif 
ut et in vet quibusdam. Gtfam, 

425 Rafttim] Ceieriter, et rapientis 
in morem. Sic stip. 1.66S. *nil ab 
se qnod posMtmittereraptim.' Lamb. 

428 Stan»que in perp<^«uiii] In lon- 
gnm extensa : Servins ad ^n; 7. 
176. * Perpetuis soliti patrrs consi- 
dere mennis.' * Perpetuis mensia,* 
longis, ad ordinem exasqnatis se- 
dentnm. Creech, 

430 Long» tamen parte ab simum] 
Sic restituì conjectnra ductiis, ut sopw 
vs. 364. ' procul.' v». 466. * longe,' ut 
hic. Vulg. ìonga, nullo senso. Vide 
et Indlcem, E. Gi/an, Lomga^ aKi 
Longe^ i. e. procnl. Creeék, 

431 PauUatimtrahitanguett] Porti* 
cns, (inquit,) qnae Ciit tiimasqoalibni 
columnis in perpetunm snffulta, et 
ita «quali omni ex parte constat al^ 
titudine; tum parietibos asqualiter 
Inter se perpetuo distantibns, atqoe 
ita «quali perpetua constat latito* 
dine ; si eam spectes a summa parte, 
videbìtnr tibi pauilatim superne* at- 
qne inferne, a dextra et Isava contili- 
hi et coarctari, et coni similitudinem 
pne se ferro, est autem conns ver- 
tex rotundus atqne obtusus cujiiscom- 
que pyramidis, si ve rotundss, siva 
quadratae,et lateribus prtedit». Can- 
sam autem, cur ita vtdeatiir, afferant 
matbematici pluribns quidem verbis, 
sed ego in panca conferam. Parai- 



T. LUGRBTII OARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1373 

l€lar«in liDearann parten ab adspeeto ore, et m idem valet qaod ut oe, vel 
remotiores ad extremam fere concor- nt non ; proiode ac si ita dicat : non 
rere videntur : qnod tic demonttra- est miniBi, si naulis sol in nndis obire 
tar. PrìBrom line* parallela plores et occidere videa tar, qnippe cam 
eanden necetsarto soli sea planitiei pneter caelam et aqnam nibii cer- 
extrenitatem occnpant. Fingamns nant, ne forte leviter ac temere cre- 
igitar, doas lineas paraUelas esse das sensus andiqne labefkctari. Lamfr» 
cestiUB pedes longas» atqae Inter se Ne UvUer creda». Ita in vet. libris. 
disfare pedes decem. dacantar linose Vnlg. Nee. male. Gifim, 
decen transversae ab altera illamm 438 Ai wuai» ignarity ijpc.] In omni 
dilaniai parallelarum in alteram. bsB re cemenda ant nidii ab ocnlts inci- 
slogai» sctllcet emnt Inter se acqua- dnnt dantaxat in rem visam, qnam^ 
les, et denos pedes long». Esto igl- vis talea radii non sint cansa ▼isas ; 
Uur eeolas in somma parte bigns pia- et hic visus fit recta per unum corpus 
nlticiy lo qua parte docta est prima diaplianes seo pellocidom ; ant radii, 
lioea transversa. Dico, seeóodam qui ab oculis io rem visam incide* 
liBean, qnae est ocnlo proxima, (nam runt, reflectuntor in ocolos : ant 
prloian oon nomerò, qoas oculnm iidem illi radii franguntnr. Incidnnt 
tanglt») ei qui cenlit, longlorem vide- dontaxat in rem visam, cum verbi 
ri teitia, et tertiam quarta, et qnar- gratia, eqnnm, ant corpus aliqood, 
tam quinta, et Ita deinceps. adeo, nt ant colorem In corpore non levi, ant 
oltimo linea transversa et decima, si Isevi, non tameo denso cemlmot. 
qoas ab oculo remotissima est, bre- reflectuntur radii, cum specnlum, id 
vissima videatnr. cnjns rei ratio est, est, corpus aliquod politom et den- 
qood, quo qoaeqne nMgoitudo a nobis sum cernimns. frangontur, cnm rem 
longins abest, eo angulnm/ qui sub aliqoaro per plura corpora pellucida, 
ocoloB cadit, efficit mioorem : et verbi gratia, per aèrem, et vitmm, 
contro, qoo quseqne magnitudo a no- ant aqnam cemimus. Qnod Igitar 
bia propins abest, eo anguluro, qnl <iicit bic Lncret. marta igoaris navi- 
sob ocnlura cadit, babet mijorem. già in portn clanda, et eam remomm 
ex qoo sequitnr, magnitndinem tanto partem, quse in mari morsa est, frac- 
nobia videri roijorem, quanto a nobis lam et curvam videri ; is error ocn- 
propioa abest: et contra, tanto vi- lomm nascitnr ex tertio cemendi mo- 
deri mlnorcro, quanto remotior est. do, qui fit per duo corpora Sia^ai^, 
Sic fit, nt extreraa et remotissima quorum altemm sit magia pellncidom, 
pafs tectornm porticns solum prope quam alterum : ut aèr magis pelliici- 
tangere, et dexter paries IsBVo confo- dus est, quam aqua: aqua densior 
sns esse videatnr. Ltmb. est aere. Nam cnm (verbi gratia) re- 
4t3 Dmuc in obseurum^ t^cJ] Nam mnm sen potius remi partem sub 
cum tectnm descendere, pavimentum aqua cernimns, eam remi partem non 
sorgere, et parietes concorrere vi- recto, sed oblique cernimns, neqoe 
deaotar, in acutum coiram prospec- ipsa remi pars re vera cemitur in eo 
tns deslnat Decesse est. Creeek, corpore pellocido, quod est densius 
^vr^TOTc* IdUHb, aere, sed imago et similitudo dun- 



495 Condrrv] Abscondere, oceuU taxat, quia linea a re vlsa non refiee- 

tare, léumk, titor recta ad ocolnm, sed In extre- 

4S7 Ne UffUer eredae] Sic legen- mitate secondi corporis pellucidi, 

dam, et ila scriptum est in librls ma> nempe aqnae, refiingitnr. Quo fit, 

noscr. non, ut in volgatis, nee ìetfUer, nt ocnlns rem non suo loco cemat, 

Pendet aotam hic versus a sopori* sed alio ; Imrao non rem ipsam^ qoip* 



1374 NOTiB VARIORUM IN 

pe qnae rect* sit, sed umbram qoan- dendis illam colornm divenitai snb* 

dani rei incnrvain ac refr^ctam vi- move!, sed etiam in hts qnoqoo qns 

deat. et, cura remi partes continuai ad manam cernit. Remoa integer in 

directae apparere non possint, appa- tenni aqna fracti speciem reddit. 

reant continuatsB indirecte. Lamb, Poma per TÌtrum aspicientibus molto 

438 Clttuda] Remos enìm navigio- raajora sant. Colnranarnm Intenril- 

rum crnra pedesqne existimes qui- la porticus longiores jtingunt/ Sed 

boa per fluctaa incedunt: ideo, cum quaeret aliquis ^iXo^M^f, hoc SenefiS 

hi remi fracti appareant, navigia di- loco, queni modo protuli, leclo de 

cnntnrclanda. Creeck. pomis per vitnim adspectis, qnam- 

inportu] Legendnm inPotUo, Quid obrem majora videantor. Hanc ratl- 

enim navigia in portu obnitantnr un- ouem afiert Alexander Aphrod. Ilb. 

dia? Creeck. Sed legetnr ita coutra 1. probi. 86. nisi fallor, * Qnia' (tn- 

omnes Msa. qua ego violentia non de- qnit) ' aqna pomo, ant alii corporl 

lector. Quid, * ignari marit,' air non merao circumdata, colorem corponrtn 

prinsquam jam in * pontnm ' provec- illonim in se recipit, et sensumvi- 

ti sint, etiam ulia effecta in < portu ' dendi fallit, quasi illa sint miù^'^f 

vident ? Maneat itaqne poetsB sna qnam re vera sunt. Hac nempe ra- 

vox et sententia. Hop, tione etiam sol, ef luna, et steli» er- 

489 Aphutris firactW] Quid sint rantes cum in finiente sen borisdnté 

mplnstra, diximus sop. 2. 56. ad illum orientali, ant occidentali ' (liceat ml- 

locum, *fl»itantia aplostra.' Lamb. hi bis nominibns uti) ' versantnr, raa- 

Undia, veteres quidam: wida«, etiam jores, quam alio in loco, pntantur, eo 

recle. Gif. Aplustra proprie navis qnod aèr, qui corpora illa complec- 

ornamcnta. Hoc autem loco omnes titur, cujusdammodi ab illis fiat.' 

navigii partes, qn«B aquis extant, si g- Hactenns ille. Qnae ratio autem in 

nificant, ut seqnentia demonstrant. aqna locum habet, eadem in vitro va- 

Creeeh. let. Lamb. 

440 Nmn quaewnque] Qntecuroqne Rorem aalis] Aqnam maria : Vlrg. 
(inquit) remomm pars exstat snpra ^n. l. 39. 'Spnmas salis aere i^ue- 
^ rorem salis,' i. e. aquam maria, recta bant.' Creeck. 
est : quae roersa est, refracta vide- 441 Et recta superne guberma'] Sic 
tur. M. Toll. LncuUo : * Ncque vero legendnm, et ita habent libri qoìn- 
hoc loco exspectandnm est, dum de que manuscr. Nonins autem docci 
remo inflexo, aut de collo columbae 'guberna' positum esse ab antiquia 
respondeam.' Piutarchus wpòs KoXé- prò gubemacnla. ut a Lucili, lib. 90. 
Tifr, eo loco, ubi disputai adversus Sat. * Proras despoliate, et detòn- 
aensus, ostendens, eos non semper déte guberna.' Anctor vocabnlarii 
esse veros, ant veri nontios, aie, rei Latinu-Graeci, * Oubernnm,' inqnlt, 
qnidem, quse subaqua est, imaginem, xufiépinop. sup. 2. 653. < Disjectfire so- 
a qua imagine visus afficitnr, atque let magnnm mare transtra, gubema.' 
(ut ita dicam) patitnr, esse fractam ; Juvabit Tertulliannm legere lib. de 
remnm autem, ex quo fluit imago, anim. cap. de quinque sensibns, de. 
non esse fractnm. Th yàp e28cft\0K, bis omnibus sensnum fallaciis dispn- 
èa* ob vhtwBtif 4 ^f » KMKKoffitéiwt ivrbr tantem. Cujus bsc panca verba ad- 
4 itAmii b\y à4>* ^r rh cSSc^Xor, oòic (Ieri 8cribam,loci dnntaxat indicandi gra- 
icfKXao7t^. Huc pertinent ea qnas tia : ' Itaqne roeudacinm ' (inqnit) 
acrlbit Seneca natur. QusMt. 1.8. * objicitur : qnod remos in aqua in« 
' Nihil acie nostra fallacius, non tan- flexos, vel infractos adseverat adver* 
tum in bis, a qnibus snbtiliter pervi- bus conscientiaro integritatis ; qnod 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1375 

tarrem qnadrangnlstuD de kmginquo ooo continuo tracto per aera feran- 

rotandam pert nadeat ; qnod sqoalis- tnr. Preig, 

•imam porticum angnstiorem io alti- 448 Ratione] 'Aktfi&s^ Urruf. Faber, 

mo infanet ; qood ccelom tanta snb- Quam quo raiion*. Quidam Codd. Ac 

limitate sntpcnsam mari jungat. Per- vera ratione. Creech. 

inde mnditos fallaciae rena : nt cam 449 Ai ri forte ockb'] Qnamobrem 

cadeate mnrmnr pntamns ; et plaus- hoc fiat, rationero afferens ArÌAtot, 

tnim est/ Sce. Lamb. Ita optime in problem. Sect. 8. * Idem accidit/ in- 

▼eteriboa. In qoibasdam tamen: gw quit, * ai qnit infeme ocalnm premat, 

ècrwtfy male. Id et Lambinos, recte. quod ebriis, nempe, nt nnnm cernen- 

Ib qmbnsdam etiam : «afiema. male, tibns, duo videantnr. motom est enim 



Gi^mu Illoa nimirom, qoi «MjMfiui re- prìnclpinm aspectns, ita, nt ocnlns 

poaaerant, movit, qood non adverte- alter convenire in nnnm non posiiit. 

nint adverbia derivata ab adjectlvis boc tantnm interest, qnod bic rootns 

aecmidm declinationb, ut snnt 'su- fit extrinsecns ; ille antera, qui flt a 

pene ' et ' infeme,' oltimara penes vino, intrìnsecns.' Hactenus Arist. 

Lneretlom babere correptam ; nti ▼!- Licet et hanc cansam afferre. Tnm 

dere eat boc loco et 6. 64S. * Terra ocnlns directe videt, cnm radii a re 

aopeme tramlt magnis concussa rni- visa in pnpillam cadunt ad perpendi- 

oia.' et ibid. 600. * Tecf^ superne cnlnm, et recia ad principium visns 

timcBty'metoont infeme caverna».' conjnnctionemqne nervomm ad vt- 

atqne rortna va. 186. * Nec libi slt som conferentinm fernntur. At cnm 

firandl, qnod non infeme videmna.' ocnlns alter maou premitur, cnrvatnr 

aicoti et va. 760. * Ducere forte Deos aspectns, et nervi snniim ac deorsnm 

Maaeis infeme reamor.' Hav. moventur, et hnc et illuc distrabun- 

442 OheiaU] Ultro citroque moven- tnr. ita fit, nt unum plura videantnr. 

tor. Pab€r. Lamb. 

444 Ei refiexa prope in mirmo] Jom 460 PreuU euìà] Sic babent codi- 

aumme rectins forte : ut Et, in me- ces mannscrìpti, Memm. et Bertio. 

tieodo, adnectatur verbo, reterii. Hoc eo dico, quod Tbraso asseverat 

Quidam: JUxa, A longnm ob pr. (qua audacia et confidentia est) io 

Gifmm* omnibus librìs mannscr. esse scrip* 

446 IZarafue per ceeluM cum] Tem- tom, PressUf cum quodam «enstf, ijpe. 

pore nocturao, (inquit,) ccelo sereno, Marollum aotem ex aim fecisse eum. 

cam ventns ' nubile rara,' i. e. nnbeis Atqui certe scio Marollum bos duot 

loaoeia et pellncidas, porlat, stella lib. manuscr. numqnam attigisse, ant 

videDtur adversum nobUa moveri, et vidisse. JAmb. Preerit ; cum quodam^ 

flubiU sure. Lamb, ifc. Sic veteres. Mamllua et vulg. 

446 Splendida rigna] Stellae. Lamb. eum ; quodam. Oifan. 

447 ildocraum nubeii] Sic legendnnii 451 Ornata qua tuimur, 4r«.] Exem- 
redamantibus lìbria omnibus, qui ba- plom talis ebrietatis in virgine Ni* 
beat mdver$um nimboe. Rara enim nn* casa, cnjus virginitati insidias stroe- 
btia, ' nimbi ' dici posse non video- bat Baccbns, babet Nonnns Dionyj. 
tnr. Lamb. Satis prò imperio. Qnod lib. 16. pag. 462. vs. 81. Kol itUpnp^ 
taoMO editiones posteriores fere se- ^ònjtavf I8cf> voAvxoyMa A^^n^r, "O^ 
qonntor ; immerito, ut opioor. Nam iwrra Zufnòwva, fiapupop/hou tk Koplpfoo 
et 6. 483. dixit : ' Corpora, quas fa- Aépaero &fipofi6rov SnrXo^/MPa p&ra ico- 
ctuot nobeia nimbosqne volanteb.' Ai6n}r. I.e. * £t duplex videbatnr vi- 
Et nt * rara oubila' dici, ita et nimbi dere multum capax stagnnm, Oculos 
poasooty qui ioterropti, et separati, rotans; gravato vero capite, Yidebat 



1376 NOTi£ VARIORUM IN 

a feria depasta dnplicata dona nipis.' ttepe osarpat Plaiitu. 

Baver, 460 CénchuoqMe Imw] Lib. Vatic et 

469 Bina lucemarmk] Porpliyrìo io Faern. babent, ComchuifMe laoa ; ve- 

Comment. ad Hor. Sat. 2. 1. 24. ' ot min tamen nilùi muto. Lamb. 

semel icto Accessit ferver capiti, no- 461 Mutwrt] Notandnm ab ìolìer- 

Dienisqiie liicernis/ versum nostrum pretibiis fuerat: istod *mntara' imt- 

ita legit: Teeta lucemeniur flarentia tatioOrsct ftermooÌ8e8tyY9*^Afw<3fir, 

lumina flammU. Quasi totns locu ita item &^^1|v lU\ort à^l^Soip, Scc. Plato, 

esset coDcipiendns : Fieri tum bina Plutarch. Lociamis. Ita apnd Hero- 

taendo Tecia^lucemarum flarentia Umd' doium in Terptlcbore rèa f^fot è^- 

naflammis Binaqne, per Ma» mde», ijpc. /Stu^, *■ ingredi.' quem locam Valla mi- 

Qiiie qiiidero lectio ferri satis potest; nus bene conrertit. Locns est peg. 

•ed V oleata omnibus corroborator SI4. edit. Aubriao». Faher. Vide 

Mss. idroque nihil iuutandum censeo. Fayi ÌDlerpretationem,et ride. CnttlL 

Hmoer, 462 Severa «itoitia] €nr MMina? an 

Bina lucernarum florentia foia.] Sic quia trìstia? ut 6. 86. ' pelagequeae- 

habrnt ({ natuor libri manuscr. quibos- vera.' an quia severos deeent, et a»ov- 

cnm coni;rnunt libri Parisiens. et Ve- 8a(ovt f an quia sacra f an legendnn 

net! antiquiores. Ceteri Toig. babent sonora? Usu nempe didicimus, noeta 

flagrantia. Quidam vir doctus puta- silente mAxime sonitas andiri etinai 



bat legendum JloMiRawIta, ut apad levissiraos : an «erena / Sic 

Virg. Georg. S. 43S. * Extilit in sic- sapr. l. 141. * nocteis vigilare sere- 

cuniy et flammantia lumina torqneos nas.' Sic fere tamen, ut bic, 6. 1180. 

Ssvit agris :' a quo dissentio, malo- ' Luna, dies, et nox, et noctis signa 

qne legi, vel, nt est in nonnuUis vnlg. severa.' làamh. Lambinus«Miom,qnod 

flagrantia; qnod taroen minus probo, putidum est, ant serena. Creecb. At 

et suppositum puto : vel, ut in ma- presens Lambini nota ostendit magis 

noscriptis, ftorentioy ut sit metapUora iniqnnm, vei minns attentun firisse 

ducta ab arborum ant aliarom rerum Creechium, quam pntidnm Lambì- 

florìbns. Atque liane scriptnram am- nnm. Haver» 

plector. sic snp. 1. 809. *' Donec fui- 6Sfvera «ilenHa nocete] Non erat ciir 

serunt flammai flore coorto.' Lamb. locum hnnc mutari vellet Lambinus; 

Florentia: baec verissima scriptura, nec enim est ut quidqnam boastni 

qne et in vet. noslris est. Vulgati : poetae placeat magis quam severnn 

flagrantia, pessime. Gjfan. Lumina -illnd noctis silentium; Meme silenee 

' florere ' eleganter dicantnr propter 4e la niàel, Faber. 

Incis Ictitiam et hilaritatem, nnde de 464 Getterà de genere^ 4^.] FaUiasor 

sole et luna similiter, et quidèm ex in iis rebus circa qnas sensus versan- 

nostri (ut videtnr) imitationeloqnitnr tnr, id certum est, inde vero fallaces 

TertnlUanus in Apologetico cap. II. sensus qnis arguat? Cum isti, vss. 7. 

pag. l IT. ' Vani emnt homines,nisi cer- rerum iraagines accipinnt, quales sibi 

ti sint,a primordio et ploviasde coelo defemntur, non cognoscnut natnrms 

rnisse, et sidera radiasse, et Inmina rerum, non jndicant, neque aliqnid 

lloruisse, et tonitrua mugisse, et ip- pronunciant, ideo nollus in illis error, 

snm Jovem, qns in mano ejns poni- omnes antem errores ex opinatn ani- 

tisy fulmina timnisse.' Mover, mi iiascontur. Repraesentant sensus, 

46ft Deniqne eem mum] De somniis jndicat ratio, saepe antem temere et 

dispuubit pluribos verbis inf. eod. inconsiderate. Haec ipse Epicnrus 

lib. snb extrem. Lomò. ad Herodotum : Kol iro^a fàtf ^a»- 

459 Ceasemas] Putamus: et ita raerUt^ért 8iara(f, efrs olaiHmt n/ra- 



T. LUGHBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1377 



KoftfiopofiéfilfOÒtidifToiÒuiXnfAfiayofiépily ab ejiis jiidicio ineDS. Quemadmo- 

i^rìp àXq^. th S^ ^v8os, luà rh òhi- dnm etiam in scenis pictis videntur 

futfmifiàrop, h rf wpoaio^afofiiif^ oM columoarum projecture, mutuloram 

é^rw, mmrèk rìiw itbniffuf hf ^uw cJnoìs ecpborap, signornm figarae proroioeo- 

oKTi^fftAnir uh ran ^arra^rutg iwifioKgf tea, cnm sit Ubala sine dubio ad re- 

grttXif^ ik If^ovvoir, KoB* V T^ i^wòos gulam plana : similiter in navibas re- 

ybftroij &e. £t apposite Cicero in mi, &c. Hoc autem, sive slroulacro- 



LnenllOy 'limagoras Epicarens oegat 
•ibi onqnam, coni ocalos tonistet, 
(▼ide va. 450.) doas ex lucerna flam- 
oiolas esse visaa ; opinionit enim est 
meadaeiaBy non oculoram/ Creech, 

iKnmde] Ita et hic reposoimos ex 
Msa. hagd, Bat. approbante etiam 
TolUo Forloitor. e. 30. pag. 149. 
vide sop. a4 ▼>• 421. * Corpora mi* 
rande ank terras abdita coelo.' Hat, 

4M QnMtam jNirt horum maxima/al» 
Hi PropUr] Hoc tenebat mordicns 
E|Menniay(at snp. diiimua,) sensns es« 



mm impulsu, seu radioram ex oculis 
effusionibus, uti Physicis placet, vi- 
deamns, atraque ralione videtar ita 
esse, uti falsa judicia oculorum har- 
beat adspectus.' Exstat Vitruvii hic 
locDs lib. 6. cap. 2. p. 106. Hav. 

467 Opinatìu] Opinationes. Utitor 
eodem nomine Amob. lib. 1. 'Ex- 
plorata fidei ventate, an* rumoris 
cassi opinatione sit credttns.' Lamb, 
Quoa addimus ip$i, Opinatum ita ex- 
primit Epienrns ad Herodotam : 
Klnitris àv rifur oìtnoa awrififjjpfi ijJ» 



se veroe: et 81 quid erroris nobis obo rm ^ayroorucp ^i^oA^, ItàXs^v tk 
jieiatnr in videndo, aut audiendo, &c. H-xp^^' Creech, 



ean errorem nasci ex opinione, non 
ex aensibos dicebat. Qaod prope- 
modam probat Arist. cnm alibi, taro 
lib. t. de Anim. *H /jAv yàp Oa^a 
rtm Mmp àA à^nO^Sf Scc. ì, e. * Sen- 
sot propriomm semper verus est.' 
ibidem : *H dSrOi|<ns tmt fUy tiùtp àXjf 
$^ 4an9, ^ tri Ì?Jyunw Kxwaa rh 4«v- 



469 Som nihil egregiui] Secutas 
snm libros vulg. nam manuscr. tres 
habent, Nam nihil agriui ett : Mem- 
roianns, Nam nUnl gregiu» est : Ber- 
tinianiis, Nam nihil agriua ett, quam 
ret cernere apertat, versa «yllaba una 
claudicante : ex qua scriptura videri 
possi t legendnm, Nam nihil <rgrim' 



Stft, i. e. * Sensus quidem proprioram JUi quam rei teeemere apertasi Sfc, Qui- 
subjectomm semper verus est, aut dam legendnm censent, Nam nihU 
qtUMD mlnimam mentitor.' Hac au- egregiu' est. i. e. egregtum est. Pau- 



ten de re aie M. Tuli, in Lncullo : 
* Itaqne Timagoras Epicureus negat 
sibi umquam, cnm oculos torsisset, 
daas ex lucerna flammulas esse visas : 
opinionis enim esse mendacinui, non 
ocalormn.' ibidem sapra: 'Eo enim 
rem demittit Epicorus, si unus sen- 
sus semel in vita mentitus sit, nulli 
umquam esse credendum.' Idem lib. 
1. de Fio. 'Judicia rerum in sensibns 
ponit: qnibns si semel aliqnid falsi 
prò vero probutum sit, sublatum esse 
omne judicium veri et falsi pntat.' 
Lmmb, Vitruvii faune locum apposite 
adfert Tollius libro memorato pag. 
149. * Non enim veros videtur ha- 
bere visus effectus ; sed fallitur saepe 



cis complectar quod scotio. Hic 
versus cum proximo non videtur niibi 
rov «-0117x06, non quod comparati vum 
' egregius ' me offendat, (quamquam 
offendit,) nam a Catone dictum est 

< indnstriorera,' *iter arduius,' Mn- 
noxiorem;' a Lucillio 'strenuior;' 
a Plauto 'industrior;' a Pacuvio 

< egregiìssima forma,' &c. qu» refert 
Prisc. lib. 3. sed quia hi duo versus 
sententiam continent perplexam, et 
absonam, et ineptam. Quis enim, in- 
terrogatns quamobrem non fallantur 
sensns, sed opinionum sit mendacium 
et fallacia, respondeat, quia nihil 
egregius est, quam res apertas a du- 
biis distinguere, ac secernere P Prs- 



Detph. €t Var. Clas. 



Lueret. 



4 S 



1378 



NOTiE VARIORUM IN 



terea qnid sibì volant Illa, ' anìmuK 
qnasabse protinns abdit?' Nam si 
hoc significant, animum statini res 
dobias a se repellere, atque a per- 
ipicnis et apertis distingaere, quia 
faias JDtelligat, illas comprehendere 
non possit ; falsom est nibil esse ma- 
gis egregium, qaam res apertas a dn- 
biis secernere. Omnino in hoc loco 
mihi aqna hspret, neqne quidquam 
aliud dicere possum, qnam qnod mo- 
do dixi, Diihi hos versns non videri 
Lucretianos. Lamb, Nam nihii egre- 
gius esty quam re$ diacemere aperta». 
Ita hunc versnm ex vet. libris scripsi. 
In quibnsdam veteribus : tegrìus* Ma- 
ruUus, aecemerif contra vet. libros. 
Lambinns hos duos òfitXlfti. G\fan. 
Hi duo versus ab imperita manu sunt : 
itaque delendi. Faber, Nam nihU 
egregiua, ifc, AUi Codd. Nam nihil a- 
griìu estf et recte. Hos duos versus 
rejiciunt interpretes, improbe : vs. 
46T. docnit ^ Nos addere opinatus 
animi,' igitur in vs. 470. prò abdii 
legatnr addit, et tum omnia plana 
erunt et facilia : Fallimur in omnibus 
istis exemplis quae modo enumeravit, 
idque etiam admoniti ; difficile enim 
profecto est non addere opinionem 
animi rebus a sensu delatis. Creech. 
Nam nihil egregius^ quam re$ eH cernere 
aperta^. Sic Sanct. in Min. lib. 1. cap. 
II. Ceterum ut 'proprior' apro- 
prins apud Plaut. in Most. 2. 2. 60. 
auctore Salmasio, ita ' egregior ' ab 
egregios, unde et neutruro compara- 
tivum, ' egregius/ quod sic occurrit. 
Preig, Adde Jo. Ger. Vossiom de 
Anal. 2. 27. ubi siculi < ardnins * et 
* arduissimus ' a Catone dici ostendit; 
atque ' assidniores ' ab aliis ; ita do- 
cet * egregius ' quoque ex scse au- 
geri; quomodo Pacnvins in Medo 
dixit, ' Mulier egregiissima forma.' 
Imo comparativo quoque uius inve- 
nitur Jnven. Sat. IO. ' Egregius cce- 
nat, meliusque miserrimus horum.' 
ubi * egregius ' prò egregiius poni et 
Priscianns testatur, et sententia cla- 



mat. Haec Vossins. At vero spe- 
ciosa satis est altera illa moltornm 
Mss. lectio agriu» e«l, sed minus vi- 
detur satisfacere et respondere in- 
stituto poètas nostri, qui docere vnlt 
sensns non falli, licet falli videantur; 
et illum, qui percipiat sensns snos 
non filili, virum esse egregium, ice. 
ut 2. 7. < Sed nil dnlcins est, bene 
quam munita tenere Edita doctrina 
aapientnm tempia serena,' &c. scripsi 
vero secernere^ cnm Mss. optimis. 
Hav, 

471 Denique nil Sari] Hasc, qn« 
seqnuntur, dicnntur in Academicos : 
qui nihil comprehendi posse, sensns 
esse fallaceis ac mendaceis conten- 
dnnt. Sic Metrodorus Cbios, ut re* 
fert M. Tuli, in Lucnlio : < Nego 
sci re nos, sciamnsne aliquid an nibil 
sciamus : ne id ipsum quidem nescire, 
ant scire nos : nec omnino sitne 
aliquid, an nibil sit.' Idem ibid, 
' Parmenides, Xenophanes, minns bo- 
nis quamquam versibns, sed tamen 
illis versibus, increpant eornm arro- 
gantiam, quasi irati, qui, cnm sciri 
nihil possit, andeant se scire dicere.' 
ibidem: 'Dubitari non potest, qnin 
Socrati nihil sit visum sciri posse : 
excepit unum tantum, scire se, nihil 
se scire : nihii amplius. quid dicam 
de Platone? qui certe tam multis 
libris haec persecutus non esset, nisi 
probavisset.' Lamb, Yss. 9. Acade- 
micos novos, quorum princeps foit 
Arcesilas, aggreditur, etyeteresqui 
Socratem seqnuti sunt : Siquis enim 
dixerit ' nihil sciri posse,' id etiam 
ipsum * nihil sciri posse ' nesciat ne- 
cesse est, alioquin aliquid sciret. 
Inde Metrodorus Chius apud Cicero* 
nem in Lucullo : * Nego scire nos, 
sciamusne aliquid, an nihil sciamus, 
ne id ipsum quidem nescire, ant scire 
nos, nec omnino sitne aliquid aut 
nihil sit : ' sed cum istiusmodi ho- 
minibus non est disputandnm, qui 
quid sit verum, quid falsnm, quid 
certum, qnid incertum, quid sit scire, 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1379 



quid nescire, pariter ignorant, et se 
inorare gloriantar. Creeeh, 

4T2 Omo te nil scure fateiurl Libri 
script i tres habent, quoniam nU scire 
fatéiur, ego malim legi, quod se nil 
seirefuteittr: vel: quom se nil scire fa- 
tetmr, quanqaani scriptara illa anti- 
qua probari potest, nt siibiotelUga- 
mas * se/ Haec aatem omnia dispu- 
tantor et dicuntur adversus novos 
Academioos, quorum fuit princeps 
Arcesilas. ^Hic' (nt scribit Lactan- 
tins, seu Lutatine Firmian. lib. 3. de 
faUa sap.) ' iotroduxit genus Philoso- 
phiae àffóorarw^ i. e. instabile, seu 
incoDstaos. Ut enim oiliil sciri posse 
scieodam sit, aliquid sciri necesse 
est. Nam si omnino nihil scias, 
ipsnm nihil sciri posse tolte tur. 
Ita si nihil sciri potest, necesse 
est id ipsnm non sciri, nihil sci- 
ri. Si antem scitur, nihil posse 
sciri ; falsum est ergo qnod dicitnr, 
nihil posse sciri/ Hacc ille. Lamb. 
Qwom se nihiL Vet. libri fere, quoniam» 
Hinc feci : quom. Vulgati : quo, Gi- 
fan. Qui, Alii quo, et Gassendus quom, 
Creeeh. Ego cum Gronovio Obs. p. 
259. secotus sum optimi Ms. Lngd. 
Bat. auctoritatem, sensu satis plano 
et perspicuo; in eo autem legitur 
làhU, nam perinde est, an nil an nihilL 
scrìbas : in scansione enlm elìdontur 
medise liters ' hi.' Haver, 

47S HuneigUwr] Hos versus, ut 
▼ulgo leguntur, edidi,eosque primum 
explicabo meo arbitratn : deinde 
quid de iis sentiam, et quomodo 
scripti sint in libris manuscriptis» 
lectori indicabo, Hunc igitur contra, 
i. e. contra hunc igitur : àMtuxrpo^fii, 
Sed quidam legi volunt, Hanc igitur, 
Lamb. 

MUtam] Omittam. Lamb, 

Contendere causam'] Sic loqnitur M. 
Tuli. Catil. 'Si causas contendere 
velimus.' Sed si legamus Hanc igitur, 
' contendere ' erit yerbum absolutum. 
Lamb, 

474 Qui capili ipu tuo] I. e. qui 



capite suo retro graditur. Significat 
(opinor) eos prspostero et perveno 
esse judicio, qui ita sentiunt. Sed 
primum quorsnm hxc? contra hunc 
igitur disputare desinam, qoi capite 
suo retro graditur. cum praesertim 
continuo sobjiciat, ' Et tamen hos 
quoque,' &c. Deiiide si horum ver- 
suum sententia illa est, nonne vide- 
tnr parum piane expressa? Omnino 
▼ersus mihi suspecti snnt. Augent 
suspicionem codiccs aliquot manuscr. 
in qnibus legitur partiro fm/dcam, par- 
tim mittnamf prò mittam : deinde prò 
causam, partim cusem, partim causa : 
deinde prò retro, sese, Omnino si hi 
duo versus tollantur, nihil de senten- 
tia depereat. Verurotamen quoniam 
reperiuntur in libris omnibus ma- 
nuscr. (tametsi cognovimus jam, ver- 
sus non Lucretianos etiam in veteri- 
bus libris esse saepe inculcatos) vide- 
amus ecquid ex antiquae scriptursB 
vestigiis boni trahcre possimus. Quid 
igitur si ex mittnam, faciamus quid- 
nam, ex cusem, curem, et sic legamus ? 
Hunc igitur contra quidnam contendere 
curem Qui capite ipse suo instituit ves^ 
tigia retro? Lamb. Qui capite ipse suo 
instituit vestigia retro. Locus sane lu- 
culentissimus : et quem vir doctus 
soUicitare non debnerat. Qui ma- 
nibns ingrediuntur, prono in terram 
capite, quod histrionnm pueri vulgo 
facinnt, nonnisi retro incedere pos- 
sunt. Qnod facile ad explicandam 
Lucretii sententiam transferre possis. 
Faber. Mss. instituit, seu in statuit 
esse. Sed malo sese. Vide Plautum 
in ' capite sistere,' et Scalig. ad Ma- 
nli, p. 400. Rectius tamen legas Qui 
capite ipse suo in statuit vettigia suso. 
Suso, i. e. sursum ; vide in Glossario 
* Susn ' et ' Suso.' Vossius. Hos duos 
versus omnes Codd. agnoscnnt, sus- 
pectos tamen habet Lambinns, tan- 
dem vero legit Hunc igitur contra 
quidnam contendere curem, Creeeh. 
Alia est Fabri sententia. Ego qunm 
piane cum Mss. (quorum varietas cer- 



138D 



NOTifi VARIORUM IN 



ni potest) sentiam Lagd-Bat. opera 
pretinm judicavi integram doctissimi 
Gronovii ootam snbjicere, ex lib. 
Obs. 3. e. 19. p. 601. Hav, Hunc 
igitur cantra mUtarn contendere causam^ 
Qui capite ipae 8uo instìtuit vestigia re^ 
tro, Jnre Lambinas offenditar ilio, 
qui capite instituit veatigia retro. Quid 
enim Interest, si capite tnstitut ves- 
tigia posBont, ante an retro fiat ? Ne- 
qae tamen statini hi duo versus ex- 
pnngendi erant, aut sollicitandum 
rò * contendere cansam.' Primo qui- 
dem sic loaui ait Tullium in Catili- 
nam : * si causas contendere velimus.' 
At bic * contendere ' est comparare. 
Dein conjicit: Hanc igitur: ut 'con- 
tendere ' sit absolutum. Sed si toUi- 
mus Hunc, ad quid referetur rh * Qui?' 
Rursus, quia in quibnsdam libris est 
mittuam vel mittnam prò mittam^ cU' 
um prò causam^ sese prò retro, ariola- 
tnr : quidnam contendere curem* Pai- 
merins eodem impetu, mutimjam aut 
tendere cutem : aut modestins, minuam 
contendere cautam» Mibi quoque con* 
tendere causam satis placet. Est enim 
' contendere aliquid ' ssppe magna 
conteotione ac studio, summa opum 
vi, conari atque agere : ut Ciceroni, 
' Hoc contendo,' et ' tantum conten- 
dere in republtca, quantum probare 
civibus possis.' Monnit autem idem 
Tnllius orationem esse duplicem, 
alteram contentionis, alteram ser- 
monis; et contentionem tribui dis- 
ceptationibusjudicioruro,concionumy 
senatus, lib.l. de Off. Accipio igitur 
' contendere causam,' ut ' cernere 
vitam,' * cernere bellnm,' * pugnare 



» ( 



pugnam,' " militare bellum,' ' cer- 
tare mulctaro/ Nec moverlin facile 
mittam, ob sermonem Tcrentìanum, 
' Mitte orare.' MembranaB tamen 
Vossians quoque mituam : ut non ab- 
sonum sit illud minuam Palmerii, aut 
metuam, ut Horatio solet poni prò noUe 
aut cavere. In altero Palmerius, in- 
stitit in vestigia tese, Gifanius insti- 
tuere vestigia scribit esse gladiato- 



rum, aut pugilnm irpojBoXV* Eqni* 
dem ' in statu stare,' ' gradum com- 
ponere' novi : sed qua re bis illud si- 
mile sit, nondum intelligo. Neque id 
docet Virg. JEn, 7, 689. ' vestigia nuda 
sinistri Instituere pedis.' Niliil enim 
aliud dicit, quam ircfrr/povs ess^, 
altero tantum pede ocreatos vel pe- 
ronatos. Quid est autem : ' Non ad- 
versus illnm pugnabo, qui statum 
componit capite ipse retro?' Non> 
enim voluerit exprimi illud Virg. 5. 
428. ' Abdnxere retro longe capita 
ardua ab ictn:' aut Statii Kb. 6. 
' tuto procul ora recessu Armornm in 
speculls.' Hoc artis est, ncque causa, 
cur quisquam ea utentem recuset pa« 
rem. Decurramus igitur ad membra* 
nas, in quibus : tu statuit vestigia sese. 
Prima quidem nianus eis^: sed id 
correctumjuxta veteri mann in sese, 
Accipiamns igitur : Qui capite ipse suo 
in statuit vestigia sese. Desinam con* 
tra illum disputare, qui sibi non con- 
stat, qui se ipse evertit, qni cemnat 
et se ipse capite suo in vestigia sta- 
tuit. Amant sic transmovere prae- 
positiones poetae, interdum citra ne- 
cessitatem metri. Virg. Ecl. 6. 19. 
< injiciunt ipsis ex vincnla sertis.' 
Potuisset enim, ' ex ipsis.' Ov. de 
Rem. Amor. vs. 113. *PoMt tamen 
hic multos servatus creditnr annos.' 
Potuibset : ' Post multos tamen hic' 
eodem numero, quo Virg. JEn, 1. 481. 
' Lora tenens tamen : huic cervixque 
comaeque trabuntur.' Et ipse Naso 
alibi : ' Judicinro tamen bic nostrum 
non decipit error.' Sic Met. 1. 231. 
' In domino dignos everti tecta pena- 
tes.' Ubi poterat: 'In dignos do- 
mino converti.' Gronov, 

475 Hoc] Scilicet, rh fiifikv c28cyai. 
Fab, 

480 Invenies primis ab Sensibus] 
De hoc consentiunt intcr se omnes 
philosophi; praeter Academtcos, sci- 
entiani oriri a sensibus. Sed, quod 
dicebat Epicurus, Kpvrfipta rijs à^rf- 
B^ias ^hai ras a/<rt^€ir, oò8* «Zi^ai rh 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1381 



Scwc^icroy aòràs òt«\4y^aiy u e. * Jndici* 
nm veritatìs peoes tenniu esse, neqoe 
esse quicquam qnod eos refellere 
qaeat/ Id negabant etiam veteres 
Academiciy et multi alii. Mentem 
eoim volebaot esse reram arbitram 
atqae jndìcem : sensns antem om- 
Deif y bebetes et tardos, Dee iiUo modo 
res eas percipere, quae sibi subject» 
▼iderentar : atpote quae essent ant 
ita tennes et parvs, ot sub seosum 
cadere non possent : ant ita mobiles 
et ceieres, ut nihil umquam unum 
et idem esset, quia omnia continen- 
ter flnerent et laberentur. Lamb, 
Jam tandem tss. 23. sensns esse cri- 
teria veritatìs demonstrat. Id enim 
▼eritatit criterion sit necesse est 
qnod fidsum corrìgere et refntare 
poasit: illnd vero faciunt sensns. Ip- 
sos antem sensns quid corrigat, ant 
refellat? An ratio? Ratio autem a 
sensi bus tota pendet. An alii sensns 
alios convincent ? Hoc minime dicen- 
dum, nam singuli sensus circa pro- 
pria sna objecta versantur ; nec quid 
alii aensus agunt cnrant, ant cog- 
noscnnt : an iidem igitur sensns seip- 
sos emendent ? Id fieri non potest, 
quoniam sensibns «qna fides est 
scraper adbibenda. Simplici igitur 
sensnum repraesentationi (i. e. pri* 
mis sensibns) fidendum. Creech, 

481 Neque §auui] Sic legendnm 
est: et ita scriptum est in libris om- 
nibus. Deniqne, ut ita legatnr, sen- 
tentia postolat. neqne uUa opus est 
conjectura : et ZoiloSy qui neque iensi- 
bus vnlt legi, nihil aliud quam stupo- 
rem snnm indicat ac declarat. Ltnnb, 
Neque sennbu$ ptee re/ellù Ita con* 
jectura ductns scripsi, postulante 
sententia* Io libris seiutit. Oifan. 
Neque Seunu. SensUm» Gifanins : im- 
perite. Creech, 

487 Qui min nut vm] Si sensus 
Don sint veri, (inquit,) ne ratio qiii- 
dem ipsa vera sit, cnm sit orta a »en- 
sibus. Sic Epicurus, Ilat yòp \éyos 



àrh tAv alffB^&ti' iipnirai* vaca 84 
aHalhtcns tXayAt iarof, i. e. ' Omnls 
enim ratio a sensibus pendet ; sensns 
autem omnis rationis expers est.' 
M. Tnlltns lib. 1. de N. D. < rimnit 
Epicurus, ne si . unum visum esset 
falsnm, nullnm esset verum ; omneit 
sensus veri nuntiosdixit esse.' Lamb. 
488 An poterunt oculoé] Sic Epicn- 
rus: Otrrc ^ òfiourytviis oSa^tiats tV 
òtàouTf^ SicX^cu ZvycercUf 8«à rV ^^o* 

y^t oh yèp rSo» ainS» tcpirucal' i. e. 
' Neqne enim sensns similis generis, 
ejnsdem generis sensum refellere 
potest, propter virium et potestatif 
«qnalitatem : neque qni dissimillt 
generis est, eiim qui dissimili genere 
est : propterea qnod dissimilis gene- 
ris sensus de iisdem judicandi facnl- 
tatem non babent' Lamb. 

493 Quod molle aut durum eif , geli' 
dum fervtnste $eor$um] Quis non vi- 
det, hunc versum deesse, librarioriim 
negligentia pr se terni issum? Hoc enim 
sentit Lncret. suum cujusque sensns 
manus est, sua cuique vis et potestas 
data est. Ideo necesse est, seorsum id 
videri molle, aut durum ; gelidnm, aut 
fervens ; quod sit molle, aut darum ; 
gelidum, aut fervens: nerope haec 
tactu solo judicari : et seorsum coio- 
res, eaque quse sunt coloribus con- 
jnncta, sentire necesse est, videlicet 
oculis, et videndi sensu, et ita de ce- 
teris. ' deorsum' autem et ' seorsum' 
interdnm esse disyllaba,inferdnm tri- 
syllaba, supra ostendimns, ibid. 8. 
499. ' et (ut docui) divisa seorsum/ 
Lamb, Ita Lambinus, recte, ut puto. 
Vulgati aliter multo. Gif. 

Gelidum] Tepidum. Est diminut. 
hac dictione usus est Ovid. ita 
loquens Am. 2. 11. 10. < Et gelidum 
borean egelìdumqne notnm.' Sed 
cnm prteceptor Ovidii Portius Latro 
tria loca dìxisset esse in poemate 
Ovidiano, quae illum offendissent: 
jusso tacere Portig ipseroet Ovidius 



i 



1382 



NOTiE VARIORUM IN 



nia ex fide retnlit: Inter qn» hoc 
Carmen dignnm nota fuit : < Et geli- 
dum borean, egelidumqae notnm.' 
Ciim Ausonius inquit: 'Iropìgerege- 
lido movet arma Sevenis ab Istro ;' 
nonnulli ' egelidum' prò yalde gelU 
dam capioDt, tanquam tractus ille 
magis ad rigorem quam ad teporem 
vergat : et ea figura dicetur ' egeli- 
dnm/ qua ' edurse' coryli a Virgilio 
prò valde daris. Nunc vitto depra- 
yantium scripturas in poemate Ovi- 
diano praeipUem positum est ubi fuit 
egelidum, Pius. 

Seorium] Unicuique singillatim, ita 
nt banc aut iliam qualitatem sensus 
quidam noscat, ille alter non possit. 
Fab. 

500 Nec porro poterunf] Aia r^r 
lffoff$4p€ieaffi, e. ' propter seqnalitatem 
potestatis/ Non poterit (inquit) vi- 
sus visnm refellere, nec auditus audi- 
tum, nec gnstatns gustatum, propter 
aeqnalem utrìusque potestatem, fi- 
dero atque anctoritatem. quidam li* 
bri babent, Nec porro possunt, ego 
Dibilmuto. Lamb, 

Nec poiervnl ipsi reprehendere te ié] 
Sunt enim Inter se I(ro<r0cycii, uti illos 
Tocabat Epicnrns. Faher. 

501 JEqmfidea] Melius forsan per 
hypben legas, JEqua-Jidetf eo ducen- 
tibus Mss. Hov. 

503 Eif ri non poterti, Sfc,'] Cum 
vero saepe fallimur, cum v. g. tur- 
rìs quadrata eminus visa appareat 
rotunda, quid agendnm est? Re- 
spondet Lucretiun vss. 13. satins 
esse negligere ista problemata, aut 
quamcunque cansam assignare, quam 
sensibus diffidere, quibus tota vita 
et salus innitatur; nam sine illis salu- 
bria eligere, aut uoxia, praecipitia, v. 
g. flammas, et ejusmodi alia vita re 
non possumns. Hic vero tangit scep- 
ticosy de quorum principe Pyrrhone 
Diogenes Laertins: Mi^S^v iicrpowé- 

ùipurrdfutyos, àfid^s, ti r^oi, koÌ KpTifk^ 



yoòsy Kcà K{nfas, Kcà Sera roiavro, fArfikif 
rtus oMifavn» hrvrpémuv, Creech, 

506 MendoH] Perperam, male. 
hamh, 

507 Quam manibus mantfetta suù 
emittere quagìiam] Quam eraittere sen 
amittere res manifestas de snis ma- 
nibus. amiitere antem legendnm vide- 
tur, non emiitere, ' Amittere* enim 
valet idem qnod apud Graecos &iro- 
fidJiXtty, à4>Uwatf fj irpoX4ifcu, quoquam 
autem olim excndendum curavi, 
quemadmodum habent aliquot libri 
manuscr. et omnes vulgati, prseter 
Florentin. qui habent quenquoMy et 
Parisiens. in quibus est qu^quainy 
quibuscum consentinnt nonnulli eti- 
am veteres. atque hanc postremam 
lectionem nunc magis probo : et quce- 
quam interpretor nlla seo aliqua. 
Ucet tamen etiam legere quemquam, i. 
e. aliqnem. Lamb, Emiiteré quttque. 
Ita in veteribus, optime. In aliis: 
quiBquam, In vnlg. et in qnibnsdam 
vet. quoquam. Gif. 

508 Ei vioìare fidem prìmam\ Eam 
scilicet, quae debetur sensibus. M. 
Tuli, in Lucnllo ait, 'Cbrysippnm, 
dum studiose omnia cooquisierit cen- 
tra sensus, et perspicuitatem, centra 
omnium consuetudinero, contraqae 
rationem, ipsum sibi respondentero, 
se inferiorem fnisse. Itaque ab eo 
armatura esse Carneadem Acade- 
roicnm centra sensus dispntantem.' 
Lamb, 

610 Non modo enim\ Sic Q. Sept. 
FI. TertuUianus lib. de Anim. cap. de 
quinqne sensibus. * Qnid agis, Acade- 
mice procacissime ? totnm vitae sta- 
tnm evertis: omnem natnrae ordinem 
lurbas : ipsius Dei providentiam ex- 
caecas : qui cunctis opcribus sois in- 
telligendis, incolendis, dispensandis, 
fruendisque fallaceis et mendaceis 
dominos prsefecerit sensus.' Latnb. 

511 Niri credere sensibus atf»t«] I. e. 
si diffidas, et fidem deroges sensi- 
bus : si dicasy sensus esse fallaceis et 



T. L136RBTII CARI DE RERUM NAT. LIB. IV. 1383 



incertos. Lamb. 

513 Sedili, contraria gius tini] Seqoi 
qas sint ' contraria fagiendis/ i. e. 
qas tint expetenda. Lamb. 

514 lUa Hbi etty ^r^.] Versnm illnm 
ieqaenteni : Omnis, qma eontra $entua 
inairweim parmia eti. Qui in Vulgatis 
qaidem exstat ; a vet. libris autem 
•berat ; atqae adeo ineptnm non ad- 
misi. Gif mm, 

Ca«M] Vana, inanis. Lamb. 

515 Omms^qtuB cantra sensutinsirne' 
ta pnratn. cM] Hnnc versiim babent 
codex Vaticao. Tettian. et Memmian. 
et ejas tententia est non inconcinna, 
meo qaidem jadicio. Thraso antem 
non deleodam judicavit, sed fiinditos 
delevit. Si quos versus negamos esse 
Locretiiy tragcedias excitat, clamat 
iodignam facions. Cor tam indnl- 
gens in se ipse, in alios tam severas 
est? Lamb. 

516 Denique ni in fabricà] Volt sen- 
sos esse tamquam omnium rerom nor- 
mas ac regalas. Qoemadmodum igi- 
tor si fabri regnlis, normis, libellis 
fallacibns ntantur, aedificia quae stro- 
ont, prava et distorta sint ; ita si 
sensus nostri sint fallaces, actiones 
omnes oostrae, ratio quoque ipsa, 
qusB sensibos nititor, incerta, absur- 
da, prava, perversa sit. Licet etiam 
hoc modo sensus defendere. Scien- 
tiae certae sont. Principia scientia- 
mm oriuntar a sensibus. nam induc- 
tiones Constant ex singularibos. sin- 
gularia autem in sensibus posita sunt. 
At syllogìsmi, qui sunt principia et 
cans» scientiarum, confirmantur et 
probantur indoctionibus. Ergo sen- 
sus certi sunt, mintmeque fallaces. 
alioqui scientiae, quae orinntor a sen- 
sibus, essent ipsae quoque fallaces at- 
qae incertae. ' Regula,' lignum est 
rectom, oblongom, et laturo, quo fa- 
bri utuntur ad rectitudines exigen- 
das, et parietes aedificiorum dirigen- 
dos. fiunt etiam e ferro regolae. ' Re- 
gulam ' Orasciicay^ appellant ' Nor- 
ma' aotem ex daabas regolit con- 



stat iosqualibus, ita conjunctis, ut 
angolom rectnm efficiant : yvéfiopa 
Oneci, ' sqnadram ' fabri nostri no- 
minant. Lamb. Longam banc dis- 
putationem vss. 9. concludit : Sensus 
ii sont, ad quorum fidem res omnes 
exiginius; ideoque si isti fallaces 
sint, de omni certitodine et scientia 
erit actum. Nec minus nos errare- 
mns qnam Faber ille, qui fallaci re- 
gola, norma, et libella utitur. Creeck. 
Si pratM ett regula. ' Pravum' proprie 
distortum notat, ut exemplis egregie 
ostendit vir incomparabilis Job. Fr. 
Gronovius ad Senec. Ep. 102. Preig. 

518 Et libtlia] «ribella* constat 
regulis duab. aequalibus ita juoctis 
ioter se alterls duobus capitib. et di- 
varicatis duob. alteris, ut rectom an- 
gulum efficiant. additur tertia regula, 
et ab utroque suo ex tremo com cete* 
ris duabus per medias circi ter par- 
teis compingitur. pendet prasterea e 
filo ab angolo, quem efficiunt dusB 
majores regul», plumbea parvula 
massa turbinata, collocatur jam li- 
bella hoc modo, ut dnarum regularum 
longiorum extremis nitatnr, etiUsB 
rcgulas pronai altera in alteram in- 
cumbant : ab angolo antem plumbnm 
deorsum deroissum ita filum ad trans- 
versam regulam adplicet, ut eam me- 
diam taogat, et squaliter a ceteris 
duabus regulis distet. Lamb. 

Aliqua si ex parti] I. e. si ali qua ex 
parte, 'parti,' prò parte, ut supra 
* contagi' prò contage, et slmil. 
Lamb. 

519 Atque costipa] I. e. curvata, 
obliqua, inflexa. Ennius lib. 18. p. 
118. * Montibns obstipis, obstanli- 
bus, unde oritnr nox.' M. Tuli. Ara- 
to : « Obstipum caput, et tereti cer- 
vice reflexum.' Hor. Sat. 2. 5. ' Da- 
vos sis comicus, atque Stes capite 
obstipo, multum similis metuenti.' 
Persius Sat. 3. 79. ' serumnosique So- 
lones, Obstipo capite, et figentes Io- 
mine terram.' Ne quis antem dubi* 
tet de hac scriptura, sic reperi scrìp- 



I 



1384 



NOTiE VARIORUM IN 



tum in qninqae libris manntcr. qnod 
eo testatuB som, quod apud Feslum 
legttur obstUum, non obstipum, for- 
tasse mendose : Disi dicamus alind 
esse obatipum quam obitUum : qna de 
re jadicet lector. Lamb, Obatipa, Ita 
fere in vet libris. Apud Festum : ob- 
Ma. Sed ego Pesti librnm ibi men- 
dosum esse contendo. Et prò obsii- 
tum legendnm obstipum, Nam obsti- 
tum aliud sigoifìcat. Vide et ' Nix- 
are ' in Indice. Gi/an. 

525 A^MJic ulti iensuà] Niinc docebit 
qno pacto rem sibi snhjectam quisque 
sensiis sentiat : atqiie initiiim diicet 
ab anditu. Lamb. Hactenus de visn, 
et simulacliris. Jam nsqne ad vs. 
6l8.de voce et aiiditii. Primo aiitem 
¥ss. 14. docet quid sit audire. An* 
dimos vero cum vox aures attingit, 
snoque corporeniovetet impellit sen* 
sum voci isti percipienda; destina- 
tnm. Qnod autem vox corporea sit, 
id vero est manifestum, radit enini 
fancesy facit asperas et laedit, ideo- 
que tangat iiecesse est, at quod tan- 
git, auttangitur, est corpus. 'AAXà 
fiky Kcà rh èjco^ty ylvrroi ptófiarés rtvos 
^pofi4yov àwh rov '<ptffvovvTos, ^ ^X^^^' 
TDf , ^ iffO^drroSf ^ Bwots S^orc iieoMrrt- 
K^ nddos wapaffKtvdj^omos, Epicurns 
ad Herodot. Creech* 

626 Scrupou'] Difficilis, aspera. 
Tralatio a viis. *Scrupi' autem di- 
cnntur saxa aspera : ex qno * scru- 
posam' rem dicimns, qiiae alìquid 
habet in se asperitatis. Proprie dixit 
Plautus in Capt. * scruposara viam/ 
i. e. asperaro, et saxis impeditam : 
qaamvis totus ille serroo sit allegoria 
tectus. Sic igitur Plautus, Capt. 1. 
2. 81. *I modo, venare leporera : 
nunc irim tenes. Non mens scrupo- 
sam victns commeat viam.' Lamb. 
* Scrupi ' dicuntur aspera saxa, et 
difficilia attrectatUy nude rem ali- 
quam * scrnpolo»am ' dicimns, quas 
in se babet aliqnid asperi : Festns. 
Creeek. 

628 /fiftiticitfa] Ordo est, vox et 



sonns insinuata in anreis. Lamb, 

629 Corpoream quoque eiitm] Quia 
dixerat 'pepnlere;' pellere autem 
quicquam nulla res potest, nisi cor- 
pus : ('Tangere enim et tangi nisi cor- 
pns,nalla potest re8:')iccirco subjanx* 
it, 'Corpoream quoque enim/ See. 
•Plato' (utscribitOelLS. 15.) < non 
puiat Tocem corpus esse : quia non 
percussos aèr, sed plaga ipsa, atqnc 
perrnssio, vox est. Neqne vero qne- 
vìs aeris plaga, vox est ; aèrem enim 
verberat ettam digltus motus, ncque 
tamen vocem eflìcit ; sed acris et va- 
lida plaga ; tanta denìque nt anreis 
feriat, anditumqne lacessat.' Quo 
loco videtur ^mnjs (i. e. vocis) noraen 
prò sono posuisse. Oportet enim 
vocem ab aere per anreis, et cere- 
brum, et sanguinem ad animnm per- 
venire, alioqui plaga aeris, sonns erìt| 
non vox. Stoici autem vocem corpus 
esse volnnt. quicquid enim facit, ant 
patitur, corpus esse : vocem làcere 
et pali : facere quidem, cum aureis 
et aèrem, qui est in capite, verberat, 
rumque ab ea imprimitnr auditos, 
tamquam cera ab annnlo: pati au- 
tem, cum ea incidens in loca laevia 
et solida refringitnr ac repellitor. 
Plato in Timieo sic vocem definii, 
TV ^<' &rvp àir*à4pos, iyKt<pd\ov re, irai 
eSfAoros fiéxpi 4^X^f T\riy^ ÒiuMo/Upipr 
i. e. ' Plagam, qnae ab aere per an- 
reis, cerebrnm, et sanguinem nsqne 
ad aninium diditur.' Aristot. autem 
lib. 2. de anim. sic : ^havfi iari irXin^ ^ov 
h^aiwfOfjÀvóv àdpos bwh rris iv raùrots 
rois fiopiois 4^x^t wf^s 'rìiP KoXovfUmiiP 
àprripiaM, i. e. ' Vox est plaga aeris, 
qui respiratnr ab anima quse est in 
bis particulis, ad eam, arteria qnae 
appellatur.' Hnnc versnm cum tri- 
bus deinceps sequentibus profert 
Geli. 10. 26. Lamb, 

530 Quoniam potsunf] In Noct. At- 
tici 0.26. ^tionfitm. Mendose credo, 
ex ea nota qm. Gifan. 

531 Praterradit inim vox faueet 
Mft^fueitque Atperiora forai gradku» 



T. LUORBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1385 



mierìa damor, Qmippe per angwthm 
twrba wntò^re coortuy Ire foroM M cor- 
penuU primordia vocum^ SeiUcet expU» 
itf ^Méquejamtaraditur ori» Rauca «icif, 
et iUr ladii qum vox ti m Olirai] Sic 
olira poblicatam est. Sed nltimum 
▼ersam obelo confixit Lanibiniis : 
enndemqoe «b optimo, at ait, veteri 
libro. ezsalem delevit Gifanias. Qaod 
ille factum indignator, et gloriam 
tanti facinoris sibi priereptam dolet. 
Proponit hìc aoctor secundum argn» 
meotoiiiy qao Toceni demonstret esse 
eorpoream. Primam foerat, qnia in- 
sinnana per aares seosam illarum im- 
pclUt. Secandnm incipit a primo 
▼erso bic prodncto : nbi rh enim in- 
commodom, nec connectit orationem. 
Ms. Pr op lere a rmiit* Seribe: PrW' 
terem rtdU vox feaue» eape, Atqne 
iU Bfsa. OeU. 10. 96. nude sic edidit 
H. Stephanas. Probat igitar hoc al- 
tero argomento vocem constare ex 
corporeia eleraentis, quia corpus las- 
dere potest. Nempe per angustum 
guttor turba majore soni aut vocum 
coorta, et sic expletis nec satis pa- 
tentibos tììs, per quas transit vox, 
orgeotibns tamen aliis, ranca reddi- 
tar jamia oris, sive guttur, et vox, 
qoss in auras exit, Isedit snum iter. 
Sic apparet legendom t»^^ : SciHeei 
expUtù fmoquejamutreddUiw oris 12a«- 
M vHm^ €i ladii Uer qmce vox ti in aU' 
mt. Sic conjeceramns, et postea in 
Fiorentina Juntse editione piene ex- 
pressnm vidimus. Ov. Met. 9. 828. 
' Vitalèsqne Tias et resptramina elau- 
sit. Nec cenata loqui est : nec, si 
cenata fnisset. Vocis haberet iter.' 
Statina lib.5. Tbeb. «tandem laxata 
dolore Vox invenit iter, gemitusqoe 
in verba soluti.' Oìinthenis lib. 8. 
Lignrini, ntrinsqne imitator : * vix 
hsec faoces io verba solutse Vocis iter 
prspstare valent.' Pntarnnt cxpleiof 
en$ dici : sed quid est * expletis oris 
jsnnam radi ?* Immo vacunm et 
spiramentnm ipsoro expletnr: or» 
antem rmdoator. Gronov^ 



632 Forti gradteiis] Sic vet. libri. 
Marullus : foras. Et ita Vulg. Gi/aa. 

Arteria] Arteria nsnrpavit io neu- 
tro genere, numero moltitudinis, cnm 
sit usitatius in faeminino. M. Tuli, de 
N. D. lib. 2. 'Primum enim apulmo- 
nibus arteria nique ad os intimom 
pertinet : per quam vox principium 
a mente ducens, percipitur et fundi- 
tur.' Lege apud enndem eodem lib. 
prseclara de auditu et auribus. Lamh, 
Tà, ncque enim minus analogum est 
T^ àf>rfipuHfy quam ^ àfrnipta, Faber. 
Sic Codd. Memm. Suetonii in Vitel- 
lio e. 2. etiam arteria babet prò Volg. 
arterioi. Vossius. 

636 Raaea futs] Sunt qui scribunt 
otts, et jungunt cum * expletis.' Cum 
explentur viae vocis et obstipantur 
ab agmtne vocis egredientis, tnnc vox 
rauca procedit. potest defendi lectio 
promiscua, si orie prò extremitatibus 
intelligis: ut innuat vocem raucam 
reddi expletis suis oris : cum regio- 
nes per quas vox pertransit sunt ob- 
limatae et oppletse : quo liquida vox 
impeditur egredi. Pìms. Versum: 
Rauca «ats, et iter keditj qua vox it m 
aaraf, qui sequebatur hnnc: Sciii' 
cet: ab optimis vet. libris exnlem, 
non admisi. Gifan. Sic excudendum 
curavi, secutns qninque librorum ma- 
nnscr. auctoritatem : versum autem, 
qui proxime sequitur in vulgatis li- 
bris, Rauca sitts, et Uer Icedity qua 
vox it in ottfos, vel, ut est in aliis. 
Rauca sats, et iter redditi qua vox, ifc, 
vel, ut in aliis. Rauca ttis, et iter he» 
dity tfc. ego vemto confodi jussi, 
quia eum non reperì in libris raa- 
nuscr. < oris' autem ' expletis' sunt ab- 
lativi casus absolnte positi. « oris ' 
enim non est ab os, ris, sed ab ora, 
se. Cum hsec scripsissem, Zoilus, 
gravis auctor, scripsit se hunc ver- 
sum non admisisse. Dicere vo]uit, 
non recepisse : quasi vero ei primo 
hoc venerit in mentem. Sed non est 
hoc in hac bellua novnm. Lamb, Ver- 
•OS ròBot* Faber, EscpUtie orit^ u e. 



1386 



NOTiE VARIORUM IN 



locis, LambÌDUS, qui versum seqnen- 
tem rejicit. Retineri antem potest, 
dam ad rem facit, et comroodam in- 
terpretationem patitnr. Creech, 

Iter nddit] Legendura iter radit: 
h. e. offendit meatum oris. Piu$, 

639 Nee te fallat] Lego faUU. hoc 
senso : Non te decipiat que vox ninl- 
tum detrahit viribns hominis cara lo- 
qni perseverat : signum est igitur 
corpoream esse vocem. Pius. Nec te 
faUit ttem. Priori argomento alind 
▼88. 7. subjnngit ab experientia due» 
tnm. Aliquis magna contentione lo- 
qoatar, debilis fiet et langnidas. Non 
antem dubitabit vocem corpoream 
esse cum magnam corporis sai par- 
tem, dom loquitur, detractam sense- 
rit. Creeeh, 

641 Nigrai noctii ad utnbram] Us* 
qne ad noctem perdtictus. Lamb. 

642 Aurora perduetu» ab exoriente 
mitore"] Ab aurora, seu a matutino 
tempore. Lamb, 

546 Nec simili penetrant aureiSf Sfc,"] 
I. e. nec simili forma praedita pri- 
mordia vocum aureis penetrant, cum 
tuba gravi cum murmurc mugitnm 
edit, atqne cum cycnì moribundi ca- 
nnnt : hoc est^aliusest, tub« sonitns, 
aliterque anreis afficit, quam cycni 
cantus, et diversae sunt prìmordiorum 
Qtrinsque sonitus figurs. Lamb. 

648 Et reflexa retro dant eomva 
Barbara bomimm"] Sunt 'reflexa re- 
tro,' retrorsus intorta in similitudi- 
nem litoi. Comua barbara^ tnbae 
barbarie». 'Tubae' dictae sunt cor- 
ona : quoniam apud antiquitatem 
rudem ex cornu bubulo fìebant et 
ex tibiis. ' Bombum/ vocem collisam 
fremita tumultuoso. Pers. 1. 118. 
* Torva Mimalloneis implerunt Cor- 
una bombis. ' ' Barbara ' vocavit 
' cornua' sambuccam et barbitum, 
-qnibus ntebantur barbari. Magna 
est ernditorum haesitatio in hoc Car- 
mine curo varii variam scripturam 
•equantur. Sunt qui legunt fulii ve- 
terua exempUriom fide : Et nvoctit 



raueum retro cita barbita bombum, Cae« 
terum ulterius qnvrendnm censeo. 
Quidam codices habent. Et reJUxa 
retro dant comua barbara bombum. Pi- 
na. Et reboant raueum retro cita, cor- 
nua bombum, Hunc versnm olim 
iffi4?utra, tanqoam apnrium et ioter- 
jectum, quamvis eum repererim in 
libris mannscr. non tamen uno modo 
scriptum. In nonnuUis enim ita 
scriptus est. Et revocat raueum retro 
cita barbara bombum : in Memmiano 
▼ero sic, Et reboant raueum retrocita 
comua bombum, in Tettiano, Aui re- 
boant raueum retro cita comua boimbum: 
qnam scriptnram secutos snm In se* 
cnnda editione nt longe omninro op» 
timam, eandemque none retìneo. Pa- 
risienses autem cum quibns congru- 
unt Aldini antiquiores, in ejos iocnm 
habent, Et reflexa retro dant comma 
barbara bombum. Ego neqoe hunc, 
neque illos, Lucretianos esse arbl» 
tror. Suspicor autem, qnisqnis hos 
versus affinxerit, eum CatuUianos il- 
los spectasse in Carmine de Nnpt. 
Pelei et Thet. ' Multaque ranciso- 
nos efflabant comua bombos, Barba- 
raque horribili stridebant corona can- 
tu.' Lamb, Ita parlim conjectnra 
dnctus, partim a vet. libris adjutos 
restituì. Ita et CatuUus de Noptiis 
Pelei. Lambinus hunc tollit. Male. 
In vet. quibusdam et vulg. revocat. 
In quibusdam : barbita : male. Gt- 
fan, Retrocita comua. Al. barbara. 
Hunc versum Lucretio abjndicat 
Lambinus : sed Lucretius, opiuor, sì 
viveret, ad alios judices provocaret. 
Interpres scilicet non viderat, neque 
multi vident, quid tandem illud sit 
retrocita barbara^ vel retrocita comua. 
At ego vtdeor firmare posse, inlelligi 
illud instrumentum musìcum, Syria- 
CiT, opinor, originis, quod sacbute^^tì 
uqut'boute, vocamus a veteri voce 
Gallica eaquer, quod trabere est, et 
bouterj quod puUare significat. Qui 
instrumentum illud musicum norunt, 
facile inteUigent cur < retrocita' di- 



T. LUCRKTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1387 



calar a Lacretio. Si qni melìora 
dabuDt, para tua illis apnd noe pian- 
MS est. Faber, Vossina ad CatnlL 
p. SS7. dicit Retrocita Tolgo inepte 
legìy acribit autem, El reboai rameum 
BerecffUkia barbara bombum. Bereofm- 
tìda barbara, l e. Tibia Phrygta, A^ 
Xbs B^dc^rrios, ak habet Heaychios in 
BcpiK^rrcu' &c. Creeck. Et revocai 
roMeam rettocUa barbara bombum. Ita 
edidi, aecntns optimomm Mss.fideni, 
et ipaina Locretii genioni, gemino 
enim (ut aaepioa) adjectivo ntitor, 
et tnbam eandem * retrocitam' vocat 
et * barbaram.' Maotr, 

549 Necé] Propter interitum snper- 
renìentem. Detorii, i. e. exclnsi ab 
impeto mortia. Quidam legont : Et 
geUda ofoU neee torti antro ex HeìicO' 
«te. Torquentor nece olorea qui, 
com morte crociantor, cantillant : 
qnod £d>alo8am Plioina pntat : com 
tamen Plato illoa animae imroortali- 
tatem praeaagire putet« Torquentor 
tamen in morte etiamsi cantent. De 
bla a Marone dictom, Mn, 7. 700. 
'Et longa canoros Dant per colla 
modoa.' Vel torti positum prò ex» 
tortif b. e. extracti cycni morte ex 
coUiboa Heliconia. In codici bus e- 
mendatia scriptum sic : VatUbue et 
cymit detorti ex HHiconit: ut in de- 
iorii nibil abjiceretur : qnod alibi do- 
coimns faetitasse priscos. Pive, Val' 
Ubtu et Cygmi nece torti ex HeUconie, 
Hanc puto verissimam scripturam. 
Cygmi nece torti, i. e. morti vicini. 
Vet. libri : ne tortie, ne torti, nete, nece 
tortis. Quidam vulgati : nece detortL 
In plerisque vulg. et gelida Cygni: 
neu torti ex antro Helic, quod MaruU 
Ina commentus est. Lambious : geli' 
die orti ex Heìic, Quidam veterea 
etiam : Et vaUdie nece torti» ex HeL 
mendoaisaime. littera i, in verbo torti, 
mendo caosam dedit. Gifan. ValU' 
bue et cycni gelidie ortie ex Hetìconie, 
Sic reatitniy partim codices mauuscr. 
et nonnolloa impressos secutus : par- 
tìm coiùectura ductua. Nam com in 



manuscriptis sic scriptum rpperis- 
aem, VaiUbut et validi* ne tortii ex 
Hetìconie: in Parisieos. antem, FaUi- 
bms, et cycni nece detorti ex UeHconii: 
in aliis fere omnib. vnlg. Et gelida 
cycni nece torti ex antro tìeUconis: ego 
veteris scripttir», tametsi mendosa», 
vestigia sagaciter (absit verbo invi- 
dia) odorans, et cnm vulgata com- 
parans, hanc esse putavi veram et 
rectam scripturam, aut certe veras 
proximam, non pngnaturns, si quia 
vel ingeniosior conjecturam afferat 
meliorem, vel emendatiores codices 
nactus, scripturam veriorem. ordo 
autem et sententia est : Nec primor- 
dia simili forma prasdita aureis pene- 
trante cum tuba graviter mugit sub 
murmurc gravi et demisso, atqne cum 
cynci ex vallibus gelidis Heliconia 
orti liqoidara querelam voce lugubri 
tollunt. De cycnorum cantn supra 
diximus ad illum locnm : ' Parvus ut 
est cycni roelior canor/ &c. Cum 
h»c olim scripsissem, Zoilus hanc 
scripturam verbo damnavit, et bane 
substituit, Vallibu» et cygni neee torti 
exHeliconiM: re magnam partem ap- 
proba vit. Atque ubi proba vi t, non 
peccavit : ubi sibi indulsit, foede lap- 
sus est. Nam primum versus ab eo 
substitutus, numeris et verbis inep- 
tus est : deinde sententia absurda 
est. Quid enim sibi vult ' cycni nece 
torti ?' nam ' cycnos morte torqueri/ 
dici Latine potest : ' nece torqueri/ 
si sine vi moriantur, non potest. Prae- 
terea quid sibi vult hoc totum, cycni 
torti nece ex vallibui Helicome? nemi- 
nem esse puto in bis litteris medio- 
criter exercitatum, et judicio aliquo 
sensuque communi praeditum, qui 
non intelligat, versum esse et suo 
aiictore dignum, et Lucretio indig- 
num. Lamb, Mirifica vero, sicubi 
alias, circa locum hnnc variantium 
lectionum multitudo est ; nam in qui- 
busdam lib. legitur, ValUbua et vaUdis 
ne tortie ex Heliconia; qnod qui in- 
telligety eum ego CEdipum, eum Tire- 



1388 



NOT^ VARIORUM IN 



Siam eise potabo : sed in aliis ita est, 
VaUibus et cyeni nece detorti ex Heìi- 
eonU ; tenebra?, incuria, nihil. In 
aliis, Et gelida cycni nece torti ex antro 
Heliconit; nibilo sanius, ut videt. 
Ad enm locom intcrpres, ille, in- 
qaam, interpres, cui prope uni talu« 
tem et nitorem snnm debet Lucre- 
tius, de lectione, qne in bac nostra 
editione est, sic inter cetera scribit: 
' Hanc esse putavi veram et rectam 
scripturam, aut certe yerse proxi- 
mani, non pugnatnrus, si quis vel 
ingeniosior conjecturam afferat me- 
liorem, vel, emendatiores codices 
nactns, scripturam verìorem/ Hec 
ad sese pertinere ratus Oifanins, sic 
locnm hnnc legendum esse nionnit : 
VaUibut et cyeni nece torti ex UeUconis. 
In quo Tel paeris deridicnlo esse po« 
test; ut in 3. editione annotavi t 
Lambinus. Idqne nisi ipsc demon- 
strasse!, nos levi brachio facere po- 
tneranios. Qnapropter cum Gifa» 
oius bic se turpissime dederit, nec 
Lambinus susb conjectnrae confidat 
satis ; videndura an quis Gifanio sa- 
gacior esse possit aut felicior; quod 
fiet, nbi rationem exposuerimus 
quamobrem Lambinus, conjecturam 
soam, qnae ipsa tamen eerta videri 
potest, non tamen usque quaque prò- 
barit. Uno verbo dicam, Latine dici 
non potest, ut ii probe norunt, qui 
studiose sermonis Latini proprieta- 
tem consectantnr, dici, inquam, non 
potest, Cycni orti mmt ex valHbuM 
HeUconÌM ; alioqui significaret origi- 
nem duxisse ex valUbus, inde ortos 
esse, &c. quod nugatorinm est. Sed 
enim ut jam in 1. indicaveram, dicen- 
dum fnerat, ne dubita, cycni ex vaìH» 
hui HeliconiB coorti; atque adeo sic 
legendus est bic locus: ValUbus et 
geUdis cycni cùrti ex Helioonis. Fnn- 
damentum conjectur» nostrse est in 
nsu Latini sermonis; tnm prat^terea 
in Yestigiis Mss. codicnm, in qnibus 
constanter legas vel torti, vel ne tor- 
tis, vel ne torti, ifc. Faber. Mirifica, 



sicnbi alias, circa hnnc locnm vari- 
antium Icctionum multitudo est, nam 
in quibusdam legitur, VallUnu et 
vaUdis ne tortis ex Ueliconis, in aliis, 
VaUibut et Cycni nece detorti ex Helico* 
nù, in aliis, Et gelida Cycni nece torti 
ex antro HeliconiB. Lambinus, VaUUnu 
et Cycni gelidis orti ex Heliconis, loco 
erti Faber substituit córti* Vossius 
tandem ad Catulliim legit, Et validie 
Cycni torrentibui ex Heliconie. Ex 
Helicone nempe, tnm alii torrentes, 
tum ipse Uelicon amnis profiuit. 
Breviter, nece torti, vel nece detorti 
omnino rejiciendnm ; istarum enim 
vocum sententia, siqua esset, in se- 
qnentì versu continetnr ; sed Fabrum 
aut Vossium sequaris, perinde est. 
Creech. Multiplici lectionum varie- 
tate impulsi varie locnm hunc tenta- 
rnnt interpretes. Eadem de ratione, 
et quod nulla eorum emendatio piene 
mihi satisfaciat, ipse quoque tentavi 
ita emendare : VidUbuM et cycni meììcie 
forte ex Heliconis Quom liquidam to/- 
lunt lugubri voce querelam, 'Vallea 
Heliconis,' ut cycnornm conventus 
locum proprium describit poeta, sic- 
ut 'Asia prata' Virgil. Georg. 1. 
883. ' Jam varias pelagi volucres, et 
quae Asia circum Dulcibus in stagnis 
rimantur prata Caystri.' Aves enim 
illas de cygnis explicat Ov. Met. 6. 
327. et ipse Virg. JExk. 7. 701. Dein 
* melicos ' eosdem appellat, ati 5. 386. 
sonores organiconim bisce: 'modo 
Organici melicos peperere sonore*.' 
Imo ' mele cycnea/ proprius avium 
istarum cantus Lucretio dicitur 2. 
604. ' Et cycnea mele, Phcebeaqoe 
dsdala chordis Carmina consimili ra- 
tione oppressa silerent.' Et bine 
crocitationi corvorum picarnmqne 
stridulae garrnlitati opponitnr a 
Persio in Prologo versu ultimo : 
' Corvos poetas et poétrias picas Can- 
tare credas Pegaseium melos.' Deni- 
que verbum/or<«, quod nostro admo* 
dum est familiare, proxime ad torti 
▼el tortiSf quod nnanlmi consensn ex- 



T. LUGRETII CARI DE RERUM NAT. LIB. IV. 1389 



bibent Mu. acredit, loogius vero 
abic ab iisdem torrentiirnsy quod alias 
noD inepte substitiiit Vossius : nc- 
que ita transponi Terba Decesse ha- 
bemus, nt fàcit Faber, legens gelidU 
eyeni eériiy sed con tra positìonem ver- 
bomm, qne in omnibns Mss. obser- 
▼atnr. Hov. 

551 Ha$ igUur penUtu voeet]yoeem 
hanc corpoream tss. 4. lingna et la* 
bra formant et figarant, et inde Tor- 
ba. Cicero Hb. 3. de N. Deor. 
'Deinde in ore sita lingua est finita 
dentibas. Ea vocem immoderate pro- 
fhsam fingit et terminata sonosque 
Tocis distinctos et pressos efficit, cnm 
et ad dentea et ad alias partes pellit 
oris. Itaqne plectri siroilem lingiiam 
nostri solent dicere, chordarum den- 
tes, nares comibos iis qaas ad nervos 
resonant in cantibns.' Creech, 

55S Artieulat'] Format, figurat per 
qnaedam quasi membra. ' Articn- 
lata' Tox explanata, formata, et 
scriptilis dicitor. Hac voce utitur 
Apnleins. Piai. 

Veròorum Dadala Ungua] I. e. ver- 
bomm opifex, formatrix, fictrix,fign- 
ratrìx. M. Tuli, de N. D. lib. 2. 

* Deinde in ore sita lingna est, finita 
dentibns. Ea vocem immoderate pro- 
fnsam fingit et terminat, sonosque 
vocis distinctos et pressos efficit, cnm 
et ad denteis, et ad alias parteis 
pellit oris. Itaqne plectri similem 
lioguam nostri solent dicere, chor- 
darum denteis, nareis cornibns iis 
quae ad nervos resonant in cantibus.' 
Lamb, 

555 AsperiioM autem vocis] Docet 
unde naacatur vocis asperitas, et 

* laevor,' sen Isvitas : et ostendit, 
creari vocis asperitatem a principiis 
asperis, Isvorem lievibus. Ordo au- 
tem homm versnum pertorbatus erat 
in libris vnlgatls, et in nonnullis ma- 
Doscr. quem restituì, ab aliis libris 
«t ratlone ipsa admonitns. Praeterea 
eum libri vulgati sic haberent, UbvU 
ìe^wrt crttAwr: maBUscripti, partim 



l€tvor latioref partim ketio latioref 
pariim lavor ktvore: hanc postre- 
mam, nt rectam, amplexns sum. Est 
enim hsc, nt dixi, sententia: laevor 
vocis, Isevore principioriim creatur. 
Lamb, Asperitas autem vocts, Sfc. Jam 
aliud quoque argoroentum vss. 7. de- 
snmitur ex ipsa volnptate et molestia, 
qua nos sonus, proot concinnus in- 
concinnusque est, afficit: siquidem 
censet Epicuru9, quae corpuscula sub- 
ingrediuntur aurem organumque af- 
ficiunt certa ratione configurar!, et 
omnem suavitatem ant acerbi tatem 
soni non aliunde esse, quam ex eo 
quod hnjusmodi corpuscula in orga- 
num subeuntia ipsnm deliniant ex- 
asperentve, prò conditione laevita- 
tis aut asperitatis qua configurantur. 
Creeck, 

557 Ae ubi non longum, i^c.'] Varia 
subjungit problemata, primum vss. 
10. Voces longins progrediendo he- 
bctantur, et ex distinctis confusae 
fiunt, nempe quia illas molecnlse, seu 
singulares vocul» crebro aéris offensn 
lacerats amittunt illam figuram et 
conformationem quam a lingua et 
labris acceperant. Creech. 

561 Sit longius tequo] FU rectius, 
ut puto. Gi/an. 

564 Ncque hilum Intemoseere] Sic 
restituì, probabilissima conjectura 
ductus, rum in libris esset partim 
iiia, partim iilam, Hunc porro versnm 
profert Nonius in nomine * senten- 
tia : ' quam interpretatur hoc loco 
sensibilitatem : in quo eum falli puto. 
Lamb. Ncque Ula iMernoscere. Sic 
omnino legendum ex veteribus. Qui- 
dam veteres et vulgati : iUam. non 
male. Gt/oa. Recte Lambinus, quain- 
vis tam iìla quam iUam recipi pò test. 
Creech. Potest recipi tltont, eo more, 
quo et Virg. et Lncret. in sensu 
proegnantiore adhibent, sed eum hi- 
lum quoque usitatìssima poétae vox 
sit, et facilius in iUam.^ quam Ulam in 
hUum potuerit depravari, vnlgatam 
lectionem retina!. Uav. 



1390 



NOTJS VARIORUM IN 



567 Pratereoy edietumf 4*^.] Deiode 
▼88. 6. loquatur aliquis, inniimerae 
anres adstantes verba percipient, 
unde vero hoc? Concipiendum est 
unam esse quasi totalem, sive mavis, 
generalem vocem, quae ab ore emit- 
titur, sed qiiae dissiliat tamen in vo- 
culas inniimeras, inter se consimiles ; 
ideo cnm emittitnr vox, corporuni 
ernmpentitim formatura ita compri- 
mitur, elidi tur, ac veluti contentar, 
ut abeat in frnstnla, seu in parvas 
moleculas, omnino consimiliter for- 
matas, quae et confestim consimiles 
et dissiliaut per aera, seu per circum- 
fasum spatium, et similitudinem eara 
conservent nsqne dum ad anres per- 
▼eniant. Quo fit ut eadem vox a 
multis andiri possi t, licei ab uno dica- 
tur. Creech. Dictum, aliqnot libri 
manuscripti habent, Praterea verbum, 
Lamb. 

Perdei aureis] Permovet aureis om- 
nibus in populo ad concionem vo- 
cato : ad omnium aureis pervenit, et 
ab omnibus exauditur. Lamb. 

568 Praconis ab ore"] Prseconum 
tnunut erat, praeter cetera, concio- 
nem advocare, silentium indicere; 
cansam et sententiam dicturos citare. 
Itaque concinne advocata, attentio- 
nem comparabant, andientiamqne fa- 
ciebant et sibi et aliis dicturis hoc 
modo, c^i}/ic?rc, i. e. ' favete linguis :' 
àKoùer* Aaol, i. e. ' audite cives, sen 
populi.' Sed in sacris potius ilio ute- 
bantur, etjuSehant tò<prifuaf; in edic- 
tis altero, àKoóerc \aoL in conclone 
vero, in qua de bello, ant pace, et si- 
milibus rebus consultabatur, ita pre- 
dicabant, rls àyoptùtw fioéXtrai ; 1. e. 
* quis vult dicere ?' Lamb, 

570 Privas] Proprias, aut singn- 
las. Lege Nonium, Gelliom, Festum. 
Zdtmbm 

572 Ai qua pars, ^0.] Quapcnnque 
partes vocis aures attingunt, illae au- 
diuntur ; alias partes per aera diflTu- 
fioe evanesciint ; aliae in corpora so- 
lida, et utcnuque levigata (qoippe et 



porosa nimis pretermittant, et sca- 
brosa nimis concidnnt atque dissi- 
pani) incidentes, et inde repercnssap, 
efficiunt ut candem vocero iterato an- 
diamus ; inde Echo : inde etiam noe- 
turni sonitus, quos, ad vs. 589. sn- 
perstitiosum vulgns agrestibus nu- 
minibus acceptos refert. Creech. 

Non aureis accidii t/wos] Sic reposui, 
a Plauto et ceieris Latini sermonii 
anctoribus admonitus, qui ita loqni 
solent. Plauius Rudente : * Certo 
enim mihi paternas vocis sonitna au- 
reis accidit.' si quis tamen malet 
legi, non auribus aceidU ipsis^ non re* 
pugnabo: incidii, quod erat in om- 
nibus libris, rejeci : solet enim con- 
jungere hoc verbum cum dandi casa, 
ai lib. 2. 227. < Incidere e supero 
levioribns/ Lamb, 

574 Pars solidis adli§a loeis] Haec 
est ea, quae a Graecis Echo nomina- 
tur, i. e. vocis imago, seu redditio, re- 
jectio, et repulsio. 'Resonam' ap- 
pellant Latini, ni docet auctor voca- 
bularii Latinograpci. quae fit in locis 
laevibns, tortuosis, et concavis, ut 
vallibus, et antris, et parietibot, et 
ronris, et sdificiis cameratis, max- 
ime vetustis. Ex quo Virg. Georg. 
4. 49. * aut ubi concava pulsa Saxa 
sonant, vocisque offensa resultai ima- 
go.' 'Hx^ yiyerai (inquit Aristotel. 
lib. 2. de Anini.) tiray àrh rov à4pos 
évhs ytvofihfov hih rh iirfy^* th 8<o- 
plffa» K(à KOiXòira» dpìHpdfjyai, wéXip 6 
à^p àmùcrOp, &(rrcp a<l>aipa, i. e. ' Echo 
fit, cum ab aere qui nnus efficiatnr, 
propter vas definiens et proiiibens 
ne frangatur, aer repulsns sit, ut 
globus.' Sed non dìssimulabo, in qni- 
bnsdam libris vet. scriptum esse 
pars soliSy prò pars solidis; et lopis, 
prò locis. Et vero sic habet cud. 
Bertinian. Solis quid sit, in promtn 
est : quin fortasse ferri potest, ni per 
' sola' loca» deserta signiiìcari iniel- 
ligamus, ut infra non longe. Lopis 
quid valeat, non video. Mihi qnidem 
corruptmn videtnr. Lamb, Parsm^ 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1391 

Uìmm «IKm. Io (jDibusdam: nHt, vocis imagÌDÌs sacpius redditae, atqiie 

Follasse non male. Gtfan, iroagtnum a speculis in specula trang- 

575 /ai^ùie rcròt] Hor. ad Augost. lataram. Jam Echonis exquisitae et 
1. la. 3. ' Cnjns recìnet jocosa No- perfectie hec propria suot, ot cito 
meo imago Ant in ambrosis Helico- respondeat, ut longam verborum se- 
nis orìs Ant saper Pindo, gelidove riem connectat, ot àliquoties et ite- 
io Htrmo?' Creech, rum atque iterum vocera articulatam 

576 Qk« httte cum tidtùi] Ita ve- referat. Lamb, Sex iiiam $eptem. In 
teres quidam. Gifun, libris edam aut septem. Ego ansus 

577 Per loem so/«] Per loca de- snm illnd aut ioducere. Vide ludi- 
serta. Ter. Phorm. 5. 7. 85. * Nonne cero : ' Sex septem.* Gifan, De 
hoc pnblicitos scelns bine deporta- ecUone, seu ' vocis imagine/ uti plus 
rier in solas terras V Catnll. carro, de semel vocavit Horatius, verba faciens 
Pelei et Thet. Nnpt. * Desertam in Lucretìns hec scribit : ' Sex etiam 
sola miseram se cemit arena.' Pian- ant septem loca vidi reddere voces, 
tos Rodente 1. 4. 6. * ncque qua Unaro curo jaceres: ita col les colli* 
qo^ram, consoltum est, Ncque quem bus ìpsis Verba repulsantes iterabant 
rogìtem, qoemqoam interea invenio : dieta referre.' Sed ego istud itera" 
Neqne magìa solae terras sunt, quam bant re/erre, vitiosissimnm esse sem- 
hec loca, atque has regiones.' Lamb, per arbitrabor. Tarn enim eum pa- 

580 Ei magna diepereos] Lectorem tieuter feram qui dixerit, iterabant 
non me pigebit admonere de re levi iterare, quam qui dixerit, iterabant re- 
quidem illa, sed tamen non negli- /erre. Scripserit itaqne Poeta ne- 
genda, in codice Bertiniano scriptum cesse est, non, ut vulgo legìtur, tf era- 
esse «Miglia dùpersuB, mendose, ii prò bant dieta re/erre, sed tradebant dieta 
0. Lamb. referre, Ingeniosa scilicet et admi- 

581 Se» etiam, aut septem"] Piotar- rabili roetaphora, ab iis docta qui 
ehns refert mpi tu» àptaicómtp roìs exceptum aliquid aliis perferenduro 
^cXotf-. M' fi* io ^gypti pyramidibns mandant. Quo etiam ducit rb ' repnU 
vocem onam intus editam, quattnor santes.' Viro autem hnjns vocis in 
et qainqoe reddere. Idem lib. «c^l versu quodam hujusce libri notabis: 
èZoìùtrX' ÌD princip. commemorat por- ' Fit quoque de specolo in specolum 
ticnm qnandam, qns Olympi» fuit, ut tradatnr imago;' quod videa buie 
fvT^l^Mwr appellatam, quia scilicet loco geminum germanum esse. Ita- 
▼oeem septies iteraret. Pausanias que iìnem facio. Erroris origo vide- 
Corìnth. narrat ad dextram templi tur esse iy r^ àKportKrvrU^ver^uB sn- 
Chthoniae Cereris, poì'ticum esse, perioris, quod incogitdns exscriptor 
quam incoia: Echonis porticum nomi- respexit; in eo enim elementornm 
nant : cujus ea natura sit, ut imagi- similitudo hominem in fraudem con- 
nem vocis triplicet. Nos in vico Lu- jecit, ita colUs, Sed nude unde sit, 
tetiae admodum propinquo, (distat mendum est, et quidem ejuscemodi 
enim ab urbe non multo aroplios ut a nemine .adhuc animadversnm 
quam trìa millia passuum,) cui nomen fuerit. Faber. 

est Charento, Echonem aodivitnus vo- 683 Repnltantei] Praptdsantes ve- 
ces septies iterantem. Sed quid mi- teres quidam. Gi/an, Iterabant dieta 
rum ter, qnater, quinqnies, sexies, et re/erre. Codd. Iterabant dieta re* 

septies imaginem vocis iterari ac ferri, Fabro autem ingratum est illud 
mnltiplicari, cum Ticini in aula mag- iterabant, ideoque legit tradebant. 
na Basilica^ ter et decies referatur ? Creech. Si ingeniosa Fabri placet 
Badem antem propemodum ratio est conjectura, ita distinguas : ita coUee 



1392 



NOTiE VARIORUM IN 



eoUibìUf ipiU, Verbo f repulsanteSy tradt'^ 
bant dieta rfferre. i. e. ita colles re- 
pnlsantes coUibus verba dieta, tra- 
debant ipsis referre. Uaver, 

684 Capripedes] TpayAncHas, Utitor 
eadem voce Hor. Od. lib. 2. 19. 8. 
* Nymphasqae discenteis, et an- 
reis Capri pedam Satyrorum acatas/ 
Lamb, 

585 Et FaunoB e8$e loquuntwr] Cic. 

2. de N. D. cap. 2. * Saepe Fanno- 
rom voces exanditae, saepe visae formae 
Deorum, qnemvis non aiit hebetem 
ant imptam Deos pnesenteis esse 
confiCeri coegerant.' Preig, Hnc re- 
fert etiam Turneb. Adv. 8. 15. Hor. 
Od. 1. 17. qnae incipit : ' Velox amoe- 
num ssppe Lncretilem Mutat Lycaeo 
Faonus, et igneam Defendit aestatem 
capellis.' et vs. ibidem 10. * Utcan- 
que dnlciy Tyndari, fistola Valles, et 
Usticn cnbantis Levia personuere 
saxa.' Hav, 

587 SUenHa rwnpi] I. e. vocem mittt. 
Virg. ^n. 10. 63. * qnid me altasilen- 
tia cogis Rompere V prò eodem fere 
dicimus, ' rumpere vocem/ qnod 
OraBci dicunt ^cu ^cnfiip, ut notavi- 
mus in commentariis Horatianis* 
Lamb, 

588 Chordananqui $ono»] Fermo* 
tari et promiscne poni *■ chordas ' et 
' tibias/ licet revera diverse sint no- 
tat Voss. ad Catull. pag. 167. atque 
hic tibias esse intelligendas, onde et 
inf. 5. 1380. legit : * Hec animos ol- 
lis mulcebant atqne jovabant Cnm 
satiate cibi : nam ttim sant omnia 
chords.' Unde et Juv. dixerit, Sat. 

3. 03. *■ et cum tibicine chordas Obli- 
qnas.' qnod scilicet obliquare caput 
cogatur tibicen, inflaturos genos is- 
tud tibiarnm. Hao. 

590 Et genuM Agricolum] Pro agri- 
colarom : ut apud Maronem Georg. 
8. 27. ' Gangaridum faciam : victo- 
risque arma Qairini.' obi vel auctore 
Servio prò Gangaridamm posoit. di- 
cunt agricolae finitimi sentire cantus 
et cboreas homm satyrorom. Piu$, 



Et genus Agrieolum, i^c, Caprariot 
apud Tlieocrituro : Oò Béfut^ 2 wmftìuf, 
rh fxtaofifipiyhvf oò 04fiis ififuw Svfi^ficy* 
rhy flora 8c8oko/tics, li yàp àw* Aypas 
ToMÙca MKfiaKèft èfiiraiWcu* itnl y^ irt- 
Kphsy Kal ol &cl Zpnufìa X"^'^ ^^^^ A"^ 
KdBrrrau Creech, 

Cum Pan Pinta semiferi] Pan pi- 
neam coronam in capite gerit, cornu- 
tusque fingitnr. corona autem, radio- 
rum solis, et cornoum InnaB similitu- 
dinem quandam praebent. Fistnlam 
septem calamis compactam altera 
mano tenet, altera pedom, I. e. ba- 
colum inflexom et incorvnm. pedi- 
bos caprìnis prteditos est. Adde, 
qnod solitudine delectator, et maxi- 
me loca maritima colit : ideoqoe oAi- 
irAnyicros a Graecis appellator, et 
Echonem amare existimator. Mare 
aotem voKùìixov est, i. e. sonomm, vo- 
cale, et claroosum. Lamb. 

591 Velandna quaM9ans\ Qooniam 
nterqoe Codex Vossian. nunc Lngd. 
Bau uUamina habent, onde ipte Vos- 
sios teste Codice meo, Beverlandi 
qoondaro, legebat raUamtmi. Coi coo- 
jecturae roborandsB addocere possom 
versom etiam Lncretianom, qoi ex- 
stat 5. 27. ' Hydra veoenatis posset 
▼aliata colobris ?" item alterom, ubi 
de Elephantis agit, 2. 538, 'India 
qnorum Millibos e mnltis vallo moni- 
tur ebumo.' Et ita sertonim pineo- 
rom amplitodo Sylvam qoasi circa 
tempora Panos facit, ejusqne ora in- 
umbrat, prout de coronis istis fron- 
dosioribus dicit Locret. 8. 926. ' et 
innmbrant ora coronis.' Potnit enim 
vaUamina degenerare in vtìamima, 
scripto in Codd. vUamtne^ et recta 
docta linea sapra literam primam, ex 
qua scribendi ratione altera fluxerit 
in describendo lectio. Hot, 

592 Calamos percurrit kianteit] 6. 
1406. ' Et supera calamos uoco per- 
currere labro.' Ex septem calamis 
imparibus ordine jnnctis constat fis- 
tola. Virg. Ecl. 2. 86. ' Est mihi dis- 
paribos aeptem compactacicotis Fis- 



> 



T. LUCRETII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1393 

tuia.' Pao autem fistulae ioventor. ocolornm, sen vis et potestas videodi 
Idem \ÌTg. ibid. sa. ' Pan prìmas eo penetrare non poBsit, qno vox et 
calamos cera conjangere plnreis In- sonas permanant : neque illaeatrans- 
stitoit.' LawUf. Perewrit. Quod ne- ire possit, qaa hxc transenne. In- 
cesse est, si fistula composita ntaris, terposito enim inter nos qui audimus, 
qaalis erat, * Fistula coniparibns sep- et eos qui loqoontor, pariete, aodire 
temcompactacicntis.' Faèer. Lib. 6. eorum sermonem po«sumu8 : faciem, 
1406. * Et sopera calamos unco per- aliamve corporis partem cernere non 
correre labro.' Creech. possurous. Nam et M. Tuli, scribit 

695 Soia ienereì Ita omnino legen- in Topicis, ' Stalennm quendam ea 

dnm. Agricolse enim sonm cuin Di- locutom esse, bonis vlris subanscnl- 

vis commercium jactant. Crtech. tantibus, pariete interposito, qnibus 

597 Ui oanu Humamtm genus eH patefactis, in jodicinmque prolatis, 

€ndum mmi$ auricularum] Ut omnes rei capitalis jnre damnatns est :' et 

bomines sunt immodice cupidi audi- Thncyd. lib. 1. simile qoiddam de 

toram. Quia antem homines sont aa- Pausania tradidit. Lamb, 

ditomm avidi, idcirco res admirabi- 602 CoUoquimur] Codices alii sic 

leis et portenti sìmileis confingnnt, habent, Cum hquimur. hoc sensn: 

qnibua alliciant et retineant audito- Videmus vocem penetrare per loca, 

res. Lamò. I. e. Omnes homines per qnae non potest oculus se intro- 

portentaetmiracnlalibenternarrant; mittere. hoc apparet cum loquimur 

eaqoe a moltis andiri jncnndissimom in ccenacnlo clauso: vox tamen enim- 

illis est. Fmber. Hinc amamm illod pit et egreditur extra parietes, quos 

Persii 1. S6. * Tunc, vetnle, auriculis ocnli non transennt. Ptvs. Conloquù 

alienìs coHigis esca»?* Hao. mur ciana, forib. Sic excndendnm cu- 

509 Quod tuperest non eti, ifcJ] Igi- ravi, non ita looge discedens a volga- 
tor voces accipimns ab ilio qni loqni- ta scriptora: quse talis est, Cani (o- 
tor expressas et formatas, a>que ac quimur, ifc, Nam et Bertinian. et 
simulacbra a rerum superfìcie 6uen- Memm. et Tettian. codex, et item 
tia; cor igitur audimus allquem quem vulgati ParisienseshabentjConlo^utiim 
videre neqoeamus i Respondet Lu- ci, forib. hoc differt Memmianus ab 
cretiiis VHS. SO. voces formatse obli- illis, quod habet, q[uod sape videmus : 
qnos meatus, et tortuosa corporum alii, ut vulgati omnes, quoque sape vi- 
foramina integrae transennt, in qui- demus: nonnulli etiam, tenemusy prò 
bus franguntnr, ut supra docuit, ima- videmus, Judicet lector emunctaB na- 
gines. Sen potins hoc fit quia vox in ris. Mihi quidem, ut dicam quod sen- 
voeulas dissilìat, qnas sursum, deor- tio, versus snspectns est, sive lega- 
som, prbrsum, retrorsum, dextror- mus Conloquimur, i^e, ut edidi, sive 
sum, Isvorsum, et in omnem obliqui- Cum loquimur, ut habent vulgati cod. 
taten, ut scintillalae a scintilla dissul- sive Conloquium cL/or, quoque sape ri- 
tantes, abeunt ; sicque in aures etiara demus, seu tenemua, Nam et sententia 
alibi qoam in dtrectnm constitutas inepta est, ncque id dici tur quod sen- 
incidant; tale vero quid ipsis ima- Ut Lucret. Natum autem puto esse 
ginibus non contingat : vox autem ex annotatìone ad oram libri posita e 
hojosmodi meatus penetrans debilior regione hnjus loci, hoc modo, ut cum 
fit, atqne indistiuctior. Creech, loquimur clausisfoìib, quee verba libra- 
600 QusB loca per'] 'AMturrpo^f <qns rius aliquis conjecit in contextora et 
loca per,' prò per quse loca, ut proxi- seriem versuum : alios nescio quis 
mo versa < haec loca per,' prò per base supplevit quod vcrsui deerat. haec 
loca. Nancdocebit,quamobremacies mca conjectura est. Omnino hoc 
Deiph, et Var. CIom. Lucret. 4 T 



1394 



NOTiE VARIORUM IN 



versa detraete, nihìl de sententla ho* 
jos loci demltur. Siiper?acaneu8 igi- 
tur videtar esse, et idcìrco delendos; 
Lamb, Conlogwutm elaun»forìbua qn/Hpue 
«ape ienemìu. Ita ex vet. libris restitu- 
ìmas. Io qnibasdam : vidanuf. Oifao« 
699 QMod tuperesty non ett Mtrim- 
diim, qua ratione Qua hea per nequetmi 
oculi rea cernere apertoBy Hae loca per 
voces venioMtf mtreeiiue laceeeant. C<mf 
loquimmr cìamtia forilme: qmod sape «t- 
dfetmu] Clarissimas interpres ▼ersani 
postremum esse piane ineptom, at« 
que adeo ejiciendnm, existiniavit. 
At GifaDÌiis ita ex ret. lib. resti tuen- 
dum credidit : Conìoquium cUnme fo» 
ribui quoqtte sape tenemu». Quid ibi 
fecerit, scire vis : nagas magnas. 
Neqiie enim illnstrius ostendere po- 
tuit, qoam inops, qiiaroqae impara- 
tus a jndicandifaealtate esset ; quam 
denlqae miserabilis grammaticos : 
(uosti illnd ex Seneca patre, < mise- 
rabilis orator:') nam ex editionibnt 
aiiis totus hic locus sic potios legen- 
dos, sic distingnendus erat: auresque 
laeeseantf Cum loqmnmr cìautie faribua, 
quod sape videmm»; sensum saitem 
commodiorem bsec lectio haberet ; id 
enim probaret Locretins, ea penre* 
nire et penetrare voces et sonos, 
qua species visibiles trameare ne- 
queant. Exemplnro autem familiare 
est ; cum vid<)licet astans aliquis ad 
occlusam januam, cum eo, qui intns 
est, colloqui tnr. Tnnc enim specie» 
visibilis transire neqoit; at species 
«udibilis, ea vero potest. Solet au- 
tem Locretius, ubi quid probandnm 
est, exeroplnm hérifros aut òpoiérifros 
illieo subdere, quo res dilucescat 
magi», ufi diligenti lectori constat- 
Haec nostra, nisi mnltum fallimur, 
Oifanianis band paulo meliora sani 
et rationi magis consentanea. Sed ta- 
men, si, quod res est, dicam, in iis me 
non magnopere amo : nam de plano 
affirmare possuro, id quod in notis 
fortasse demonstrabitur, versnm hnnc 
subditi vum esse. Faber, Hunc ver* 



som rcgicit Lamblnus, ali! legmit 
Calli ìoqtùmurf 8^, GifiEtnins vero e 
Codd. Conìoquium elauno foribu» quo* 
que sape tenenm», Versum subdltl- 
vum esse affirmat Faber, sed omoet 
Codd. agnoscunt: et Cum loguimn» 
rectius legendum. Creedi, 

604 Renutani] Renaunt, oolaot» 
Lamb, 

606 Qualia mmt fritrij Fovamina, 
iath Kotvov, intelligendnm est hoc esse 
veruni in vitro Simplicio et nudo, et 
ita pellucido. Nam si esset a poeti- 
ca parte plumbo auc alio metallo 
indoctum, et ita densum factum, ime* 
go per vitnim non permanaret, enin 
vitri foramina non paterent, sed m 
vitro rejecta redderetur. Qua de re 
sup. Lamb, 

Speeiea qua traoolai oamts] Ni* 
bil ego quidem mutavi, vemm tamea 
non celabo lectorem, in aliqaot Nbé 
manuscr. legi, epeeiee qua tranmooki 
omni» : in aliis : epedeo qua Irociol mr- 
ni» : in uno, epecies qua trameaimimi$é 
nude quidam facinnt irammtf non 
male : et fortasse haec scrìptnra recta 
et germana Lncretiana est. tremstolai 
tamen, aut tratolat, non est rejicieo- 
dum. Licet etiam legere, tpeeiea qim 
trameat omnio. Lamb. Specie» qua 
irameoÈ omni». Ita ex vet. lib. qnl- 
busdam scripsi. In qnibnsdam vet* 
travolai. Vide Indicem. Vulgati : ini» 
vitti, pessime. Quidam veteres: qumé 
Vide inf. 6. S48. Gif. Tnwolai. Slf^ 
Qua trameatf sive qua tramaty (oasi 
* viare' apud Plautum legas,) perinde 
est. Creeeh, Traviai, hoc loco, nt et 
lib. 6. * transviat,' ex veteri Cod. Fr. 
Modii defendit Palmerins Tom. 4« 
Facis Crit. pag. 614. Nee non * pe» 
ricula vianda,' * iter viare,' ' miti vU 
are pectore,' apud Plautum, Lucili* 
um, Afranium. Preig, 

607 Praterea parteie in cumeiao} 
Aliam rationem affert magis (meo 
quidem jndicio) philosopbicam, vide* 
licet quia vox missa sursum, deoiw 
sum, dextrorsnm, sinistroramn^ ìm 



T. LUGRETII OARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1395 



UMiltas parteis ditseoitor ; ita fit, ai 
locft etUm «bdìta vocibns complean- 
tur, et aer etiam remotns atqoe in- 
tereliuas per consennun verberetnr, 
ipseqoe Terl>eranis sonitom ant vo* 
cen ad aoreb perferat. anditns enim 
semper patet, nt sonos omni ex parte 
editoa accipere possit. qnod eo fit 
ficilios, qaod aer natura tna conti- 
Bnna et eonlinens qniddam est. ita 
qoaTis parte aéris a sonitn impulsa, 
■oa loDgo post tempore alia ejas 
para looge remota sive sapra, sive 
ìnfira, sive a fronte, sive a tergo, 
sive ad destra», sive ad levam par- 
tem, ejosdem motas fit parti ceps, 
eedefBqne tempore aérem in aoribns 
nostris iaclosnm, coi cognatus ipso 
est, verberat, et lacessit. At visns fit 
e ref[ioiie, et per rectas lineas a re 
qiSB cemitur, ad ocnlos, aat certe, ut 
■athematicas aliqnis dicere possit, 
per directam qnaiidam pyramidem, 
cvjas iMsia sit in re quae cernitur, 
angvlna io oenlo: qui angnlns qno mi- 
nor est, eo res, qnas vldetnr, minor 
vldetar ; qno major, eo res major 
apparet. Quare ea qnidem cemi- 
oras, a qnibns ad ocnlos rectas lineae 
prodoc:! possnnt, ita tamen, nt angn- 
lns, qni in ocnlos cadit, non sit minor 
qnan esse debeat quod fit, cnm res 
ita a Dobis remota est, nt videndi 
senaom efivgiat : aadimns antem eti- 
aor ea qnrn sunt ab anribas nostris 
diselnam et disparata, parietibns ac 
ranrit interpositis. Lamb. 

008 UMumdUtOuitl Sic restituì, 
cnm in lib. mannscr. reperitsem 
scriptum partim vM aom, partim M- 
m, partim uhùnu Lamb. UH una. 
Ita Lambfmis. Vnlg. «ftt jam. In ve- 
terìbnsi vMna, vòtJiv, nbinaM, Gif. 

616 Cfama «iarain] Sic legendum, 
et ita scriptum est in codiclbus ma- 
nnser. prò qno libri vnlg. habent 
rieasfra ctaniai, mendose. Sic dieta 
snnt illa, ' strata viarnm,-* 'aperta 
domormn,' * amara cnramm,' < vifìa 



rerum,' &c, de quibus alibi. Lamb, 

619 HiBCf gueU $eniimus mceum] 
Nane de gustatu, de lingua ac pala- 
to, quibus snccum sentimns, dispu- 
tare incipit; ait antem panilo plus 
inesse ratìonìs in disputatione de 
guatata, plusque opene ac laboris, 
qnam in snperiorìbns. Secotus sum 
porro libros Parisienseis, et nonnul- 
los alios typis excosos : nam manu- 
scrìpti quidem habent, Hoc fvt senti" 
mut: excusi autem fere alii omnes, 
Nee qui «ea^tmat, piane (oplnor) men- 
dose. Lamb, In vet. omnibus: hoc 
qui, Oifan. 

Hac, quei» aentimuM succum^ lingua 
aique palatuntf Plusculum habent in 
se rationis, plusque operai] Ita qnidem 
in editionibus Lambini, et simiolas 
Oifanii legitur ; sed mendose, si quid 
nnquam mendose editum est; qnod 
ut demonstrem, exemplis utar ex Ln- 
cretio ipso petitis; nnde apparebit 
solere ipsum, positis princìpiis, eo- 
mmque proprietatibns et qualitati- 
bus explicatis, cetera omnia facilla 
esse et aperta, dicere, ncque nllam 
qnaestionem proponi posse, cnjot 
expediundas ratio in promptn non 
sit. Exempla igitnr congerentur; 
nam absquc iis sit, id ostendi, quod 
necesse est, band qneat. Illa nos 
pieno medio admetieUiur. Sic enim 
passim loquitur: ' Illnd in bis rebus 
minime est mirabile, quare/ Scc, 
* Nnnc facile ex bis est rebus cog- 
noscere qnxque.' * Sed qnod amara 
videa, minime id mirabile cuiquam.' 
' Nnnc alii, &c, band quaquara ratio 
scruposa relieta est.' 'Illud in bis 
rebus minime mirabile habendum 
est.' ' lUud item non est mirandum, 
corporis,' &c. * Nec taroen illud in 
bis rebus mirabile constat, Tantula 
qnod.' * Non ita difiìcile est rationem 
reddere verbis.' ' Nec tamen illud 
in bis rebus mirabile debet Esse, 
qnod,' &c. * Perfacile est tamen hxc 
reperire, animoque videro.' ' Postre- 



1396 



NOT^ VARIORUM IN 



mo quid iu hac mirabile tantopere 
est re V ' Illud iteni uon est miran- 
dnm, qua ratione,* &c, *■ Non, in- 
quam, simplex bis rebus reddita cau- 
sa est.' * Nunc facile ex bis est re- 
bus cognoscere,' &c. *■ Quare etiam 
atqne etiam minime mirarier est par.' 
' Quod superest, nibil est mirum si- 
mulacra mover!/ ' Ut non sit mirum, 
si in tales dispositnras/ &c. ' Nec 
mirum, cum piena animae vesicula/ 
&c. *• Nec mirnm est in eo si tem- 
pore talia fiant/ * Perfacile est ani- 
mi rationem exsolvere nobis.* ' Quo 
minus est mirnm, mare non aoges- 
cere magmim/ ' Quo minus est mi- 
rnm paullo qnod diximns ante/ Haec, 
nisi fallimur, satis multa sunt, ut ne 
plura addere sit necesse. Nam lo- 
cnm quemdam in 5. qui turpiter et 
ridicule corruptus est, non attingam ; 
id tunc 6et cum ilio deventum fue- 
rit, none autem qnod in manibus est, 
id agamus. Quaestionem igitur prox- 
ime superiorem sic exorsns erat Lu- 
cretius : ' Quod superest non est mi- 
randnm, qua ratione Quae loca per 
neqncnnt oculì res cernere apertas,' 
&c. Dein ubi rem ipsam per sese 
facillimam esse ad intelligendum de- 
monstravit, nunc post allatam soln- 
tionem de succo et gustatu agere 
incipit. Antea dixerat mirandum 
non esse cnr qua visus trameare non 
soleat, ea vocem trameare animad- 
▼ertamus: nunc addit, ut legendum 
contendo, Nec, queis sentimus succum^ 
lingua atqìte paìatum, Pluaculum habent 
in Me raiionÌ8f plusque operai, Quam 
lectionem in quibusdani libris repe- 
rir! certum eitt, eamque a Lambino 
damnari aut certe in suspicionem vo- 
cari miror. Quod autem turbare 
videtnr istud plusculwn, non debet: 
hoc enim loco eandem vim habet ac 
plus, nti et àxpoT€\§&nop ostendit 
' phisqne operai.' At vero illud * ra- 
tionis' non est quod qnis fortasse 
existlmet. ' Ratio' enim hoc loco 



8igni6cat tractationis difficnltatem, 
rh ^oao^cTv, argumentationes ope« 
rosa», Sic. quod explicari debuerat. 
H»c prolixiuspneterinstitutum nos- 
trum ; sed tamen locum bunc Lacre- 
tii ita detersum dedimns et elucida- 
tum, ejus ut operae me haud poeni- 
teat. Faber. Hac quei» «nt/ùniM, ^c. 
Nec queia aentimui cum Fabro legas, 
non enim plura sunt et difficiliora 
explicatu de gustn, quam de visa 
et anditn, problemata : gustamns e- 
nim, vss. 18. cum succus e re sapida, 
tanquani aqua e spongia, expressus 
in organum, palatum linguamve pe- 
netret. Qui succus si constet ex 
corpnsculis ea ratione con6guratÌ8 
ut in organum gustatus effusa, porn- 
losque ejus subeuntia apposite ipsis 
ìisdem particulis accommodentur,8Ìc<- 
que ipsum deliniant, demnlceant, et 
leniter placideque afficiant, snavii 
videtur. Si vero corposcula ea rati- 
one con6gurentur, nt in pornlos orga- 
ni subeuntia band debitam habeant 
cum ipsis commensurationem, unde 
et particulas ejusdem compungant, 
concidant, discerpant, aut asperiter 
moveant, insuavis videtur, sive ama' 
rus, salsus, acidus, acerbus, acris, 
acutus, austerus, &c. Hanc opinio- 
nem, ut multas alias, e Democrito 
sumsit Epicurus ; ille enim singulis 
saporibns suam fìgnram tribuit. Atf 
fiÓKpiTos ih <rx^fjM rcptriOcli ÌKdar^,yKu' 
Kw fj^p rhv ffrpayyóKoVf «ccd ^yueyéòj^ 
voici, arpwlwhv Uh rhv fieyaXócrxTlfio», rpa- 
Xbv Bh rhy woXvyéviop Kcà àircpi^p^' 8^- 
fihy Uh ròv Tfpt^piì, jcol Ktirròpy Ktà y»- 
po€iò^j Kcà KOfAróKop* à\fivf>6p Uh r^ ytf 
pofiirj Koì ffKÒhioPf Kcà uroo'KcX^* irucphpik 
rhp vtpt^fTJy Kcà \§iap tx"^^'^^ «tìcoAì^tii- 
ra^ fiéytOos Uh fUKpóp' Atnc^Ap th ròp Xnr- 
ròPf Kcà arpcyyi?tj)Py «col fUKpóp. l'heo- 
pbrastus de Causis Plant. 6. 2. Creeck, 

620 Plus operaique] Ita in vet. li- 
bris. Marnllus : plus operai. Lambi- 
nus : plutque operai* Gifan. 

623 Exsiccareque aepif] Cum ex 



T« LUCKETIl CARI DE RERUM NAT. LIB. IV. 13f>7 



libri» numnscr. «Hi haberent exacca- 
ftpte eapit^ et ita nonoolli vulgati ; 
alii ae mceare c<Bpii,cettr\ vulg. oc tiC' 
care recepii ; extkctareque ccepit esca- 
dendani cnravi, non improbatoros, si 
qoit malit ne necare recepii, * recepit ' 
antem iuterpretabor ioM^aro, làmb, 
Eznccareque ccepit. Ita in veteribns, 
recte. Gifan. Si Lngd. Bat. Codd. 
seqni Telimat, qui nna cnm aliis qui- 
basdam habent ae tieeare copti, dicen* 
dam, distrahi in scandendo ultima 
debere, et scribi eoepU. Haver. 

624 Per eaulas] Per caverò as, et 
cavitates, seu meatus, et (nt Graeci 
nomioaDf) porca. Sup. 3. 702. ' Dis- 
pertltnr enim per canlas corporis om- 
neU/ et 2. 950. ' Dispemamque fo- 
nt per eaulas ejicit omneis.' et vi. 491. 
' Undiqae qoandoqoidem per eaulas 
»tberi8 omneis/ &c. eod. lib. 839. 
* Dispergtint animas per eaulas cor- 
poris omneis.' Lamb. 

625 Diditur] Dispergitur, seu dis- 
slpatar, seu differtnr. Lamb, 

Per plexaforamind] Si ve Jegas per» 
plexs, nno nomine, sive per plexa, se- 
paratim, et duabns vocibus, parnm 
refert. in Bertiniano quidero codice 
et Memmiano scriptum est perplexa 
conjiiDCtim : in Faern. ncque per* 
fiexm^ neqne per plexa, sed per fiexa, 
Lamb. Per plexa. In quibusdam lib. 
perpUxa, Gifan. 

626 IIIÌanatUi8 carperà Succi] Corpo- 
ra prima, ex quibus soccus aliqnis 
constat. LoiRÒ. 

627 Suaviier omnia iraclani'] Soa- 
viter pennulcent, et delectant lin- 
guam. Lamb. 

628 LÀnguai cireum mdantia iempla] 
Satis andax metaphora videri queat, 
templnm Hngnae prò palato ; sed om- 
nis locus extensns et patens in ve- 
teri Latio templnm dicebatnr. De- 
inde T^ ^ép^p sen óircp^o, qua voce 
Grspci * paìatum ' significant, ut et 
oèpoyòf, non minoris audaci» videri 
debent ; quamquam non atiter pedes- 
tres scriptores loqoebantnr. Quid 



autem, pocte non liceat illustri ali- 
qua similitudine aut metaphora, &c. 
rem variare ? Faber, 

631 Deinde voluptas est"] Quae ex 
cibis et succis percipitnr voluptas 
(inquit) ea tota palati et Hogaae fini- 
bus et rcgionibns continetur ac ter- 
roinatur. Ubi enim cibus in ventri- 
culnm prxceps actus est, nulla jam 
reliqua est voluptas. Itaque non im- 
merito Nigrinus ille eos irridebat, qui 
plus nimio studii in ccenanim appa- 
ratu, et succorum varietate, et cibo- 
rum condimentis adhiberent. Nam 
hos brevis voluptatis amore captos 
multnm negotii molestiaeque susci- 
pere. Ostendebat enim, qnattuor 
digitorum causa totnm liuuc ah ìis la- 
borem perferri; quam longitudinem 
Jongissimnm bominis guttur non sn- 
perat. Nam neque ante quam co- 
messent, ex obsoniis magno pretio 
eratis fructum capere, neque obsoniis 
illis jam in storoachum primum, deio- 
de in ventriculnm Ungo» motn depul- 
sis ac detrusis, satietatem ex cibis 
carioribus profectam suaviorem esse. 
Ita illos eam voluptatem, quse fit in 
transmissìone et quasi trajectu gut- 
turis, tanta pecunia parare. Hfsc ex 
Luciano in Nigrino ; quae nostro ar- 
bitrato vertimus. Lamb. 

In fine palati'] Voculam In detet 
Palmerius. Fine palatif ì. e. quons- 
que palatura pertingit : sic Saliustius. 
' Fine inguinum ingrediuntnr mare.' 
Apuleius : * Paulitper fine inguinum 
lacinia remota.' Creech, Deieri is- 
tud tN recte jubent Mss. optimi et 
clariss. Bentleius ad Horat. Od. 2. 
18. 30. signtficat enim palato tenus, 
et non ultra voluptatem istam per- 
cipi. Haver. 

632 PracipUavit] I. e. prsBcipitata 
seu praeceps data est; de quo passi- 
vo senso verbi activi, hoc aliisqne lo- 
cis adductis, docte dispntavit Vos- 
sius Pater de Anal. 3. 3. Hav. 

634 Nec refert quicquamf tfc] His 
versibus adjungas illud Epicuri ad 



1398 



NOTiE VAKIORUM IN 



Menceceum : T^ cviftOif^tty oh ìm raU 
awKous Kot où irokur*\4trt iudreus^ kqÌ 
ùyi9Ìas iffri <n^jar\jiptiraà», icai irpin 
hwyKoicts rov $lov xffyf*^ Aotanv womi 
ròy HofOfwww» Creeeh. 

096 Humectum urtare tenorità] Co- 
dex Bertin. habet, huaùdum servare 
tenorem, piane mendose : «ed tamen 
ne hoc quidem lectorem celare volui, 
iit intelligaty credibile esie, hoc hu- 
midum natum esse ex annotatioue, et, 
▼era scriptora ejecta, in contextum 
irruiitse. Lamb, Ita ipse Lncretius 
1. 910. ' Et lacryniift salsis hamec- 
tent ora, genasqae/ atque propiofl 
adhnc 4. 1188. ' Et tenet adsooM^ 
hamectans escala labris.' Sicnti enim 
ibi ' humectans ' est adsidae irrigans 
atque natriens, ita hic ' hnmectns ' 
tener stomachi illam saliTe designat 
copiam, qua? digerendo cibo assidui- 
tate et perpetnitate sna sufficit. Hav, 

637 Nunc aUu alius cw tU Cibue] 
Hac eadem de re panca quaedam 
perstringit etiam 5. 897. * Qoippe 
videre licet pingnescere saepe cicnta 
Barbigeras pecndes,' &c. et 6. 970. 
* Barbigeras oleaster eo juvat nsqne 
capellas,' &c. Lamb. Nume aliU atìrns^ 
ifc, Jam vss. 40. causam ezplicat, 
cnr idem cibos sit uni non modo ju- 
cundns, sed etiam salubris, qui ali! 
erit non modo Ingratos, Yernm etiam 
noxius : organom gostatus in sui tes- 
tura, sive atomorum, spatiorumqoe 
Inter ipsas interceptornm configura- 
tione, in Yariis seu bominibns sen 
animalibas differt, perinde ac diffe* 
runt partes caltene, speciatimque ip- 
ssB externaB : differentes autem mea- 
tns differentia succi corpuscula (et 
omnis res, e qua succns exprimitur, 
conti net semina diversimode figurata) 
admittant necesse est; nec omnia 
omnibus conveniunt : inde quod al- 
teri animali alimentnm, alteri vene- 
num ; quod buie gratum^ illi insuave. 
Imo quotiescunque Yel per aetatem 
vel occasione morbi organi temperies 
seu textura immulatnr, eadem res 



apparet mutati saporis, in qua mot»* 
tum tamen nihil est. Ita qui febre 
laborat amara judicat ea, qnn sanos 
dulcia : quod propter mutatam organi 
texturam ea corpnscola qasB prins 
accommodabantur none non congni* 
ant, organumque proinde lacereot et 
discerpant. Creeeh, 

639 Pradulce videri] In vet. aliis : 
perduìce^ etiam recto. Gifan. 

640 Taniaque in ki$ rebué] Proferì 
bunc versum Nonius in voce ' diffe- 
ritas.' ' Differitas ' antera, i. e. dif- 
ferentia. Utitor hac voce et Amo- 
bius lib. 2. adv. Oent. ' Vnltis favore 
deposito, cogitationibns tacitis pervi- 
dere, animaotia nos esse ant non pia- 
rima differitate distantia ?' Idem lib, 
7. * Quid ergo cessatis cnjnslil>et ar- 
boris viscum sino uUa passim diffe* 
ritate comburere ?' Lawtb. 

Differiiaà] Hojus vocis exemploni 
nnllibi nisi apnd unnm Amobium re- 
perias; is enim Lucretium libenter 
imitabatur. Ita autem formatnr ' Dìf- 
feritas/ inquit Gifaniiis, qaemadmo- 
dum a prodigus fit ' prodigi tas ' apad 
Lucilium. Sed fallitnr. Nam t& 
' prodigi tas ' a prodigos non magi» 
mirabile fit, quam a bonus ' bonitas/ 
a cupidus * cupiditas.' Itaqae K^i^oa^ 
^epov, Nam aut * differì tas ' nasci 
potuit ex differo, differii om, nt a fa- 
cio * facilitas,' a pudet, pnditnm ' pu* 
ditas' apud Varronero, citante No- 
nio. Quippe olim a fero diceba»! 

* feritum,' unde ' offerumentn|D,'qttod 
Diis offerebatur apud Fcstam, i. e. 
offerimentum, « prò t, nt 'optamus/ 

* maxumns,' &c. Ant etiam a òié^ 
poi manarit, unde analoga^ òut^opé* 
nis, ex quo * differitasi Neqoe vero 
adeo mirum est rh * differ,' cnm utus 
hodieque retineat ' berbifer,' * armi* 
fer,' ' umbrifer,' sacrifer/ &c. ut 
' scutiger ' et * armiger.' Quare a 
differ erit ' differitas,' nt a tener fit 
' teneri tas.' quam vocem a Varrone 
nsurpatam scimns, ut a TertoUiano. 
Fab. Amobii locus (cujns Faber 



T. LUCRBTII CARI D£ RERUM NAT. LIB. IV. 1300 

lit) exstat lib. 7. * Qoid ergo tor fMm imcta^ et oon etmiada, ut e4i- 

ceMetUy aec cojoalibet arborìs vis- di. Lamb. Ite Tolfati et oostrì Ubri. 

cani siile ella pessim diventate coni- Itambieus nefcìo cor matarìt : SéBp€ 

beritis?' Hmf. ttenim §erj^ h. cmUaeta JoHett. Oifan. 

•Il Ut qmod mliiàj Ita lef^don, Id valgo fertor, creditnrqae a moltiis 

non «tif. Vid. Indicem. Gifan. qnamquam saepe ezpertns oihil tale 

Ut fuad eitit eibus eal, oUìm /uatl animadverterim. FaUr, Qnam Don 

Citat et hanc idem Nonins in verbo immerito vox utìque Lambinam o^ 

* IWat : ' docetqae positom esse ab fenderit, recte, ut puto, ex optimis 
anti^is prò sit Wrg, JEn. I(l.]06. Mss. iimqme rettitoi. Qoum tanta 

* Tresy Riitnlnsve fìiat, nello discri- distantia, <&c. sit inter natnram ani* 
Bùne babebo.' Ter. Hecyra : ' Fors maliam, ita est nt serpens, &c. u e. 
Aiat poi.' obi Donatus : * Fuat/ sit bine videmns qnomodo serpens occi* 
signtficat. Itemm Lucret 5. 584. datar saliva bominis, qua: ipsi homi- 
'Qaantabcccnmqaefaat, tanta biee ni est salnbris, sicati contra homo 
videatnr in alto.' Plaat. Amphitr. veratro, qao piogaescnnt alia qat^ 
I. 4. 9. ' Nec qaisqnam tam andax dam animalia. inf. vs. 692. * £st alio 
■une fuet homo, qui obviam obsistat ut,' i. e. fit passbn at,&c. Havtrc, 



Idem Aalal. 2. 2. 66. < Nea- DUperii] Valde perit. Catall.Carm. 

tmbi habeam stabile stabolam, si de Lesbia: 'Dispereara, menisi Les- 

qvid divertii foat' Lamb. bia amat.' et, * Dispeream, si te ma- 

648 Ed uOque wt $erp€iuh»mimiifua ter amare potest.' Hoc Carmen est 

lÉcte ealènf] Eti uHque: vi aerpem editum inTiberium,aoctore incerto 

emUda »aUmt. Sic restitni, apud Sueton. in Vita ejus cap. 69. 



probabili conjectara ad hanc script n- Piué. 

I, tanqoam mano, dactas. Adjovit 644 Praterea nobia veratrum] Vera» 



Piinins, cajas b»c verba sont 7. trom, ellebornm Oraeci appellant. 

S. ' Et tamen omnibus bominibas Arnob. lib. 1. adv. Oent 'Veratram^ 

coaira serpentes inest venenum : fé- venenom est hominibos : nnmqnid 

nratqne, eas ictam salivae, tamqnam ob hanc caosam non debait nasci V 

aqnaB ferventis contactam fugare.' Lamb, 

Recepta aotem scriptura, £ffi tUiquef 645 Coimrmicibus auget] Plin. 10. 

stf urpemtf ktmimi qum éoHa saiimty 28. ' Cotornicibus veratri semen 

4-e. ferri noa potest. Nam si ita eam gratissimns cibus/ Lento. 

explicemus, * Est otique,' i. e. id 646 In rebuM mixia tenere] Sic ma- 

qnod dico, profecto vemm Ini ex vet. quibusdam. Aliix tenerL 



est : id qood sequitur, 'et serpens, h. Gifan. 

qm/ ice. Boo cobaerebit. Qoin hoc 649 Porro omnes, qtutaanque cibum 

ipaus Ed Miifue^ ut eerpetu^ non ad* cejmml amfiumtei. Ut gunt éimimiUe 

«odnm mibi probator. Itaqoe sic extròuecuM, d generatim Extima mem* 

oUm edideram, fortasse non male, brarum cireumeamra coìèredy Promde d 

qnod nimis longe a veteribos li* santatòiisdùlaiil, vantadqitefigwra\ In 



brìSy Sttfeetaàm §erpen» HommiM eou» secando verse mendum sit necesse 
iede jeitms, tfc. Ncque vero me est: debnit enim Lucretius dicere. 



perticipiuro ia<:fa prò con* Omnia onimoita, ut iuiU mter te te dts- 

tacta : ssepe enim * tangere' prò con* staittia, d varia iUoram ciretancaewra 

tingere, et * tactum' prò contactu n- gd, ita d eeminibu» didant, et variaiU 

enrpat, nt alias indicavimus : sed hoc figura. Cave itaque legas generatim; 

maxime, ut »erpemB, qued nihil sit» i. e. secondum unumquodque genos, 

quo reliBraiaryquovepertineat,si lega- seaspecieni,utnuncloquinuir; seri- 



1400 



NOTiE VARIORUM IN 



bi eoim debet vwriatim. Primo sic 
omnioo legendum eise probat ver- 
sus posterior, qui a paritate ediictus 
est : Proinde et eenUnibu» diatcmt^ vari' 
antque figura, Argomentatio enim 
ex principiis bene procedit : ' Dissì- 
miles snnt inter se se/ ait, ' et extìma 
circomcaesnrte varia est, ergo et se- 
mini bas differunt, et varias fign- 
rationes habent/ Addam et aliad 
quo res extra dubitandi'aleam pona- 
tur: Non agitur nunc de differentiis 
secundum unum quodque genus ani- 
malium, qiiatenns scilicet species a 
specie differt ; nam in specie liuma- 
na, quot sunt singularia scu indivi- 
dua, tot varii gustatus, &c. ergo. 
Vix enim dnos homines reperias, ne- 
que fortasse nnquam reperti sunt, in 
quibus omnia omnino similia sCn pa- 
ria fuerint, si ad numerum primorum 
corporum, ad eornm situm, et collo- 
cationem, ad raritatem, et densita- 
tem, 6guras roeatunm, &c. venien- 
dum si! ; (noturo illud Horatii, ' Tres 
milii convive multum/ &c.) Addit 
itaque inf. et recte quidem, ' Nam- 
que fignrarum ut ratio motusque re- 
poscunt, Proinde forarainibusdebent 
differre 6gure, Et variare vi» proin- 
de ac textura coercet/ Alia etiam 
ad enndem scopum tendunt, quae 
bue transferre nihil necesse est. Fa^ 
ber. 

660 GeneroHm] Per singnla ani- 
mantium genera. Lamb, Et genera- 
tiin, Variatim legendum esse multis 
contendit Faber. Nam ' Variantque 
figura* vs. 652. et ' Variare vi»' vs. 
661. vocem istam confirmant. Doni* 
que non agitur nunc de differentiis 
secundum unnmqnodqne genus ani- 
inalium, quatenus viz. species a 
specie differt; nam in specie bn- 
mana quot sunt singularia sen indi- 
vidua, tot snnt varii gu status, 6cc, 
Ergo. Et profecto aliqtaid dixisset 
Faber, nisi Poeta instituisset bisce 
versibns decere, quam ob causam 
una eademque rei alteri generi ani- 



malium salubris, alteri foret noxia; 
Generatim igitnr legendum. Creech* 

651 CircuM ctfstcra] Expressit vo- 
cem Grecam, TcpucoirV» i* e. irc^ 
ypeuftìiv, extremitatem cujuslibet rei, 
et extremuni lineamentum, extre- 
mamque descriptionem. Lib. non- 
nulli tamen habent, circuM'textura, 
sup. 3. 220. ' Quam tenui constet 
textura.' et hoc codem lib. pancia 
post, 'proinde ac textura coercet/ 
Ego circum-C4B8ura probo : qua voce 
utitur et Arnob. lib. S. < Deos filo 
atterminatis humano; et, quod in- 
dignins multo est, terrcnorum corpo- 
rum circum-caesura finitis.' Lamb, 
Circumtextura eoercet. Ita ex vet. 
nostris nialim, cnm et mox sequatnr, 
textura co'ércet. In aliis tamen : cir^ 
cum arsura, Gifan. 

652 Proinde et teminilms] Ita ex 
seminibus dissimilibns variisqne ù' 
guris Constant. Lamb. Proinde H 
aeminibuB distantf variantque ftgurÌB, 
Sic ex vet. libris restituì, postulante 
id omnino sententia, et verbis proxi- 
mis id comprobantibus. Vulgati: 
ex, Constant, figura, Gifan. 

657 Triquetra] Triangula, r/yfywra. 
Lamb, 

658 Multangula"] Expressit Grae- 
cum nomen woXiywva, Lamb, 

662 Ergo ubi quod iuate esl] I. e. 
ergo cum id quod aliis suave est, aliis 
araarum sit, credibile est, atque adeo 
necessario verum est, corpora prima 
politissima et Isvissima, quae sunt m 
eo cibo aut potu, qui lingnam et pa- 
latum dulcedine et voluptate afficit, 
lingu» et palati meatus inter pene- 
trandum permulcere. Nam omnibos 
in rebus genitis omnia et omnia figa- 
rae insunt primordia, ut supra docuit, 
et mox admonendi causa repetet: 
sed cujus fìgnrae plura eonvenemnt 
ad quamque rem gignendam princi- 
pia, ab ejus figurae plnribus princi- 
piis res et est, et appellatur. Alil 
legnnt, Hine u6i, &e. non male. 
Lamb, HinCf ubi quod suave. Ita in 



T. UTCKETII CASI DE RERUM NAT. LIB. IV. 1401 





abilliiìtm 




wb] Utraque, et 

•ed plsni MBt prì> 

ÌB nelle 

: ethapc 

svperuiUir, ut illa 

iswmiBe BOTe- 

^BÌdeni. iMmk, 

M^fTi] Lib. S. 



de odorata et 
ipit. Lumh, 
i] I. e. appnbosy tea ap- 
Vide qas annotata 
aap. Mb. 1. ad illom locom, *• et 
adjectn tangere tactns.' 
ìhsmc mge^ fw jMcto, 9fc, Ons- 
et saponai odor et odoratns se- 
qattar, et tm. S4. nt simaladira a re- 
bw flnonty «t foont ejidtar, nt ex* 
pfiniaBtar aacci, tic odoret emittiin- 
tur: qaod vero omnia animalia hot 
odoret perpetno emittot non aeqne 
seatiaBty cfficit varietat et dissimili- 
tado figararnm (vid. S. 414.) qnae 
OBHttnm aoiflMlinm organa non pari- 
ter ■wTont et afficiont: sic apet 
Bcllity mltnret cadavemm, feranim 
canety et anter hominis odorem longe 
sentinnty dnm naret hominis isti odo- 
ret vel non onmino Tel languide la- 
cettnnt : *H 3tfyd^ olm. é» «ore wéBot oin 
^ ^pTdfmu, ci lai tyxoi rii4r ^oy àmh 
T9V vpàyiimrps ian^^pónMmn «r^fiftfTpot 
vp^ r^ ravro fh oio^yfHiftmf jciytor, ol 
lik^ TtSoi rwrtipeeyiUimSf jca2 àWarpUtt, ol 
th toSm àrapix'^ *ai o2Kc/«f ixamn, 
Epicnmt ad Herodot. Creech. 

678 Ag^M primurn] Operarnm er* 
ratam est. Scrtbe, afa». Prìmurn, 
Faber. 



€T9 VmdeJtÈn a rohmi] Codd. M^ 
•ian. et Bertinìan. habent, m^ée ifv- 
em tp/mr, Arr. Lamb. 1 «Imr ar. Me- 
lìas qaaiB sr Mh«l. Creech. 

683 Q— c ii hmgt incantar] Secn- 
tns som qaattnor codic. manii»cnp- 
tot, et treis typì» ÌRipre»*oii, Paris. 
et ntrosqne Venetos antiquo», et re- 
centioret. Ceterì habenl, fnamrit 
Irago. fvaairù Im^i^ antem, i. r. qiian- 
tnniTis longe. et conjnnge Tocrm 

* odore ' cnm Toce ' mellì»/ hoc mo> 
do: Apes qnantnmvis longe ducon- 
tur odore mellis. licet tamen et ita 
^•rba stmere : MellU mpet^ faaafam- 
cis Unge éucumimr od«rf , sibi grato et 
jacnndo scilicet. Lama. L«ag« da* 
cKaIvr. Ita in vet. nostri». Volg. 
Imit*. Oifan. 

684 VoUurii^e cadarmòa*] I. e. 
vnltnres. Catnìl. * Lingua exerta ari- 
do sit data ruitnrio.* Har roce et 
M. Tnllins niitnr in qnadam oratione, 

* vnlturios pallìatos ' appellans. Di- 
cimus ' rnltur ' et * vulturi»/ et * vul- 
tnrins.' Pius, Plin. 10. 0. narraf, 

* vulture»/ seu ' vnlturios, triduo an* 
te, ant biduo, eo volare, ubi cadavera 
futura suot :' quasi priete ntiant mnl* 
to ante cadavenini odorem : quod est 
mirabilius, quani magno locorum In* 
tervallo intcìjecto sentire. Ltmh, 

Fisia ftrarum Ungula] Tì^pl^p^tett^ 
prò eo quod est, cus ferr, quarum 
nngulae fiss» sunt, ut cervi, t^mb, 

686 Promùsrt cawam ris] I. e. canet 
odorato valente», et sagace», proniis- 
si: promitta enim legendum vidctnr 
potius, quam pr<rmtSM, ut promi$m 
idem valere intelligamus quod lungo 
et porrotenns missa, vel e longinqno 
loco odoros senticns : quod mihi nuno 
magis probatur; nam olim prtfmÌJM 
edideram : quod tamen non est for- 
tasse daronanduni. Loni6. Ita le- 
gendum. Vulg. pirmitm. Vide In- 
dicem. Giftm, I. e. immiiM, Inde 
iwaicrìifMs prò venatoribus apnd Ca|. 
limachnm, et i-réyw apud Plutarch. 
in Apophthegm. prò venatum ducere, 
tea promittere. fabtr» Lambinati 



1402 



NOTiE VARIORUM IN 



longo et porro Ceooi inUsa, vel e lon- 
giijqno loco odores sentiens. At ve- 
natores melina qaam grammatici in- 
tellignni, car canis Tenatici vis dica* 
tnr promista, Alii pgrmuta nt ts. 
092. * Permitti/ Creech. Permimtf 
est àtirffwffaf wBu&aj incitata, laiatia 
babeois lata. Sisenna : * Inde eqniim 
coQcitatum ad hostium permittit 
aciem.' Auctor lib. 8. de Bell. Gali. 
' eqno se a cacteris incautius permit- 
tit in pracfectum.' Sic Lucret. 4. 
685. ' tum fissa ferarum Ungula qua 
tnlerit gresAum, permissa canuni vis 
Ducit.' i. e. penetrant, longe misM. 
Ut mox : * Hic odor ipse igitnr, na- 
res quicamqne lacessit, Est, alio ot 
possit permitti loogiut alter.' Hic 
cepernnt: illic mntant. Lambìnus 
primnm pramùsa, Gifanius postea- 
que et Lambìnus, pronnssa: quodsane 
et ipse in Ms. inveni : nec tamen eo 
moveor. Gratiov, 

687 Romutìdarum arcity ^c] Anser 
qui Romanorum arcem, hoc est, Capi- 
tolium 8ervavit,detnisi8 a Manlio ob 
hoc indiciam Gallis qui arci sneces- 
•erant. quam causam reor, ut ad 
aBternam rei memoriam in plnribns 
Italiae civitatibns in cacumine trabit 
tanquam arcis collocetnr anser, et 
pueri illoc ascendant, tanqnam in Ro- 
manum prassidium Galli. Legimus 
in memoriam hnjus rei Romanos aa- 
serero consuevisse in Capitolio ali- 
mentis pablicitns exhibitis nutrire: 
coque die, qua detrusi aunt Galli, ca- 
nea in cruce sambncea necabantur* 
Lego apud Servium, in Capitolio in 
honorem illius anseris,qni Gallomm 
nuntiarat adventum, positum fuisse 
anaerem argenteum : unde nonnnlli 
poetam eum hnic allusisse historias 
perhibent, qui anserem vocavit * ar- 
genteum :' nec per ' candidum ' alind 
ezpressnm a Lucretio fuisse quam 
hnnc argenteum anserem : qui quani- 
vis de vivo loquatur hic, tamen in- 
nuit historiam. baec ad ingenia pro- 
vocanda dieta sint Anreum, non ar- 
genteom, in ejua rei memoriam dia 



cnltu divino excq;>tam prodit AHier» 
tua libro de animalibus vigetìmo ter- 
tio. sed meadum in codice puto. Non 
enim taweuM sed argemieut legerem. 
Adjuvatque in eodeni capite teterri- 
mam maculara quae ibi inolevit emen- 
dare. * £x anaere ' (inqnit) * fieri 
clariaaimum medicamen, qnod PUni» 
US comager inquit.' scrìbendum est 
comag^enum a loco Jodaeae. Hialorìsi 
Propertiua allusit cnm cecinit : S. 8. 
12. * Anseris et tutom voce fuisse 
Jovem.' Ptaa. I. e. Romanorum ar- 
cis, Sic, nota historìa est, Capitoliamo 
urbe a Gallis capta, servatnm esse 
anscrum voce. Plin. 10. ' Est et ao- 
seri vigli cura, Capitolio testata de- 
fenso, per id temporis canum ailen- 
tio proditis rebus. Quamobrem ci- 
baria anserum Censores in primis lo- 
cant.' M. Tuli, prò Roscio Amerì- 
no : ' Anseribus cibaria publice !•• 
cantar.' Liv. lib. 6. Aunal. 'Oatti 
nocte sublustri tanto silentio in ama- 
mura evasere, ut non custodes aolan 
fallerent, sed ne canes quidem, aolii- 
citum animai, ad nocturnos strepltoa 
excitarent: anseres non fefellere,' 
Sic, Lamb, 

^naer] Nota historìa est, Capito- 
lium ab anseribas servatam Gallii 
adscendentibus. Faber, 

601 Uie odor ipu, ^.] Vsa. 10. de 
mota odoris disserìt, eumque tardina 
moveri per aerem quam ac^nom, dia- 
tralii quoque et diaaipari facilina et 
longe minua per aèrem diffnndi affir- 
mat: quooiam ex intimia corporis 
odori partibua, aea aubjeeti profiin- 
ditate effluì t, (nam rea odora don 
franguntur, conteruntnr, ice, magia 
redolent) major etiam eat principio- 
rum illius moles, dom ilU meatns qnoa 
vox penetrat odorem non admittanf^ 
ideoqne neceaae eat nt odor tardioa 
feratur, et facilina ab occuraante 
aere disaipetur. Hoc etiam referri 
potest causa, cor, cum facile jadi- 
eare liceat qua ex parte aonoa adve- 
niat, non periodo tamen dignoacamva 
ad quam nobia partem ait situm cor* 



) 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. UE. IV. 1403 

pasquododoremdUraDdit.CriffcA. Oie Cai rei argomento esse, qiiod si qnit 

otftr if^Be igitUTf nare$ quieumque laeeS' nareis obtureti aèrem quidem trabet 

$kj Est alio mi posgU permUti Umgìma una cnm spirita dacto: odorem au* 

«Iter. Quod lectarus es, ad Latini- tem nallam intromittet. Aristotel. 

tati* rationem pertinet, vidclicet dici Ub. 2. de animo, et libr. de sensu, et 

non posse arbitror, ubi de dnobot iis qnae snb sensum cadnnt, odoris 

agitor, ' Alter est major alio :' seri* vim in calido ac sicco sìtam esse di* 

beodom enim ' alter altero major cit : iccirco non esse mirom, si con- 

est;' atqne adeo, donec exemplum gelatio et frigus odores obtnndant. 

atiqnod prolatum faerit ex mtlioris odores oihil conferre ad alendam» 

»vi scriptore, legendum putabo, neqae ea qnae bene olent, edendi aot 

Est Uh ut possit permuti longùu bibendi capiditatem excitare, immo 

tMr. Qnibos Terbis, ilio et ttff , ad- potios naaseam movere : soaveis odo- 

dlta /aere glossemata, qasB in con- res ^'aletudinem adjuvare eo, qiiod 

teatam operis recepta faeront, ut fit. cerebnim tnm sna natura, tum prop* 

Pnritatis Latinae aroatores qoid ve- ter exhalationes, alimenti homidum 

lim nornnt ; alii enim hapc et alia suo calore temperentatqaeexsiccent: 

ejosmodi linea alba signare solent. praeterea nullas aniroanteis qnsB re- 

8ed nibil mihi cnm illis est, neque esse spirant, odorar!, nisi respirent. Ciim 

velim. Faher, igitur respirando, eum aèrem qui 

602 Est, miào wt possity tfc."] Orde nobis est proximns, dacamus, non 

•ti: Est igitar at, i. e. contingere absquc ratione odores etnonitalon- 

polett ut bic odor, quicamqne nareis ginquo ex loco sentinntnr, et tardius 

Itcessit, alius longius alio ad nareis ad nareis uostras perveninnt. Qnod 

perveniat. * Permìtti,' i. e. ita mitti, bì dicas, aèrem esse continuum, et 

ut perveniat quo miltitur. Sic Hir- iccirco per consensum fieri debere, 

dna lib. 8. de BelL Gali. * Quo tutior nt eliam ex longinquo loco odores a 

altitodloe esset, longiosqoe tela per- nobis sentiantur: respondebo, quo- 

mitteret.' Qui bic pnmulti legunt, mnnn ìd fiat, crassam odoram nato- 

deliimiit. Idmh, PermUti, Ita ex ram impedimento eM$e. Lamb. 

MBnibos veteribns legendum, bob 609 Nmn pemtus fiuere, atque reee- 

prsmitti. Vide Indicem. G^am. dere rebus odores'] Secutus sum libros 

691 Sed tamem Ikmd qws^uam] In manutcr. Nam vulg. habent, oc pro- 
ve!, qnibuidani : qtadquam; ut sit mu» ixdere rebus •dnrem. Ego tamen ma* 
tatio generis. G\fim. lim legi ac decedere rebus, seu aiqué 

6fM MUtojam dieere qumn ree, Qum, excedere rebus odores. Vemmtamen 

4v.] Nulloa odor lam longe fertup, nibil mutare aosim : saepe enim alibi 

qaaoi vox et sonitas, nedam quan ita loquitur. Latnb, Atqme recedere 

UBagines, ratio est, quia odor tarde rebus odores. Ita vet libri, recte. Sic 

£ertor, et prias perit interdum, quam snp. bec lib. vs. fiS. inf. 741. S6S. 

ad sepaom pervenire possit: cojus Gifan. Atque resedere* Ita Codd. 

rationis ratio est : quia odores ex Lambinus tamen mavult uc decedere, 

alto et peaitas manant, cura imagines aeu atque excedere, Creech. 

ex sonunis rerum csesuris finaot Pia- 701 Quod cofUtrita, quod igni «onkfra- 

to in Timeo ait, odores onuppi* o>*^ facta] Sic habent tres codices ma*- 

aotfomBn,autnubem,seunebaIam: nascript. et totidem typis excosi: 

atqne horum quidem id quod ex aere nonnulli comcal^aeta. Ego coniabe- 

in aqnam mutatur, esse nebulam : fasta magia probo : sic enim snp. 

qnod aatem ex aqua in aèrem, fu- locutus est I. 40S. * Conlabefactatns 

aiam : ex quo tenniores qaidem aqua rigor euri solvitur aeatu.' et Virg. 

odof ea, aere autem craaiiores. /En. 8*. 380. * notnsque raedullas In- 



1404 



-SOTM VARIORUM IN 



travit calor, et labefacta per ossa 
cucarrit.' si quit tamen roalet legi 
cancaltfactaf non pugnabo : quam- 
quam TÌdetur esse wXtwaurfthSf con- 
ealrfacta igni, Cur enim igni potius ' 
qnam sole ? Hujas antem totias loci * 
lise sententia est : qnod fracta om- 
nia magis redolere videntar qnam 
non fracta, qnod contrita, quod igni 
vieta : hiec signifìcant atque decla- 
rant, odores a rebus penitns manare. 
Lamb, Concalefaeia, Sic ex vct. libris 
scripsi, licet vnlg. et quidam vete- 
res : conlabefacta, Vss. seqq. et sen- 
tentia postulanti concai, imo ipsa 
elegantia. Ut nihil dìcam de futura 
alioqui fiarroXjoyùf, Gifan, 

702 Mqjorilnu esse creaivm Princi' 
pii$ voci'] Voci, i. e. Toce, seu qnam 
vocem. Videre (inquit) licet, odo- 
rem creatum esse ex majoribus ato- 
mìs voce. Quod antem in vulg. li- 
bris et manuscr. legirur quam vox^ 
culpa librariorom scriptornm est, qui 
cnm ad oram librornm adscriptum re- 
perissent, e regione nominis voci, 
quam tocem, hoc ipsum in texturam ver- 
borum Lucret. conjecerunt : deinde, 
cum ii, ad quos libri illi pervenerant, 
Lune versum propter syllabam in 
tertio pede superantem, esse men- 
dosum sentireot, substituerunt ^iiatii 
vox. Ita Lucretium vitiose et men- 
dose sua lingua loquentem feceruut. 
Nam cum conjnnctio 'quam,' ut 
ceterae, copnlet simileit casus. La- 
tine dici non potest, 'videre licet 
odorem majoribus principiis constare, 
quam vox.' Lamb, Majoribus esH 
creatum principiù quam vox. Egregia 
Lambini conjectnra : legendum voci. 
In libris autem : quam cox. Vide 
Indicem : * Comparata Gifan, Voci^ 
I. e. majoribus principiis quam sunt 
vocis principia. Faber, et Creeeh, 

705 Quare eiiam quod oleQ Quare 
(inquit) videbis non esse tam facile 
vestigiis exquirere, ubi sit id, quod 
olet, i. e. quod odorem mittit, qnam 
facile est, cognosccre et reperire 
unde mittatur vox. Lamb, 



707 Rtfrigetcìt piaga] Ad hoc re- 
ferri debet illnd quod de loco qno- 
dam Xenophontis alibi notavi, ubi 
efpyhv pessime ab interpretibus ac- 
ceptum est. Nam ' vestigia fera» 
rum,' seu odorem impressnm a cor- 
pore quiescentis ferae signifioat; ce- 
terum per * plagamcalidam' intellige 
recentiorem, atque adeo actuosiorem 
seu efficacem magis. Io eo autem 
poetice loquitnr. Constat intensissi- 
mum frigus obstare effusioni liberi- 
ori odornm. Faber, Sequenti versa 
' plaga ' dicitnr * calida,' ideoque dnm 
cuoctatnr refrigescit. Constat au- 
tem intensissimum frigus obstare ef- 
fusioni liberiori odorum. In omnibus 
vetustis exemplaribus vss. Lucretii 
sic leguutnr : Refrigescit enim cunctan- 
do plaga per auras, Nec calida ad «ea- 
$um decurrunt nuntia rerum, Recedes 
a sensu Lucretii et rei veritate, si 
' nuntia ' constmas cum ' plaga :' 
Voss. ad Catull. p. 178. Creeeh, 

708 Nec calida ad iensum decurrU 
nuntia rerum] Sic restituì, secutns 
obscnra veteris scripturie vestigia, 
ipsamque adeo veritatem: 'linntia' 
enim numeri singularis est hoc loco, 
generis foeniinini, et cohaeret cum 
nomine ' plaga,' ut sit hic ordo,h8ec- 
que sententia verbornm : Nec plaga 
decurrit ad sensus calida nuntia, id 
est, recens nnntiatrix rerum. Sic 
eod. lib. inf. 1217. ' Nuntia praeclari 
vollus, pulcbrique coloris.' et 6. 75. 
' Nec de corpore quae sancto simu- 
lacra fernntur Io menteis hominnm 
divinaB nuntia formx,* &c. Sic M. 
Tuli, lib.l. de Orat. ad Q. Frat. < His- 
toria testis temporum, lux veritatis, 
vita memoria?, magistra vitae, nuntia 
vetustatis.' Errant ìgitnr, qui ex 
his locis probare conantur, ttaaltam 
substantivnm neutri ns generis nsìta- 
tum esse : nam in his, * plaga nun- 
tia,' et ' simulacra nuntia,' perspicne 
vox * nuntia ' est ad nomen adjuncta, 
seu adjectiva : illic qnidem fa*m. 
gen. numeri sing. hic vero neotr. 
numeri multitudinis. Lamb, JOeeuT' 



T. LUCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1405 



rkumUùt. Ita Lambinus, efsi libri 
babeaDt : deatrruni. Ut *nuiitia' 
jongatur Cam * plaga.' Gifan. 

710 Nec tamen hùc solia tu od.] I. e. 
Nec tamen hoc ita se liabet in odori» 
blu et saporibns ot sint in ter se dis- 
ftimiles et dissimilib» primordiis con- 
•tent, Temm etiam colore* ipsi inter 
se sont dispares ac diversi : et qul- 
dem sant alii aliis YÌsa acriores : et 
Donnallae species aliis snot adspecta 
gratae et jncundc, aliis ingrati» atqne 
iojncnndfe. Lamb. Nec tamen hoc, 
^c. Qnod iidem odores et sapores 
siat aliis ingrati, aliis jncundi, minime 
dubitandnm ; nec ipsK rerum ima* 
gines oroniam ocnlis pari ter conve- 
niant: galli aspectn terretur leo, 
(gallinaceornm cristse leones maxime 
terreni : Plinins Nat. Hist. 8. 16.) 
nam imago galli e seminibns constai 
qoae fodiunt et lacerant ocnlos leonis, 
.vi contra tendere non audeat. Creech, 

714 Quinetiam gaUmm^ noctem ex- 
pkaidentilms] Sic legendam, et ita 
scriptnm est in qaattuor cod. manu- 
scriptis. Vaticano, Bertinian. Memm, 
Tettiano, non ut est in vulgatis, nocie. 
' noctem* antem ' explandentibns a- 
lis/ tnterpretor, alis noctem cnm so- 
nito et velnti plansn excntientibus 
atqne extnrbantìbns. Videntur enim 
vel gallomm alae suo complosu, vel 
galli ipsi suarnm alarum ad latera 
appulsu, noctem exigere et expel- 
lere. Plin. lib. 10. 21. * Proxime glo- 
riam sentiant et hi nostri vigiles noc- 
tami : quos excitandis in opera mor- 
talibus, rampendoqne somno natura 
gennit. Nornnt sidera, et ternas 
distingnnnt boras interdiu cantu. 
Cam sole ennt cubitum, qnartaque 
castrensi vigilia ad curas laboremque 
revocant. Nec solis ortnra incantis 
patiuntnr obrepere; diemque veni- 
entem nnntianl canta, ipsirai vero 
cantam polsn laterum.' Huc perti- 
net illnd Demosthenis ex oratione 
KwrÒL K^npyof oìkIos* ^Sc yàp, rols à\9K' 



rpvéiyas fufjuoùfuvos roòs pti^KriKÓrcis, al 
84 KpoTtìv ro7$ ÀyiaMrty eebrhyii^iovp àyrì 
vrtpiyw ras wXwpds, i. e. * Canebat 
enim, gallos imitans qui vicerunt : 
illi autem dicebant eum debere cu- 
bitis prò alis latera verberare.' Men- 
dose aotem apud Demosth. vulgo le- 
gitur kparWf prò itpor%t»» Totius au- 
tem bnjns loci haec sententia) atque 
bic verborum ordo est: Qninetiam 
rapidi leones non queant constare 
contra gallum. ' Consuetum/ i. e. qni 
consnevit, anroram clara voce voca- 
re, idque alis noctem explodentibas, 
sive explaudentibos. i. e. suo com- 
plosu excntientibus atque expellen- 
tibus,et gallum nequeunt intueri : ita 
continuo, &c. ut infra. Lamh, Noe» 
tem explaudtntibue aUs» Noctem cnm 
sonito, et velnti plausn, excntienti- 
bus atqne exturbantibus : Lambinus. 
Hsc vero verba cum versu proximo 
otiosa sunt ; nihil enim Lncretius 
de cantu galli, quod alii interpretes 
temere existiniarunt. Creech, 

715 Contueium voce voc.} Coniuetum 
Tocare, i. e. solitnm vocare. Ssppe 
utitur hoc participio Lncretius, iy9p- 
yrtTucSs addito infinitivo, ut infra hoc 
eodem lib. 995. ' Vitai causa valido 
consueta bidenti Ingemere:' et 6. 
787. ' Floris odore hominem taetro 
consueta necare ;' et item alibi. 
Lamb, 

716 Nenu queunt rapidi contra'] Sic 
restituì, secutns codicem Bertinia- 
num, et Memmiannm, et Tettianum. 
' nenu ' autem valet non, ut supra 3. 
190. <At contra lapidum conjectnm 
spiclorumqne Nenu potest' Plin. 8. 
16. de leonib. ' Atque hoc tale tam 
ssevum animai, rotarum orbes cir- 
cumacti, cnrrusque ioanes, et galli- 
naceornm cristse cantusque etiam 
magis terreni, sed maxime ignes.' 
Lege eundem 10.21. de gallis galli- 
naceis. Lamb, Nenu queunt. Egre- 
gie LambiiuiA ex vet. libris. Vulg. 
Hunc nequeunt, Alii : Quem, In qui* 



1406 



NOTiE VARIORUM IN 



iNisdiin ?et. Nec nequeumt. Oifìin. 

717 Inque tvert] Et non qaeimt in- 
taeri. Ltunb, 

Ita eontùmo meminere fugai'] Epi> 
pbonema. Ita continoo, inquit, me* 
mores snnt fng« potias, qiiani pug* 
ne. ' Meminere fiig«,' prò eo qaod 
est, scse in ftigam coQJiciaot, figora- 
tam est loquendi genns, neqne for- 
tasse longe abest ab ilio Homerico, 
qnod est *IX. r. 148. Nm' 8^ lunt^é" 
fu9a x4pf-'f* >• ®* ' nane anteni me- 
iQinerimas pngnse :' neqne ab illO| 
qnod est in eodem lib. 5. 527. et 
6S1. M^fOf^trOai wéfftos iccd ISip'^r, 
i. e. ' meminisse potlonis et cibi :' 
neqne ab ilio, quod non semel, sed 
sspinsnsurpatar, Vb^offBt Ò^ $o6pi9ef 
AXicJif. Lama. 

790 PupUlM interfodUnfi PnpUlas 
leonnra pnngnnt et stimulant. Itamb, 

721 Feroees] Qnantnmvis feroces 
et virtnte freti. Lmnb, 

724 /fi renutndo] In redeando, dum 
redeunt illa semina, si forte in nos- 
tras acies penetranint. Lumb* 

726 Nunc age^ qua moveant] Nane 
docet, animum tenuissimis et celer» 
rimis imaginibns moveri. Epicurns 
enim existimabat, non solnm videndi 
sensmn, Yemm etiam òutyofrrucàs ^y- 
rajlas^ L e. visione* ad cogitandnm 
intelligendamque yalenteis, simnla- 
cris et imaginibus excitari ; et qnem« 
admodom sine imaginibns cernere 
non possimns, ita sine imaginibns 
cogitar! non posse. Qua de i% sic 
M. Tuli. lib. 1. de N. Deor. < Sic 
enim dicebas, speciem Dei perei pi 
cogitatione, non seosn ; nec esse in 
ea nUarn soliditatero, neqne eandem 
ad namemm permanere: eamqne 
esse ejus visionem, ut similitudine et 
transitione cematur, neque de6ciat 
umquam ex infinitis corporibiis si- 
mulacromm accessio,' &c. Seqaitur 
panilo post : ' Hoc, per ipsos Deos, 
de qnibus loquimur, qnale tandem 
est i Nam si tantummodo ad cogita- 



tionem Talent, nec nllam habent soli- 
ditatem nec rminentiam : quid In- 
terest ntnim de Hippocentanro, an 
de Beo cogitemns? Omnem enim 
talem conformationem animi, cateti 
pbilosophi mohim inanem vocant: 
vos antem adventnm in animos, et in- 
troitum imaginnm dicitis. Ut ìgitnr 
Ti. Oracchnm cum vidpor contlo* 
nantem in Capitolio videre, M. Oc* 
tavium deferentem sitellam : tuoi 
enm motum animi dico esse inaoeni : 
tu autem et Gracchi et Octavii Ima* 
gines remanere, qiiae in Capttolìom 
cum pervenerint, tnm ad anlmnra 
raenm referantnr: hoc item fieri in 
Deo, CQJQS crebra faci e pellaotnr 
animi : ex qno esse beati atqne aeter> 
ni intelligantur. Fac imagines esse, 
qnibns polsentar animi: specieadnn* 
taxat objicitur quedam,' écc. Se* 
qui tur pancis post : ' Nam quid est, 
quod minus probari possit, quam om- 
nium in me incidere imagines, Ho- 
meri, Archilochi, Romnli, NnmsPy 
Pythagorse, Platonis : nec ea forma, 
qua illi fuernnt ? ' Sic, Eodem per» 
tinent illa ex Epist. ejusdem ad C. 
Cassium, epist. ad Pam. 1. 15. * Flt 
enim nescio qno modo, nt qnasi co- 
ram adesse videare, cnm scribo ali» 
qnid ad te, neque id kot^ Mikon^ ^or* 
rofflas, ut dicunt tni amici no?i, qnl 
pntant etiam diavMfruràf ipaprarias 
spectris Catianis excitari,' &c. Nam 
satis est mihi locum indicasse : et 
alibi bone eandem locnm fortasse 
pneferemns. Lamb, Nune agv, 91», 
^c. De sensi bus satis disputatola. 
Cnm vero sopitis sensibus plura ima* 
ginemur, non indigna est philosoplio 
de imaginatione quaestio ; eam autem 
explica t Poèta usq uè ad vs.820. As* 
serit ìgitnr tennìssimas imagines par* 
tim ab ipsis rebns fluente^, partim 
sponte in aere formatas, et partim 
ex variis varie mistas undiqne vagar!; 
has vero in animum penetrare Iacea* 
sendoque ipsam efficere ut intelligat 



T. LVCRBTII CARI DS RERUM NAT. LIB. IV. ]407 

«eu iauqpiietiir: Inde de Centaoris^ lont.' £r(^ flimniacm Maceuont 

ScylUs, aliìsque monstrU qoe nemo mentem/ nt legendam aio. Adde, 

uoqaam lenstbiia niarpavìt, de mor* nec enim mora longa est, et vss. 726. 

tuia etiam cogitamus» vm. 27. Cice- 787. * Nnnc age, qua» rooveaot 

ro Ep. Fan. lib. 15. scribens ad Caa* animum res, accipe, et iiode, Qnai 

Siam qni receos se Epicoreta addixe* Yeniunt, veniant in mentem, percipe 

rat : * Fit Deacio qaid/ inqnit, < at pancia.' Faber, Senmmque la€€uumt. 

coram adesae Yidearia cum acribo Mentemqué ìacemmt: Faber, recte : 

aliqnid ad te, neqne id icor* «iSdAAir aie va. 762. « Tenaia enim mena eat,' 

enrotfiCgtfy nt dicunt tni amici novi^ &c. Et va. 762. ' Mena animi vigi- 

qai potant tìmm rhr ZteawtrnKki ^a»* lat,'&c. Cretch, 
ruaita apectria Catiania excitarì.' 7S6 Videmìti] Videro videmnr, 

Crema» Uactenna docnit, aine ima> nempe aomniantea : vel videmus ani- 

gÌBÌbaa cerni non poaae, ncque aen* mo, et cogitamua vigiiantea. vel die 

tirL Nnoe ne qoìdem et cogitarti Centaaroa, i. e. Centanrornm imagi- 

Yìde Ciceron. ad Caaainm lib. 16. nea, &c. Centauri antem, Scyllae, 

Epiat. Preig. Cerberi non fuemnt, ut atatim dicet, 

711 R r me i eaq me amri] Et tenniaaima cnm tamen eonim imaginea ad ani- 
uri velati membrana. Lofliò. moa noatroa perveniaot. Ad hnnc 

TU Ptretpùmi aoilof] Sic habent locum pertinent illa Ciceronia ex 1. 

qaÌBqne libri mannacr. etomneaty* 1. de N. D. *Qaid qnod ejnadem 

pia impreaiiy pnrter Aldin. antiq. in hominia imaginea aliae in menm ani* 

qaiboa legitnr pereipùaU ockUy men- mnm incurrnnt, aliae in tnam f quid 

doae : nam ' percipere' hie ponitnr qnod eamm, qnae nnnqnam omnino 

prò ocenpare, acn affiqere, aen per<« fuerunt, neque esae potuerunt, ut 

fondere. Sic 6. 604. * Eat etiam ScyllaB et Cbimaerae,' &c Ibid. <Qnia 

quoque oti non magno aolia ab igni enim Hippocentanram faiaae, aut 

Aera peroipiat calidia fervoribna Cblmaram patat ?' Sic Virg. 6. 286. 

arder.' eadem ratione dicnntur illa, conjuncte poauit * Centanroa ' et 

* percipit me odium,' * horror,' * fa*» * Scyllaa,' nt rea inaneia : * Centauri 
mea/ &c Lamb, PercuHwU ùcuIm. in foribna atabnlant, Scylleeqne bi- 
lia ^eterea; recte. Sic sup. *feri<* formea.' Iternm M. Tuli. Ub. 1. 
ont/ ya. 006. Vulg. percipiutU oculo$, Tuac. Qnaeat. * Qni enim aatia vide- 
Ali! : 0cuU» Oifiui. PtrcipmU. Pe» rit, id qood eat luce clarioa, animo 
netrant, nt * vgrìtedo me percipit/ et corpore conaumpto, totoque ani* 
jam alibi. Faber, mante deleto, et facto interitn nni- 

734 Corpmi» htte qutmam penetrane verao, illnd animai, qnod fuerìt, fac- 

per rara] Rara carporie dixit, corporia tnm ease nibil : ia piane perapiciety 

(nt iu dicam) rarìtatea, quaa alibi inter Hippocentaurum qui nnnquam 

' inania/ 'cavernaa,' et 'caulaa' ap- fnerir, et regem Agamemnonem, ni« 

pellai. Lamb, Cientque Tenuemammi hil intereaae.' Sed bac de re inC 

antarom imiuB^eeneumque iaeeeumi] Te- plnra fortasae dicentur. Lamb, 
nnb animi natura, mena eat ; ìtaque 738 Quorum mette oòtto]Sic aup. 1. 

legenduBi, maUemque ìaeeenaU, Qnod |S6. ' Cernere uti videamnr eoa, 

li probem, mora mera alt. Et ita audireqne coram, Morte obita quo- 

etae ut dico, lector cate, videbia. alii, rum tellos amplectitur osaa.' Lamb* 
fkwmeruB enmt, ipe. lege modo va. 752. 740 Partim eponte ma] Ut Cerbe- 

* Tinaia enim mena eat, et mire mo- rerum, Scyllarum, et similium re- 
bilia ipaa.' Item 762. ' Mena ani- rum, qua aeiiicet nunquam fuerunt. 
mi vifilat, ni8i qnod aimulacra Iacea- Lamb. 



1408 



NOTiB VARIORUM IK 



741 Partim quavariis ab relnu rum- 
f ne] Qìutcumquif tmesis. Lamb. 

742 £1 qua contistunfi Sic Icgì de- 
bet, non, ut ìq vulgatis, conficiunt: 
Disi qiiis malit legere amjiuntf nt 
habent nonnulli lib. scripti, (quod 
tamen tìx probem, propterca quod 
inconcinnnm videatnr ita loqui, confi» 
unt facta:) vel, ut quidam doctus 
pntat, conveniunt, Videtur Lucreti- 
us tertium simnlacrorum genu» hoc 
verau fecisse, ut tria genera ab eo 
facta esse intelligamus. Priranm 
genus eornm quae sponte fìnnt, id 
est, per se, ut quae non flnnnt abbuila 
re, quae sit in rerum natura, 'verbi 
gratia, simulacra Scyllae, Cerberi, et 
similia. Secnndum genus eonim quae- 
cumque ex rebus qnic sunt, fluont, 
ut simulacra hominis, equi, lecti,.et 
similia. Tertium eorum quoB com- 
posita et constituta sunt ex pluribus 
earum rerum, quae partim sunt, par- 
tim non sunt, 6guris ; ut sunt Cen- 
taurus, sen Hippocentaurns, Chimae- 
ra, Tragelaphns. nam Hippocentau- 
rns fìt ex bomine et equo : Chimasra, 
a prima parte, ex leone; a media, 
ex capra ; a postrema, ex dracone : 
Tragelaphns, ex altera parte hircus 
est, ex altera cervus. Itaque for- 
tasse ita legeudum est potius, Partim 
qiUB Constant ex harum facta figuris, 
alioqui secundum genus simulacro- 
rum continebit et simulacra rerum 
quse sunt, et simulacra rerum quae 
non sunt. Lamb, Et qua confiuni. 
Sic Teteres quidam, recte. Unde 
postea factum: conficiuHt, et contis- 
tunt. Ita enim etiam in qnibusdam 
libris est. Gifan. 

744 Natura animalia] Sic restitni 
ex cod. Bertiniano, in quo memini 
scriptum esse animaU, nam animai 
quod est in libris ?ulg. ferri non po- 
test. Lamb, Animantis. Ita vet. nos- 
tri. In aliis : animantunu Vulgati : 
animai; male. Gifan, 

745 Convenit imago] Sic habent 
nostri omnes lib. vet. ncque hic, urea 



qnidem sententia, quicqnam rantad^ 
dum : quamquam nonnnlti legi vo- 
lunt concwrit, Lamb. Coneurrii taia- 
go. Hoc rectius ex vet. libris, quam 
in aliis : convenii. Quidam veteret : 
acreacit, Oifao. 

746 Uarreutt fueUé] Sic habent 
tres libri manuscr. quibuscum con- 
sentiunt omnes typis excnsi, quos 
quidem viderim : duo reliqni ma- 
nuscr. Acereaeit factìe^ 9fc, qnos non 
seqnor. Puto enim scriptum esse 
a librario oeretetl, sine aspirationii 
nota, deinde postea ab alio librario 
factum accresciti ex aereacU, Si quia 
tamen accre$cit probabit, non pugna* 
ho. Lamb. 

75S Hoc fieri (ut memoro) faeiUi] 
Probat, animi rationem et cogitatio« 
nem imaginum accnrsu commoverì, 
a similitudine videndi. hoc ita fieri 
(inquit) nt dico, ex hoc inteltigere 
possis, quatinus, id est, quoniam, seu 
quia, hoc, quod mente videmns, simi- 
le est oculis, i. e. cimile est atqne 
illnd quod oculis cernimns. Sic an- 
tem restituì jam ab initio, cnm in 
omnibus libris vulgatis impressum, 
neque aliter scriptum esset in ple- 
risque veteribus, quatinus [hoc ùmile 
est UU, quam emendationeni Thraso- 
nes secuti sunt, dissimulantes, et ta- 
citi, more suo, quasi in libris vulgatis 
repertam. Lamb, Id totum de quo 
jam quBpritur per simulachra effici 
demonstrat vss. 8. Res enim illa v. 
gr. leo, quem cogitamus, prorsus 
similis est leoni isti quem oculis usur- 
pamus : at dum visus per simula- 
chra fìat, per simulachra itidem, qnse 
par visui est, imaginatio. Creeeh. 

755 Atque oculis simili] I. e. et ne- 
cesse est nos cernere mente atqne 
animo similiter oculis, id est, simili* 
ter ut oculis videmus. Lamb. Oculis 
simili. Ita in veteribus ; recte. Vulg. 
sitnilis. Oifan. 

75C Forte leones] Adjecit adverbi- 
um * forte,* quia leones posoit potius, 
quam aliud animai, quasi ita dicat : 



T. LUCRKTli CARI DE EBRUM NAT. LIB. IV. 1409 



Finge, me aliqiio caso leones videro, ewii, ^iimi Redatta vUtii Jam mon, H 
Ho6 Igitnr leonety qooi forte video, ferra patita uf] Conveniant licet ba- 



Don Riti per linnlacra a leouibus in 
aeìem oculoram meoram afflnentia 
cernere qneo. At cogitatio ita fit, 
Dt vÌAus. Ergo leones cogitare non 
posanm sine imaginibos ieoonm ad 
aDinom meom accarrentibus. Non 
celabo lectorem, legi in cod. ma- 
■user. Me forte Uàtmm, mendose opi* 
Bor. iMmb, Ltmmm in vet. lib. Gtf, 
7S9 Per mmmlaera ieomun etBt€rà\ 
Copnlationem * et/ qas erat post vo« 



rioli, harnspicea, et qaidqnid nbiqae 
divinatricole artis est; nibil certi, 
nil boni bine elicient Qnid enim est, 
' Mors vitse reddita V sed nihii ar- 
geo: advocandi tempus dabitur. Quid 
tandem? mossant: nibil enim est qnod 
respondeant. Lege itaqne, nam is- 
tnd mort glossema est, lege, inquan, 
fidenter, Reddita eiiat jam potffs, et 
terra patita est, 'Pansa vit»' mors est ; 
Ita in S. 04S. ' Frigida quem semel 



cen * leonnm,' snstnli, secutos aucto- est vltai pausa secata.' Et antea in 



ritatem codicis Berfiniani. toUendam 
totem esse etiam ratio pcrvincit. 
Nam beo sentit Lncretius : Qnoniam 
docQÌ, me leooes et alias res cernere 
per leonnm et aliarum rernm simn- 
laeia, qnss ocalos lacessunt: positiim 
aatem et concessnm est, cogitationem 
simili ratiooe atqne visom fieri : se- 
qattiir, mentem similiter per alia si- 
mnlaera magia tennia moveri, et me 
leones cogitare per ea simalacra qaae 
aens ita cernit, ut oeuli ea qnss sunt 
aajora cemont. lAmb, 

761 Nee mfioM alta ^Moai somniM] 
De aomno cognoscemns boc eodem 
libro, non moltis post versibas. Lamb. 
fiaro Tigilantes, at sopitos mortao- 
ram imagines lacessnnt, nempe quo* 
oiam vaa. 11. Iroagines qnaqnaversum 



end. lib. 872. ' Inter enim jecta est 
vitai pausa.' Bene aotem paaea oitm 
reddita ; mortni enim eadem frnontor 
quiete, qua fniuntur qui nnnqaam 
nati sunt. Sic enim locus bic inteliigi 
possit. Faber» I. e. Cui mors cum 
vita commutata est. Lambinus, Red' 
dita otta. Salroasius a Reddire: apod 
Plaotnm Gas. 1. l. 41. Men. 6. 7. 60. 
* Reddibo ' legitur. Faber denique 
Reddita titaijam paum, * Pausa vitae,' 
mors : ita svpe Lucretius. Creedt, 
Nibil, ut puto, peccavimus, ex fide 
Mss. Lucretio antiquitatis genium 
restituentes. Hav, 

762 Mene animi] Ita saspe baec duo 
coojuoguntur, ut 6. 150. * animi via 
mente videtur.' et 6. 1181. * Pertur» 
bataanimimensin niasrore metuque.' 
obemntes sic in dormientem incnr- et snp. 8. 616. * Denique cur animi 



rant, nt in animum ejns penetrantea 
ipsom perveilanc, et eamm rerum 
quamm imagines sunt imaginationem 
creent. Istos vero jam dio mortnos 
coram adesse falso credimo8,quoniara 



numquara mens consiliumque Oigni* 
tur io capite V sic et Plantos Cistell. 
2. 1. 5. * noUam mentem animi ba* 
beo : Ubi sum, ibi non sum ; ubi non 
sum, ibi est animus.' Sed da boc ge- 



seosos, qnibns solis veram a falso dis- nere plora ad illiim locum Hor. Epist. 
tinguimos, sopiti officiom sunm fa- ad Villic. 1. 14. 8. * tamen istuc mens, 
cere non posaont ; torpet etiam me« animusque Fert.' Lamb, 
moria, et lUom qui videtor adesse co« 766 Reddita wtai] Mors vitse red- 
ram, uMrtaom fàiase non amplins me« dita, boc est (nt opinor) mors cum 
minimns. Oeecft. vita commutata. Lamb, 

Nee raOeme atia^ eum eemuu mern- Terra patita ett] Quem terra pò- 

bra fr^dàty Mene animi vigHat, miti tita eat, i. e. quem terra hnmatum te- 

^maé eimtdacra ìaceaemii Hae eadem net. De boc verbo, et id cnm acca* 

aMfros oniaias, fucr, qaom frigHamìu: sandi caso inierdum jungi, supra no- 

I7if ae aiea, eerte al Meamm' eemere tatnm, S. 1060. ' quorum onus Home- 

Detpk. et Var, Ctae. Lucret, 4 U 



1410 



NOTiE YARIORUM IN 



ras Sceptra potitns/ Sce, Lamb, 

766 Quod ornnei Corporii affidi] 
Quidam libri scrìpti habent offecti^ 
alii effetif alii affeeti : nonno] li typis 
ezcnsi, effecH, ego offecti non impro* 
bo : qood interpretor obstnicti, et 
iomno, qoasi obice qnodam, impediti» 
snp. 2. 164. 'extra Officinntur, nti 
cogantur tardios ire.' ne qffecii qni* 
dem est rejiciendnm ; de qao snp. 2. 
1160. 'Usqae adeo firacta est aetas, 
affectaqiie tellas/ Lamb, Offeeti ten» 
$us. Ita quidam veteres ; rectissime. 
In aliis : a4fectù Valg. effeeii, Oifan. 

769 Praterea memmisse jacet] Me- 
wùnissef i. e. memoria, seo vis et po- 
testas animi, qna res praeterìtas me* 
ninimns, rh fi§fja>ri<r0aL Sic loqnitor 
Enn. p. 84. ' Aat occasas ubi, tem- 
pnsve andere repressit.' ' andere,' i. 
e. andaciam, t^ roKft^, Plaat. Bac- 
chid. 1. 1.60. 'hic Toreri perdidit.' 
rh tMùrOcUf i. e. 'rìjif atÒA, seo ' pndo- 
rem.' Idem Lacret. sapr. eod. lib. 
vs. 09. ' Esse in imaginibus missis 
consistere eornm.' ' esse/ i. e. rò thau 
et eodem libro infra vs. 8S4. * Nec 
fait ante videro ocnlornm lomina na- 
ta.' ' videro/ i. e. rh òpfv, et M. Tul- 
lins lib. 2. de Fin. < Id primum vide- 
amos, beate vivere vestram quale si.t' 
meminUu autem legendom esse, non 
(ut est in quibnsdam vulgatis) mem 
ipiaj testantur qninque libri mannscr. 
Lamb. Ita veteres quidam ; recto. 
In qnibusdam vet. meni ipta; quod 
ex glossa irrepsit. Sup. 3. 1053. Vide 
et inf. a vs. 930. et seqq. G^an, 
Th * meminisse/ memoria. Faber. 

770 DisMentifì Quid si dÌMcernii? 
Creech. 

Morii» lethique potitumi] Qui dor^ 
mit (inquit) quia vis memorisB sopita 
est, non dissentit, neqne negat, eum 
esse mortnum, qnem sibi vivum cer- 
nere vìdetnr. ' Potìtum' autem 'mor* 
tts ' dixit prò eo quod est in potestà* 
tem mortis redactum. sic Plautus 
* potitns hostinm,' Captiv. * Nam post* 
quam meos rex est potitus hostiam/ 



Sic* i. e. in hostiuro poteatatem per* 
venit. Itemque alibi non semel. Sic 
et Julianns Jorisconsultoa Digestb, 
titulo * de captivis et postlim. rever- 
sis.' cap. 22. 'Apparet ergo eadem 
omnia pertinere ad hseredem ejna, 
qufe ipso, qui bostinm potitns est, 
babitums esset, si postliminio rever- 
tisset' Et Tripbonius eod. tit. cap. 
12. * Cetera qne in jnre sunt, poste»- 
quam poittliminìo rediit, prò eo ha- 
bentnr, ac si nnmqnam hostium poti* 
tus esset' Et Ulpian. titulo, * ex qni- 
bus caus. majores:' * Ego autem etiam 
nomine ejus qui hostium potitns est, 
si curator, ut plernmqoe, fuerit bonis 
constitutus, anxilium competere ex* 
istimo.' Idem titulo, ' de testamento 
milit.' cap. 10. * Facere testamentaai 
miles hostium potitus, nec jnre mili- 
tari potest.' Lamb, 

Letta potiium] Ita s%pe Plant. in' 
Capt. ' Potitus hostium ' prò, in po- 
testatem hostium redactus. Faker» 

772 Quod superisi] Docet non esse 
minim imagines moveri, et saltare, 
et similia facere: ant certe facere vi* 
deri. Quod svperest, i. e. quod reli- 
quum est. Lamb. Sed haec simola* 
chra, quse per somnum apparent, hnc 
et illuc discurrunt, vagantur, saltant. 
Quoniani vss. 6. dum aliqoamdla 
in eadem cogitatione perseveramns^ 
non eadem consistente imagi ne nos 
ntimur, sed pluribus continuo fluxa 
sibi succedentibns, qnae si eodem sita 
maneant, res immota videbitur, si 
variato, tum res necessario videbitor 
mota. Creech, 

773 /fi numerum] Apte, composite, 
numerose, sic 2. 636. ' Armati in nn- 
merum pulsarent eribus aera.' Virg. 
Georg. 4. 174. de Cyclop. < Illi Inter 
sese magna vi brachia toUnnt In no* 
mernm, versantque tenaci forcipe 
ferrum.' cujus contrarlum est < extra 
numerum.' Idem Lucret. 6. 1400» 
' Atque extra numerum procedere 
membra moventeis Doriter, et doro 
terram pedo pellere matrem/ Hor« 



T. LUCRBTil CARI DE RRRUM NAT. LIB. IV. 1411 

fip. ad- LoU. 1. 18. 69. ' Qaamvit dìI non sno loco locatns est, sic censeo 

estr» Domeniiii fedsse modumque bnnc locnm esse le^f ndum : Scilieet 

Coras.' Ad quem locnm plora a no- id fitti celeri rativne putandum est, 

bis anootata soot Lamb. MuUaque t» Aif reim$ quaruniuTy tfc. 

T76 EnàoHatu] Sic reposni, cam ted non celabo lectorem, scrip- 
legatar in librìs omnibus, Inde etatu^ tum esse in quibusdam vnlg. cod. 
piane mendose : legendum enim £fi- qtutrendum. Lamb. Tttnta e$t mobU 
do. Quamquam fateor me olim re- litas, et rerum copia tantOy Tantaque 
poauiflse IndUf qnod item reperitur sensihiU quovis est tempore in «110 ; Co- 
in omnibns fere libris prò endo ; sed pia particviarum ut possit suppeditare* 
malo Endo, idqne rectnm poto : qnod Tres bos versus indncit Lambinns. 
valet in. Sententia autem est bec : Ego non ausim ob librorum consen- 
¥idetar (inquit) imago in somnia som, etsi eos vix intelligam. Sic et 
membra movere et gesticulari in nu- conjectnra ductns interpunsi. Gìfan. 
memm, quia postea quam prima ima- Tanta est. Infra, sed suo loco, legitur 
go periit, aecnndaque continuo in btc versus. Nnm. 800. At illi alil 
alio stata, quam erat prima, nata est : duo, Tantaque sensibiUf et, Capta, 4^* 
videtnr baee prima statuni gestumque delendi. Faber, 
mutasse, qnod longe aliter est : nam 777 Scilieet id fieri, fyc.'} Hnìc ver- 
imago imagini succedit, et uno eo- sui Codd. snbjungnnt : Tknta est mo- 
demque tempore aliae atqne alias bititaSf et rerum copia tanta, Tantaquo 
imagioes creantur : qnemadmodnra sensibili quovis est tempore in uno. Co» 
non est unum lumen, qnod a corpore pia particularum, ut potsU suppeditare, 
hmÙDOSo, quale est corpus solÌ8,fluit: Rejiciunt interpretes, nec repugno, 
sed aliod atqne aliud, quod per sue- quamvis sententia probabilis, et buie 
cessionem qoandam non interro p- loco consentanea elici ex iis possit. 
tam continuatnr ac perpetnatur. qua Creech, 

de re snpra. Lamb, Endo statu. Hoc 778 Multaque in bis rebus quteruntur] 

maini, qnam qnod in libris : Inde, Qu€trendum ; quidam volg. G\f, Sen 

Sic et inf. 6. 889. G\fan, quarendum, Usque ad vs. 820. dif- 

Tania est mobilitasi 'Ewt^^fia, ut ^cultates quasdani proponit, et ex« 

Bop. lib. 1. ' Tantum relligio potuit plicat. Primam vss. 9. complectitnr, 

snadere malorum.' Sed bic versus Cum per simulacbra mens percipiat, 

bine aaferendus est, ut alieno loco nude de re, quacunque libet, cogita* 

poaltos. Nam infra suo loco poni- mus f Voluntatem enim nostram ob- 

tar, ibique duntaxat legendns. Lamb, servare et ad nntum accurrere ima* 

Tantaque sensibili, ^c] Ncque bic gines, id qnidem ridicnlom videtnr. 

Tersns, neqne qui deinceps sequitur, Deinde vss. 6. Cam simulacbra apte^ 

Locretianns est. nam primnm non numerose» et decere saltare videan- 

est eomm pura, immo ne Latina qui- tnr, an ea credemns bos motus didi- 

dem oratìo : deinde sententia ex eli cisse ? Ista profecto esset digna phi- 

Bulla probabilis, aut buie loco con* losopho cogitatio.' Respondet Lucre- 

sentanea elici potest. Lamb. tius vss. 21. Pra^sto adesse omne 

Capta parftcìdarum, ut possit suppe» genus simulacbra, sed cum tennissi- 

djiorr] Snppeditare, i. e. suppetcre, ma siot, animnm percipere non posse 

kwafneuf, Verum (ut dìxi) non puto nisi se contendat, nam negligenteo» 

bone versnm esse poetae, sed spuri- animum leque ac negligentem ocu- 

om« Itaqne sublatis dnobus bis ver- Inm fugiunt tenuia. Deinde in sin- 

sib. ut apuriis, sublato et ilio, qui bos gulis iis, quse nos putamus, temporis 

proxime antecedit, quia frustra et momentis multa soni moraenta, it» 



1412 



NOTi£ VARIORUM IN 



nt plurima simoladira, quas tuot 
maxime mobilia, quolibet momento 
temporis accarrant, et inter illa ima- 
go istiiis rei de qua cogitare placiiit. 
Haec qiiidem mihi videtur hnjos loci 
•en lentia. Creech, 

Multa quitrendum] Pro multa qus- 
renda, est aparemphaton, h. e. inde- 
finitnm verbum neqne nnmeris ser* 
Yiens neqne casibna : qua figura lo- 
quendi Plaut. utitur in Ampliitryone, 
Prol. vs. SS. ' Justam rem et faci- 
lem esse oratnm a vobis volo/ In co- 
dice Ciceronis in Verrem lib. 7. spec- 
tate fidei sic legitur: * Hanc sibi 
rem sperant presidio futunim.' Plaa- 
tus idem in Casina S. 6. 61. * Altero 
te occisurum ait : altero villicnm.* 
cnm de aociila loqneretnr* Varrò 
libro primo de K. R. ' In confragoso 
enim ac difficili valentiora parandum/ 
Lncilins ad Penelopam conversua ait : 
' Nnpturnm te nupta negas quae vi- 
vere Ulyzem Speras/ Lege Prisci- 
anum lib. 9. Pota, 

779 Clarandum est"] Clarare opor- 
tet, 8i}A«T^v. sic sup. 1. 112. ' /Etèr- 
na» quoniam pcenas in morte timen- 
dum.' Lamb, 

Exponere] Sen ixpandere legas^ per- 
inde est. Creech, 

780 Quariiur in prtmù, quarty qvod 
quoique libido Venerity extemplo meni 
cogitetJi ^^c ^* '^^^^' oratione prò Mi- 
lone : * Fingite animis. Liberae enim 
suut cogitationes nostrae : et quas vo- 
lunt, sic iutnentnr, ut ea cernimos 
quae videmns. Fingite igitur cogi- 
tatione imaginem hujns conditìonis 
mea?.' Idem lib. 1. de N.Deor. * Cbry- 
sippnsy qni Stoicorum somniorum va- 
ferrimns habetnr ihterpres, magnam 
turbam congregai ignotornm Deo- 
rum, atqiie ita ignotornm, nt eos ne 
conjectura qnidem informare possi- 
mns, cum mena nostra quidvis videa- 
tur cogitatione posse depingere. 
Ha?c quaestio, qnare qnod cuiqne li- 
buerit, id cogitet, cum cogitatio si- 
raulacria excitetur, pendei ex supe- 



riore, quamobrem slmnlacra moveri 
videantur. Itaqne utrique qnaeslioni 
eadem opera respondet : sed Peripa- 
teticorum alque Academicomm ve- 
ternm more, qui ad propositam quae- 
stionem et ad interrogatnm plnribns 
modis, quasi dubitantes, et sibi diffi- 
dentes, respondebant : et tamen pos- 
tremo loco, qnara senlentiam et ra- 
tionem magia probabant, ponebant.' 
Sic igitur Liicretius boc loco. Qns- 
ritur (inquit) quare, qnod cuiqne li« 
biierit, idipsom continuo roens ejna 
cogitet. An quia simulacra nostra 
arbitrato ad noa accurrnnt, nobisqaf 
obtemperaut, cum de re aliqna cogi- 
tare volumua ? an potiua quia in uno 
tempore multa deliteacnnt tempora, 
quas non nisi ratione esae intellignn- 
tur? Atque iccirco fit, nt quovis 
tempore et qnibuavis in locis simula* 
era praeato sint, atque ad nutnm nos- 
trum parata nobis asaiatant P Uanc 
de imaginibua, et de cogitandi per 
imaginum appnlsnm ratione, Epicnri 
sententiam irridet et improbat M. 
Tuli. Epiat. quadam ad Caasium lib. 
15. Epiat. bis verbis : ' Fit enim ne- 
scio quomodo, ut quasi coram adesse 
videare, cum scribo aliquid ad te: 
neque id jcar* cf8o»Afl»r ^cvraoie», ut di- 
cunt Ini amici novi : qui putant etiam 
SfovoTTriicàf ipavTcurUa spectris Calia- 
nis excitari. Nam ne te fngiat, Ca* 
tius Insnber Epicureus, qni neper 
est mortuua, qnsp ille Oargettios, 
etiam ante Democritns, ci^bxXo, hic 
spectra nominai. His autem spec- 
tris etiam si oculi posaenl ferìri,quod, 
cum velimus, ipaa accurrnnt, animus 
qni posali, ego non video : doceas ta 
me oportebit, cum salvns veneris, io 
meane potestate sii spectrum tunm, 
ut, simulatque mihi collibitom sii de 
te cogitare, illud accurrat: neque 
solum de te, qui mihi hsres in me- 
dnllis, sed ai inanlam Britanniam ci- 
pero cogitare, ejos cfSMXov mihi ad- 
volet ad pecfna.' Idem lib. 1. de N. 
Deor. * Quid qued simul ac mihi col- 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1413 

libitnni est, prvsto est imago i quid 789 Quid porro, in numerum] Vide» 

qaod etiam ad dormientem veniunt tur reverti ad priorem qnsHtionein, 

invocats? Tota rei, Vellei, nngato- qnamobrein tlmulacra in numeruoi 

ria est.' EU>dem pertinent illa ejns- moveri videantnr : eamqae una ope- 

dem Hb. 2. de Divin. ' Imitar nie ima- ra dissolvere. lAnuk. 

go Mari! in campam Atinatem perse- 791 Mittunt] Imroittnnt : brachio 

qnebator. Nnlla nempe specics co* bracbimn insertantes : quod et hodie 

gitari potest, nisi appulsn imaginnm. audio observari : miiltinodes ebore- 

Qnid ergo ? istv iniagines ita nobis aram ambages : de qaibas Apuleias 

dicto aodieutes sont, nt, simalatque in decimo : quidam bue vergere con- 

velimns, accarrant? etiamne earom tendunt: idqae nec minns Ovidia- 

rerum qns nullsB sunt ?' Lamb, nnro : * Si nioUia brachia, salta.' Pìum, 

782 Anne] Dicemusne hanc esse 792 Et repetuné oculi», ice.'] Pnto 

f ansam quia quando aliquid deside- hunc esse verborum ordinem : Et re- 

ramos statim occnrrit imago, qiias petnnt gestnm pede ocnlis conveni- 

ad id BON inritet ? * Anne ' et ' an ' in- enti, irott roft Ò^BaXfaots àpfi6{om* vel 

discriminatim dicimus. Catullns: ìegendmUf Et repehmt manilms getium 

'Est ne novis nnptis odio Venns? pede convenienti, Lamb. Repetnnt ocu' 

an ne parentum Prustranttir falsis Ut. Abeat vox ocii/ts, etsnccedat oZ/ts;, 

gaodia lachrymulis?* Tranqniilos in bracbiis vii. meliori jure. Creech, 

Aagnsto : ' Anne referl ubi et in 79S SeiUeet arte madent] Sic ha- 

qnaro arrigasf Pine, ben t libri manuscr. Scilieet ariema* 

76S OeenrrU imago] Sicqnidemha- dentftfc» tnqnam, quod ego oliro qni- 

beot lil>ri omnes, et mannscr. et ty- dem lectori iodicaram : neque satis 

pis excnsi, qnibiis nsns sum : sed vi- probaram, tantnmqne lectoris judirio 

detnr potius legendiini tuseurrit, nt rem totam permiseram : nnnc aiitem, 

declarant ea qn« panilo ante ex rejecta vulgata lectione, Sciiicet arto 

Marco Tnllio protulimns, ibi : ' Cnm udente i^c* qusB est sapposita, anti* 

▼elinns, ipsa accurmnt,' Sce, et ibi, quam amplector. Lamb, Arie ma- 

* Ejos étòoàkotf mibi ad pectus advo- demt. Sic lego ex vet. libris. Marni* 

lei,' &c. nisi dicamus, oeeurrii posi- los fecit : vakni, contra libros vet. 

tum esse prò accurrit, antique, quod Et ita vulgati. Vide Indicem : * Ma* 

alias notavimns. Lege Festiim in prsc- ' dere arte.' Gifan» Arte instructa 

posttione ' Ob.' Lamb, Oceurrit ima- sunt ; mctaphora a re infectoria 

go. Ita omnes libri ; i. e. accurrit. (quamquam et cibi percocti ' madera ' 

Nam verbo accnrrendi utitnr sic Cic. dicantur Pianto et aliis) : eadem rati- 

2. de Divin. et lib. 15. Epist. ad one * Lana bibere succum ' dicitnr 

Cass. Gifan. Horat. et Virg. Ita et Tertollianns 

784 Si terram cordi ett] Lege si ter* de fratetnitate Christianorum ; * Qui 

ra eet cordi, si eapessere volumns iter unum ' (i. e. enndem) 'spiri tum bi* 

terrenum an marìtironm, nunc nobis berunt sanctitatis ;' et in lib.de pudi- 

Qlarum rempi occnrrit imago: qusB citia, ' Ebibere notitiam Apostoli.' 

DOS ad id lacessat et provocet. Ptat. Eadem metaphora a re infectoria 

786 Omnia eub verbone creat] Om- Fiatoni placuit in politicis pag. 57. 

siane simulacra sub verbo gignit na- Edit. Lsemariane. Sed nrgent ope* 

tura ? Vel ex hoc loco perspicnum rae, et indicasse satis est Faber. Arte 

est, nbicunqiie legitnr in codicibns, madent. Ita Codd. et recte : alii ta- 

sive manuscriptis sive impressis, ti* men valent. Creecb. Arte wuuient. In 

mmiacra genmtwr, legendum genuntur^ integris librorum monnmentis conser* 

t e. gignnntur. La»6. vatnm reperìmoa, non ut in degeae* 



1414 



MOT^e VARIORUM IM 



ribus editionibns : arie valeni. Ut 
enim ' arte imbuì ' dicimns, nie et 
* arte madere ' bonesta eademqne 
traDslatione Romanos veteres dixisse 
defendimus. Torneb. Adv. 13. 20. 
Preig. 

705 An magis i/iw/] I. e. an potiua 
ìHiid erit verum, qaia in nno tempore 
mnlta tnclasa snnt tempora : qnibus 
tÌDgnlis temporibas aingnlae nobis 
paratae prapsto snnt imagines ? Lamb. 
Tempore in uno] In fet. qnibns- 
dam : Uh, Gif. 

700 Cum sentimuSf ^c.} Hune ver* 
SU1D delendam piito, nt spnrinm. 
Nam et corrnmpit sententiam hujus 
loci, et nollam ipse probabilem sen- 
tentiam continet, nisi qui» dieat hoc 
modo retineri et interpretari posse : 
An magis illnd erit verum, tam cum 
ìd sentimus ; i. e. cum videntur no- 
bis imagines in nnmernm brachia 
jaetare, et saltare, in uno tempore, 
multa inclusa latere tempora, ut curo 
Tox una uno tempore missa, plnra 
tempora metitnr? Omnino in hoc 
loco, atqne in boc yersu, mihi aqua 
hteret. Adde qnod in quatuof lib. 
roannscr. ita enm scriptum reperi, 
CanMentimitt, id fsl, eum vox emiititur 
una: cnjus scriptarae qua? sententia 
aut que ratio sit, non satis dispicio. 
Putavi aliqoando sic legendum, Cum 
teiilimiw item^ ut, cum tox emittiiur 
una: vel sic, Cum eentimue idem^ ut 
€UM vox emittitur una. sed quorsnm 
hsec, cum mihi delendns esse videa* 
tur? lamb, Comentimui, id est, ita, 
fere vet. libri. In aliis : Cum eenti- 
Mas, id ut, Oifan. Versus spnrius, 
cnjns sententia stare non potest. 
Faber, Cum eentimui id, è^c. Ali! 
CoiMfiif timw, id ett, cum vox emittitur 
una: ejicinnt interpretes meliores, 
nec ego revoco. Creeeh, 

700 Lode in queieque parata] Sic 
habent quatuor libri manuscripti, Va- 
tic. Scipionis, Faerni, Bertinianus : 
et ita legendnm est. Cum bis con- 
grnunt Illa M. Tullii lib. 1. de N. D. 



quem paullo ante protuli : * Finenti- 
um freqnenter transitio fit visionam, 
ut e muìtis una videatnr/ Lamb. 

800 Tanta eet mobUitaty et concm] 
Hoc loco duntaxat et scribi, et legi 
debet hic versus. Jam dnos versus^ 
qui deinceps in omnibus libris legun* 
tur, snstuli, ut alieno loco inculcatos, 
et frustra repetitos, et minine ad 
hunc locnm quadranteis: legnntor 
enim supra suo loco post versum, 
' Nam fit ut in somnis facere hoc vi» 
deatnr imago/ apte enim seqnitvr, 
' Quippe ubi prima perit,' &c. 'pri- 
ma' antem imago scilicet. At bie 
non licet ita dicere, quia non antece^ 
dit noroen ' imago/ sed vox * siranl» 
era,' qnsB est numeri mnltitudinis. 
Lamb. Tanta e$t, Duos illos versus : 
' Hoc, ubi prima perit/ ut alieno lo- 
co inculcatos, cum Larobino circuro- 
scripsinins. Gi/an. 

Et quia ienuia sunf] Qoaerere ali- 
qnis poterat: Sed si mens cogitare 
non potest, nisi per occursum sen 
accnrsnm simulacrornm, et, si, qnod 
cuique libnerit, id cujusque mens fa- 
cile cogitare potest» quia qnovts tem- 
pore et qnovis in loco parata suot et 
prssto sunt simulacra: qui iit, ut, 
cum infinita et omnis generis simula- 
cra ei presto sint, non eque videat 
eodem tempore ea qoe non volt, at- 
que ea que vnlt ? Respondet Locre- 
tins, ea simulacra, quibus mens mo- 
vetnr, et que videt, esse teouìssioiay 
et longe tenniora scilicet, quam quia 
ocnlis cernimns. Qnapropter ani- 
mus non, nisi se contendit acute, 
ea cernere potest. ea igitur, qus 
accurate et contente cerni t, cernlt 
acute, que vero leviter, et putita 
dicam) aliud agens cernit, ea dila- 
bnntnr et pereunt. Idque ex simili- 
tudine oculoruro intelligere licet, qui 
cum rem aliquam cernere ccepemnt 
(quod sine simulacris facere non 
possunt) eam rem acute cernere non 
possunt, nisi simulacra illa contenta 
acie cernant. Lamb. 



r. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1416 



NM m eoniendiiy aaUt Cernere] 
titvi, reclamaDtibas omnibna 
Bty admonitas ab eo loco qai 
. septimo abbine ▼erga: in 
loquìtar, ' conteDdere se at- 
mn.' * Contendere' aatem bis 
radi wìm habet, at ciim dici- 
rMitendere nenroa,' ' conten- 
iem ocalomm/ < contendere 
Idem Lncret. inf. eod. lib. 
St qaaai de palma aumroas 
tere vireia/ Idem 1. 67. ' Fri- 
mina homo mortaleis tendere 
Eat oculos aasns.' ad qoem 
linra. Lamb. Nisi qua con» 
Ila lib. omnea. Lambinna ta- 
pt: ff, rectias fortaase: nt 
eoo tendere ae atqae parare/ 
B vetos scriptora non eat ma- 
OS : ' Praeterqoani queia est 
deditos.' G^im. 
Hnmia qua npii praterea] L e. 
timnlacra, quaB sunt prapter 
quae cernenda animns tese 
it et parat, perennt lamb, 
fiat iie 8e$e ipte pararti] I. e. 
e contenditi nt ea cernere 
nnpe diim rerum consecatio- 
eiriem considerat Laanb. 
MC pnrat eeu porro] Porro 
ipse animns sese coroponit 
t ad cernendum, speratqae 
▼ideat id qnod quamqiie rem 
taf, i. e. qnod coiqne rei eat 
ma. Lcanh, 

'emme tides] Hoc oatendit a 
Lamb. 

te nne eo] I. e. nisi ae conten- 
«rent ad cemendnro. Etiam 
Itici docent, primam, ad- 
illoa fieri per lineaa a panc- 
i adspectabilium ad perpen- 
lo ocnlom, sea in visam ìd- 
I et hi adapectns distincti 
tnr : alioa per lineas, qnae a 
spectabilibns non cadnnt in 
perpendicalam ; et hi indis- 
mioantar : deinde omnem 
n fieri vel inspectione sim- 
sabita oeoU adjectione ad 



rem aliqnam ; ve! contai tiene accu- 
rata et intenta. Ut igitnr rem all« 
qnam acnte cemam, et piane ac per* 
fecte inapicieodo cognoacam, dao 
concorrere oportet: nnom, nt ret 
quae cemitur, ocnlo ait ad perpeadi* 
cnlnm opposita, linewqne a re qnai 
cernitor, in ocnlnm ad perpendica- 
lum incidentea, pyraroidem efilcianf, 
cujus vertez ait in ponete medio oen<- 
\ìf basia fero in extremitate tea 
somma caesura rei qua» cemitur : al- 
terum, ut rei contuitio sit diligens et 
accurata, et tam diuturna, qoantnai 
satis sit. lamb. 

800 Et tomai in rebmè] Ucet (in* 
quit) intelligere, etiam in rebos 
apertis ac manifeatla, nisi animnm 
attendaa dum eaa cemis, et ai alind 
agaa, ani ai peregrinetnr animaa, 
proinde esae, quasi e« ipsae rea ornai 
tempore aba te fuerint remotiaaimai, 
tibiqne obacuriaaime. sic M. Tuli, 
lib. 1. Tuacul. ' Itaqne aaepe ant cogi* 
tatione ant aliqua fi morbi impediti, 
apertis atqne integria oculia et eu- 
ri bua, nec fidcmua nec audimua.' 
Lamb. 

811 SoÈùim fiterhiif ìonfeqm rem^* 
ta] Sic legendum vel inf itia omni* 
bus codicibua, in quibna legitnr, m- 
moium fneriif longeqne remoiwm: et, 
nt ita legatur, aententia ipaa flagitat. 
Lamb, Semoium fuerU^ Umgaqne re* 
molwm. Lambinna : iemoUe /niritUf 
longeque remata. Ego non auaim con* 
tra omnea libroa, imo nolim. Gitoli. 

81S Prater qnam quibu$ e$t in tu 
bui] Secutna aum cod. Parlaient. 
Venetoa antiq. Fior, etiam Bertin. 
et Memm. Manuacrìptoa. hoc tamen 
interest inter Venetoa et Florent. 
quod in Florent. legitnr, fneie e$t in 
rebntf et ita in Bertiniano : in Vene* 
tis, qmbm eit in rdmM^ et ita in Paria. 
Jam hoc loqnendi genns, ' deditna ia 
rebus,' ' deditns 4n studio/ usitatnm 
fuit antiquis. CatuU. in nnptias Ja* 
lin et Manlii : * Non luna lev ia la 
alala Deditui vir adultera/ Iter^m 



1416 



NOTiE VARIORUM IN 



Lncret. siip. 8. G48. ' Et simul in 
pugnae stadio qood dedita mena ett/ 
Cato : ' PoeticBB arti hooos non erat. 
ni quia in ea re atadebat, ant sese ad 
convif ia applicabat^ grasaator voca^ 
batur/ Jjamb, Praiefy quam quibuM 
€$t. Ita in vet. noatris, et aliia. In 
qaibuadam : quÒM. Oifan. 

815 Ae no9 in firaudem imdmrmui] 
Eleganter et Yenuste dictnm 'induere 
ae in fraadem.' Sic M. Tuli. Verr. de 
jnre dicnndo : ' Hic videte in quot 
laqneoa ae indnerit.' Idem in Lacul- 
lo : ' Philo autem dum nova quaedam 
commovet, qnod ea aaatinere vix 
poteraty quae centra Academicomm 
pertinaciam dicebantar : et aperte 
mentitor, ut eat reprenaua a patre 
CatnlOy et, ut docait Antiochaa, in 
idipaam ae indnit, qnod timebat.' 
Idem de Divin. lib. 2. * Cnr voa in- 
duitia in eaa captionea, qnaa nnm- 
quam explicetia?* Plant. Caaina 1. 
25. ' Mea prapda eat illa : proin tu te 
in laquenm ne indnaa.' Ltunb. 

Fruitramuf et tpat] Cam in codici- 

bna qnibnadam manuacrìptia reperia- 

sem acriptum, fnutraminipnif idqae 

Cam iitara : in aliia, fnutramiur id 

t^Mt, et ita in Pariaiena. et Venetia 

antiq. ego fruaimimr et ipat repoaoi : 

qn» acriptura perapicne vera eat. 

Jam vero etiam Ariat. lib. de inaom* 

niia acribit, nos facile decipi ac falli 

circa aenana, maxime cum perturbati 

aliqno animi mota aamna ; ut aman« 

tea videntor ex parva aimilitndine 

eam, quam amant, cernere ; timidi 

et ignavi hoatinm conipectum aibi 

fingunt, &c. cujua rei exstat exem- 

plomapud Ciea. lib. 1. de Bell. Gali. 

ubi narrat, ^Conaidiom quendam, 

alioqui rei militarla peritiaaimum, 

cum exploratum, quid hoatea age- 

rent, miaana eaaet, metn perterritam, 

quod non vidiaaet, prò viau aibi re- 

nuntiaaae.' Lamh» Fnuhwmir id ipsi. 

Sic fere omnea libri vet. In quibua- 

dara vnlg. fruMra nimis, Lambinua 

conjicit: /r«afrajiiiir«t. Oifan. Ver* 



bum ' fraatrari' aimiliter occarrit 4. 
565. et 969. aatia commoda tamen 
Mia. est lectio /nutra aunt'a ifd. 
Hav. 

816 Fit quoque ut òUerdum^ ^pe.] 
Tertia (ai ait alia a praecedentibua) 
difficultaa vsa. 6. continetar : Eadem 
vis. imago modo maa^ modo fceminay 
modo puer, et subito aenex per aom- 
num apparet. Sed iata eo modo quo 
relique explicari poteat: aaltero ia 
explicandia aomniia, quorum maxi- 
màm partem obliti aumua, froatra 
moramur. Creeok, 

820 SoporatqueoblhnaewrmU] Hot 
aignificat: Non mirarour, dum dor* 
roimua, quaB ante fa»mioa nobia viaa 
ait, eam nunc virum esae factam, 
propterea quod tum ' meminiaae Ja- 
cet, languetque sopore,' ut aup. dixit 
▼s.|769. * Sopor atque oblivia carant.' 
I. e. efficiunt, uè hoc roiremur. Tra- 
latio est. sic loqnitur S. 128. * calldi- 
que vaporia Semina curare, in mem* 
bria ut vita moretur.' et 5. 1014. 
* Iguia eoim curavit, ut ahia corpora 
frigna Non ita jam poaaent crnìì anb 
tegmine ferre.' Lamb, 

821 lUud in ki§ rebue vtttaaavdbi- 
uMuter ineeto ; Ejfugere iUerumqmeer- 
rorem prameditemwr] Ita ex vet. li* 
bria acripai. In qnibnadam erat : frm' 
wietitemur, Hioc in aliia: prametU" 
entur, Noatra verìaaima eat acripta* 
ra ; quam veterea interpretantiir, 
imo totua locua postulai. G^am* Jt^ 
lud in hi8 rebus vUium vekementer^ et 
istum Effugere erroremy vitareque fra- 
meditator. Hos duoa veraaa indig* 
nis raodis corruptoa* ego veatigia 
Bcripturae veteria odoratna, et Liiere* 
tii sententiam ipaia cubilibua perae- 
ctttua, non infeliciter, mea quidem 
aententia, reatitui. Sed proponam 
priroum scriptnramm disaimilitadi* 
nea: deinde ejus acriptur8e,qaara prò- 
bavi, sententiam explicabo. Sic igi* 
tur acriptum est in cod. Vatic. lUud 
in hi» rebus vitium vekementer mcaaa 
Effugere errore, multareque prameiuen* 



T. LUCRBTII CARI DE RC^RUM NAT. LIB. IV. 1417 

ttr: ia Tett. et Faern. Efiigere erro* ante pedum originem, passns pro- 
ra» muUaMpu prowuiuaUìir : io Ber* ferre ; ne qne ante manus factas, qnic- 
tio. Effiiggre errorem^ vitareque pra* quam contreetare potuerint bomi- 
wuiuemter : in Memni. Effugere er- Dea; falsam est et ocnios rernendi, 
rore, friUarequM préntHuenter. cod. ty- et pedet anibnlandi, et mamift con- 
pia impreasi, Paria, et Venet. anti- trectandi causa esse factas. Alìter 
qui, Ejfugere enuremy viUareqme png» sentiebant Stoici, ut refert M. Tali. 
■ MrftfcwT. ceterl Tnlgati ita corrnpti lib. S. de Fin. ' Jam roembrornm, i. 
santy Qt pigeat me referre. Sic igi- e. partium corporis, alia videntur 
tur repoooy lUud in ku reìms vitium propter eomm iisnm a natura esse 
vekemgmitTf et iMium Effug^t errorem^ donata, ut manus, cnira, pedes, et ea 
•itoreyne ffwmeditaicr^ tfe» i. e. multo que snnt intns in corpore, quorum 
aate medltator in bis rebns illud vi- utili tas quanta sit, a roedicis dispn- 
tinm, istumque errorem effugere ae tatnr ; alia autcm nullam nb utilità* 
Tltare, ne sciliret facias, neve ex- tero, quasi ad quendam omatum, ut 
ìstimea, ocnios ejus rei gratta esse cauda pavoni, plumn versicolorea 
creatoa» nt cernamus ; suras et pe* colnrobis, viri» mamroip atqne barba.' 
dea, vt ambulemns ; brachia et ma* Hanc auteni Epicuri opìnioncm refel* 
B«s ad ea facienda, qu» ad vìtam litet Lutatius,8ive Lactantiuft, lib. de 
sintutUia, &c. Non eniro membra Opificio Dei, bis verbis: 'Dixitenim 
ant qnicqnam omnino in corporibni neqne ocnios ad videndum esse nato», 
nostria naturo est, ut eo ntamur : sed neque aureis ad audiendnni, neqne 
ex eo qnod natum est, proficiscitnr pedes ad ambnUndum : qnoniam 
nsos. Neqne enìm vidernnt bomines, membra bspc prius nata sunt, quam 
ante qoam ocnios a natura babue- esset usns videndi, et ambulandi : 
roatyiieqae ante orationes habnerunt, sed horum omnia officia ex natis ex- 
aat omoino locuti sunt, qnam lingua stitisse. Vereor ne hnjusmodl por- 
creata est : sed contra et oculi prius tenta et ridicula refutare non minoi 
ereati avot, quam qaicquam cerne- ineptum esse videatnr. Sed libet 
renty et lingua prius nata est^ qnam ineptire, quoniam cum inepto agi- 
loqoi poaaet. Quod si id verum es- mus, ne se ille nimis argutum pntet. 
sei, qnod quidam arbitrantnr, niem- Quid ais, Epicure? Non sunt ad vi- 
bra esse creata, nt eia cemeremns, denduro oculi nati ?' dee. Cum hipc 
aadiremos, fabrlcaremur, ambula- scripsissem, Zoilns, hac mea emenda- 
renna, &e. leqneretnr ex eo, nos tiene iroprobata, sic emendandum 
et prius, qoam ocnios haberemns, censnit, lUitd in his rehm vitium rfike- 
eemere, et sine manibus fingere ant meniet inetto Effugere^ iUorwnque erro- 
pingere, et sine pedibus ambulare rem prameditennir, Ijumina quifadunt^ 
potnisae. Nam qnicquid alicujus rei 4^. non solum contra omnium libro- 
fit gratia, id ea re, cnjus rei causa mm mannscr. anctoritatem, vemm 
comparatnr, posterius est tempore : etiam praeter rationem, et sine ull% 
at lectva dormiendi et quiescendi senfentia. Sed omnino malo mea ab 
canaa factns est; poculum bibendi istis Zoilis improbari, quam compi- 
eaoift coooparatum est ; panna tegen- lari et harpagari. Simeo Bosins, 
di corporis et Titandae plagse gratia homo acerrimi jndicii, cum haec jam 
reperta est. at prius qnam lecti, pò- scrìpsissem, et ita excudi jnssissem, 
cala, parmae essent, et qniescebant, dixit mihi, sibi videri ita posse legi, 
et bibebant, et plagam vitabant ho- HM in hi8 rebus vitium vehementer 
nines. Cum igitur neque ante quam vìh Effkgere, efrorem vitareque prame" 
oenK essent creati, cernere ; neqne tuenter, t^e. * vise effugere ' inquit, 



1418 



NOT^ VARIORUM IN 



i. e. vide ut effngias : ' prtemetnen- 
ter' inquit, i. e. praecaute, irpoirc- 
^vKtryfièms, Lamb, Istmi in kU rebui 
vitiuM vthementeti et istum Effugere 
errwem, vitareque prameditaiory Lm» 
mina ne /acia$y tpe. Tanta in Mas. 
Codd. varìetas est, nti monuit Lam- 
binns, vix nt certi qnidqnam consti* 
tncre possis : «lii e nim habent, ///ud 
SII hi8 rebus vitium rehementer inease, 
^fingere errore, muUareque prametuen- 
tor, AHI autem : Effugere erroresmul- 
taeque prtemetuentur. Quidam etiam : 
mfugere errore^ vUareque prametuen- 
ter. Sed Oifanius rem eU AKpov prò- 
▼exit : sic enim legit : lUud m kit 
rebui vitium rehementer ineeto. Admt- 
rmbilem vero Lattnitatem et dignam 
^nBmodi anribos. Ego autem, si qnid 
in tanta verborum confusione tato 
liccbit tentasse, legam, lUud in his 
rthu vitimm vitare memento, Effugere 
aiorumipte errerem prametuenter, I. e. 
caute, seduto, considerate. Sed hoc 
hariolari est ; taroen advocato judi- 
Gto bariolamnr. Faber in Emend» 

Isiud in his rebus"] Vide Emenda- 
tiones. Ceternm, si qnod in pliy* 
•icis Epicnri maxime improbabile 
est, hoc ipsnm, qnod hic asserit Ln- 
cretius, tale est. Sed quamobrem 
ita judicavit? Videlicet (haec mea 
aententia est, alii fortasse aliam affe- 
rent) si Stoicornm opinionem secntus 
fnisset, videbat sibi necessario ad- 
mittendam esse ProYidentiam ; qne 
ex consideratione et nsu partinm hn- 
mani corporis eincescit maxime. Inde 
oat qnod dicere solco, Oaleni librom 
de usn partinm ad comparandam 
Dei ejusqne provìdentis cognitionem 
longe plus prodesse, qaam omnes 
omuino aliorum libros, qui super iis 
rebns conscripti a veteribus fuerint. 
Fuber in Notis, 

ÌUud in his rebus vitium, tfc,'] Gifa- 
nius, lilud in his rebus vitium vehemen» 
ter inesto, Effugere iUorumque errorem 
preemeditemnr, Alii, lUud in hi» rebus 
mtÌMm vehementer vise Effugere, erro» 



rensf vitareque prametuenter, Faber, 
lUud in his rehiu vitium vitare wumaitOf 
Effugere iUorumque errorem premetuei^ 
ter, I. e. caute, seduto, considerato* 
N escio quis lUud in hi» rebus vitium 
vehementer nosse Et fugere errorem ci- 
tareque prametuenter, Snbanditor xipi|, 
oportet: Nardius denique Effugere 
errorem iUorum, qui heecpranuditentur, 
Sed de his litigent Grammatici ; Prft* 
cedenti dispntationi subjicit yub, SS. 
aliam Epicuri opinionem, qoam, qÌsI 
providentiam admitteret, explicare 
et defendere fuit necesse. Haec au- 
tem est, nihil in procreandis animali- 
bus providentiap ratio molita est, oam 
neque.ocnli facti sunt ad videndnai, 
Deque aures ad andiendnro, neqoa 
lingua ad loquendum, neqoe pedei 
ad ambulandnm, qnoniam prius h«e 
nata sunt quam esset loqui, videre, 
aiidire, ambulare ; uno verbo, docoit 
Epicnrus, non membra facta ex des- 
ti nat ione ad usum, sed membria casa 
genitis oblatum usum arreptnm falsae. 
Nam, nt qnidpiam ob usum fiat ali- 
quem, praecognosci debet asna, ast 
prseexistere aliquid ex quo is nans 
neressarius commodnsve significetnr. 
Nempe nisi usus quidam prvfuiaaet 
pugnandi, indormiendi, sitim restin- 
guendi, futurum non fuit ot arma, 
cubilia, pocula excogitentnr. Oca- 
Ins vero videndi causa non potnit 
fieri, cum nihil esset visum, et igne- 
raretur quidnam visio foret. Neqoe 
auris auditus causa, cum et nibil foret 
anditum, et nesciretnr quid esset an- 
ditio. Atque ita de aliis. Creech, Oi* 
fanii h»c nota est: 'Ita ex ¥. I, 
scrìpsi, in quo erat préemetiteusur, 
liinc in al. prtemetuenter» nostra ve» 
rissima est scriptura. quam y. inter- 
pretantur, immo totus locna posto- 
lat.' Non puto. Neque enim rò iUo» 
rum aut qui faciunt in ullo codice re* 
perire est. Lambinns : et istum Effk' 
gere errorem vitareque pnsmeditaior» 
Egregie vero habetur in Ms. Vossiano 
et Bertiniano Lambini, satisque ejri* 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIO. IV. 1419 

f alii alladont ; Effkgere^ 0n' tati, notqiie in ils videreiniM, li |>er 

Imnqmt jnwmHuenUry lAunium ne editore^ liraiMet. In Lncretio intem 

don cretUtiy ProtpUere non modo hic optimi Mu. ted et p»- 

Dispotat contra eoa, ritcr 1. 660. infinitÌTum niarpant: 

nt membra nana caosa et cum ' ti partes ig^is eandem Naturam, 

BAta. Inefito, ait, effn^ere ve- quam totns habet snper ignis, iia- 

iter in bis rcbns illnd vitioro et bere/ quamvis ibi prò imperativo 

pnenetnenter errorem, ne opi- adhiberi non poteste ted piites, vel 

«■ina Clara creata, nt fiderò- statuas snbintelligi debet. Hao. 

' Praemetnenter' (qnam eie- 826 Pltcort] Torqueri, conYohri: 

B particnlam extiirbamnt edi- onde volgo tibias et crura * campaa' 

ideai est quod priidenter, dr- appellant ; quoniaro plicantnr et 

rete. Notoro est pr»ceptnro flectuntar. Kéiuni Orsce flexorm di- 

I, pmdentem metuere magìs citnr. Emcam, qne in orbem eon- 

aperare. Pro iiietlo qaidem volvitnr, Plautoji 'campam' vocat, 

it et optimos codex, inene. et Modeatos ColamcUa eo verticolo : 

BC exerratio librarli eit, FfAe- ' VoWitnr ad terram distorto corporo 

iacafo, i. e. Hoc tibi incaica- campo/ Pi'aa. 

DC infixnm sit. Grraov. Mss. 627 BraciUa cicai poma] Corrige ex 
%fmgere, ifc, Fac inetto et con- codicibos emderatis, Bnukim nar 
enm seqoenti verbo: in bone porro, oec ta prcterea dixerls» ia- 
I : tUnd in Ida rebui friiium «e- qnit poeta, bracbia esae data nt Doa 
ir ineaio Effìigere, errorem vUu' juvent ministerìo tno : aed nos jnvaot 
pnmetMenti, nt Lnwnna ne fa^ potina qnoniam data annt. Piiia. 
*. ita.enim distingnendi erunt JEMf f« opto] Esse conjoncta. ' Ap* 
ma, nt tit iiensus: inetto tibi tnm' jnnctnm dicimnt: bine illnd 
«, et vitare errorem, praeme- iEn. 4* 482. ^ atellia ardentibns ap- 
■t ne facias, dee. Ant si ta^tte tnm:' et ' aptare' conjongere: a 
le babeat, sabìntelligendnm Qrmco (brmw. Pimi, 
ognosce, obaerva. Qnalea el* 829 Ut facete poeainau qna foret 
ilibi moltas congetsimos. Sed nene] latnd ' foret' satis probare vi- 
lege : IUnd in kis relme viiinm detnr, legendnm, non paaftanif, aed 
•IfrNosfe Etfugere errorem vi» poeeernne; ncque nt alitar loqoamar 
praputneniery Laaitaa, tfc, ratio ipaa tinat. Qnia enim enm farat 
!• £x hiffce omnibns eam, qni sic icrìpserit, ^ Membra ideo no- 
ridea in editione nostra, lec- bis data esse ainnt nt illis ntamnr ai 
concinnavi, in qna non tan- opns esaet ;' dicendnm enim fott, ' nt 
Tipsi pnemeinenier, sed etiam illis nteremnr/ Scrìbe itaqne JioaM- 
iUnd ultimom nova ratione, nuu, Faber. Qnm foret utnt^ i. e. 
ìllcet nt snbintelligam pala qas foret opna. Quidam tamea lo- 
to, vernm ex Grscismo ad- gunt, ^imt femt utne. Ego malim bie 
ratione, amant enim saepe nibil matare, et prò paniaiat, logore 
Attici prssertim, infinitivnm potaemm, Lamb. Qnee foret, rectioa 
lerativo nsnrpare, ut Phocy- quam ^mafent. Creecb. 
Uérp^ pJ^ ^tayJfiw, wtw, ina 880 Jnier putcumqne pretaniaer] 
eée», i. e. * Moderate edito, Qnvcnnqne interpretantnr : tmeaia. 
ae loqnere,' prò ^yc, ir/c, koì Lamb» 

SM. Neqne dubito qnin, nt 892 J^ihUideo'] Forte «dfo. OiAo. 

ilta, ita et hanc elegantiam 8S4 ^«c /Wt< «n/a videra] Ordo est : 

ea ex Latinis poetis sint imi- Nec videro foit ante ocaloruia lumina 



1420 



NOTiE VARIORUM IN 



nata: * videro' antem interpretor, 
rh òpfy, il ipturtt, nt sup. ' Prsterea 
memtnistejacet.' nlsi qaU malit (li- 
cere, neefuUf u e. nec licait, videre, 
&c. Lamb, Videre, Utns vtdendi, ut 
recte Lactantìns de Opif. Dei S. 6. 
Cretch, 

8S6 PraeessU] Sic legendnni, et ita 
scriptum ett in lib. manuscr. qaibas* 
cam consentiant Parisiens. et Veneti 
antiq. alia enim valgati liabent pra^ 
eediif non recte. Lamb, Praceasit, 
Ita f et. libri. Vulg. pracedit : male ; 
nam mox : ' create sunt/ ' fnere/ 
&c. Gifanius. 

S45 Oiòectutn] TlpóPkfifMf 'objec- 
tum ' antem ' parmae'daret ' dixit prò 
eo qnod est, parmam objiceret. Jam 
▼ero 'parmam' esse ept^uchv W\ov, 
docet anctor vocabularii Latino- 
Oraeci; Festus antem, 'scutnm breve.' 
LanUf, 

Daret ofjeetum parmai ksva per or- 
tem] Nihil fortasse est quamobrem 
hic aliud quam qnod prima fronte 
apparet qnaeratnr; sed nec abs re 
tamen fuerit dicere, clypeatos olim, 
et precipue peltastas, diJtcursare per 
hostilia castra solitos, eo tantum fine 
Qt obvios protrnderent, quo cetere 
copie distnrbatos jam et percnlsos 
Aggrederentnr. Faber» 

848 Quam poada] Qnare Diogenes, 
qui in victn naturam bene vivendi 
dncem seqnebatur, cum poculom sibi 
ligneolum paravisset, viso pnero qni 
concavata manu sorbillabat aquas, 
pocillum et cymbiolum protinus ab- 
jecit, et pandata palma prò vane 
deinceps est nsn«. ' Concavat ille 
raanns, palmasqne in pocola fingit,' 
Calpumins inquit, cum pastoriam 
vitam describeret. Piics. 

849 Hac igiiwr poatunt] Hec, 
nempe tela, panna, lectuK, pocula. 
Lamb, 

850 VUaque] Ita hoc loco nsnrpat 
* vitam ' nt Oreci rhp fiiopy non {"«V, 
prò experientia scilicet et irpé^u r&v 
ip r^ /3/V> Faber. 



Ì56 lUuà Uem non et^] Nnnc «ir 
esuriant et sitiant animantes, ratio- 
oem affert. Lamb. Circa famem el 
sitim siquis difficnltatem moveat, 11- 
lam vss. 19. facile expediet Lncre> 
titts. E rebus omnibus multa corpora 
emittnntnr, ex animalibns plurima, 
multa per poros corporìs, malta per 
OS efflunnt; snbductls antem hlace 
partibns, cetere minns oobereant, 
ideoqne totum corpus langnidiut fiat 
Decesse est ; ut hec intervalla reple- 
antur, cibus snmitur, pariterqne po- 
tns, inde iternm corpus fit integmm, 
et vires reficiuntnr; potns insnper 
reprimit calorem istnm qni stoma- 
chnm et viscera niiuium torrereL 
Creeck, 

Corporia ip»a nafara] //Ma, i. e. per 
se se, ultro, 8i* icarnis, Faber, 

858 Quippe etenim"] Aiunt medici, 
cibum et potum ab animante prop- 
ter magnitudinem caloria nativi dé- 
siderari : qui, niii cibo et pota re- 
stingueretur, membra depasceretur 
atqne absumeret. nnnc antem, ali- 
mento sicco et hnmido refrenatns^ 
et vireis imminntas reficit, et qne 
depereunt, reparat ac resarcit 
Lamb. 

Atque recedere] Portasse legendoa 
oc decedere, ut snp. 2. 1127. * Naa 
certe fluere ac decedere corpora re- 
bus Multa, manns dandnm est.' Coa 
multa (inquit) corpora flunnt e rebus 
et corporibus nostris, tum longe 
plurima ex iis animantibns que pio» 
rinium exercentur atque agitantor. 
Lamb, Atque recedere^ Vide snp. vas. 
699. Gi/ofi. 

Quippe elenim fluere, atque reeeéere 
corpora rebus MuUa modie wmUia d»- 
cui : sed plurima debeni E^ auiMudàbui 
iis, quts sani exercUa motu] ToUendna 
ex oratione vitinm est, legendnmqae 
, . , . sed pìuria. Sic enim sentit poè- 
ta, ' multa ' ex rebus inanimatis cor- 
pora recedere, sed longe * plnria'ez 
animalibns que motu exercita snnt. 
Res plana èst. Ita etiam olim pee« 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1421 



catim infim fiierat, 1062. 'Una^e 
res hsc est, eojas qoam plnria habe- 
■mt,' ftc. i|ii«in locnn rettituit dilì- 
gentiuiiBiM hiterpres. Fo&fr. 

869 D9en] Sap. hoc libro, non 
kNige à prìnctp. Lumb, 

Sed fharimm] I>gendom omnino 
jkrui^ U e. plara. Fébtr. Faber phtrw: 
Nihil muto. Creedu 

860 Exerciia] Faticata. Lamb. 

866 luierdmtui] Interea datus : at 
et aHbi. Lmmh. 

Aifme ptiemiem, t^eJ] Hasc et qa» 
letfmiotar ▼ennttìstiroa, nbì enim 
ftnes patnlif tnii fancibus liians con- 
HBteatina qaam in ezsiccafis pene 
fenia bonpitetar? et quid accoremo- 
ditins dici posaitqaam anhelani sitim 
et corpore nostro infuso hamore 
iUai? Creeek. 

867 Ut uMtmrm Mmret edendi] Re- 
perto alibi scriptnm : ni amore làurei 
«ìonB: ot sit hic sensns: Cibos tnm 
espirar nt membra roboretac fulciat: 
tnm nt darete hoc est perennem fa- 
ciat ac promptnm amorem edendi : 
^ai fame languente stomacho vanes* 
rìt et obiunditnr. 'Amor edendi/ 
inro appetentia ponitnr: at illad est 
Maroniannm 8. 184. ' et amor coni« 
preaans edendi.' Pimi. Obturet, Ita 
lego ex Teteribos. Vulg. obduret. 
Ex vestigiis etiam fet. libromm 
fsrte ; 0bcbidaif qnod congruit verbo : 
^patentem.' Gifan. 

OMarrt] Sic legendum est, tamet- 
ai hoc loco mendosi sint codices 
mannicr. praefer Bertinianum, qui 
perspicue babet obturii ; vulg. autem 
•bdìtret. Sic Homer. idqne non semel: 
hlbràp iw9Ì T^ios Kcà Hh^rùos 4^ ffHfP 
hrro, cni prope par est hic versus 
Virg. ^n. 1. 880. 'Postqnam ex* 
enta fanes epalis, mensssque re* 
motae.' Ctim haec scripsissem, et jam 
tic bis edidissem, homo àtmiIHis, roeam 
emendattonem seqnens et probans, 
* Ita lego/ inqnit, ' ex veterib. librts.' 
TaUs est osqaequaqiie istius /38fXvp«S 



868 Hamar Uem éiteedU] Atqni ci* 
bus et potus in ventricnlo commis- 
centur, atque una concoq nuotar. 
Quibus conroctis, succus ex illis ex- 
pressus, atque ab alienis secretus, 
permaoat ad jecur, ibique in sangui* 
nem vertitnr. Lamb, 

869 Vaporià] Calorìs. Lamb. 
871 DiMtupai] Discutit. Lamb. 

873 «Site igilur iUn anhela mUU, i^,] 
I. e. sic sedatur sitis, sic expletnr 
fames. Lamb» 

874 J^una cupido] I. e. esuries, sen 
fames. Lamb, 

875 Nunc qui fiat} Causam motus 
ad locnm volt es»e simalacra quse* 
dam ad meandum apta, mentem seu 
animum pulsantia, et voluntatem mo- 
vendi e loco ad locum corporis effi* 
cientia. Idem Hb. 2. simplicios et 
planios voluntatem vult esse princi- 
pium motus, et a corde initium motus 
exsìstere. Sic enim ilio loco vs. 888. 
' Nam dubio procul bis rebus sua cut* 
que voluntas Principiom dat : et bine 
motus per membra vagantur.' sen 
genuntnr. ibid. 269. < Ut videas ini- 
tum motus a. corde creari/ &c. Aris- 
toteles duas hujus motus causas esse 
vult lib. 3. de Anim. (Ipff|iy, jcal yovy. 
i. e. ' appe titnm, et mentem.' Lamb. 
De rootu volontario animalium vu. 
30. breviter inquirit, et hoc modo 
explicat: simolachra qnaedam quibus 
volontas movendi in animo excitari 
potest pulsaot animum : inde vult 
animus, et nt perficiat quod voluit 
animam sibi conjnnctam et per to- 
tnm corpus diffnsam (vid. 8. 260.) 
excitat; et inde protrndihir tota 
moles. Quoniam vero tanto oneri 
movendo anima tennis illa et subtilis 
snbstantia impar videretur, aérex- 
ternus venit in subsidium, qui cor- 
poris ràrescentis (nam corpora mota 
exercita rarescont) poros et meatus 
Bubeuns onus pariter propellit, atqne 
ita corpus ab anima intns laborante, 
et aere externo subennte, nt navis 
vclis et remis, promovetur. Tenola 




1423 



NOTJE VARIORUM IN 



qoidem baec «nnt iDitramenta, sed et 
yentns tennis qni magnani navim 
protrndit; manna debìlis, at navim 
regit, et gubernaculnm contorqnet, 
et macbinie quaedam vi non magna 
agitate immensa pondera tastollnnt. 
Creeeh, 

876 Varieque] Melina qnam tare' 
quty quod quidam Codd. exbibent. 
Creeck. 

877 Oneria] Qnidam lib. scripti 
habent honeritf nt fortasse legendum 
sit honeri» cum aspirationis nota. 
* honorem ' n. ab * honere ' dictum 
esse docet Varrò lib. 4. de L. L. 
Latnb. 

878 Imuerif] Insaeverit, solita 
sit. Quidam tamen 'insuerit' pò- 
sitom esse volunt prò insuefecerit. 
LàBonb, 

880 Aecidere] Accidere animo nottro, 
i. té accidere ad animnm nostrum, nt 
snpra locotus est eod. lib. 2S6. * in 
loci qnsB poterit res Accidere ad 
tpeciem/ Scc, et sop. eod. 916. * ad 
terrarum accidat oras.' Lamb, 

882 Rem quisqwun^ quam mena] Or- 
do est :. neque enim quisqnam ullam 
rem Tacere incipit ante qnam mena 
providit, quid velit. Lamb. 

885 At quod jtrovidet] At id quod 
rnens * providet/ seu prsevidet, (in- 
qnit) iliias rei qnam quisque facere 
instituit, est imago, licet autem bone 
versuni dimetiri duobiis modis, vel ut 
profiominis 'illius' seconda syliaba 
looga sit, ' rei ' unins sit syllabas : vel 
nt ' illios ' secnnda syliaba sit brevis, 
et s absnmatnr, * reii ' sit disyllabum. 
Lamb, At quod providet^ Ifc, At id 
qnod mena prsevidet illins rei quam 
qnis facere instituit est imago : Lam- 
binos. Aliam sententiam, et quam 
veriorem existimo, seqnntns sura. 
Creech, 

886 Indegredt] Et ingredi: tmesis. 
Lamb, 

Ferii extempki] Animus ferit ani- 
roam per totora corpus fusam, et per- 
manaotem. Lamb. 



887 Quoniam eotOaneto] Q 
anima cum animo conjuncta e 
5. 657. ' Nonne vides etian 
magno pondere nobts Sustim 
pus te nnissima vis animai, Pr 
quia tam conjnncta atqne nnil 
est ?* Lamb, 

888 Proporrò'] Deinceps, l^^s 
890 Praterea tum raresàf] 

caiMa motore adjuvans. Lamb 
malium, quas snnt moto e: 
rarescit corpus : vid. vs. 860. 

894 Hine igitur rebus ftt m 
duabu$,ifc,] Mihine operoso et 
roolimine probandom sit, legi 
hit igitur rebus fit utrimque < 
Quid enim loci habeant rè 
utrimque ' cum * rebus duabu 
ber, Uis igitur: Faber: £l 
sequenti prò velis ventoque 
conjecit Oassendns legendao 
ventoque; alioqoi velis et ea 
eademque res significaretnr. C 
vero, Corporis ut Iute navis veH 
queferatur: inepte. Creech, 

896 Corpus utiy ut navis] Si> 
sui, paullum discedens a se 
vulgata, quas est. Corpus ut « 
tfc, Inusitatum autem et insc 
quendi genus, 'ac navis,' prò ] 
ac navis, vel ita ut navis. 
quod lib. scripti a vulgatis <] 
unt, et ipsi Inter se disside 
aliis enim scriptum est. Cori 
de navis: in aliis, Corporis^ «1 
vis, ex qua scriptora Muretn 
cabatur legendum esse, Coryi 
naviSf veliSf Ifc, ut per * navim 
ris' corpus ipsum intelligamu 
ita bis edidissem, Zoilus conje 
Mureti arripuit, neque tami 
integram servavit : sed corru; 
enim vnlt legi, Corporis, ui ha 
ifc» qnam scripturam quis m< 
ter doctus non videt ferri non 
Nam quod ait ' in voce 'corp 
absumi,' hoc non solet fieri, n 
consonantem. ita jacet istius /S 
acumeu. Onmino corpus n 
quod ad ejus motnm attinet, i 



T. LUCRrril CARI DE R£RUIf NAT. LIB. IV. 





parlb qaai a centro ad lioitulaiii tea 

aigitar, ita rostrnm pertinet ; tanto faciliut onaa 

ÌBipeUitw et moTO. roovebitar.' Hti igitar cogoitis et 

Ur ab aaias poiestate, et ab aere pnrpositis, quamobrem f eliiiti veolo 

penetrante. in6atnni, maxime si antemoa non pro« 
kme aaais «citi, col ab&it a cacomioe mali, celerrimo 
itfù aerìpsL In qni* navem rooveat, facile intelligere li* 
Onidan veteres : cet. Malus enim rationem f ectit 
w. S littera obtinet : mali tedes, >eu mali calx, 
Mamllot fé- est loco byporoocbiii, id est, preuio» 
Otian. nis : ventus, qui velum implet, est 
fenÉmr] Ut hic ver- velati motor. Itaqne li antemoa 
mperiori oouiino consonet, longissime abtit a sede mali, {MXtttf 
' kit rebns ntfinqne dnabni ' optime nominat Aristoteles,) qu» quideni 
eanjecit vir niawiai. legendnm, reaitf mali sedes centri rationem obtinet, 
nfioqni velia et vento nna navis citissime feretur. Linea autem, 
ine res •igni6caretnr. lUam quo longius abest a centro, eo m%)o« 
adibia n Pbytidogia pag . 6S7. Fub. rem circuliim describit. At, ut max* 
890 Qnppt eitmm ventìu] Aristo- imus quisqne circulus est, ita celar- 
talea ft^offmKSm cap. 7. rationem af* rime et concitatissime niovetur. eo* 
lert, ^naai ob rem, quanto antemoa dem enim temporis spatio, quo circo* 
lit nltins data, tanto citins navis fé* lus minor, nempe il qui propiut 
IBtWy eodem velo, eodemque vento, abest a centro, certi loci spatium me- 
qn» ratio intelligi non potest, nisi ab titor et conficit, circulus mi^or am- 
co, qni, qnare vectis tantam vim ha- pliorem locum percurrit. hamh^ 
bentaovendommgravissimorum one- 901 Ei manaf wm. tt^iil Vitruvlut 
fmyCaasamcognorìt.(eitaotem'vec- eodem qucm commeiuoravi libro: 
tia' palaa Ugoeos, seu ferreus Unga- *Qoemadmodumetiaro'(inqiiit) 'na« 
latna, aeo rostratos: /iaxA/^ Grsci vis onerarise maximas gubernator an- 
appeilant.) ' Nam* (at icribit Vi- sam gubernaculi tenens, quod otiti{ a 
tmv. IO. 8.) 'qood onus manuum Graecis appellatur, una manu mo- 
■nltitado movere non potest, snppo* mento per centri rationem pressioni- 
sita, velati centro, et porrcela pres- bus artis agitans, versat eam amplia. 
ùooe (qaod Gneci ^to^xAm»' appel- simis et immanibus mercii et penua 
lant,} et vectis lingua oneri subdita, ponderi bus oneratam,' dee. Aristo- 
gnadeai vectis capai, uniua bominis teles cap. 6. /ì^X^'um»*' I^ujub rei caa* 
Tirìbna depreasnm, id onns extoUit. aam banc affert, ' quod gubernacu- 
Canta igitar bajat rei est' (ut docet lum vectis locum obtineat| navis on«* 
ibidem Vitro v.) * quia prior pars vec* -ris, gubernator motoris, cardinea, in 
tia brevior ab ea pressione, quae est quibus vertitnr gubernacolum, bjpo- 
loeo centri, anbit onos : et quia ca- mocblii.' Idimh* 
pBtejnalongiut abeocentro, i. e. a 002 C/aMm] Nempe gobernacnlnm. 
pretaione, distant, cam per id duci- Ali! legunt aita, ut subintelllgatnr 
tor, faciendo motos circinationem, manos : a quibus disientio. non dis« 
eogitprettionem pancia manibusone- aimolabo tamen, in noonullia Hbrla 
ria maximi pondua examinare. Sem* legi loutt: quam scripturam nibllo 
per enim, quanto poaterior para, i. e. magia probo. Omoino hac mihi hu- 
ea qaap ett a centro, aea a preasione jos loci sententia videtur esse. At- 
ad vectia caput, quod a motore pre- que unum gubernaculom, non plura, 
mitor, faerit longior priore, i. e. ea navem qaolibet torquet. hmò^ Quo* 



USA 



NOTiE VARlORUIf IN 



Ubet tota. Ita vet. libri nostri melius, 
qaaoi alii : «mmm Yel tmiM. Gifan. 

QuoUbetnnm] Recttiis fortan qaam 
«aa, via. manus, f el kmm« navia rector. 
Crteek, 

903 MMUaque per iroehUiu] * Troch* 
lea' machina est traetorii generis, 
cum «reo ant ligneo orbicalo, qai 
per axicnliim versator, trajecto fune 
ductario. ea utimnr etiam in hauri- 
enda e pateis aqiia. *ùi' antem 
* trochlea/ auctore Isidoro Etymo- 
log. 19. 2. 'ad simili! ndinem B littersB 
Orsecse octavae, dieta a trochis, i. e. 
rotis.' Lamb, Vulgo PwlUy : *' Tym- 
panum ' aatem eftt rota e solidis ta- 
bidis facta. Cretck, 

Tympana] * Tympsnnro/ quod Orse- 
t\yìpwo¥ appcUant, genas rotae est, 
magno circnttn prseditss, cnjas axis 
fune obvolvitur, intere» dam eam 
circnmagont homines, regnlas prò 
gradibus affixas quasi ascendeotes. 
Lamb, Machina notissima est ex 
Lexico Vitruviano Bernardini Baldi 
Urbinatis. Faber, 

904 Su9toUU'\ Sursnm toUit. Utitor 
eodem verbo Plaut. Cistell. 1. 1. 117. 
*■ amlcnlnm hoc snstolle saltem.' et 
item alibi, et Catoll. de nnpt. Pelei et 
Thet. 'Dulcia nec msBSto sustollens 
signa parenti.' et Cicero Arato: *Is- 
tins in Boream qnod se snstollit aco- 
mcn.' utitur et Amob. non semel : 
uno exemplo nunc contentns ero : sic 
ille Uh. 1. ' Qui pecudes vos esse, 
qui fugitivos, qui exsnles praedicant, 
et insanos; admirantes, plaudentes, 
ad coeli snstoUitis sidera.' Lamb, 

905 Nunc quibuB iUe modw] Nunc de 
somno disputare incipit* Lamb. 

Per membra ifmetem Itaigei] Sic 
Virg. lEn, 1. 095. *placidam per mem- 
bra qnietem Irrigat.' Furìns Bibac. 
^mitemqne rigat per pectora som- 
nnm.' Lamb, Animai omnibns sen- 
suum operationibns perfunctum in 
cubili coUocat Lucretios, non tamen 
deserit, sed dum dormit contempla- 
tur, de somno usque ad vs. 958. et 



de insomnits quibns agitat«r 
vs. lOSO. dispntans : somno 
fit, cum ita labefactatar ai 
artns snffnlcire non valeat, 
euimestcorporis fundamenti 
membrorum langoor, et san 
missio : quod antem perturl» 
ma, illud qnidem manifest 
nam corpus ab aere exter 
aere inspirato perpetuo label 
aer enim iste non tantum 
superficiem radit, sed poros 
tus pervadens ad partes ioti 
mittitnr, easque verberaf. ] 
ma corpora disjungnntnr, 
disjuuctionem ipsins anime 
tio sequatur necesse est, ita 
ejiciatur, pars(nt Plinii ver 
in mediam sese recedat ; re] 
ro pars distracta nimis per 
dispergatnr. Hinc deniqne 
potest cur cibum aut lassi 
gravissimus somnns seqnatt 
cibns obturat nimis atque in 
tos meatus per quos anima 
bere ferri, inde major disp 
constipatio animae ; lassitnd 
debtiius fit corpus, atque ine 
seqniintor. *Twvós re yù^erm « 

virficpurw wapwirapfihtmw, ^ #ya 
Ivy, fi Òiapopovfjiéiw^y ffre Ktù 
révrmv rum» roìs ìffvapfihftm 
i^t^oùmWf rk 84 avrraparr^ 
cnrus ad Herodot. Creeeh, 

IUe Somnus] Non temere 
* ille ;' ^oxri» enim significai 
bi ; a quo viz. tot et tanta 1 
num genus promanant bona 

906 Inriget] Numquamvc 
tior: Latini enim proprie 
appcilant id genus rigatio 
rivo fit et sulco : bine ' ri 
Plinio snnt rivi, et Sutpvyi 
dnctae, et ' rigua aquse dui 
eundem derivationet ex aqi 
Qui antem intelligit quomo 
artus omnes et venas penna 
etiam intelliget. Creeck. 

Cwrat e pectore eotvat^ Utn 



T. LUCRBTII CARI DH RERUM NAT. LIB. IV. 1435 



éo lo9aiaiiir,et ^iniini eam solrere/ eyectm Urgior ejm.* Lumb. 

f t * aBimoiD corts aoWere.' Sic C«- 916 Et ptariim cmtruià] Sic fen 

tuli, ad SirmiaDeni penin». * O, qaid Ariktor. lib. de Mnno ti experrec* 

MiiHtii est beatios cnris i* Lamb, tione, ubi ihmir dicit este H^Mf rwa 

907 SmamktìàM foéim] Hi vems rov acpfioS cXcrw, mU èufriwwpkmunM ^ 

inpra legnotnr hoc eod. lìli. non 1<nh me^ òtà rh àwewrOai rft 0fp^ c«(rw 

se a piincip. Lamò, ^h roS òypw rlff hpttBvfuir%m wé\m 

919 TVaawt «are*] Alti teneras in« hanunpliporrot, i. e. * somnom esae 

teiprelantmr, ego vero acatas : La- coitionem calidi ia intimis partibos. 



cret. 1. 4ft. * Vacnas aaret.' Crtteh, 
911 K^JUri acft<C0] Ne fieri ite- 
ram atqne itemm neges : hoc eit, sas- 
piat neges: qnamqaani verba fre- 
^aeotatiTa ssepe osorpantar prò prl- 



et ejiis oataralem ab adverso frìgore 
circnmfaso contracfioaem et eon- 
pressionetn, qaia ealidoin ab hninore 
exhalationis reverteatis, ad iiiferiora 
repellaiar ac detrudatur/ Sic Piia. 



■Iiivia. idqoe apad Plantnm maxime lib. 1 1 .cap. ult. ait, * soiimam esse ani- 

ceniere licet. Lamé. «ni in sese nediam receuam/ Lojaé. 

RHrmfiÈ€ Verm repm Iun H dueedtià] 918 Nam daÒMiai noa e9i, mùmmi} 

Non potavi qninqae libroram ma* Nam dnbiom non est, inqnit, qnin hio 

laser, io quibnt legitnrifiacftfafl, non, sensus qni est in nobis, ab anima 

it in plarìsqae vnlgatis, éiacedant^ oriatar vel gignatnr. Laai^. 

SBCtMi tatem mihi esse rejiciendam : 921 Nmi omnem ; aam^ ae] Naai si 

qaam adjarant codd. typis impressi, tota anima ejecta foras essef, jaeerel 

Veneti antiq. et Parìsiens. Si qnis corpus examìDuro. Lamb, 



taaeo plnris faciet vulgatam scrìp- 
tara», éi$eei0mtf non repugnat>o. 



9IS JMiCfdas] Melios quam ditee^ 
Creech. 

915 Ne eermere psans] Aliqnot lib. 
mannscr. habent, nejiu cernere po§$Ì8. 
Lamb. 

914 Prtac^rja asmaasjfi] Sic somni 
fniiHim investigat: Somno sensns im* 
pediontnr, (qnod est eonsentaneom 
non iis qnae docet Arìstot. somninm 
esse ftSvMyilar, i. e. Impotentiam ani- 
Bù potestatis, qoss nt sentiamns effi- 
city ex alimenti halito profectam,) at 
lensns qni est in nobis, fit opera ani- 
nae. Itaqae necesse est, cam dor- 
mlt anima], partim foras ejecta ani- 
ma recesserit, partire in penetraleis 
eorporla sedes eoneesserit, partim 
fit per oMmbra dissipata. Ltmb, 

916 Parllm^ae/MtEf tjedà] Sic inf. 
non longtey vs. 981. 'E^ectamqnefo* 
ras.' et item inferios, ts. 942. ' ut pars 
inde aoimai Qiciator.' et inferios ts. 
96T. 'Fit ratlone eadem conjeetns 
parrò animai Aitior, atqne foras 



924 Cinere ui matta] Sic habent 
quattnor libri reaniiscr. et tres typis 
excnsl, Parisienses et atriqne Vene- 
ti. Nonius quidem testatar, apn4 
Cesarem, Catull. Calvam, cinis esso 
foeroinìni generis. Calvus: ' Cnm jam 
fulva cinis foeris.' idem : ' Fontitan 
hoc etiam gaudeat ipsa cinis/ qaas 
proferuntur etiam a Sosipatro. Ca« 
tali, ad Manlium : * Troja viram et 
virtatam omnium acerba cinis.' Op- 
time autem conservatiir ignis, n\ ci- 
nere le^atur. Nam Ita fit, ut et 
cinis igni impositus, ejus calorem 
rontineat, et ignis tamen per cine- 
rem ranim quasi respiret ac vivat. 
Ignem enim dicimns * vivere,' et 
' mori :' ' vivere/ dnm calorem na* 
turalem conti net ; ' mortuum' esse, 
ubi exstinctus est. Lncret. lib. 1. 
extr. * et vivant labentes aetheris ig* 
nes.' idem infra eod. lib. USI. 
'Quod cupido adfixum cordi vivescit, 
ut Ignis/ Ad hunc autem locum 
pertinet illnd Virg. JEn, 8. 410. 'Im- 
positure cinerem et sopitos snscitat 
igneis.' et Illnd Hor. Od. 2. 1. 7. 



Delpk,H Vnr.CUu. 



Lucrei, 



4 X 



1426 



NOTJB VARIORUM IN 



' et incedis p«r igneU Snppositot ci- 
neri doloso/ Lawtb, 

025 Reconjlari $ensiu] Hic locai td 
confirmabit qnod antea contra Oifa- 
nii sententiaro dictam est de acceniis 
ftensibas. Nam 'recooflari* eadem 
metaphora est ac rh * accendi/ Fa» 
ber. 

926 Ut exigìd caco] Sic reposni 
lecutas auctoritatem librorum jna- 
Duscr. nam volgati habent teeto, qn» 
erat interpretatio nominis caco, 
Lamb. Ita Codd. et recte. valgati 
iecto, Creech. 

927 Sed quibuM hac"] Nane decere 
incipit, qai fiat, nt anima partim fo- 
ras ejici, partim in altum conjici et 
contrudi, partim per membra disper- 
gi ac dissipari possit. Lamb, 

929 Ne ventU verba profundarn] I. e. 
Tn fac, ut verba mea ad aoreis taas 
perveniant, et in animo tao penitot 
insideant, non abs te negligantor, 
aot etiam respuantar. Sic Catnll. 
Carm. de Pelei et Thet. nnpt. ' Qoae 
cnncta aerii discerpnnt irrita venti/ 
ibid. 'Irrita ventosse linqnens promis- 
ta procellsB/ Plura esempla si desi- 
deras, lege qoae annotavimos ad il- 
lom locnm Horat. *Tradam proter- 
vis in mare Creticom Portare ven* 
tis/ Od. 1. 26. 2. Lamb. 

930 Principio exlemà] Primam (in- 
qoit) corpus extrinsecos ab aere 
esterno verberatnr : deinde hic idem 
aér com dncitor et com reflator, 
corpot polsat. qoae plagas ubi per 
foramina et meatos corporis per- 
veneruot ad primordia corporis : 
qoodammodo sensonm in nobis fit 
mina, &c. Lamb. 

932 Tundier] Recte, nt vs. 955. 
* Contusa/ AliiTnidùr. Creech. 

933 Fropiereaque fere re$ omnee] Et 
propterea^ i. e. nt rea sint ab injuria 
aéria extemi tutiores ac monitiorea, 
aut corto, aut seta, &c. tectas sont. U- 
berios hanc rem perseqoitnr M. TolL 
lib. 2. de N. D. * Animantiom aliae 
corìis tectSB sunt, aliae vllUs veattt», 



aliae apinii hirsntae : plnma alias, aliai 
sqoamma videmns obdoctas, alias cor* 
nibos armatas, alias habere effugia 
pennaram/ sic Plin. lib. 7. Prooeoi. 
' Ante omnia onum animantium cose- 
torum alienis veiat opibus; ceteris va- 
ria tegomenta tribntt, testas, corti- 
ces, coria, spinas, villos, setas, pilo», 
plumam, pennas, sqnammas, veliera.' 
Lamb, 1, e. ut res sint ab injuria ae- 
ris externi tutiores et mnnitiores. 
Creeck, 

934 Aut ieta, aut coiic^] Sic resti- 
tui partim conjectura ductus, partimi 
auctoritate codicnm calamo exarato- 
rum frefns: in quìbus ita reperi scrip* 
tum, Aut etiantf aut conchie^ Sfc, Nam 
vulgati mendosissimi sont, in qnibiu 
legitnr, Aut cute concluta, Lamb. Ami 
etiam conchis. Sic vet. libri. In qni- 
bnsdam vet. Aut etiam oiil, ut forte 
legendum sit : Aut seta, aut, qnod fi 
Lambinus voluit. MaruUos bone lo< 
cum etiam depravavit. Gifan, Ami 
uta, aut. Mera conjectora, quae nihl 
facit ad mentem poète, qoi de cor 
porum incrostatione ' externa de par 
te ' adhucdom loquitor. Aui cmstej 
aut conchUf ifc. vel simile quid potioi 
cogitandum fuerat. Preig. 

935 Interìorem etiam partem'\ Sic M 
Tuli, eodem iib. * Cum aspera arterii 
ad pulmones usqne pertineat, excipi 
atqne animam eam quae ducta ait spi 
ritn, eandemque a pulmonibus respi 
ret et reddat/ Scc, Lamb, 

936 Cum ducitur, atque r^^atur] I 
e. cnm attrahitur, et cum respirator 
sen redditnr, cIoutc^/acvos, icol iicwveA 
lÀtvos, Lamb, 

943 ^iciaiwr] Sic reposni. Sop 
enim ita locutus est : 921. ' BJjectam 
que foras,' &c. Lamb, 

945 Mutual Mutuo, ut sop. 2. 625 
' et Inter se mortales motoa vivant. 
Lamb, 

946 Inter enim stepit aditus] Sic re 
stitoi, et ita legendum, non, nt li 
nonnullis vulgatis, iapit aeptue; ne 
qoe, nt in quibusdam manoscr. lurp 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1427 



tmtn: neque, ut in aKU, utpU cmhu. 
Errati cmsain pnto prsbuisse librt- 
rib, aat librarìonun operis, posterio- 
rem «yllabam verbi ' saspit ' brevem, 
eaoeptara a focali, cam existimarent 
Decesaario dactjlnm hoc loco esse de- 
bere. Ita lactam est, ut huDc locnm 
cormpcriDty et nodo supposnerint 
MtfU c€iiuM, modo 9tppit uptua, Sed 
scìant doctiy trìbracham prò dactylo 
iDterdam poni solere, non solnni in 
tertia sede» venun etiam in secunda. 
Vlrg. JEtt. 4. 64. 'Pectorìbns inliians.' 
sic sap. Lacret. eod. lib. S40. * Ater 
initocolos.' quamquam Mnit ' ilio loco 
preteriti temporis esse potest, ut sit 
<init' prò iniit. et Hor. Od. 1. S. 
< Permpit Achemnta Herculeos la- 
bor.' Idem Sat. 3. 8. '£zcla8us qui 
distat, agit ubi secnnn, eat, an non V 
Com ììMC edidissem, Zoilos censait 
lefendam, utpii eoUMs: quod ferri 
non potest, ncque coUiu aditum signi- 
ficat: qnse fox hic desideratur. ne- 
qne €9ÌinM porro ncque coetus hic lo- 
ewn habere possnut, qnae voces con- 
gressom et conventum significant. 
Et tamen andet ille ic0M6n}s ita pro- 
nontiare de me : * Male ergo Larobi- 
nns.' Ain' tu omnium mortalium prò- 
fligatissime et flagitiosissime ? Jmmo 
▼ero tu piane foedissime. Lantb, Oi- 
fanins eoitui: sed illins Codicibus 
Lambini conjectnram libenter pne- 
fero. Creeeh, 

047 Abit oUé] Scribo odit aU4: h. 
e. discedit in intima penetralia cor- 
poris comitatos animam: quae cedens 
sopori migravit. Si legis abit aUe, in- 
terpretare discedit in summum cor- 
poris cedens somno. Excluditnr enim 
adveniente somno pars animai per 
Loeretinm. Pùu, Penitus: qui ali- 
ter sentit, idem cum Fayo alie intus 
sen intrihsecos inepte ioterpretetnr. 
Cruehm 

Mwiatii motUmi] Corrige mutatu» 
mMmt, Discedit alte sensos muta- 
tns a moto soporis advenientis. Et 
qaoniam non est corpus, com spolia-^ 



tuoi sit sensibus et anima, fit debile 
et laogneos. Pìmm. 

948 Suffidciai artnM] Hor. Sat. 2. 8. 
154. 'Stomscho fattura menti.' Faber, 

950 Brachia palpebraqué] Sic Arisi. 
de somno : nà Sia ^nSfiy icaraWirrci rà. 
fiKd^afOiy i. e. ' et propter refrigera- 
tionem decidimi paìpebrae.' ibid. sup. 
«al òiwcerovffuf ofpcir r^y icc^oXV f^^ 
rk /SA/^opo, i. e. * et non possunt at- 
tollere caput et palpebras.' profert 
hunc versum Noniiis, mendose, ut et 
mendose legitur in libris omnibus 
etiam manuscr. in qnorum duobus 
cum scriptum reperissem, poplHuqim 
procubanti, re cum Tumebo communi* 
cata, procumbmU reposni : qoamvis 
ille legendom censeat cubani prò , quod 
probare non potui : neque est quod 
quemquam moveat prima syllaba, 
quae apud Virg. semper producitur. 
Nam praepositionem prò in composi- 
tiene, et in talibns verbis, propt-Uo, 
protrudo, procudo, et simil. uune cor- 
ripiebant nunc producebant veteres. 
Quod si cui tamen placebit legi cm^ 
bmU prò, quod mavult vir ille doctiss. 
prò eo quod est procubont, seu pro-^ 
cumbuntf non ptignabo. Jam versum,. 
qui deinceps sequitur, Sape etiam. 
summitiunturf vtrnsfiie reiohsuni^ de« 
lendum censeo, ut spurium. fuit enim 
additns hoc versn corrupto. Haec 
cnm edidissem, Zoilus scripsit, se 
hunc versum delevisse, ut ineptom 
ac nothum: nihil ab ingenio aut more 
suo discedens: in versu superiore au* 
tem, * Brachia, palpebrsque/ &c. 
nescio quibus fnriis agitatas, proca*. 
boni legeudum censet, non procumbwni^ 
nt noa ; neque cubani prò, ut Turne- 
bns: nt sit (inqnit) versus luxatus, 
optime coogruens luxatis poplitil^ns.. 
Atqui non sunt ei continuo luxata 
genna, cui geoua summa procombunt :, 
neqae si essent, tali versn luxatio 
genuum esset exprimenda. servet 
igitur sibi taro inelegantem et inve-^ 
nustnm versum, neque Lncretio tam 
polito poetae snas sordeis aliinat.. 



1428 



NOr^ VARIORUM IN 



Lamb, PopUteiqne proeMbant. Ita ex 
veatigiis vet. Ubrornm. In qnibnsdam 
erat : procubtmii. ni Bit liixatns versus, 
optime congrnena luxatls poplitibos. 
Verstim seqaenteni : Sirpe eiiam «um- 
mittuntur viretque retohtmt, ut inep* 
tnin, et pror»n.« notbiim, delevi ; licet 
•tt in vet. libris. IlaptftfiéfikriTo, ex 
mendosa liac scrtptiira. Gifan, Ex- 
pad^endos est {Sttpe ettam^ èfc.) hic 
versns. Faber. Oifanius Procubantf 
ut InxatuA versus luxaiis poplitibus 
conveniat ; putide. Cubmtt prò Tur- 
nebns. Alii antera legunt, PoplUesque 
gubanii, et snbjiingunt Sape eiiam $um- 
miilwniwrf viregque reaohunf. Alii, 
Sttpe tanta nmmittunlMrf rirettfue re» 
tolmnt. Dicitur autem ' tama/ cum 
labore vis nangnis in crura descen- 
dit, et tnmorein factt : Festus. Lani- 
binam vero sequor, qui legit procnm» 
bunty et versum Stepty t^c, rejictt. 
Creech, Poptì(e$que procunUnmi Sape 
etiam submittìintury viretqne resoltmnL 
Mss. Sape tamen, Lege, Poplitetque 
eubanti Sape tama eubmittuniur, tfe, 
* Cubantem tainam ' dicit, quod de- 
orsnm ad pedes tendat. aie sup. va. 
520. ' ciibantia tecta.' Idem error 
apud Noniuin, in versn Lncilii, in 
voce ' dlfierre.' Ubi prò tama simili- 
ter legitur tamen* * Tama ' quid sit 
docet Festns. Voasiue, Multa omnino 
specie se commendat baec conjectnra; 
nam alter ex his versibus ita scribitur 
apud Nonium, in * Palpebrum.* In 
altero tama, vocabnlum inusitatins, 
facile degeneravit in tamen^ cui, quod 
sententi» minas congraeret, etiam in 
quibnsdam snbstitutnm est. Apud 
Festum autem : ' Tama dicitur, eum 
labore viae sanguis in crura descendit, 
et tumorem facit' Lucilins : ' Ingnen 
ne existat, papulat, tama, ne boa nox- 
it.' Ubi vitinm corporìs ex delassa- 
ttone contractum proprie notat. Nos- 
ter nietonymice forsan prò ipsa lassi- 
tudine pédum usnrpavit, et cubanti 
potius dativus casus est, prò snbsi- 
denti, sive, adeo ut subsidas, neque 



stare amplios ant pergere qneaa. Lo- 
qnitur enim de somna, qoem aatnr 
aut lassns in primis capias. Pteig, et 
Hav, 

052 Deinde eihum eepùtwr] Idem 
tradit Arist. lib. de somno et exper- 
rectione : nenipe cibi et potus balitoa 
hnmidos sursum ferri : qui ubi in sn- 
pemum locnm perv<'ner{nt,tnnc quia 
sunt graves et corporei, deorsuin re- 
feruntur et recidnnt, et una secnm 
calorem vitaleni et nativum, qui sua 
sponte sursum fertur, raphint, et ad 
interiora detrndunt ; quo facto crea* 
tur somnus. Itaque a cibo aomnvt 
altissimus et gravissimns esse solet : 
itemque a labore, labor enim lique- 
facit, et quasi tabefacit. quicqnid aa- 
tera ex corpore liquescente deteri' 
tur, est veinti cibus non coctifs, et 
crudna. Lamb. 

954 Et multo ȓpor Ute g^ratininuuf] 
Sic Arist. eodem loco, Mera rà anta 
ìaxypéraros 6 (iirros ylveraiy u e. * Post 
cibos validissimus fit somnus.' Itamb, 

955 Quia plurima^ ^.] De aomuo 
saturi jam actum est, at qnatuor vss. 
qui deinceps Kéqunntur, dorent, car 
gravissimns sit iìle somnus qnem las- 
sUs capiat ; atque inde facile intelligi 
potest quid velint voces * Magnas 
Labor' vs. 956. ab inierpretibas non- 
dnm satis explicat». Creech, 

956 Magno contuta labvre'] Codex 
Vatican. habet concusa : unde snspi- 
catnr Muietus legendnm eancmita. 
Ceteri scripti, in his Bertinianus, cum 
vulgatis consentiunt, qui habent c#a* 
iusa* Lamb. Cvncusa labore. Hane 
veram puto scripturam, ex quibus- 
dam vet. aliam vero confaso, etiam 
non malam, ex glossa inrepsisae. 
Vide Indicem. Gtfan, Contuta. Moret. 
Concussa, Faber. 

957 Conjectue porro animai Àìtior'} 
I. e. anima in altiores et interiore* 
parteis cogitor, etcolligitur,sencon- 
t rudi tur. altiory i. e. abstrnslor, recon- 
ditior. Nonnolli lib. tamen habent 
arctior seu ariiar, Lamb. 



T. LUCRBTII CASI DB RRRUIf NAT. LIB. IV. I42i) 



9M Aìtìtrì Artimr^ la qaib«t4afli 
lib. VUl. top. ffi. 947. Gi/tm. 

960 Et pm fuitfme fere ttmiio 4^ 
vmàtaM màkttni] Sic rcttitni ex aac- 
Urìtete qaÌBqne libroram maBOter. 
Maa libri Tolg . m«ndo»e habent, Ei 
fmfmtqmeferi ifwlia é^fimeitu màhm» 
^^^fft. Inetpit ab boe loco de aooi* 
«iia diapatare : qa« inania arbitraba* 
tnr Eplcunit, et prortos divioitatto 
expertia : nec miram, qai dmnalio- 
aefli osnefli toUebat. Cam sooinia 
liiit (at alt Arìstot.) * reliqoi» earum 
feraaiy qaaa vigtlaates teotil perci- 
pUaaa :' vai (at idem Arittoteles de- 
finii) * Ylsa ex motiooibns rernm a 
▼igUantilHis sansa perceptaram ani- 
aiaatibas ialer dormiendani objecfa, 
q«a doniiiuol :' caroqae ea qas a 
▼igilaotibns seoia percepta snnt noa 
•tatiai «t aeaans aAcere desl^ront, 
evaaascam, aed aliqaaotiftper inane- 
aot : qneagMbaodum, si rem aliqiiam 
mobilem agitaveris, non continno, 
«mniatqoe eam movere desierts, et 
aiaaam cootinueris, ea qnoqne con- 
qaéascìt : man est miram dormienti- 
bos Dobis eorum imagines objici, 
qaae Tiiplaaiea a«t ag imus, aut loeiiti 
■umuay aat cogitavimus. Ciim bis 
Lnerctlaaiseoogmaat illa Claodiani : 
'Oauiia qasB sansa Yolvunfur vota 
diaroo, Pectore sopita reddit amica 
qaiea. Venator defessa loro coni 
membra reponil, Meos tamen ad sii- 
vaa et aaa lastra redit. Judicibos 
lites, aorSgseaomnia cnrrns, Vanaqoe 
Doctnraés meta cavetiir eqnis.' Sic 
lere et Eoains : ' Qatt in vita nsur- 
paat homioes, cogitant, curaiit, vi- 
deot, QoKqne aguot vigilantes, a^i- 
taatqne ; ea si cui in sonino accidiiol, 
Miooa mimm est/ De somniis le- 
gaodos TertaUianes libro de anima. 
Xiamòta. Jam de iasomniis; ceaset 
aatem Epicoms, nt snpra declara- 
tam asty animos dorraientiom exter- 
ms et adventitiis simnlacbris pnisari; 
iada losaamia : qaod varo ea somoi- 
eamt maiùme qoibos per vigiliam 



stndiosa iDcoboerimos, cnm omne 
feoas simalachra prsesto adsintf id 
fit qaia isti meatos, per qoos toties 
iotraraot simnladira, patent ; et fa.* 
cilios admittoot imagines qoae ad 
ista stadia, qoam' qoss ad ras alias 
pertineot. Et non taotom bominnm 
sad aliomm aoimaliom losomnia boe 
modo expliearì poMunt. Alia aotem 
iosomaia magia terreot qaam aUa; 
Dee id qnidcm mimm, ea eaim terv 
reanl necetse est et acrios lacessaot, 
qHomm simtiUchra e semioibos aspe- 
rìs compacta snat, et poogoat aieotaf 
ia qoas iacidont. Creeek» 

962 la qma ratùme] Meditatioae, 
occopatione. FaUr. 

Coutemtà] AttenU, defixa snp. 891. 
' nifi se coiitendit, acnte Cernere noa 
polis est animus.' Lamb, 

964 Comprimere leget\ Sunt qni le- 
gunt lite»» Creeek, Quod et molto 
eleganti OS. Preig. 

966 Cermert belium] Qoidam lib. 
scripti babent degere velum: quidam, 
éegertre vehum : noanoUi, gerere belbum^ 
nt valg. fere omnes : iont et qoi h** 
beant gerere beUmm, nos eertissiasa et 
inexpngnabili conjectnra docti, ctf«- 
mere beUmm reposuimus jam io secno- 
da editiooe, a qua in boe quidrm loco 
non diiicedimas. sic antem loquitor 
et 6. S93. 'Taninm spiraates acquo 
certamina bcllnm Magnis de rebus 
inter se cernere certant.' sic Flaot. 
Cas. S. 1. S. 'none specimen speci- 
tor, uunc certamen cemitnr.' Lawik, 

Cernere beUmm] C4>rtare, deccrnera, 
óce, Faher, Degerere beUmm, Ita le- 
gendnm ; ot sit p»on : vel gerere; ot 
sit tribracbus. In quibasdam vet. 
degere veium. In quibusdam : dege» 
rere velum. Xoìg, degere. Degere weì 
Agere ò^/Zarn, barbamm poto. Gì/0m. 
Oifanios Degerere bellum: at Plantas, 
* Certamen cernere.' Creech, 

967 Nof ugere hoc] Nos aotem ime 
agere, nenipe natiiram rerum quae- 
rere. Ltunk. De fattone pbilosopbica 
scribere* Faber. 



14^)0 



NOTiE VARIORUH IN 



971 Et, quieumque die$] Et qaictiin- 
que (inqait) dies aliqnot, tragoedos, 
ant comoedos tpectaverunt, eosqnc 
recitanteis andiernot, ubi desiernnt 
apectare et audire, sibi tamen eois- 
dem spectare, «t (antores, fididnes, 
ac tibicines andire videiiter: dedi' 
mnt aiitem, et éestUeruni babet codex 
Memmianus et Bertiniaiius. Lamb. 

Et quieujmque diti multos] In hanc 
rem lepidissima bistoria est apod Lo- 
cianum. Faber, 

072 Dederunt] Ita in vet. libris ; 
rectissime. Hac in re peccatnm 
sspissime est. Vulg. dederint^ desti- 
terint, Oifan. 

07S SetuibuB umtrpare] Ocnlis et 
«nribas percipere. Sic Plaot. Trì- 
nom. 4. 8. 4. ' Qoas ego neque ocnlis, 
neque pedibus nmquam nsnrpavt.' 
Locret. I. 802. 'nec frigora qnimus 
Usurpare ocnlis.' Lamb, 

074 RelUquM] Cod. Bertln. et 
Ménim. babent, ReUicumt iawun eoe 
tioM: Vatican. Relliquiaa tamen esu 
«uri tu mente paienteia, ego priorem 
scripturam bac editione secutns snm, 
ceteris omnibus rejectis. ex qnibus 
olim ynlgataro, At reUqiuu tamen e$ae 
rias, t^, secutns eram: et tamen 
hanc antiquam meo more lectori in- 
dicaram in prima et seconda editione. 
Lamb, At reìliquiai tamen esse ttos, 
ita omnino legendum ex ret. libris, 
▼el ut In quibusdam : vtot, prò via, 
' At,' licet initio sit positura (ut alias 
saepe) jungi tamen debet in metiendo 
cnm verbo * nsnrpare.' Hsec igno- 
rata peperernnt mendom,et in versn 
et in sententi a. Legi etiam posset : 
At reUiqwu, ut in qnìbusdam libris. 
Gifìtn, His verbìs yoculam Jipra>- 
ponit Gifanins, cui nnllus placet ver- 
ins nìsi Titiosus. Creech, 

078 Saltanieu] Chorum, Tel eos ex 
qoibus constabat cboms. Saltabat 
enim cborus, et cantabat. Lamb. 

079 Clwrdaeque loquenteia] Tralatio 
est. CatuUus ad arborem vento 



agitatam transtulit carm. ad Fnm 
* Loqnente s«pe sibilum edidit e 
Lamb, 

080 ConMNJiun] Symmetriai 
synodiam. quidam codices ae 
coficeahuR, i. e. snaveni harmc 
qus siiccentore constat et inee 
et bnjnsmodi consenso. Ptas. 
que lectio sese tueri potest, li 
CDnsesnim, qnod vulgatam est, 
displicet. Hav. 

081 Decorea] Pulchrttndinea, 
cies decoras et veuustas. Lamò, 

082 Utque adeo magni r^ert^ l 
adeo roagnum momentum aflferti 
que studium ac voluntas : vel \ 
adeo interest, quo quisque i 
teneatnr, quaque volnatate sit.j 

085 Operati] Occupati, io • 
versati. Lamb, 

086 Spirareque sape'] Libri mai 
tres babent, Spirareque eempei 
nibil muto. Lamb, Semper, v< 
quidam. Gifan, 

087 Et quasi de palma] I. e. d 
toria. sic restituì, cum in tfibi 
mannscr. reperissem scriptum p 
Lamb. 

088 Tum qmsi earceribus] "% 
btc jam oltm mibi visus est tollc 
ut spurins. Atque ut magia li 
gas, enm esse inculcatum, is q 
inceps seqnitnr, qui est gen 
Lucretianns, aberat a Berti 
Licet tamen eum retinere, et i 
gere : Tum quasi earceribus pai 
tempore puncto, nt 2. 263. * I 
vides etiam patefactis tempore 
to Carceribns,' &c. ex quo loc 
tasse in bone locum alienum d 
est. Sed Simeo Bosius, bomc 
quam erudi tus et perquam Idj 
sua, putabat retinerì posse, et si 
emendandum : Tum quasi con 
pat^actis exeqtdtet quis, Lamb. 
fortasse nothus est. Id qood 
Lambtnus existimat. Gtfan, \ 
spurins. Faber, Hunc versnn 
ciunt interpretes, retinerì tame 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 143L 



•ejadicat Lambinn% si legatnr e 2. 
86S. * Taoc qnasi carceribns paté* 
fkctis tempore pancto.' e quo loco 
fonan in locum alieooni delitas est. 
Creeck* Ego hosce versus ita puto 
esse eroendandos et in ordinem redi- 
gendos : In 8omnii sudare tamen, api' 
rareque Htpe; Umud, qwai carcerìbuB 
fttffmcti$, Mare ^ùte, Et quoti de pai- 
■M MauRiu contendere vtrcs. Illud 
' liand stare quiete * optime ezponit 
Locaous 1. 299. ' Accenditqne dncem, 
qaaBtom clamore jnvatnr Elens so- 
Bìpes, qaamvis jam, carcere clanso, 
Immineat forìbusy pronnsque repa- 
gala laxet.' in Mss. enim hic omnia 
Itxata et perturbata sunf. Uav, 

9S9 VemoMimmque canee] Proverb. 
xim^ typoM àt^tpéirrmi^f i. e. ' canis prae* 
dam soranians.' Lamb. Venantum, 
Vtnatornm, nt ' medentes ' prò me- 
dids. Fmber. 

900 Et erehraa reddoeunt marilme oti- 
rst] Et crebro respirante crebro at- 
trafaant aerera quasi odorante» fera- 
nim vestigia. Cod. Bertinianus ha- 
bety Ei crebro reddnaaU narilme oariif. 
Lamb. 

904 ErroribuM] Sic restituii Adria- 
Dns Tamebosy cum in libris omnibus 
legatur, terroribu», cui assentior. 
Nau canea feras inseqnentes non ter- 
reotar, neqne vigilantes neque in 
tomnis : sed si in somnis insequantur, 
tea videantnr sibi insequi,tnm erraut. 
Noo probat b«c Zoiins. Quid mi- 
nuB ì Potestne quicquam bomini bar- 
baro piacere et probari, quod Adrian. 
Tomebo (non enim dicam mihi) pla- 
euerit^ Lamb, Terroribue» Lambi- 
nosy erroribuMt ex conjectura Tumebi. 
Ego nibil moto. Nam et sup. lib. 1. 
et infr. lib. 6. ' animi terrorem disco- 
terey' diait poeta. Gifan, Erroribme. 
Ita Tnrnebus, et recto quidem. Va- 
leant antera Codd. Oifanii cum suis 
terrorilmtf quid enim terreat canea 
vestigia ferae» leporis forsany perse- 
qnenlet ì Creecìu 

995 Al eemmeta domi ealiibnciii] 



Locntus est de canlbus venaticis, 
none de iis qui domul cnstodiends 
pi spponnntory et de domesticis. Lamb, 

Degere, stepe letem ex ocnlù, «a- 
Incremque eoporem] Honc versuro re- 
stituì, qui hoc loro desiderabator, ut 
videbunt) qui superiora cum ìis qua» 
seqnuntnr, conferent, et sensum Ln- 
cretii considerabnnt. Jam verboa 
' discutere ' perspicue non habebat 
nomen, cnm quo cohiererety ut 'som- 
nom/ aut simile : nam neque * corpos 
discuterey' neque * discutere ' sine no* 
mine aliquo accnsandi casnsy constare 
potest. Prsterea vox * consnetay' 
sola, et sine infinitivo, illeplde et hi- 
nsitate jacebat, cum tamen nnmquam, 
ne ab ipso quidem LncretiOy sine ver- 
bo infinitivo usorpetur : quod osten- 
dara exemplis aliqnot collectis (ne- 
quo plura tamen reperir! possunt) 
ubi hoc participio usus sit : sic igitor 
hoc eodem lib. sup. 715. ' Anroram 
Clara consuetnm voce vocare.' et 5. 
209. ' ni vis humana resistaty Vita! 
causa valido consueta bidenti Inge- 
mere.' et 6. 787. ' Floris odore ho- 
minem tsetro consueta necare.' ibid. 
1041. ' Interdnm fugere atqne seqni 
consueta vicisshn.' Accedat Arnob. 
CDjns haec snnt lib. 1. ' TyndarìdaB 
Castoresy eqoos onos domitare con- 
suetus, alter pugillator bonusy' Sie. 
Idem eodem lib. * Neque alia sectan- 
tur aucupia verborumy quibns capi 
consueti sont audientes.' Lamb, Hunc 
versnm Lambinus interseruit : in nos- 
tris libris non erat. Et haud iciOy 
an rectius abesse possit Gifan, 
Hunc versum postulante sententia 
inseruit Lambinus. Creech, £o ta- 
men opus esse non judico ; dixit enim 
poeta ' discutere ' et ' conripere de 
terra corpus,' quorum prìus differt a 
posteriori, et ille catulorum actns 
esty quoy oborto terrore aliquo, qua- 
tiunt villos atque erigunt pilos. 
Hav, 

996 Com^er^] Ut hic Locret.' cor- 
pos corrlpere e terra' dixit: sic 



1483 



NOTiE VARIORUM IN 



Virg. JEn. S. 176. ' •Compio e stra- 
ti» corpus.' Itertm Lncret. S. 164. 
* Conripere ex tonuio corpus^ nuta- 
veqae valtnm.' ibidem : * Qain con- 
reptns bmno ex sonuie/ ecc. Ltmk, 

997 Ftmmde •^iiaft ^nolot] Recte 
dixèt, < ii^noias facies/ nam caoibus 
ignoti oaHies, etiam ii ipii tmnqaaBi 
H^aeniiit, 'boitinm tiiat loco, ut seri- 
bit Plato lib. 2. de Reptib. Lmmb. 

099 Et ìpuiM quétque nuigU] Sic re- 
pMm etiam rrpQgoantibnit libris om- 
nibus : sic enim legi debet, nt docni 
io Bcholiis ad lib. 1. Lamb, Et ftut 
9iurfM magìM, Larobinas, quam. Ego 
a Jibris non discedo. Nam et quo^ et 
ffMmtd, et quam wmgis, recte dici tur. 
Gifau. 

Semimia fortini] Libri qiiioqne roa- 
nnscr. babent «eMMttomin, ut fortasse 
legendnm sit tenùuia hormm, eorum 
aiitem, si ve iUntni, nempe * canuni.' 
Lamé» Semùuvrum. Ita omnes fere 
vet. liVri ; opttme« Qmifue semtai»- 
num^ prò qnspqne seminia. Marullos 
et vnlg. temma mntm. Gif. iSraiÙM 
«oruM, vis. canam, Lambinos : sed 
Allitnr interpres, nam tota de cani- 
bus disputatio absoluta est, et jam 
igitnr de insomniis terrificis,qus ex- 
citantar m sininlachris floeutibaB e re- 
btts qnse ex asperis semtaibiis compo- 
nontnr: rectios igitnr legendum se- 
mtatomm.- sen potius Bernina rerum, 
Creecb. 

1901 Pemaiefuerepente'] Libri scrip- 
ti habeotptmiis^iM. Lamb. Pimuaquef 
ita vet. libri. In «liis : pemUe, Oi- 
fmn. 

1009 SolHeUant difsum fio<9(iinio] Ti- 
more et pavere lucos conplent, som- 
niantes sibi a tergo instare accipitres 
inseetanteis. Lamb, Agnosce scom- 
ma Lucretio dignnm ; Divi vis. Iios- 
pites snas av«s ab imagine aceipitris 
tnerì non valent. Creeck, 

1003 Aeeipitres tetano m leni] Pro- 
fert hunc versnm Nonios, ut probet, 
Domen * accipitres' usurparì inler- 
dnm in g<en. temin. iMok. Accipi- 



tree t?às<r, dicebant enim ' hec aceipi- 
tris.' Faber, 

1005 Porro hmaiaum aMNles] Redit 
ad lioroinum somnia. jLmnò. Hssc 
com int^rrogationis nota ita hactenos 
fuerunt edita, Porro kamimam meniea 
magnàs ^mt matibua edant ? Magna eia- 
nim^ìfe, Jndicet lectori|aid prapstet. 
Ego in MsA. nuliara interrogationis 
notam invimi. Haa, 

1006 ToUnnt damerei] 8ic loqnnn- 
tur boni scrìptores. M. Tali. lib. 4. 
Accns. ' Clamor a vigilibns, fiimqiie 
custodibns toliitnr.' Virg. JEa, 9. 
228. * Clamores simoi horrendos ad 
sidera tollit.' Idem 9. 566. * ondi- 
que clamor Toliitnr.' Lamb, 

1009 J>o/srt6«s] Ob dolorCs, seu 
prae doloribus. Lamb, 

1012 Multi de magnit, ^v.] H. vs. a 
vet. qnibusdam al>e8t. Gifan^ 

1013 Indicioque tui faeti] I. e. et 
saepe suoni factum ìndicaveront. M. 
Tuli. Topic. * Et per soninnro, vinina, 
Insaniam, multa soppe patefacta smu' 
Liicret. 5. 1157. * Quippe nbi se 
OMilti per somnia sirpe loqnentes, 
Aot morbo delirautes procraxe fe- 
rantur.' Lamb, 

1014 Obeunt] Obire videntur. Fa- 
ber. 

1020 Puoi eeepe ìaeam propiar] Cam 
in libris scriptis reperissem scriptum 
Pan, scireroque veteribns 'piieros' 
'pnsos,' et 'pnsiones,' et *■ pnpos' esse 
dictos, ut etiam Isidorns docet, ia 
voce *pupus:' sic a Lucretio esse 
scriptum pntavi, ut excudendnni cu- 
ravi. *■ Pusnm' anfem et ' pusam/ 
pueruni et pneilam significare, intel- 
Itgere licet etiam ex ilio Epigramma- 
tiu Pomponii in Cascsm adeAcseen- 
tem : qnod exstat apud Varr. lib. 6. 
de L. L« ' Rtdìculnm est qnod te 
Casciun tuadieit amica Filia Petroni 
sesquisenex puerum.' * vel, nt valgo 
legitur, 'Casca Pbilethonis ipsa ae- 
sex puenini. Die tu illam pnsam: 
sic (ìet, mutua moli : Nam vere pii<» 
sas tu, tua amica senex est.' licet 



T. LUCRBTII CARI DR RERUM NAT. LIB. IV. 1433 



eliain hoc loco logore jni^ fìiit enini 
facilis lapios a P Ittteni io R. licei 
et logore ptttri^ nt tit tribrocfaiM prò 
spoadoo, ant dactylo. Ne Tomebi 
qoidcm acntentia aiihi difplicot, ex- 
itUnantU, Bihil oato roatandnnn, et 
Prnri legeÌMloiii. dixrrant enim (ot 
ait ilio) Totorea 'puri' prò pueri: 
andò * polli.' Pueri igitur (inqoit) 
tvpo potimt ao io aoniDÌa prope la* 
eon ac dolio vratera attollere, nt me- 
jaot, con iateroa Tostois stragolas et 
lectos lofio awdefaciaat et comme- 
iaat. Faiaso Roai», cam aliis io 
arlMa locli, tom in angiportif dolio 
fo^doaB brevia, ot aropliora», ot ti* 
aliiU Yoaa roejoodt caosa comparata, 
ic dispoaita, declarant iUa verbo ex 
oratiooo C. Titit apud Macrob. S. 
16. ' DoM ooDt, nulla est in angipor- 
to amphoro, qnam non impleant: 
^oippo qui voticam plenani vini ha- 
beant.' Lamb, Putrì 9tepe., in vet. 
qoibuadara. Patri ; non male. Lambi* 
DOS Post. Aliiy MuUi : pesKÌnie. Gi- 
/oo. PHri, Pait, Pam, legi poteét; 
eodon enim omnium lignificatio. 
Poé«r. Ego PhH reposni ex Mss. 
optÌBMt, ex qoolibos ot hnnc et «i- 
milea Nonii locos quoque omendavit 
Aiidr.ScbottoaObaenr. Unm. lib. 1. 
cap. 4. Pr«terea a ' puri' deducit 
foconi * poort* Isidorua p. 1102. Un. 
40. #foo. 

1030 lUim atrio] In urbe popnlo- 
sitaima, ai qua onquam foie, (Romam 
dico,) dolio In angoli» ptatearom 
erant, in qn» peregrini homiocs vel 
ci¥et, qoi do facieodo domi lofio, (sic 
eaim loqni aoleot Latini,) antequam 
in poblicnm prodirent, non cogita- 
rant,. veti cam exonerare «oliti fne- 
rmit. Unico ad fanne Lncretii locum 
facit qnod apud Macrob. legere est 
S. 17. * Corta' autem «emifracta. Sic, 
latia ad eoa uans apta. Ccterom illa 
dolio loteritio erant, vel figlini opo- 
rìs, non lignea. Fmbtr, Addo notaa 
Caaaob. ad Snet. Vesp. cap. 2S. 
Ina* 



1021 SoaModfrmdt] In vet. not- 
tria : detteti, Oifan. 

1022 Tobias humarem eaecniMMy 4v.] 
Sic esse legendum indicavit raibi 
Adr. Turneb. (Adv. IS. 14. 17. 18. et 
27. S5.) conjectnra facta ex cod. Bor- 
tin. icript4ira eaccutum, lotinm autes 
significat Lncref. per homorem to- 
tius corporit saccatum. Lotinm •• 
nim oihil aliud est, qoam ' bnoMr 
corporis sacca! ns,' i. e. per totnm 
corpus quasi per sarcnm percolatoa. 
Atqne hoc eodem nomine lotiuro ap« 
prllat Arnob. lib. 2. adv. Oent. do 
Animab. loqnens : * CorporilMis in* 
▼olntsB inter pitnitas et sangninem 
degerent : inter stercori*« hos utres, 
et saccati obscoeniAsiuias sprias. ' 
' Saccatum' autem participium est 
pass, a verbo saccor, aria, quo uti« 
tnr Martial. Epig. 2. 40. ad Tongiii- 
um : ' Caecuba sacceotnr, qucqno 
annus coxit Opimi : Condantiir par- 
co fosca Falerna cado.' Lamò, Pras* 
dare Tnmebns aocca^oai, com in qoi« 
busdum libris esset : saccttiaun, ao> 
croiaiM, ai«cai«jii. Oifan. H onesto 
positiim prò lotìo. Notnm quid aie 
'saccns' et 'aaccare,' nbi de vino et 
laticibus percolandis agi tur. Oall. 
urne ektauee, Fabcr. ' Cncuba aae« 
ceotur, quaeqne annua coxit Opimi/ 
Creeeh, 

102S Bahyloniea] Petronins ArbU 
ter : *■ ClauRos aureo piumato Baby- 
Ionico.' Josepbus lib. 6. de Bell. Jud. 
' Anleum longitudine pari, lioc est 
velom Babyloninm hiacjntlio et bya<> 
ao et cocco et purpura variatnm. 
mirabili opere factum : ncque ratio* 
nis inopia colorum permistione : sod 
velut rernm omnium imaginem per- 
fereos. Cocco enim videbatnr ignem 
imitati : et bysso terram, et hiacyn- 
tho aérem : ac mare porpora : qoo- 
niam byssnm quidem terra, mare au* 
tem purpnram gignit : eraique in 
eo perscripta omnia cceli ratio pra- 
ter signa.' Pini. < Babylonica,' vea- 
tei atragolie avoct» ex Babylooloi 



1434 



NOTiE VARIORUM IN 



diversU colorib. intextÌA pietas. In 
vocabni. Latino^Orseco Manuscr. sic 
explicatnr: ' Babylonictiniy roXifu- 
roSf i. e. vcstis filis ver«icolortbas 
contexta. Plaut. Sticho 2. 2. 64. 
' Tiim Babylonica peristromata, con- 
KUtaque tapetia.' Plìn. 8. 48. ' Co- 
lores diversos ptcturae intexere Ba- 
bylon maxime celebravit, et nomen 
imposuit.' Martialis 8. 28. ' Babylo- 
oia piota snperbe Texta, Semiramia 
quie variantur acu.' Lamb, Babylo- 
nica tapetia magnifica et splendida, 
ut apnd Yirg. ' Eqiios splendore ni- 
vali/ in JEn, 3. 638. Faber, 

1023 Rigantur] Lotio conspergnn- 
tur a pueris soraniantibas. Lam6. 

1024 Tum^q^ibus tHaiis fretaìTnm 
adoleacentes (inqoit) qulbas * freta/ 
i. e. festnSyCt fervores aBtatis primum 
iosinoantnr, &c. i. e. qui incipiunt 
xebu» Venereia idonei esse. 'Fretum' 
(inqnit Varrò) ' a similitudine fer- 
▼entis 8quap,quodin fretumsaepecon- 
corrat sstus, atque effer ve8cat.'Lain6. 
iRtatis aestus et fervor, adolescentia 
•cilicet. Faber. Ubi quidam Lucre- 
tii immodestiam, ibi ego illius artem 
agnosco et suspirio : ncque profecto 
ille unquam aliquid de hujusipodi in- 
soroniis, nisi ad counectendam se- 
qnentem de libidine et amore dispn- 
tationem necessaria fuisset istorum 
explicatio. Creech, 

1026 Ipia die$] Matura rebus Ve- 
nereis stas. Faber, 

1026 Ecorpore quoque] Ita ex vet. 
libris restituì. In aliis quibusdam, 
quoque. In aliis, quceque. Oifan. 
Corpus persona e »t, * Saivete optima 
corpora.' Ennius. Faber, 

1027 NufUia preclari voltua] I. e. 
qua» nnntium forms alicujus eximias 
ad eorum animus in somnis perfe- 
runt. Nuntiaf i. e. nuutiautia : adjec- 
tivum est, nunttus, a, um. lamb. 

1028 Quiciet] Qui vultuseximius, 
quique color pulcher commovet irri- 
tando loca, in quibns inest semen vi- 
rile. Nam por ' loca' hoc loco sedeis 



eas virtleis, in qnas semen virile jam 
concoctnm, et ad gignendum aptum 
confluxìt, significat. Aliis per 'lo- 
ca' magis proprie membra mnliebrìa 
significantur. infra eod. lib. 1260. 
' quia sic loca sumere possuut Pecto- 
ribus positis/ eod. lìb. 1268. * atque 
lori» avertit semini» ictnm.' Lamb, 

Turgida] Semini» et spiritus piena. 
Hor. Sat. 2. 7. 49. ' Turgentis veibe- 
ra caudsp.' Lamb. Sspius de muli- 
ere, qnara de viro occurrit. Faber, 

1029 Ut quasi transactis] Adeo ut, 
quasi re Venerea transacta, et ad ex- 
tremum perducta, profundant semen. 
Pertica antem dieta est ea Dea, qusi 
rem Veneream perficit: ut anpra 
diximus. i^op9ipoiyfthp porro, i. e. sc- 
minis profusionem nocturnam, et in 
somnis factaro, significat tectls ver- 
bis : quam describit Horat.r simpli- 
cius Sat. 1. 6. 82. *somnna tamen 
aufert lutentum Veneri : tnm Im- 
mundo somnia visu Nocturnam veà- 
tem maculant, ventremque supinnm.' 
Lamb. Quasi r^r *A^poòinit> rcA^ffinr- 
Tcs, uti optimum scriptorem, et ba- 
rum rerum peritum, loqui scimoi. 
Faber. Theocritus Idyll. 2. 143. 'E- 
rpdxOri rà, fUyurra. Creech. 

1080 Fluminù ingenteU Jtticfiis] I. 
e. magnam copiam seminis fluentis. 
Quidam tamen legendum ceosent, 
Seminia ingenteis fluctue. Atque hoc 
quidem modo in sec. ed. edendum 
curavi. Nunc vero veterem scriptn- 
ram, et receptam retineo, Fluminit, 
existimans dictum a Lucr. ' fluctns 
fluminis' ùw§p$oXìkSs^ prò malto se- 
mine flumen. Sic fere 2. 364. * San- 
guinis exspirans calldum de pectore 
fiumen.' Lamb, Legendum potf rem, 
Seminia, aut Flemini». Sed a libris 
non ausim recedere. Inf. ctiam va- 
riatum est,6. 1061. Gif. 

1080 Ciuentent] I. e. polluant, in- 
qiiinent, et niacnlent : semen enim 
virile, saiignis Cét : sanguis antem 
* cnientat,' i. e. coutaminat, et Inqui- 
nat: ex quo 'cruentum' prò imparo 



T. LUGRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1435 



nsnrpatnr etiam a Lncretio lib. 6. 
£«taiò. 

1051 SotticUaiur] Commovetnr, con- 
citatnr, iawff^erai. Sic enim ioterpre- 
tator anctor ▼ocabnlarii manuicr. 
Latìno-Orvcì. Festns aatem, ' Sol- 
licitarcy' inqoit, solo citare, i. e. ex 
•no loco movere : qaod et alibi re- 
tulinnai. Lamb,^ Tota libido, tam 
qaae ad animam, tam qnse ad corpus 
spectat, vst. 18. explicatnr : formosa 
via. simolachra animnm commovent. 
lUe vero aemen ex omnibus membris 
io partes genitales deducit, quaB 
partea tnmenf , deinde res ipsa pera- 
fitur. Praeter hspc nec Venerem nec 
Copidinero expectes. Creech, 

1052 Adulta leta» cum primum robO' 
fai] Statim ineunte juventa, seu in- 
itio stati» adulte et corroborate. 

10S4 Urna Honùnis vii] Sive imago 
femoai corporis commovent animnm, 
live animns ipse semen e toto cor- 
pore dedncens. Creech. 

1036 DeceàU earpe/re toto] Toto^ in- 
qait, qnod non temere. Hinc itaque 
sepiaslme fit, nt mntilati parte ali- 
quacorporìf niatilatos etiam gignant; 
qnod certissimis exemplis probari 
poaset ; nisl id alii fecissent. Semen 
Haqne ex omnibus roembrìs; neqne 
allter sentisse Tertulliannm constat, 
■ti ostendit locns quidam, qui a me 
snperins allatus est, cnm tamen alia 
rea ageretnr. Fab, Hoc quidem ve- 
rnm, sed aliud agebat Lucretius, 
qood alii conjiciant melins quam ego 
ezprimaro. Creech, 

10S9 /arttofa IttjiMKi] Hic versus, 
et is qui proxime seqoitur, mihi sus- 
pecti sunt. Nam de tertio, cnjns 
initium est, < Incitat inritans,' &c. 
non dubito qnin sit adnlterinhs, et 
•pori US. ' turoent' autem, i. e. hffytn 
et, Lamb, 

PUqu€volmitai]S\e babent quinque 
llb. mannser. qnibnscum consentiunt 
omnes typis excnsi, preter Florent. 
qui babent fUqiu voiuptiu, Lamb. 



1040 EjUere td, gaó se] Fit volun- 
tas ejicere semen in illnd vas quo 
elaborat ejicere voliintas honiinis : 
qua» causa est ut inter coeundnm 
eum gaudia qub adiret, mens me- 
mor ' admonuit domine : deseruitque 
Venus.' Pimi, Versum sequenteni, 
* Incitat inritans,' &c. ut spnrinm 
(nam et a veteribns nostris aberat, 
et alieno loco inculcatus erat) able* 
gavi. Gif. Incitai inritane, i^, Hunc 
versum ex ilio qui panilo ante posi« 
tns est, ' Que ciet inritans,' Scc, itt- 
epte a nescio quo, alieno loco repeti- 
tum, delendum ceoseo. Lamb, De- 
lendns versus. Faber, Huic quidam 
subjiciunt Incitai irritam loca turgida 
$emine multo, frustra. Creech, Ejicere. 
Quidam Codd. Elicere^ sed perpe- 
ram, confer vs. 1035. et 1267. Hov. 

1042 Namque omnes fitertaiui^utt] 
Hunc versum et duos deìnceps se- 
quenteis, ut spurios, delendos cen- 
seo. Fuerunt enim adjecti ab aliqno 
inepto, qui putaret aKquid deesse 
ante versum illum, < Sic igitur,' Òlc. 
quasi Lucretius uti voluisset simili- 
tudine bominis ab altero vulnerati, 
cnjus sanguis continuo in percnsso» 
rem propinqnnm redundaret. sed ne- 
qne Lucretius uti volnit illa simili- 
tudine, nisi quod dixit, mentem ìà 
corpus petere, unde est saucia 
amore \ neque hi versus satis signi- 
ficant, qnod voluit eorum auctor. 
Preterea illud, omnee plerumque co* 
daaf, inepte dictum est: sic potins 
dictum oportoit, omnes pleriqui. Ter. 
Andr. 1. 1. 88.' 'Qnod plerique om- 
nes faciont adolescentuli.' Caes. lib. 
8. de Bell. Gali. < Nam plerisque 
omnibus Oallis pre magnitudine cor- 
porum suorum brevitas nostra con- 
temtni est.' preterea illud ieimur tc- 
tUf improprie et inusitate dictum est 
Tnm hoc totum, Etsi comminui est, 
hostem^ sive, ut babent alii lib. os tum 
ncòer, ìfc, neque satis Latine dictum 
est, et obscurnm est. Denique tota 
elocntio, et sententiam hornm ver- 



1436 



NOTiK VARIORUM IN 



ftnaiN, frigida et incoDcinna ett. Cum 
li»c tcri^issein atqoe edidii seni, 
Thraso ucrìpiiity me hos versut treit 
èfitXlftur pessime, immo vero tu sycth- 
phanta eos pessime et iodoctissiiiM 
retioes : et, ai aiiquid saperes, ista 
non scrìpsÌMes: li os haberes, aut 
Bisi esset KwfAwnSf isto modo non 
acrìpsisses. Lamb. Tres bos versas 
«radit I^mbinus ; pessime. Gi/an, 
Cadunt t» volntu^ i. e. in eam carporis 
partem, quas viilneratiir, * cui adac- 
tnm est vulnus;' ut Virg. ^n. 10. 
loquitur. Imo ' vulnus' prò basta 
ant telo poctis familiare est. Virg. 
JEa. 2. 629. * IJlom ardent iofe^to 
vuhiere Pyrrbas Inseifuitur.* Stat. 9. 
l*beb. ' vulnus t^men illa retentiim 
Pertitlit.' Itom lib. 11. * Cum subi- 
timi obliquo descendJt ab aere vul- 
nus.' 'Cadit in valnus' igitnr La- 
line elegaoter dicitur, ut * cadit in 
«nsrm.' ' Vulnua' a vellendo. Preìf, 
jV«mfM#. Huiic versum cnm duobiis 
aeqoeotlbaf eapunge. Fab. Hunc et 
ilnos sequentes versus rejiciunt in- 
■terpretes, qui tamen ad rem farere, 
^et non indigni Lucretio videntur. 
Creecà. 

1044 Uos<em rub&r oecttpai kumor] 
Ita vet nostri, et alii. Vulg. ot (am; 
sale. Gifmi, 

1045 Venerii qui letU aeeipit ietum] 
Qui amat, qui amore saudus e«t. 
Virg. ^n. 4. 1. ' At rrgìua gravi jam- 
<ludnra saooia eura Vulnus alit venis.' 

1046 Sw pmer membrù mylieMbué] 
<&ive hic pnerl amore captu« esf, ut 
«}uB ilore flptatis abutaturad rem Ve- 
aeream, &c. Lami. 

àfembrii nmlieinibus] Membris niol- 
libu», qualia suiit muliebria : vel par- 
te postica, rf TfXMCT^, fjamb. Molli- 
«ellis, delicatis, qnae uierara spirant 
Cyprin. Fuber, Quaenam vero «ine 
* Meoibra pueri muliebria' ioquirant 
4)ui nesci4mt ; certe fioer mailicellns 
et delicatns vqueac 'molier totocor- 
l>ore ' aaMrea jactaret. Sbd recte 



Faber. Creeck, 

Jaeulatur'] Tamquam jacnlo ferit* 
translatio. proprie Hor. posuit Od.- 
1. 2. S. * sacras jaoilatua arcels.' 
jUunè. 

1050 Namque vobipiatem fr^nugUI 
Duo libri niannscr. babent, Jwmqiu 
V9lupiatem prttMgU wmtm Cvpiito. Seo- 
tentia autem bcc est : nam Tebemeiif 
et acris * Cupido,' sive libido, votup- 
tatera quasi angurator, et «ibi antf 
promittit. Sic iuf. non longe : 1009. 
* Cum jam presagi t gandia corpus/ 
Loiufr. 

1051 Hoc Venui tU wibì$] Hme C«- 
pido Veneris nomine dicitur. Ftiber* 

1052 Hinc oMtem esi nomea] Codd. 
Vatic. et Faern. babent, bine mite ed 
nomen Amoria, Lamb. Le vis est ron- 
tatio, tamen necessaria : leg. tunmem, 
Creech. 

1052 Hinc Ula fxrimmm Venerùi] Se- 
.clitiis siini libros qnattoor maaiMcr. 
•qui partim sic babent, Hùte illa prì* 
mum VeneriSyifc. partim sir, Hìmcii' 
Uim et primum^ i^e, lUa enini, et ìUam 
et, depravata sunt ex UUe, *■ ili» ' ao- 
tem pra illius positum, ut paullo post: 
'rabies unde ili» germ.surgunt.' Ho- 
jus autem loci baec sententia est: 
Hinc, neaipe ex cupiditate, sen ex 
amore, primnm gntta dulcedinis, qos 
inest in Venere, stillavit In animom: 
deinde consecuta est cura, aninuiB 
gravi ter angens, et Mollici tans. vel 
•die, bine primum, id est, ex simnli- 
cris et imaginibus : qnod magia pro- 
bo. Loiigum sit autem ad singula 
lectorein admonere, bas oraneia emea- 
daliones sic sequi et probare Tbraso- 
nein, ut miss. lAitnb. IlUr, i. e. illtvs. 
Faber. Hinc illa priatam, sic ombìmo 
lego ex veteribtts. A lougun ab PSt, 
vulg. aiata, Lambinus sl/<a, coatra 
vet. libros. Quidam veteres, iUrnm; 
malf. Gifan, 

1053 Frigida cura] li ber Memnian. 
àabet fervida cara. Ego nlbil muto : 
sic enini Hor. Episl. ad Jul. Fior. 1. 
S. 26. ' FrJgida pnrariuii momenta re- 



LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1437 



MM«/ Lné. F«rntf«qai- 
BCMarnll. GUkm. Necet- 
andam artMfnM- lertionea 
I ; eam certe qnilibet pro- 

••qnam ex animi senten- 
Nanc scio qnid sit amor.' 
le amore dico, fervida est, 
t llle nitor, fuiXtp^ fiikoty 
i^W, «1^ wéma $40awrai. 
' dnlcedii]«*m ' tum 'ansi- 

•ncc^dnnt, nti Cicero vo- 
E«t Horatii, «Frieda m. 
lenta relinqnere poMe«/ 
erprete allatus est, hand- 

odorati potai qno perti- 

enira ad Lncretinm, &c. 
oliabit etiam ille, qui ob- 
rettnm ortnm Cnpidinis, 
BBentiim esplicare, pri- 
rÌ9 gutta in cor ttiliat, de. 
iena cupido, qn« per si- 
tglter advenientia, imo per 
ritnr. Creeck, 
t fi «Ani] In partictila 'si/ 
tr, et corripitar, seqnente 
1. 7. ' Nam si, nt ipsa pe« 

cognita rerum/ et 8.617. 
>geniem qui in oras Inmi- 

Qnod antera ad senten- 
t, expressit amoris affee- 
nantinm consaetiidinem : 
ity at absentiiim desiderio 
et prxsentiam conciipis* 
expetant. Qnod et Arìit. 
libro nono de morib. ad 
BB, liis verbis : M^ yàp 

Ir ItJaXXaw ^pf , àAA* Ìrra9 «ed 
, tua. T^f Topovffiat iwiBvfxp, 
I enim amore capi tur, qui 
ote forma specieque de- 
•c tamen is qui specie de- 
Nitinuo amat, sed tum, 
(Otem desiderat, et prse- 
nenpiscit.' Consentanea 
I Terentiana in Eooncho, 
dicantor a Phaedria: 1. 
>ne quid velim ? Cura mi- 
lem, absens ut sies: Dies, 
me ames, me desideret, 



Me tomniet, ne emapectet, de ne 
cogite% Me aperet, me te oUectea, 
Mecnm toU sia,* dee. Laai^. 

1056 Sed/mgUmn éecH] Qoani peU 
chrì» versibas, qaam gravibua seeten- 
tiis deterret bos ab ansore Lacretiei? 
Qnam aperte et lucalente amantlm 
furorem ÌDsaniamqDe ob'ocnloa pro- 
poniti Qaandocte et perite amor ia 
iacommoda et molestias ennneret? 
Qnam merito et vere ejasdem Tolap- 
tates exteneat, elevat, ac deprìmiti 
Qnam persplcne amantinm ie re iptm 
Venerea traasigenda, atqee le ipao 
corpornm eemplexa rableei deacri* 
bit? DIgoi venes, qai eceerete le« 
gantur atqee ediscanter: digoa pna« 
copta, qu» et jnveoes et viri bis levi- 
latibns amaforiis dediti penitiis I» 
aeimo recoodant. proderit etiem le- 
gere qnae serìpU seot ie aaorea e 
M. Tali. lib. 4. Tnac. Lné. In tote 
Latio, quantum quantum est, nlbll, 
ut opinor, quidqnam lega», quod •- 
qne legi oporteat, atque eoa «erana 
qui hnnc seqauetar. Sed tamen re* 
petti olim foere nomnlli, bodieque 
re perinntur ejus generis bene multi, 
qui illos ab ocalia bominum, §1 ieri 
queat, removeodos esse contendaat, 
quasi si insigni qnadam turpitudine 
scateant. Misemm itaque Poetam 
nostrum, cujns tam fnigifemm, tam« 
qne salutare consilium, adeo impros- 
peros eventns babeat, qnam vis enim 
totis exclamet faacibus, ' Sirenas bl* 
larem navigantinra panam, Blandas- 
qne mortes, gaudiumqne crudele, £f« 
fngite, o miseri, tortomqne ab littore 
foneni Rnmpite;' quamvis tot argn- 
mentis probarìt, certissimam honini 
pestem ab re Venerea esse, atque 
adeo cane pejna et angue vitari opor- 
tere nugivendaias istas molierculaa, 
qnae suoi amatores offrenatos docti- 
tant; quarovis rem, famam, sanam 
mentis corporisque Taletudinera, ea 
via defluere oatenderit; tamen id ubi 
prestitit. Ibi tum viri boni, Hens, 
(inquiunt, et qoan longe quldem) 



1438 



NOTiE VARIORUM IN 



fnge tnrpia, obscena dieta, * spnrci- 
dicos, immemorabiles venns, ama- 
tiones/ &c. Sed, o boni, si boni eii- 
tis, niiiil btc spurcidicum, nibil im- 
memorabile* Si quid tale videbitur, 
id vitio lef^entis, non poétae adscri- 
bendiim erit. Hoc certe videoraflSr- 
niare posse : Si, qus a Lucretto hic 
scribantnr, ea prò foedis et flagitiosis 
dictis habebuntur ; longe illif ttirpior 
ra, longeque fnediora reperiri in eo 
libro posse, qnem nemo sine prssenti 
fama", periculo reprehendat. At enim, 
sentio, virnm illam sanctissimum 
(quem appellare, nane quidem, haud 
tane magnopere attinet) dicent ea 
gratia rem ipsam, quamvis turplssi- 
mam, tam aperte tamqne perspicue 
tractasse, ut ex tanta tamqne flagi- 
tlosa descriptionis foeditate vitium 
illad magis aversabile fieret. Fateor, 
neqne unquam aliter sensi. Sed La* 
cretius quo fine scripserat ? an ut le- 
nonias operas prseberet, et en, pessi- 
mo oroniam mercimonio rem faceret 
anctiorem ? Hoc quidem multis tem- 
poribus alii poètae fecere, quibus pro- 
fuit, et nuoc fortasse nonnnllis prod- 
est ; sed vitaa integritan, gravitasqne 
morum, ac tot saluberrima prsecepta 
liic illic per totum opus sparsa, hu- 
jusmodi snspicionem longe a Lucre- 
tio amolinntnr. Paucis dicendum ; 
vin' scire quod ipsi consilium fuerit? 
£n tibi : * Sed fugitare decet simnla- 
cra et pabula amoris Absterrere sibi, 
atqne alio convertere mentem ; Nam 
certa et pura est sanis magis inde 
volnptas Quam miseris : Etenim po- 
tiundi tempore in ipso Fluctnat in- 
certis erroribus arder amantnm ; Nec 
reperire malum id possunt qus ma- 
china vincat. Usque adeo incerti ta- 
bescant volnere caeco. Adde quod 
absnmunt yires, perenntque labore, 
Adde quod alterins sub natu degitur 
Ktas. Labitur interea res, et vadi- 
monia finnt; Languent officia, atque 
apgrotat fama Tacillans. Si nescis, 
etiam medio de fonte leporam Surgit 



amari aliquid, qaod in ipsis floribns 
angat. Aut quod cooscins ipsejini* 
mus se forte remoidet, Dcsidiose age- 
re statem, lustrisque perire ; Aat 
quod in ambiguo verbum jacnlata re» 
liquit; Quod cupide affixuro cordi 
vivescit ut ignis; Unde fit ut roelios 
multo vigilare sit ante. Qua docni ra- 
tiooe,cavereque ne inlaqueeris.' Ain' 
tu, Lector, qui ita loquantur, eoshor- 
tatores sceleruni vocemus, an dehor- 
tatores simul facundissimos, sìmal 
acerrinios? Faber. Hsc de Consilio 
poetze Faber, nec falso : nihii de dic- 
tione, quae tamen est purissima, nee 
Lucretium in uUa parte totins operìs 
quam in bac magis diligentem inTC* 
nies, ita vero simplex et significaat, 
ut interpretationem non admittat 
Quippe in iis vocibus quse parom ve* 
recundae sunt, Latium, saltem qnod 
ego scio, non est copiosum. Latina 
quidem babet et Romana verba (vid. 
Martialis lib. 11. £p. 20.) sed ea ta- 
men parce in veni t, et parcins ntitur.. 
Creech, Senec. £p. 69. ' £i, qui amo- 
rem exuere conatur, evitanda est om- 
nis admonitio dilecti corpori« : nibil 
enim facilius, quam amor, recmdes- 
cit.' Preig, 

1057 Ahiterrere siln] Sic quid«m 
habent libri omnes, et manusor. et 
vulg. sed videtur mihi legendnmesse, 
Ahstergere nbi^ ^c. hoc enim loqnen- 
di genuH est insolens et prope abso- 
num, Absterrere «tòt pabula amorU, prò 
eo quod est a se depellere : altcrum 
autem Abstergere iibi amorem^ et Aitt» 
tergere amorit pabula, ita consonnm 
atque nsitatum, ut * Abstergere mo- 
lestiam,' * dolorem,' * nietum,' ' luc- 
tum.' Dixit tamen inf. eod. lib. in 
extr. ' Nec divina satum genitalem 
nnmina cuiquam Absterrent,' ^c. si 
cni forte illud buie simile videatur. 
Cum haec scripsissem olim, Zoilus 
meam conjecturam arripuit, et se ita 
in sois lib. vet. scriptum reperisse 
testatus est : cut non credo. Sed 
tamen cum me laadarlt impradens» 



. • 



T. LUCmKTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1439 

atqne «deo famtai, m €«, qaodiaeMii Secatai sum dnos eoa, mannscr. miUi 
coaicctaraai mactMÌtmtelib.Maniiscr. Umen noo dtsplicet amici civjusdani 
eoMprobaUuB ai^sificarìt; tnm foo mei conjectura, qni putat legeodiim 
iageaio isdvlsit ia co, qood baoc amgeitum: qnam adjuvat codez 
wcudatioacM, aÌTe verm lit, sive se- Memm. ceteri libri manascr. et itero 
eoa, albi adacrìpait. Luab. Jftjfor* vulg. habent cot\}ectum, qiie scriptn* 
gert aiM, boc ex wet, libria reposoi. ra tamen non est repudiauda. Lamb» 
«t et iaf. boc Bb. 1228. et 5. 844. ree- Ita veteres quidam. In aliis vet. ut 
tisainae. Valg . Ahtitr t trt. Gifan. in vulg. an^ectum, Oifan. 

1057 Alm\ Ad TÌrtatem qaae est 1059 Nec retinere »emel eonvertum] 

beaBtai finaa poaaeaaio: de qoa Ci- Olim edideram coac^ptam «atiia amare, 

eero ad Atticaoi. * NihiI eat (mihi qnod sic haberet cod. manuscr. 

crede) ▼irtate fonaosius : nibil pai- Memm. et typis excusi Florent. nunc 

chriaa«' de qaaCbrysoatoniasin Mat- coaperaNjn, ut babent ceteri, utihi 

tbeas aie : * lavicta rea virtas est : magis probatiir. Ne hoc qtiidem dis- 

et taUs rea eat al neqaam etiam ho- simnlabo, ad oram libri Memmian. 

BÙaea €t admireatar ipsam et Un- annotatas esse has varias lectiones, 

deat.* Arìatotella seatentia est lib. congestum, concepium, concertum, ex 

2. Politieorom : * Ubi antem non qoo postremo licet Tacere coaserlam. 

boaoratar Tìrtas, ibi non est Loaiò. Revocandam esse arbitrar 

firmnm optimorom esse in quorumdam codicuin lectionero, qiis 

Repablica statnm.' De Tirtute sic talis est : Nec retinere semel concefium 

Plato in PiiaBdro : * Disciplina nibil vmìms amorem, Id verins quani si tri- 

apad Deoa et bominea rerera ant est pode ex Phoebi, &c. Faber, Coa- 

aat erìt anqnam Yenerabilias. hac rersum. Sic vet. libri fere omnes, et 

taaqaam Ulyxis moly Sirenes bojas vulg. Sed Marulliis et Lambiuns, 

mandi b. e. volaptatea evitabimns.' ex quibasdam codd. amceptum, Oi- 

Prscipne ab amore deciinandam fan. 

cam cani capUli prndentiae nuntii 1059 Uniui amori'\ Sic habent tres 
decidont: qnod lepide poeta Grscus lib. manuscr. et nonnulli vulg. alii, 
ita cectnit : *Hpàffihpf. vts V o^x^; ircicii- amùrtm, Lamb. 
fuuKo. ritVb^iMtrros Vii&yjmf\ ÒXX* iftà- 1061 Ulcua] Vid. Mart. £p. 60. lib. 
mr- ^ ripos ; obx^ $€ov ; *E^I^. woXj^ 1 1 . Creech, 

ybpiwéywrmàìnìfit\athnisèpi^iSbi},<nnf' inrf^f roseti] Ita Ter. 'feci nt in- 
wrìfs érf^Kn ì^Aìk(i)9. Kcd voij'ffiv Src veterascerent/ i. e. viverent, din de- 
tau^ hnd^ofM^ ^dca «al vw Oifx fri, siderarentur atque expeterentur. Ila 
Xmirifnis i>porHòos &^Mff6a. Nos prò etiam Tullius. Faber. Ter. Prol. 
tempore Latina sic fecimus: « Lusi- Hecyr. vs. 12. « Novas qui exactaa 
mas, o vcneres, aatis anxia pectora feci ut inveterascerent.' Donatus, 
amori Jam dedimos. Procnl o sit ' Inveterascerent, in consuetadinem 
procnl iste foror. Tempora canna venirent:* Et Cicero 4. Tusc. « In- 
obit mea, qnae jam nigra fueront, veteratio antera, ut in corporibus, 
Canns prndentis nuntìus ingenii. Do- segrius depellitur quam pertnrbatio.* 
nec erat tempus lat Insirous: arri- Creech. 

pere at nane Est operae losus utUio- 1062 Atque arumna graveteii] Ver- 
ri» iter.' Fias. At rero ea mena bum aptissimum nomini 'aerumnae' 
lAicretii non est, Terum nt nnius pn- adjunxit. Lamb. 
ella» amorem dissolvat usu promiv 106S Si non prima novie] I. e. si non 
cuo. Hoc. veterem amorem novo amore deleaa 

1058 Et jaun kuMfem WHUetim\ ex animo. Sic M. Tuli. lib. 4. Tote 



é 



1440 



NOTiB VARIORUM IN 



' Etiam noTO quodam amore veterem 
amorem, tanquam davo clavuin, eji- 
cieDdum piitant/ Lamb. 

Conturbeni] Quo modo Cattillus ad 
Lesbiam : * Dein cnm millia multa 
fecertrouty Conturbabimas illa :' &c. 
Creech, 

1064 Volgitagaqué] Expressit Ors- 
cam vocem ywdy^ixo». Lamb, 

1008 Nam certa, et pura est] Nibil 
muto, tameUi tret libri manotcr. ha- 
beant, Nmn certe pura e$t, nam etiam 
haec scriptura, N«m certa et pura e»t^ 
reperitur in libris manuHcr. in Berti- 
niano, et Memmiano. ne quis dicat 
eam a MaruUo excogitatam et con- 
fictam, qund srripsit frvM^inyf: cum 
certum sit, hos libros a MaruUo num- 
qoam esse visot. Praeterea ipsam 
loquendi genns, * Nam certe pura 
esty' &c, non est satU nitidum. Pos- 
tremo certam voinptatem eomm qni 
hoc araoris cruciata vacant, oppontt 
incerta^ alterornm volnptati : sequì- 
tnr enim, ' etenim potiundl tempore 
in ip»o Fluctuat incertis erroribns/ 
&c. L4gmb. Certe puta eU : hvc est 
vet. librorum scriptura. Marnllus : 
€erta et pura est. Gifan. 

1069 Miserie] Amatoribns. Simile 
est illud Plautinnm : Mìser est homo 
qni amat. Pesti vissinie poeta grae- 
canicus miseros vel in boc amantes 
appellat, qui cnm ad incitas et pau- 
pertatf m devenerint spoliati patrimo- 
nio, quod mnneribus assidais ad pn- 
ellam illiciendara dilapidamnt, ne- 
mo, uec qnidem amica sua, dignatur 
amare. Versus ipsos meros Orapce 
facnndiae flosculos inserere operse pre- 
tinm visum est. Alloqnitur Sosicra- 
tem ex amore mendicnm, qnem ami* 
ca fingebat non agnoscere : 'HpéurBris 
wXovT&y SoMrdcfKcTCf* àXXà tréyfjs ^ 
Oùfc^ ^f* ?aphf ^dpfiOKoif otop Ix^i. 
*H 84 wépos «re KoKovva pépop jcol répwpop 
"ASotviy, MV 4^iXa, pvp ò4 re tm ro(hn>pa 
mìpOdt^rrai* TÌs ; w^0fp eìs Mf&p ; wiBi roi 
irróKif ; ^ fd?us Ìyp»s -ToOr* ftrof , As 
MtW 9^8^ fx^f^* ^of. Illexit liB* 



gnae transinarinaB Teanttas «t Latin 
Tacere liaec carmina teotarem. ezpa- 
rimentnm liabea. spqui bonique fii» 
cies, si transmariaam Tenereai noa 
ad unguera referre potai : * Divaa 
amas: Veneris solita non lampada 
ferves Pauper : habet tennis plttrma^ 
ca quanta fames ! Te vocat ante in* 
sam, calidum te dicit Adonire Paa- 
tbea : nnnc nomen tìx tenet illa 
tunm. Unde? Qnis es liomiiNiBi? 
qnarnam tibi patria? noatin Verba 
miser? tenues nuUai «micna aaut.' 
PtMs. Amore perdi tis. Fetbtr, 

1060 EtenimpotwuiitimpartìQìmm 
alt misemm amare, vel hoc nanm aatis 
arguit ac declarat, quod eo ipao tam» 
pore, quo volaptate tantopere éapa- 
tìta atqne ezoptata potluntnr aman- 
tes, ac fruuotnr, eo (inqnara) ipso 
tempore se mutuo mordent, YeUi- 
cant, et craentant. Lamb. 

1073 Etétnt9Ì9mìiiwi9mp€ÌàUaUi 
Hor. Od. 1. IS. 11. * sive paer fiurem 
Impressitroemorem dente laMs na- 
tara.' Plant Corcai. 1. 9. SI. < Pa- 
riter hos perire amando video, atar- 
qne insaniunt. Vtden' nt miaere 
riuntur? neqne queunt complecti 
tis?' Idem Mil. Olor. 4. 8. 9ft. 
' labra labellis ferrnminavit.' Idem 
Pseuddo, 6. 1. 14. ' Nam ahi amaw 
complexus est amantem : ubi ad labra 
labella adjongit,' &c. interdum etiam 
linguam lingue admovent, ' dnpUcaa 
ut linguas habeant,' qnemadmodvm 
idem Plaut. loqultur Asin. S. S. 106. 
Lamb, 

1076 Quodeumque ett, rabie» «adr 
Ula germina sttr^raat] Sic restitni ex 
aoctoritate qninqne librorum ma- 
nuscr. a qnibus non admodom dissan- 
tinnt codices volgati Paris, et Ve- 
neti antiq. nam celeri babent partim 
Rainea nnde Ula k^e germùnd urgem: 
partim. Rabica unde iUa hoc germvm 
surguni, * Rabies' antem positom ac- 
ripio prò rabiei, prsterea ilUe gene- 
randi casus est, fsmioini generis, an- 
tìqnus, de quo saprà lih^ 8. ibi, ' unse- 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM MAT. LIB. IV. 1441 

fifvrai :' ut tit h«e totiat Irajiit Nttnra, inquit, * repagnat/ i.e. negat, 

Uci acataitia: Et stimnii tfibtant et ostendit totom illiid contra fieri. 

(ÌM|Wt) ^oi amaateU ÌBcitant atqiie Ita 1. 694. de Heraclito : * Nam 

napellmity at id ipaoni Isdaot, uode cootra sensus ab tensibiu ipie repng- 

rabici iltiiia garmina oriontiir, atqae nat.' i. e. negat operatiooet sensuam 



'; qoodcamqae illnd tao- per seosas ipsos, ab iis sumens arga- 

dttaa fit, alve color, sire facies, live mentiim. Hao. 

pan alla aBqoa eorporii . nomina aa- 1082 Quoitu quam ptwria habenuu, 

ttm i|QÌnte sic inflectcbant antiqui, Tarn magU] Sic restttoi, tres libros 

mt alibi dixlanis : ' rabies' in casa roanuscr. secutns. ex vulgatis enim 

recto : ' rabica,' ot * rabie,' et * ra« alii habent, a^jus quo phiria: aliì, cì^um 

Mei/ «t ' rabii,' i« patrio. Cam httc quam plurima: alii, iiqne deterrimi, 

edMiaacBi, Tbraso, at aliqaid sapere e^us quo plurima, Latnb. CtO^quam 

vidaratar, kaac omnia approbarit, et pinria habemus, Tom, i^c. Ita in vet. 

secatoa eat, prtBtcr qaam qood odi libris. Volg. quo. dira etiam est in 

folait, lUée iute genuina turgunt : in- vet libris. Sic Kop. vi. 1040. dira /a- 

eptc. Nani hme natam est ex diph- hido. Vulg. ilia, Oifan. 

tlHMigo; qas erat in pro¥Ocabnlo 1084 Nam cibus atque humor] Os- 

* ills».' Qaod antem qnidam doctns, tendit dissimilitodinem ejns volup- 

idiiaqne amicos OMns, legi posse pn- tatis qnas percipitnr ex cibo et potn, 

tat, Rttbùa aad« itthae germina tur- ab ea qas proficiscitar e re Venerea, 

r, oca molto magis placet. Nam boc modo : cibns et potns (ioqult) in 

demonstrativam, qnod co- corpus ejus qoi est etbibit assumun- 

ksBreat enm voce ' rabies,' necessario tnr ; et in ¥entrem intromissi certas 

debet interesse, meo quidem jndicìo. corporis sedes occupant: qno fit ut 

qaod non esset, si iUketc, seii Utae le- faroes et sitis expleantnr cibo et 

gcratar. Vcromtamen judtcent em- potu, et ita desinat animans esorirc 

diti. Omnino non negarerim, molto et sitire. At qui amat, nihil ex ore 

talarabiliaa ferri posse hanc lectlo- et grato colore ejus quam amat de- 

aem, Rabiee imde iiUuec germina eur- trahere ac deniere potest, prster 

gaaf, qaam illam, Rabie» wnde iUte ìnanta qnaedam simulacra : qnie nul- 

hmegerwumat. Lamb. Ila vet nostri, lum locum occupant. quare amantem 

Inqnodammeo'.tOf.male. etitaferc satiare atque explere non possont. 

Lambinua. Gf^aa. Koòies ilio, Rabici Lamh. 

iUios. Sic cnim nomina quinte olim Adnamitur tafas] Portasse legen- 

inflcctftbantnr. * Dies,' geo. < Dies,' dum tairo. Lamb. 

▼ci * Die,' vel ' Dii ;' Veteres passim. 1088 Prceter eimuiaera fruendum] 

Faber. HHub rabiei. Ita enim veteres. Secntns sum codices quattuor ma- 

vs. 105S. < Illse dulcedinis.' Creeeh. nuscr. et omneis vulgatos. Nam Va- 

et Foss. de AnaL 2. 19. p. S38. ticanns babet ferueudum^ ex qua 

1077 Sed leviter pana»] I. e. sed scriptura snspicatur doctus quidam 

Venns, sen rcs Venerea, poenarum et legendum ferendum. ' ferendnm' an- 

doloris scninm aofert, aut certe mi- tem interpretator auferendum, ut ibi 

aait. Lamb. Doloris, et morsioncu- apud Hor. Epist. ad Jnl. Florura 1. 

tarara stimnlos minoit. Faber. S. 25. ' Prima feres edersB victricis 

1081 Tohm] Nescio qua ratìone praemia.' et Epist. 2. l. 120. * non 

impolsi omnes Lncretii editores prò temere a me Quìvis ferret idem.' et 

hac voce coram substitnerint atque Virg. 5. 248. ' magnum dat ferro U- 

approbaveriat, centra omnes Mss. lentum.' qu» lectio mihi non displi- 

Delph.et Var. CUu. Imeret, 4 Y 



1442 



NOTiE VARIORUM IN 



cet, videturque non invenusta, sed 
receptam damnaro non possuni. 
Lami, 

1060 Tenuià] Proceleiismaticiis prò 
dactylo, aut spondeo, ut saepe alias : 
▼el dicendum u Uic esse consonan- 
tem. Lamb, 

Qua vento tpes raplat sape^ Si kaec 
scriptara emendata est, ant vero si 
hic versus Lucretianns est, sic vide- 
tur explicandus : Qua* simulacra te- 
nuià spes misella svpc raptat ' ven- 
to;' i. e. in ventom, seu cum vento. 
Quae tanien sententia absurda est: 
videtur enim ita potius dicere debu- 
isse Lucretius : Quae simulacra una 
cum spe ventus ssepe rapit et dissi-, 
pat : quidam amicus meus putabat 
tolerabiliorem fere scripturam, si ita 
legatur, qua in ventos spe» raptat sape 
viisella, sed etiam in hac lectione 
hoc inest vitii, qnod spes amantium 
non raptat simulacra in ventos ; sed 
ìpsa spes sxpe una cum siraulacris 
videtur quasi a veutis raptari. Ego 
malini hoc modo legi, qua ventua spes 
raptat sape misella, * ventus spes' au- 
tem, i. e. ventus spei, ut per ventum 
spei, spem levem, et incertan),et faU 
laccm intclligamus. Omnino locus 
hic mihi valde suspectus est, neque 
puto hunc versum esse Lucretianum ; 
eoque sublato pianissima seuteutia 
est. Lamb. Tenuta, qua vento spe» 
captat. In libris qiiidem : raptat, Sed 
capiat ego scrip^i. Vento^ forte prò 
frustra, i. e. qufc non tara sibi qnam 
vento, ut ea illc differat, captat. Ita 
mox : ' frustraque laborat.' Gifan, 
Misera vero, si qua alia, resamor est, 
nugae, somnia, nibil, aut pasne nikil, 
si ex pulchellis corporibus tenuia tan- 
tum simulacra decerpere licet. Quid 
igitur illnd attinet, color verus, cor- 
pus solidum et succi plenum ? quid, 
' Flos ipse,' &c. quid ? quando omnia 
praetervolant, ' Quando in amore 
Veuus simulacris ludit amantes. Et 
frustra comprensa roanus effugit ima- 



go. Par lefibos ventii Tólacriqne li^ 
minima somno.' Hoc iptnm est qnod 
apnd Locretinm legis, hominem illios 
mercimoni! haod imperitum : ' £k 
honiinis vero facie pulcroque colore,'. 
inquit, ' Nil datur in corpus piteter 
simulacra fruendum Tennis, qase ven* 
to spes raptat saepe misella.' Sed 
tertius ille versus, Lector, pUcetne ì 
Lambino certe displicebat : neque id 
injuria ; illum itaque ut Lacretio pa- 
tre indignum verso . stylo con&ut. 
At Gifanins ita scribendum existi- 
mat: Tenuta, qua vento spes eapiat 
sape misella, Ibiqne ad oram editto- 
nis suae haec adscribit : ' In libris 
quidem, raptat ; sed captai ego scrip- 
si. vento, furiasse prò frustra, i. e. 
quae non tam sibi quam vento, ut ea- 
ille differat, captat. ita mox * frus- 
traque laborat." Dii boni ! Cur hsc 
non legerat Lanibinus i quam belle,*, 
quam festive hominem adhibnisset! 
Quid enim, qusso, obscurins vel 
Sphinx ipsa diceret ? Quia, nisi 
piane Latini tatis expers, scribat, 
spes misella captat vento simulaeraì 
Deinde homo ingeniosus non vidit il- 
lud sape vitiosum esse ; quod enim 
hoc loco asserit Lucretius, nos in 
amore simulacris tantum frui, * Nec 
manibns quidquam teneris abradere, 
membris,' id perpetuo verum est ; 
si'ssppe' fieret, aliquando quoque 
non tieret. Itaque ubi primum per 
aptatem Lucretinm legere paulo at- 
tentius coepi, ea una vox nieudi sus- 
picionem commovit: ibique dnbita- 
bundus, haprens, defìxus, steti ali- 
quandiu, (nani sex septem dies locum 
hunc animo versavi, 068^ ùirwpBoXutms 
dico :) tum denique, sic Dii voluistis,' 
ad veram lectioncra pervenimus. Si; 
mulacra fruendum Tenuta, qua venti 
suevit raptare procella. De hac enien- 
datione eoruni erit judicinm, qui 
poètae sunt, aut qui poétas legerunt. 
Eani enim exemplis liinc illiuc coUa- 
tis fìrmaru oiiiil neccsse ; quippc cui- 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 144) 



libelobvia iinnt. Faber, Rejicit Lam* 
bimis. Oifanioi, Qtut vento captai tpe$ 
attft arffflk. Vento prò frustra, i. e. 
qme doq tam sibi quam vento, nt ea 
ìHe differaf, captat : ita roox, * fros- 
traqne laborat.' Hunc vero locum 
9tx septemve dies in animo versans 
Faber tandem ad veram lectionem 
pervenlt : Tamia, qua venti wevit 
rmptare procella. At versom, lector, 
Tel ita eraendatnm rejice. Creeeh. 
Forte rectias difttÌDgaas : Tenma,qua 
venta tpea raptat tepe, mUella, Hav. 

1091 Sti^ifuere] Restinguere. £o- 
dem Terbo alibi iteram atqiie iternm 
■titary ut 2. 827. ' Evanescere paal- 
latim, stingnique colorem/ Lamb. 

109S Torrenti Jlnmine] Codex Ber- 
tiniaons habet torrentiSf mendose. 
Lamb, et Vaedua de Antdogia 3. 27. 

p. lOSr 

1996 Abraderei Auferre, detrahere. 



1096 Flore fruuntnr JEtattM] «Fio- 
rem aeutis' appellat, quem Oraeci 
Jpar et M^par dicnnt. Horat. Od. 
2. 5. 10. ' jam tibi lividos Distingnet 
aoctnmnas racemos Purpureo varine 
colore.' Sed non dissimulabo, in 
cod. Bertiniano legi iunnlur: in Mem- 
niano haadur : qnarum lectionnm ra- 
tionero nondom cogitando expHcare 
potnl. Thraso, com haec edidissem, 
fcribendomcnravit^rettttinf ur. Quid 
isto homine facias, qui videtur ea gra- 
tia esse natns, ut aliis risus praebeat, 
- aliis stomachnm faciat ì Ita mera 
versonm portenta ex immani et bar- 
baro pectore depromta elegantissimo 
■cripton assuit. At suo capiti malnm 
inat potins. Sed redeo ad hunc lo- 
cum, etfaas scripturas vet. quas jam 
olim proposut, tìmntur, luuniur, ex 
his igitor egonnnc conjectnra ductus 
facio jwoaMur : nam sive ex t, xive 
ex I, faciamns t, mutatio facilis est, 
ut nomdt hojos artis periti. Cetera 
jam aeqoe faciiia snnt. juvantvr an- 
tera interpretor delectantur, quod 
statim agooscet lector ingeniosns et 



Latine doctus. Dicat mihi nnnc mv- 
^injf, utra probabilior sit conjectnra, 
mea, an sua. Utrunicumque faciet, 
sivesuam retinens, stuporis simul et 
impndentiae se alligabit ; sive meam 
magis probans, dinimpetnr; apquo 
animo feram. Lamh. Flore utunlttr 
JElatis, Ita ex vet. libris scrìpsi. In 
quibusdam vet. lunniur : in aliis, 
luunlur; quae ex utuntur depravata 
sunt. In vulg. et vet. qnibnsdam : 
fruimtur, Etiam non male ; sed glos- 
sare sapit. Gt/sn. Amicus quidam 
meus monuit, hunc locum ita a Pal- 
merio legi : Denique conlatii membrie 
aon flore launtur Italie. « Lnnntur ' 
autem eritx^vrai. 'flosaetatis' sig- 
nificabit r^ yovijTy seu, nt lepide vo- 
cabat Lucilius, ' Mutonis lacrymas.' 
Rem bellam scilicet, et ter bellam ! 
Vides, prseclara ingenia non amant 
quod in medio positnm est : quid 
enim facilins Latiniosqne, quam * frui 
aetatula,' 'flore aetatis frui?' Quare 
Palmerio comes alins qnserendus est; 
solus eo. Faber, Oifanins, Flore iiia»- 
tur. Palmerins, Flore biun/iir, i. e. 
X^vTcu. Flos autem est «Id quod 
sponte sua solet remitti, Cum mens 
est pathicse memor puellse.' Luun- 
lur quam hic proprie, nemo ignorat, 
qui hoc sciat modo, cum perfìciunt, 
solvi : vid. vs. 1107. De qua conjec- 
tnra ita Faber : * Vides, preclara in- 
genia.. .Ego solus eo.' Lambinus Flore 
juvantur, Creeeh. 

1099 Jam cum prteBagif] Cum in 
quibusdam codici l>. mannscr. repe- 
rissem partim dumjamy partim jam 
dum, reposui, jam cum: qne scripta- 
ra perspicue vera est: nam senten- 
tia adhuc pendet. jam dum antera non 
quadrat. dum enim significat perpe- 
tuitatero et continnationem quandam 
et spatìom temporis : cum autem 
punctnm et articulum temporis, quo 
aliquid fit, aut agitur. Cum jam (in- 
quit) corpus prapsagit, i. e. praesem 
tìt, et prsBCOgnoscit volnptatem rei 
Venere» propinquam. Lamb. Dum 



1444 



MOTJS VARIORUU IN 



jam. Ita omnes libri, mìc fere snp. ▼». 
1040. Vnlg. jam tum, qnidam vet 
jam dum, Oifan. 

1100 Atfue in eo est Venui^ ut mie- 
liebria conferai] Verecunde rem ob- 
scenam circamlocotiis est : significat 
enioi tempus, quo vir inibì est, nt 
semen in loca maliebria profundat. 
jLaatò. 

Arvd] Sic Virg. Georg. 3. 185. * ob- 
tosior vsas Sit genitali arvo.' Sic 
inf. eod. lib. 1265. * Eicit enim »alci 
recta regione ?iaqiie Vomerero/ &c. 

1105 Nam facere inierdum] Nam 
videntar (inqnit) interdum hoc fa- 
cere velie, nenipe alter in corpns 
alterius corpore toto penetrare et in* 
troire. Lama, 

1106 Veneris compagibus harent'] 
Mss. Lugd. Bat. in compagibus, Vide- 
tor tanoen alterum esse Lncretiantini 
ex va. inf. 1198. ' Cum interea va* 
lidi» Veneris compagibus hsBrent.* 
Hav. 

1107 lÀqueÈCunt] Sic babent aliquot 
libri manuscr. et typis ckcusì. quam 
tcriptorara si quis probabit, versus 
U&que odio cupide legetur ivi^onfTifjueri-- 
K&s, hoc seosn : Tarn cupide inter se 
cobaprent Veneris vinculis adstricti : 
idqne tanidiu, dum membra vi volup- 
tatis labefacta liqnescunt, et quasi 
in kumorem resolvuntur. in aliis li* 
bris scriptum est li^uescanf, quam lec* 
tlonem sic explico, ut conjnngam hoc 
totum usque adeo dai», cum verbo U- 
que$eant, hoc modo : nsque adeo dum, 
i. e. usque eo, sen nsque ad id tem* 
pus, dum (i. e. donec) membra liqnes- 
cant, &c. Lamb, 

1108 Ttindeni] Scd cum ad 6oem 
clivi noster anhelat equus, hoc est, 
cumexpleverimus veiierem, paulisper 
rabies illa residet. Sed paulopost 
redivi?a recrudescit et recentatur. 
Mox < ner?i8 conjuncta,' &c. i. e. cum 
incipiuat agitata tumescere virilia 
tormento citharaqne tentiora, opus 
est ad.hanc rigidissìmis nervis nt 



stent membra qnc jacebant ante. 
Nam auctore Arbitro Petronio < sine 
nervis ainnt stare nil potesse.* Qni- 
dam venia legnnt : ut sit sensus: Qtrse 
volnptas in ? enamm interiori fomite 
bacchabatnr. Piu$. Tandem ubi §e 
erupit fterrts. Sic libri qnldem fere 
omnes habent : sed tamen amicns 
quidam meus legendnm pntat, te erù 
puk. atque hxc lectio a Petro Can- 
dido in codicibas Florent. in calce 
libri annotata est. quale est illnd 
< se duxit foras,' apod Terent. et 
illud, *qno nnnc se proripit ille?' 
apnd Virg. Ed. 8. 19. et illa nsitatis- 
fiima, * contulit se domum,' ' in nr- 
bera,' * rus,' &c, ego tamen nihil dmk 
tandnm censeo. Ltimb, Ubi m erU" 
pit. ita recte. Vide Indicem. G^n, 
£ecte interpretes retinnemnt hane 
lectionera, quam et optimi Mm. coo- 
servant, perperam vero Creechius 
et Angli mutarunt; praeter enin lo* 
cos in Indice Oifanii addnctos, locn- 
tus ita est Petronius e. 24. p. 594. 
' Atque bas ernmpit farìbnndo pec- 
tore voces.' Httv, 

Conleeta cupido] Alii libri kabent 
eonjecta cupido, qnod idem valet : 
conleeta tamen malo. Lamb, Vnlg. 
coniectu. Vide Indicem : ' Coolec- 
tns.' G\fan, 

1109 Pausa] Intermissio, requies, 
Avcdrauo-ti, ut supra 2. lift. ' nec dare 
pausam Conciliis.' Lamb, 

1112 Qua machima] Quse ratio, qnod 
inventnm, quae ars, r(s/iifx«i^. snp. 
a. 057. * Nam tibi prsterea qnod 
macbiner, inveniamque,' ^c. LawA, 
Machina : Graccum est : rls |iiixai^, 
ri firixos ; Res nota. Fab, 

1114 Adde quod abeumuiU] Sic 5. 
1016. 'Et Venus imminuit vireis.' 
sic Epicunis : 'H ffwowia £n|irc ftkf 
obòéroTt' àyaTtjrìuf 9\ c2 icol fiii ||SAa^. 
i. e. ' Coocubitus et usua rei Venerea» 
profuit numquam : bene agatur cnm 
homine, si non etiam nocueril.' Lamb. 
Vss. 28. recenset ioconunoda amoris, 
qnae res dannosa est^ et misera scr* 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1445 



Titos ; snspicionibns obnoxia, et cn- 
JM, Disi prorsus insaoias, pceniteat 
neeefweest. Creed^, 

1114 Addt quod^.,Àdde quod] Ge- 
ninatiOy qne Caro nostro mire pla- 
ciiiaae TÌdetar. vide et 3. 840. et 1050. 
sic infra podem hoc lib. viis. 1 167. bis 
ac tertio conJHiictionem illam ' oeiu* 
pe' repetit. Preig, 

Nent9t] Vires qnie domicilium et 
sedem habent in nervis. Niinc amo- 
ris incommoda refert. In primis cor- 
pus Tirìbus exhaurit, paUidam red- 
dens et exangne. * Fecit amor ma- 
fieni : longa internodia craniro/ in- 
qait Ovid. Idem : ' Longos amor 
talea corpus tennavit in usua : Apta- 
qae ssbdacto corpore membra dedit.' 
Pim. 

1115 Sub nuiu] Snb imperio, snb 
serritio alterìns : cum nnlla 8er?itus 
deterior sit qnam volantaria. Consi- 
militer llbollus libertate se spolia- 
tnm conqneritnr, 2. 4. 2. ' Jam mibi 
s«rvitinm video : dominamque para- 
ta». Jam mihi libertas Illa paterna 
vale.' Soffragatnr baie sententiee 
Propertianas ille ? ersicolas 2. 18. 80. 
' Nollos liber erit si quis amare volet.' 
Pim». Snb alterìns arbitratu, snb al- 
terìns imperio et dominato , nam ser* 
▼innt amantes. Lami», 

1116 Labihir imterea re$] Res fami, 
liaris dilabftvr, dissi patiir, perit. Sic 
Plant.Trìn. 2. 1. 16. *Qaam extern- 
pio ssvis sagittis percussns est, illieo 
res foras Labitnr, liqoitnr. da mihi 
hoc mei menm, si me amas, si andis. 
Ibi ille cncoUns, ocelle mi, 6at, et si 
amplini tìs darì, Dabìtnr.' Lamb, 

Rea] Patrimoninm. Ausonius in mo- 
nosyllabis: ' Imperi om, litem, vene- 
rem, cnr nnanotet res.' PtHf . 

Ei tadimonia fiunt] Amantes con- 
tracto sere alieno vocantnr in jiis, et 
datis vadibns promittant se jndicii 
diem obitnros, atqne in jndicio 8t»> 
mros: vd vades dati promittant se 
prodignm illam amatorem, ad extre- 
naai jam egestatem redactnm, et a 



creditoribns in jns vocatnm, in jndi- 
cio stitiiros. Hor. Sat. 1. 1. 1. * Ille, 
datis vadibns qui riire extractiis in 
nrbera est,' &c. Auctor vocabularii 
Latino-Grapci mannscr. ' Vadimoni- 
um,' inquit, ' hy^j iKtan^wrla,* Lamb, 

1117 Officia] Ov. Rem. Amor. vs. 
627. * Nec qiiup ferre solet spatian* 
tem porticus illam Te ferat, officinm 
neve cola tur idem.' Cneeh. 

JEgrotatfama taeUieaui] * ^grotat, 
ymrct.' tralatio est a corpore : qoo 
verbo sepe ntitur Demosthenes prò 
dtKsidiis et seditionibus laborare. Sic 
Varrò lib. 1. de vita populi Rom. 
apud Non. in verbo * distrahere :' 
' Distractione civlnm elaognescit bo* 
num proprium civitatis, atqne cgro- 
tare incipit, et consenescere.' Sic 
Plantus in Trinnmmo, loqnens de 
bonis moribus, 1. 1. 8. * Sed dom UU 
SBgrotant, interim mores mail, Quasi 
berba irrigua, succreverunt uberri- 
me.' Idem ibidem pancis post, 1. 2. 
84. * Nam si in te aegrotant artes an- 
tiquae tuse, Si ve immutare vis inge» 
nium moribus,' &c. Sed non celabo 
lectorem, in uno libro manuscr. ver- 
som, Labitur interea rea, ^c ordine con- 
verso legi post hunc, LanguerU officia, 
ifc» Ostendit autem Lncretius,aman- 
teis neqne rei, neqne fame parcere, 
sed utriusqtie jacturam facere : quod 
item pluribus versibus docet Ifor. 
Sat. 1. 2. 65. ' Ut quondam Marsaeus 
amator Origini», ille. Qui patrium 
mimae donat fuuduraqne, laremqae ; 
Nil fnerit mi (inquit) cnm nxoribus 
nniqnam alienis : Verum est cnm mi- 
mis, est cum meretricibus ; unde Fa- 
ma malum gravius, qnam res trahit,' 
&c. Lamb. Grscornm imitatio. Eu- 
ri p. Med. yo<rcirÀ^IXraTa. Aristoph. 
twrtì rh eéarpov. Latini imitati sunt ; 
sed loci ab aliis notati fuere. Fab. 
Addi meretur /Elianl locns V. H. 2. 
13. ubi de Socrate ab Aristophane 
traducto In Scena dicit vernm esse 
illiid Gratini dictum r^ Mrp^ mktìI- 
aai rat ^fot, i. e. * Theatrum insa- 



1446 



NOTiB VARIORUM IN 



nire/ se»^ mente vgrotare.' Ad seq. 
versnm nota Beroaldi addi potest 
Ann. App. cap. 18. Hav, 

1118 Unguenia et pulehra in pedibus 
Sicffonia rident'] Nemincm ne adhnc 
animadvertÌMe, falsain es^e, atqne 
adeo ridiculain, in hoc loco scriptu- 
ram ? et tamen ita res constat, ut ne 
dnbitsre quidero vel tantilliilum pos- 
8Ì8. Qiiomodo enim rident unguenta 
inpedibas? Deinde ea vox, si nen- 
snoii rationi consentanenm haberet, 
bine tamen ejicienda esset ; legitiir 
enim panlo inferins, et quidem loco 
apto et suo : * Pocula crebra, un- 
guenta, coronai, serta parantur/ £a- 
dem corrumpendt loci hujns causa 
fuit qnae oeierorum qui jam tale» 
esse animadversi sunt ; viciuia scili- 
cet vocis alicujus qos ad hanc {* nn- 
gnenta') proxime accedat : ea vero 
est rh (* languent') in versu proxime 
superiori. Sed quid * unguentorum' 
loco substituendnm sit, id vero est 
quod afiìrmare nequaquam ausim, 
cum hic error ncque contra Latinità- 
tem sit, nequc contra materiam phy- 
sicam, neqne alia, quse certa haberi 
queant: est enim òMpoivyubs rerum, 
in qnas impensae et snmptns fiant. 
Fonasse scriptum fuerit, unioque, et 
pulckra in pedilm», Sfc. Nam et calceis 
additos uniones et margaritas fuisse 
notum est ; fortasse etiam,^^ir/a^f ; 
nam et fibulis gemmeis nonnuni- 
quam utcbantur luxuriosi nepotes. 
Sed et multa alia possent substitui. 
Ad summam, Deo aliquo opus sit, ut 
de veritate lectionis constet. Locum 
indicavi ; si quid opis in Mss. codici- 
bui, ali! jam admoniti eam rem cura- 
bnnt. Faber in Emend, 

1118 Unguenta] Vide Emendatio- 
nes. Cum autem rh unguenta locum 
hic habere nequeat, fortasse legi 
possit 7yrrii^<i. Noti sunt Tyrrfaeni 
•eu Tnsci calcei, ut et Sicyonii. Utri- 
que enim et splendidorum hominum 
erant et delicatiorum. Faber in No- 
Hf. ' Unguenia locum hic habere ne* 



qneant,...Sed et molta alia possnnt 
snbstitui.' Faber : et ipse alibi lob- 
stituit Tyrrhena, nam noti sunt Tyr- 
rheni calcei, ot et Sicyonii. Utri- 
que enim et splendidornm hominom 
erant, et delicatiorum. Tuli, de Orat. 
lib. 1. < Si mihi calceos Sicyonios 
attulisses, non uterer quamvis essent 
habilo9, et apti ad pedero, quia non 
e^sent viriles :' vid. denique Jal. 
Pollucem. Creeeh. 

1118 Sieyonia] Calcei Sicyooiì. M. 
Tuli, de Orat. libr. l. * Sed nt, ti mi- 
hi calceos Sicyonios attulisses, non 
nterer, quamVis essent habiles, et 
apti ad pedem, quia non essent viri- 
les ; sic illam orationem disertare sibi 
et oratoriam videri ; ibrtem et viri- 
lem non videri.' Lucil. ' et pedibns 
Sicyonia demit honesta.' Lanib. 

1118 Rident] Renident, polchra 
sunt. Tralatio est. &up. lib. 1. prin* 
cip. ' tibi rident aequora ponti.' 
Lamb, 

Ilio Smaragdi] Codicei duo 
manuscr. babent Zmaragdi, Lamb. 

1120 ThaloMaina V€$tis] Vestis etera* 
lei coloris. Lamb, Caerulei qnidem 
coloris, sed qui viridantis aliqnid 
habeat. Faber, 

1122 Et bene parta patrum] Et pa- 
trimonia, seu bona a patribos relieta, 
be.nc parta, dantur scortis, ut ana- 
demata, et mitras, et siuil. conpa- 
rent. Plaut. Epid. 2. 2. 41. <qnid 
istuc mirabile est ? Quasi non ftfndis 
exornatas multfe incedant per viaa.' 
Hor. Sat. 1. 2. 56. 'Qui patriam 
mimae donat fundumque, laremqoe.' 
qiiem versnm panilo aute protnlimnt. 
Lamb, Ter. *Bene parta mei pa- 
tri».' Locum Pianti in quo meretrì- 
ces * fundis exornats incednnt' prò- 
tulit Interpres ; ei hunc Ovidii addai 
licet, quo de pnella conqueritur ama- 
tor : ' lUud et illud habet : nec ea 
contenta rapina Sub titulum nostroi 
misit avara Lares.' I. e. ita effecit, 
ut ffides meie proscripte foerint vae- 
nalei. Faber, Legideberc bene par* 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1447 



tt pairmU, contendit Andr. Scbottus 
OIml Hdiii. 2. 58. pag. 114. sicati 
* bene-parta lacerare ' dixit Sallns- 
tini. Vemm et contra Mss. hsc 
est lectjo, et haad necessaria, imo 
contra sensam. poetse ; sicat enim 
Biòx dicìt ' ?erti in Melitentia Cea* 
i|ue,' ita nunc fieri Anademata et 
Mlfras ista patmm * bene-parta/ i.e. 
qine ilU multo sudore coUegerant, ut 
apud Persium 6. 69. ' mihi festa luce 
coqnator Urtica, et fissa fotnosuni 
sincipat aure, Ut tnus iste nepos 
olim salar anseris extis, Cam moro- 
sa vago singultiet ingoine vena, Pa- 
tricias inimeiat tuIv»? mihi trama 
fignrae Sit reliqua: ast illi tremat 
omento popa ▼eoter.' et plora apud 
Horatinm aliosqoe similia. de vesti- 
bus antem Melitensibus summa cura 
scrìpsit Commendator Abela i« Me- 
lita sua illustrata, a nobis ad finem 
Tbesaori Siculi relata. Hoc. 

Anademata] Rij|imicula, corollae, et 
ornamenta capitis: ab hoc verbo 
^baScvy qnod significat coronare et 
circnmligare. bue faciunt verbaSui- 
dm : AraSf?. àrcnrX^irfi, erraci, /col Àra- 
ituFBm ort^oi'OMrBai, icol iu^aJH'fyraaBai 
9r9ipaaréiaao$ai. Paulus digestis de auro 
et argento legato: * Sicut mitrae,' in- 
qoit, ' et Anademata.' quidam Grse- 
cos secuti Anadismaia scribont. Vide 
ne anadema sit fascia candida, qnx 
circumligatnr regio capiti. Pius. Fas- 
cile, coroUse, redimicula. Sic enim 
auctor vocabularii Latino-Grajci 
manuscr. ' Redimicula,' ioqnit, * &ya- 
9/flftmTu,' quamquam Festus docet,' re- 
dimicula a mulieribus vocari corollas, 
quibus atuntur omatus causa.' Qui- 
dam legi volont, anadenuUa mitrai 
coutinenter, et sine distinctione, et 
ioterpretantnr vincola, quibus mitra 
vincitnr, capitique religatur, ut mi- 
trae sit numeri singular. patrii casus : 
qoibus propemodom assentior. adju- 
vat enim eornm opioionem Virg. JLn, 
9, 616. ' Et tuuicae manica», et ha- 
bent redimicula mitre.' verum tamen 



licet etiam legere disjunctìm, ut 
' anademata ' et * mitras * esse orna- 
menta intelligamus. Lamb. Redimi- 
cula, fasciolae, catennl», Scc. Faber. 
Mìlrai] Mitra oruamentum capitis 
muliebri bus et effoeminatis con veni- 
ens : cujos diminutivum est mitella: 
quod patet eo Maroniano testimo- 
nio : ' Copa Syrisca caput Orala re- 
dimita mitella.' Pìmb. 

1123 Inierdum in paUam atque.atti' 
den$ jachiaque verient] Corrige meo 
quidem pericolo: Jnterdum in pallai 
adide$ etjatria veriimt : ut sit bic.sen- 
sus: Tanta est hominum caecitas 
amoris uredine raptorum, ut vertant, 
hoc est commutent,arma muliebribus 
vestibus : et medica atqne salubria 
muodo foeroìoeo : cum malint amori 
indulgere quam bello salutique pro- 
pri». 'Pallam' enim scirous esse 
muliebre vestimentnm vel ex fa- 
bula Plautina Menechmis. ' Adi- 
des'suot brevia jacula : de quibus 
Maro lib. 7. 734. ' Teretes sunt 
aclides illi Tela, sed baec lento mos 
est aptare lacerto.' Iarpt6«t signifieat 
'medeor,' Unpuov * medicina,' h. e. 
officina ubi niedelse fiunt: 'jatrìa' 
medicinalia : qnse sunt preciosissima: 
utpote cum gemmatis contineantur 
vasis, quas inagni censentur. Re- 
perio in nonnullis exemplaribus, /n- 
terdum in paUam in atUiaa et jantina 
vertunt. ut significare velit illum per- 
mutare ' stiitam * vestem, h. e. lata 
purpura intextam. Vertunt igitur 
mutando : distrahendo : vendendo : e- 
mendo : resarciendo : interpolando 
pallam in $tliiam vel stlaiam, h. e. 
lata purpura textam: et repudiata 
palla et stlita optant violaceos colo- 
res. ' Jantina' vestis est coloris violas 
qusB lubinde tyrio jungebatur : et 
'tyriantina' vocabatur: cui suiTra- 
gatur epigrammatici vatis auctoritas. 
'Lingonicus tyriaotina bardocucul- 
lus.' tov Gracci ' violam ' vocitant. 
huc nonnulli trahunt id Persianuro, 
1. 46. ' Cui circa huuieros et jantina 



1448 NOTiB VARIORUM IN 

lena est/ hoc Carmen a teqaenti se* qaod relinqueadom, secuti rant. Plìn. 

parandum est. Alii recognoscunt, lib. 4. de Geo insala, * Ex kac/ in- 

Inierdum in ptUlam et qualoi et jaehia qait, ' profectam delicatioreia fKini* 

fserimU. lectìo snperìor accommoda* nis vestem auctor est Varrò.' Loak 

fior est. Pitts. ItUerdum in poi/am, oc MeUientMy Ceetque verimntf lune ve* 

MeUieniiay Ceaque vertunL Sic resti* ram pnto scripturam. Vide et Indi* 

tuit Adr. Tnrneb. sen potins Oalielm. cem. Vet. libri tanen : ciù/eiuta dUa- 

PelUsserius, Episcopus Mompessnla* que, habent, et quidam vett. atqm 

nnsy secutus ▼estigia veterum codi* alidentia, Oifan. Vestiiim genera, 

cam. Sic enim habent Vatican. Tet- ab insalu nnde adfebebantor. Diod. 

tian. Faérn. Interdum in paUamy at- alicubi. Locns Ciceronis oottsaiiaiiSy 

que alHdensjacchiaque vertunt: quibos* ut et ille alter Plinii. Ceterani hme 

cum congraont Veneti antiq. Bertin. lectio a Tnrnebo conatitnta fiiit. 

sic, Interdum in pallam alidentin ehia» Faber» Melitensia Ceaquiy HesychiM 

que vertunt, Memmianus, Interdum ni McX/rca, à$ó^ rva Scdfopa èc McXfnft 

paUamy aique alidenMÌa ekiaque vertunt, liis v4i<roui Cicero Verrina secnnda 

Vulgati antem varie depravati snnt. meoiinit moltoties * Melitensinni vet* 

alii enim habent, Interdum in paUam tinm,' et Verrina quarta Melitam op* 

et qualoa, et janthina tertunty ut Lag- pidnm Verri ait * textrinam per trl- 

dunenses: alii, Interdum inpàllam^tt ennium ad mnliebrem vestem eoofi* 

quuloa, et Jacckia vertunt^ ut Florent. ciendam fuisse,' et inter Melitensei 

et Venet. recentiores : alii, Interdum artificei commendat inprimia Diodo* 

in paUaa et udidea^ etjatria vertunt^ ut rus, roòs hBima irocovrrat rp w Aear^ 

Parisienses : qnas scriptnra a Bap- nfri fcal rp fiaXaactfnrri Zwatpn^ : Bo- 

tista Pio, homine nnllios judicii, ex- chartus. Creech. 

cogitata est. Exstat et haec, /a<«rd«m 1124 EximUvewtej et metu"] Sihic 

tu paUamy et stlttos, et jantina vertunt. versus mendo caret, videtnr esse h«c 

cnJQs ncque rationem, ncque senten- totius loci sententia : reaii veatlariam 

tiam video. Sic igitur, ut excudendnm et facnltates ad victum necessarìas 

curavi, cum Gol. Pellisserio et Adr. insumnnt in convivia et opsonia» in 

Tnrnebo legendom pnto. Et tamen Indos, in pocula, unguenta, coronas, 

vet. codd. scripturas proposui, nt, si serta. Lamb, Convivia, quorum ves- 

qnls ingeniosior veriorem lectionem tes stragulx, culcitras, pulvinaria, 

escogitare poterit, habeat paratura, Scc» cxquisiti operis snnt. Faber, 

unde adjuvari possit. Jam vesteis 1126 iVe^atgaam] Ita vett. quidam. 

Melitenseis et Ceas in pretio fuisse Gtfan, 

sciunt vel mediocriter docti. M. Tuli. Medio de fonte lep. turg. «m.] Ex quo 

Verr. 4. de jnre dicundo : ' Jam non yKwc^ucpw illud amoris a Oraecu 

quscro nnde ecce, amphoras mellis dictum, i. e. * dolce cum amaro con* 

faabneris, nnde tantum MeUtensinm/ jnnctum.' sic Plant. Cist. 1. 1. 71. 

&c. ibid. ' Sed tantumne Meliten* * Namqne ecastor amor et roelle et 

siuro P quasi etiam amicorum uxores felle est faecundisstmus. Gusta dat 

ornatnrus esses,' &c. ita enim utro- dulce : araarum ad satietatem usqoa 

bique legendum est, ut ' Meliten- aggerit.' Lamb, 

sium' sit a recto casa 'Melitensia,' 1127 In ipns floribua] 'Er rolrrdv 

numero multitud. quamquam scio in ifiovvv iucfiaìs, i. e. tum maxime, cam 

editiooe Ciceronis Parisiensi anni amorsuas delicias, snumque nectar 

1565. impressutn esse, tantum Me* aroantibus propinat. Lumb. 

<il€iMfm eesf^m, culpa operarum : qni 1128 Aut quod conaeiua'] Sic jam 

quod crat sumendum, reliqueront: edendum curavi in sec. editione. In 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1449 

prima aatem tantum timide ft pa- pria] Argnmentum est a minori. At- 
denter posneram viderl posse legi qui (inquit) in amore ««•cundo, et in 
Aut 9«ody cnm libri vet. babereat qno omnia ex animi sententia proce- 
partim Ami euMj et volgati, partim dont, bsc mala inveniuntur : quanto 
Ami qwma, Uelias antem qAadrat Atti igitur plura et graviora tnetse credi- 
qmdy qiiam Ami cmn, ^. sequitar bile est in ad verso? ' Atque* poMtom 
I» ' Aat qaod ìm ambiguo/ &c. videtur prò aiqui : ut ssrpc alibi, et 
At ego revocavi meliomm *pad alios probatos scriptores. Lamb, 
Blsa. lectiooeoi, idqne ob has ratio- Terentianuin. Gifan. Amor propri- 
Dea ; primo noD dicit ideo amari illud us est, curo quia a muliercula ita ama- 
in ipta Imtitia hominem contristare, tur, ut omnes alios illa abs se srgre- 
qaod aaimna albi hoc vel illud sugge- get ; cui opponit Lucretius ' amo- 
rat, sed qumm illod forte accidat, ut rem ad?ersum et inopem ;' i« e. in quo 
inter volaptatea sani quid cogltet; multa tibi adversa siot, quique àfiii- 
deia illod *■ qnod' duobus post versi- X""^^ afferai, et in quo amicam non 
boa aeqneoa ausi debet ac si dixis- babes satis morigeram. Foòer et 
set * ^qnod/ non vero aeparatim ; Crttch, 

si, ioqnit, aiiqood verbom in ambiguo 1136 Inopi] 'Afii^x^» *ea in eo, in 

amica diserìt, simile .Yidelicet face- quo amator amica non potitur : qum 

tiis illia, ' qnse obi mnltom ex vero somma miseria est. Ltmh, 

tiaxcray «crem sui memoriam relin- 1136 Prendere qua pottU oculomm 

qannty' ot inqoit Ticit. Ann. 15. 66. lumme] I. e. qnas oculis cernere que- 

de amorla incommodia vide Plaot. &a : qua? sunt in promtu posila et 

Mercat. ProL vs. S4. et Ter. £an. 1. manifesta. Lamb, Hspc mala In a- 

1.18. ^av. more felici sunt; quid in adverso? 

1129 Laifrtafatf perire] In lostris et tot tantaeque ibi sunt calamitate», ot 
gaoela vitam conterere, et corporis nemo non iilas facile pervideat. Fa» 
virek abaamare, et rem familiarem ber. In ad?erso amore tot tantaeque 
paniere. Featns ; < Lustra significant sunt calamitates, ut nemo non illas 
lamaa lotosaa, qoc sunt in syl?is, facile pervideat. Alii tamen legunt 
apronuB cobilia.' a qua aimilitudine opertoy u e. caeco, Quilibet via. vel 
ii qai in locia abditis et sordidis ven- ciecns videat. Creeek. 

tri et deaidiseoperamdant, dicuntor 1138 Cojoerequiy ne inlaqueerit] Sic 

in lostria vitom agere. Plaot. Asin. nunc edendnm curavi, prò wliciarig, 

5. S. 84. * Ceno capite te cocnllom qnod olim probaram secutus codicea 

uxor ex Inatria rapit.' Lamb, vulgatos. Ad hanc antem conjectn- 

1130 Am «aed in ambiguo] I. e. ant ram me dnxit codex Bertinianus, et 
qood ea qose amator, aliquid ambi- Memmianus, qui babent partim inU- 
goe locata est. Lamb, guarts, partim inliquerie, A tq uè hoc 

lisi Ftecwi/, «< ^gnts] Sup. 1. modo sine dubio legendum. et ne 

33.* et vivant labenteaaetherisignes,' Zoilom quidem hanc lectionem im* 

aec inf. i. 478. * Et tamen inter probaturum poto: nisi forte ea gra- 

■troaqoe ita aunt, ut corpora viva tianonprobabit,ne desinatesseurvi^- 

Veraeat,' &c. Lamb, «t?*, «ut bebes, ant ìmUct^ot, aot 

USI Aut uimmmjaciare, ^c] Ordo Zoilus. Usurpavit hoc verbum Ar- 

est: Aot qood amator potat illam nob. lib. 2. « Illaquearr, decipere 



ocaloenimiamjactare, atque bue et dolis atqne insidiis nescios:' et M. 

lUoe torqoere, aliomqoe virom iota- Tuli, ejus participium oratione de 

eri. Lamb, Harnsp. rcsp. ' Illaqueatns jam om- 

1134 Aiqtie m am4fri mala kmcfro- niom legum pericuUs.' Lam6. 



1450 



NOT^ VARIORUM IN 



- 1139 Ne laciawMr] Sic reposui, ra- 
tione et ventate fretnit. ' Lacio' 
enim verbum est aiitiquum, teste 
Pesto. Sic enim ille,' Lacit/ inqiiit, 
' in fraudem inducit: inde est alli- 
cere, lactat, delectat, oblectat/ I- 
dem : ' Lacit, decipiendo indncìt. lax 
enim fraas est/ Iteriim Liicret. inf. 
eod. lib. * Quae lacere io fraudem 
possent, vinctosqne tenere.' Lamb, 
Ita Lambinas. In veteribiis : jacia- 
mur, Oifan. 

< 1140 Non ita difficile ett: quam] 
' Ita, qnam ;' ' non ita, qnam ;' genus 
loqiiendi rariim qiiidem, sed tamen 
non inusitatum veteribas. sic sup. 2. 
36. ' Nulli, ut opinor, ita haec spe- 
cies miranda fiiisset, Quam tibi.' 
quamqnam nonnnlli legendnm cen- 
seut, Non tam difficile est, sed errant. 
Alit autem sic : Nil, ut opinor, ita 
kac apedes miranda fuisset, Quam 
tibi jam nemOy Sfc, quibns assentior. 
Lama, 

1142 Et tamen implidtus] I. e. et 
tamen etiam amore captus, et illa- 
qneatus, et irreiitus, explicare et 
exsolvere te possis, nisi tute tibi ob- 
sis. Lamb, Sed miser jam capitur 
et adstringitur, quis expediet ì Id 
agit poèta vss. 43. raelius Cbrysippo 
et Crantore. Creech, 

1148 If^feslum] Amorcm, viris, qui 
cnrant caelestia, infensum et inimi- 
cum. Apposite itaqne dixit Ovidius 
super bis disserens qui ad caelestesni- 
tuntur speculationes,' Non Venns ant 
vinom caelestia pectora fregit.' Fes- 
tivissime igitnr Palladas inquit se 
uxorem et grammaticam ferre non 
posAC. Cujus GrsBca carmina salsa 
prorsus et urbana subtexere visum 
operae pretium: Oh ^vvofiat yafieriis 
Kcà TpafLfiarunis &y^x<(r0ai. Tpofifiarunjs 
àvópov Kcd yc^Atriis fiaxip-ov, ^Afi^nré' 
puv rà véBri, Béa^aros Kcà fxoTpa rérvicrai, 
TV oZv r/Ki/ifierriic^y koÌ fióKis i^éipvyov, 

Oò hvyafiai 8* à^jóx"*^ ""i' *AvòpofJuixnf 
kva,x»pu¥* ISlpyu xt^^prr^f yàp Kcà yópos 
Abffóytot, Latine sonant : ' Non pos- 



som axorem et Grammaticen snsti- 
nere. Grammaticen indigam et ux- 
orem pngnaceni. ex ntrisque pas- 
siones, mors et fata parantur. Ipsam 
Grammaticen vix datur evadere. 
Non possom autem ab nxore Aodro- 
mache secedere : prohibent charta 
et lex Antonia.' Pius. 

1144 Et pratermittas] Est iwt^frn- 
<ri5, boc modo : Et nisi praeterniittas 
ejus qnam amas, et animi et corporìs 
vìtia, id est, nisi velia omnia illios 
et animi et corporìs vitla dissimulare. 
Reperitur autem haec scriptora in 
qninque libris manuscrìptia. Nam 
vulgati habent,'l7i( prtftenmK. Lamb. 

1 145 Quam percupis àe eù] Coin - io 
libris manuscr. reperissem partim 
pr<BpetÌ8y partim pradpi», partim pr»- 
ceptiSf partim percis; ego pereupi» 
reposui : qnod si quis malet jierpe/tt, 
nt habent nonnulli vulgati ; aut |Mvr- 
petiM, ut quidam scripti : non pugna- 
bo. Lamb, Quam prcepetii^ oc rtc. Ita 
vet. libri. Sic pradulcis. libri quidam : 
perpetis. Gifan. Et recte, ut mihi 
videtur, nisi forte melius scribas prm^ 
cipis, quod innuere videtur optimas 
ex Lugd. Bat. ' perpetere' est valde 
petere, ' praecipere' vero ante animo 
et iniaginatione rapere. Haver» 

1146 Nam hocfaciunt'] Praetermit- 
tunt amicarum suarum corporìs atque 
animi vitia. Sic hnnc versura explico 
referens ad superiora, alioqoi lege, 
Ut tribuant ea, Sfc, proximo veirsu. 
Lamb, Nam hoc fadunt AomtfU* p/e- 
rumque .„ commoda vere. Hancadjanxi 
parentbeseos notam, nt Lucretiua 
rectius intelligatur. Gifan. Ha^: par- 
ticula ' Nam ' refertur ad r^, * Niai 
tute tibi obvius obstes,' &c. i. e. niai 
tute ipse tibi fucnm facias, et amico- 
l'<e ea tribuas animi corporisque bona 
quae non babeat. In eam rem locus 
iusignis est apud Platonem io V^ Po- 
liticorum, nude ea bausta sunt qiiar a 
Plutarcho in lib. mpì rov àicovfuf^ ut 
et in lib. de discrimine amici ab adu- 
latore, et qusB ab Aristeueto in Epist. 



T. LUCRBTll CARI DR RERUM NAT. LIB. IV. 1451 



IS. terìpift foere ; sed qn» propter 
tempori! angnstias et morem ineom 
nolim transcribere ; Qt nec Ovidiana 
est. Arti», ab ilio versu, ' Farci te 
prccipne vitia exprobrare puellis/ 
&c. Faber, 

1147 Et trUnmmt ea qua] Sic habent 
qainque libri Manoscripti. Sed si 
saperiorem Yersam ad hnnc refera- 
■ai, TÌdebitnr légendann» Ut trìbuami 
«a ftu» nam gtmty 8fe, Lamb. 

1148 'Mwitìmodi» igiimr pravaSy Sfc] 
Hic vide, Lector, iogenitim et elegan- 
tiam poet». Ovidias etiam lise, ned 
nibil ad bone. Gtfan* 

1149 Sttmamoiftie in honare vigere] 
Legeodoni fortaists est, iummoque vii 
himmrt vigere, Lamb. 

1150 Aline aHi irridenl] Vide homi- 
niim vecordiam : qui iiivicem se irri- 
deat alter altemm diceotes amare 
torpicnlnm, acortillam illepidam at- 
qoe inlbcetnm : com ipsi habitndinii 
deterioris et deformioriA puellam co- 
laot et adorent. Quod facit ut cre- 
daDmt UH Catulliano : ' Snui cuiqne 
attrìbatas est error. Sed non Tidemns 
mantic» quod in tergo est/ Pina, Si 
banc Teraum cum duobas proxime 
seqoentibna deleamas, tamqaam spu- 
rios, oon lolnm nihil de sententia de- 
cedet, Terum etiam magia ernnt me- 
dia eam primis, et estrema cam me- 
diii cootezta et consentanea. Nane 
aatem bi trei versas antecedentia ab 
iis quae seqoontnr disjnngnnt, et in- 
signemfaciont bnjas loci interrnptio- 
nem. Nam posteaqnam dixit, nos vi- 
dere, pravas et defornieii multis mo- 
dis in deliciit atqne in pretio esse, 
debet continuo subsequi, ' Nigra ftc- 
Xlxpot est/ 6cc. nihilque interponi : 
qaare videntur deleodi. Quod antem 
Zoilns eoa retinet, mannm non ver- 
terin. ille jodicio suo ntitnr, ego meo. 
Lemb, Hos tres versus non recte de- 
let Lambinus : sunt in omnibus libris. 
G^am. Hos tres versus deieri velit 
Lambinus ; at ego noliro ; sunt enim 
Laoratiaiii et optimi sensus. Ama- 



tores quidam suadent amico suo, qni 
deformem puellam amet, ut propi- 
tiam sibi Venerem fàciat, a qua hu- 
jusmodi amor immissus sit, cum in- 
terim ipsi minus amabil^m, ' minns 
venustaro, ainent, &c, Faber, At ego 
▼el nihil video, vel Lucretiani sunt, 
et positi olim ab ipso Poèta post vs. 
1147. Hav. 

1151 Ut placeant] Lego «I pldcent, 
hoc sensn : Sunt quidam ex amatori- 
bus irrisores qui cum Ipsi scorta co- 
lant scortea, alios tamen irrident et 
suadent ut Venerem placent, et irato 
Cupidioi sacrifìcent, sedentque Ida- 
liae matris iram, quom ea irata turpi- 
culi scorti amanti objecit turpem fa- 
ciem et personatnm monstrum. Si- 
mile illud est quod accepimus de Pla- 
tone, qui tristem nimisque matutinae 
et caperats frontis Xenocratem hor- 
tari solebat ut Gratiis sacrificaret, 
quo esset hilarior. Pìim. 

1 153 Nigra] Tale perceptum est 
Ovidii in lib. de A. A. * Die agilem 
quaecomque brevis: quae turgida pie- 
nam: Et lateat vitium proximitate 
boni.' Idem in libris Amorom vitia 
sibi puellarum excusat et ad forraaa 
prapconiom trahit. ' Sive procax olla 
est : capior quod rustica non est : 
Spemque dat in molli mollius esse 
tboro. Sive est docta, placet, raras 
imitata Sabinas : Sive rudis : placita 
est simplicitate sua.' Pius. Nigra 
fuXtxpoos, Sic habent noonulli libri 
manuscr. alii,ntBertinianns,tfi^{cAn(f: 
quod depravatum est ex melichraue, 
Aldinus ttitiquior, fuXÀyxpovs, i. e. ni- 
grò colore praedita. Quidam autcm 
typis excusi, ntXlx^Mposy deleto eetf i. 
e. pallore subviridi, qualis est mellis 
color : quo nomine utitor Theocritni 
ipyarbftus' vs. 26. BoitfiÓKa x^V^^^ì 
"XòpQM KO\4ovTi rb véyrtSy 'lax^àtf, à\t6- 
Kovarov* iyò 9h fxópos iu>Jix><vf>ov* Non- 
nulli autem fitXdyx^Kupos legi volunt, 
i. e. nigro et viridi colore, quo nomine 
ntitur Plato lib. 5. de Repub. ubi 
huBc amantiom errorem plariboi ver- 



1452 



NOTiE VARlORUBf IN 



bis perseqnitnr. Ego fuTdxpoos probo 
magiSy quam /itXdyxpoos, /itXixpoos 
enim valet ' mellei coloris :' fA€\dy' 
jCpooSf ' nigri.' itaqiie si fiàkéeYXfi^os 1e- 
geretur, idem dicetur : Di»i qois di* 
cat, idem vitiam ab bomioe Romano, 
Gracco nomine appellatam, levius 
qaodammodo videri, atqac extenu- 
ari : qoemadmodnro apparet ex toto 
boc loco, ubi nomina et verba fere 
omnia extenaantia Graeca snnt. De- 
niqoe Plutarch. libro ircpl rov hcoòtWy 
locam illum Platonis, quem panilo 
ante commemoravi, proferens, legit 
fuKlxpovif, Cum bis antem Lncretianis 
confer illa Horatiana, in qiiibns op- 
tai Horatins, ut amicorum nostromm 
vitia ita dissimnlemas atque eleve- 
mus, nt et amautes amicarum suarum 
corponim vitiis propemodum delec- 
tantar, et parentes filiorum vitia Ie« 
▼ioribas nominibus extenuanf, Sat. 6. 
lib. 1. et praeterea lociim illum Pla- 
tonis lib. 6. de Repnb. Non celabo 
antem lectorem, omnia vocabula 
Graeca in libris antiquis scripta esse 
litteris Latinis. Ego tamen de qiio- 
rnndam doctorum virorum sententia 
Gnecis excudenda curavi, non recla- 
maturns, si qnis ea litteris Latinis 
scribat: immo vero prohaturns. Lamb, 
Haec Graeca nomina, Nigra MelichrtUf 
ifc, scripsi, prout in vet. libris ex- 
stant, et ipse scribenda jndicavi. Gt- 
/in. Qua» piane nigra est eam /«§• 
xixpow vocant, i. e. colore roeliis, se a 
fnscam. Ovid. ' fnsca vocetur Nigrior 
Illyrica cui pice sanguis erit.' Faber, 
Immunda tt fettida^ Hucotriuos] Quas 
prorsus immunda est, ejns vitium no- 
bis ipsis occultamus, nam ùcotr/u» vo- 
care sokmus, quae cultnm et nimiam 
omamentorum curam respuat. Faber, 
AristaBnetus lib. 1. Ep. 18. Kaàòiih 
Tts rSnf vÌ9tv Zri alftosy MxctfHs napd 
ffoi kKifiAs àirtupurai, rov tk rh ypwirh» 
fiaaikuchif $^s. rh tk Htà fi4<ro¥ roòrùtit 
4pM ififurpéTTfra Ifxciy* fiéKtanis 9k &y- 
Òpucoibs òwoitdfta* Xwicabs 8^ 9cdr ircuSos 
•rptfo-tipf)ic«r* /Llc^lXp^TOlls 9k oUt rsdro- 



ftd T<yof , àXX.' ob iro/iy/m clm. 1^ rov àvh* 
TOT COI tróOov vroKopi^ofUtwu ré jcal ^ 
povros ébx^pAs rj^y uxp^Tyn'a, c2 itéfm 
M &pq, irpoaf. Kol M Xéryt^ wduras wp§» 
ipéfftis irpo^a(r/{*|}, «al vénriu ^via iva- 
ipB^yyp. &s re 9uufu\tp€urrti5 ftatfiiif enrs- 
/9oAc<y rSॠkif9oùinm¥ iw &p^, i. e. ' Ita* 
que jovennm si quis simus, laudas 
tanquam concinnum ; aduncom na- 
8um regium vocas ; medium inter boi 
modiciim dicis. Nigri anni, virìles 
appellas : albi, Deorum filios indigi- 
tas ; melleorum vero nomen aliunde 
credis effictum quam ab amore tuo 
imminnente pallorem, boniqve con- 
sulente, dummodo tempestivum. In 
summa quosvis prstextns pnetexis, 
qnamvis vocem effers,nt nullnm tem- 
pestiva astate amatorem amittas/ 
Hav, 

Et Fcetida] Portasse legendomaar- 
dida. Lamb. 

"AKOfffws] I. e. ' inornata.* Lamh, 

1154 na}JJZtop] Le. «parva Pài- 
las,' quic ab Homero describitar et 
appeliatur yKavKmintf i. e. * caesiis et 
glancis oculis :' quamquam scio etiam 
aliter Graromaticos Grccos hoc no- 
men infcrpretari. Lamb, Cttsia DaX- 
Xdiwr. Oculi caesii, sen noctutni (lo- 
cus Plauti notus est) non probabao- 
tur. Ut tale vitium levarent, ami- 
cani suam « parvulam Pallada* voca- 
bant. yXavK&Ttt Pallas Uomero mil- 
lies. Faber, 

Nervoia"] Sic habent libri qainqne 
manuscr. et aliquot typis excnsi; 
non, ut vulgati, tueooaa, Lamb. Na- 
ooM, Vulg. ex Marnilo ; male, con- 
tra omnes libros. Gifan, 

Et lignea] *Air^uAos. Theoc a mAa- 
ft^ts, i. e. arida et exsucca. Laamb. 

AopKèu] I. e. * capra fera,' « caprea.' 
Lamb, Capream vocabant, qnas nar- 
vosior esset et qaodammodo lignea. 
Faber, 

1156 ParvoUiy pìtmilio, x^p^nir, ^pc.] 
Sic nane resti tao, auctorìtate vele* 
rum codicum fretus, a quibai non 
discrepant vulgati. Sed in utrìaqaa 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1453 

corraptam Tocem x>y*v«irla, et anam rnm ingeneret. Faber, Intelligit 

ex dnabiis fuctam, tlivido, et rursuin Cant. 6. 4. 

ex aoa dnai facio, x"F^>^fa. ta antem 1 1 57 Buìba^ loqui non. qnity rpav\ifti] 

▼alet|ik. H ornerai *Uii8. y. vs. S54. Balbntit. Lamb. Si qua ita balba 

*Biuifiitti^eTfyoiffi9Òtthpy4m>Sf^Uwi' eat ut vix loqui ponsit, dicunt eam 

Tff. et A. SI9. 'EifVlfnfif iifthf na- rpavXiftuf, Est autem levissimnm 

fl^y'^tt «U 4ó0k6s, qui po»terìor ver- oris vitinin rpoMkurfibs, quale in Alci* 

sm profertiir ab Arist. IloX. fi. et biade fni^e docent Aristoph. et Plu- 

'Vuéi. a* 25. *l9 IT èr mmTÌ yéywro. tardi, at ì^tWiafths dicitur, cum prae- 

Parrala (tnqait) bis nominiboa appeU ceps balbuties facta est. rp^vAÀs circa 

lator ab amante, * pnmilìo/ i. e. na* literam R labi tur, ut ^Aff prò òpfs, 

oa, et himilit statarip, x'H'^'^^'^ ^«9 ì* ^^^^ autem totas alìquando ijrlia- 

e. ■ aoa Oratiararo/ &c. atqoe bic lo* bas obterit, et misere perdit. Fab^r, 

cm molto jam ante a Oulielmo Pel- Muta^ puden» est] Si qua paella sit 

lliserio (Adde Torn. Adv. 13. 20. et muta, elinguis, aat iofans, ait amaot» 

27. 99.) faerat ita restitatns, X"^^^ ^^^^ ingenuo pudore, quo minoa lo- 

pim, Séd tatius est legerc ita nt dixi, quatur, impediri. nain podor obest 



Iìr. Nam sic minas, imrao locutnro. Hor. Sat. 1. 6. 67. ' la- 

oilùl fere, receditnr ab antiqua scrip- fans nanque pudor probibebat plura 

tara et recepta, xftpvrwifìa^ cum prs- profari.' ad qnem locum annotata 

sertim tu idem piane Taleat qood ftU» sunt a nobis nonnulla. Lambin, Si 



Itaqne lioc modo potins arbitror esse qua est psene muta, pudentem 

l^gendam, et in omnibus libris repo- dicimns. Prae pudore non libenter 

nendmn, per unam GrtUiarum autem loqui tur, aiuut. Faber, 

lepidam, politolaro. Lamb, 11S8 ha^xéZiovI < Par?a lampas,' 



mia, f0/a fiifram sa/. Ita vet. seu, * parva fax.' Lamb. Unde no* 

libri omnes. Forte : mia : torta^ Yel meu nieretriculie procacioris apud 

ffTM. Sed ego libros sequor; et par* Varr. in Agathone : ' Quid tristiorem 

vam cum magna conjnngit Poeta. Gù video te esse ? num angit htec Lam* 

/oa. Quse parvnla et pumila sit, di- padion V Hav. 

cuat eam esse fay x^P^^'"* totam ex At flagrana] Ardentior paulo, et 

sale,etfacetiis, et elegantia constare, nescio quo modo inquieta. Faber. 

Ceterora x*>P^<^ P^ v^l ^^ legas nil Odio$a] Importuna, &c. eam Xa^ 

interest. Fuber et Creech. iféZtov vocanius; quia faces e picea 

Tota merum tal] Sic est distinguen* Scc. crepitant : nam apad ? eterea fax 

dom. Illa (inqnit) quae parvula est, e ligno fissili et ' iospicato,' ut Vir- 

vocatnr etiam totm merum sa/, i. e. to- gilius vocat, fiebat, sine cera, resina, 

ta salsa, et faceta, et elegans. Lamb, &c. Faber. 

1156 KariwXf^ts] ' Stupefaclio,' 1159 "lexyhv ipctfihunf tumJW] I. e. 

' terror,' i. e. ipso aspectn terroreui cum ita macilenta est, nt vivere ne- 

et stnporem incntiens. KardirXi^uf queat,appellator/ax>'^4^M«i'<oy, i. e. 

definiunt Philosophi,^/3oy^icfic7^i7s * amicula gracilis.' ipttfUyrif ' amica/ 

^omur^ot: I. e. 'metuni ex magna ' puella quae amatnr :' ex quo ^roica- 

aliqna specie, sen visione aninio ob* ptanicby nomea ipttfityiai', ut a ykimépa 

jecta.' Lamb. Qu» talis est, eam yKvxdfHoyf ^oofUri ^fUcuoVf t^e. Lamb. 

Kotérkti^ip, qnasi * terribilem,' &c. Ischnon eromenion, omnes vet. libri. 

locQS ex Cantico Canticornm bic prò* Etiam : Itcknoeromenion. Reliqua oas- 

ferri posse t. Plenam autem honoris nia se bene habere videntnr, ex om- 

intelligo venerandam, vel quae solo nibns vet. libris. NihiI ergo mutan- 

aspectv reverentiam in animis viro* dum. Gifamhu. Amasia Gracce 4pm- 



1454 



NOTiE VARIORUM IN 



fiémi dicitnr, sed' ipupJiftop amastola, 
•en amicula. iVxv^s vero in ter macrnm 
et habitiorcin est;'qiiod pleriqne non 
observant. Gracileni vocavit Ovid. 
* SU gracilit macie qnae male vi?a 
saa est.' Locnm antem Lncretii in 
ocalis babebat Ovidius. Tale aliqiiid 
est iu ilio Lucilii * Vix vivo homini 
ac moDogrammo.' Faber. Ctijns qna* 
si ^fiurv itrreUf ut loqiiitnr Caliima- 
chas in Epigr. 63. Tris *Ay opéufoitrós 
fit X^c, ^tv€f KWfuidiv 6yrots *AyK€ur$m 
yùctif fidpfrvpa rov 'Po8/ov nift^tAoi^, oòk 
èp $poert 999au/i4pov' fifuov V èirrM *I(rx<i& 
fcflU X^x>^'' ''IcriSof tiSófifvov, i. e. ' Die 
ne, o bospes, positnm esse victoris 
Agoraoactis Rbodii testem vere co- 
micfim Pamphilam, non qnidem in 
amore ambustam : dimidiom vero 
conspicitur Caricae et lucernis Isidis 
simile.' Confert vero ibi statuam is- 
lam ligneam (ut videtur) atqne ideo 
tempore contractam et corrugatami 
ficui, qnae arida dimidio minor est 
recenti, atqne lucernis Isidis, dintis- 
sime servatis. Haver. 

1160 'Pa8(i^] Tennis : exsncca : 
inanis : minuta. Capterum in codici- 
bus antiqnis legitur ^hcof^y qua voce 
significatnr ' trama.' Est n. < tra- 
ma' filnm qnod in tela subtexitur 
minutnm et tenuissimnm : ut decen- 
ter macerrima pnella ' trama ' voci- 
tetur, snbtilis scilicet et tenuicula. 
Simile est illud Persianum 6. 73. 
* Mihi trama fìgurae sit reliqua.' dein 
prò vero e$i jam mortua iusait^ scribe 
meo quidem pericnlo fi^ot est jam 
moriua tussL Si forte, Lucretins in- 
quit, quis hseret puellae tussi quassae 
et vexatae, appellabit ìllam * betto,' 
nomine a tussi detorto. B^rw enini 
apnd Orscos significat * tussio.' Si 
proletarium et popularem codicem 
sequi malneris hic erit sensus : ap- 
pellant tennem puellam, cum vero 
(hoc est re vera) sit mortua tussi, 
non emaciata. Sed tussi perinde le- 
gendnm erit nomen : non tussU ver- 
iKim. Pius, Pnella (inqnit) jam tus- 



si mortua et tabida, amanti ^miorìi est, 
i. e. < gracilis.' Tlieocr. ciS. ipiyarbh 
10. 24. Mowrai Tlup^n auyatÙTar* ràw 
f^tydif fioi Tlauia. Lumf». Quia tns- 
sis, postqnam in {|iy abiit, aut certe 
diuturnior est, corpora tennat; ideo, 
ut hoc vitinm verbis roinuereoty pa- 
ellas ejnsmodi paSu^às vocabant. Un- 
de a Theocr. 2. 46. Cyparìssi ^odind 
dicuntur ; ubi ^i^^fii «al Kenràs ait 
significari Scholiastes. Fmber, 

1 161 At gemina et mammosa. Ceree 
est ipsa ab laccho] Sic restitni, scrip- 
turae veteris vestigia secùtus. Nam 
cum ita scriptum reperissero in Ubrìi 
vet. Atjamina et mommo soccr est.ipta 
ab laccho^ primnm non dubitavi repo- 
nere, mammona Ceree est, ^. delùde 
cum haererem in ilio jamima, in citjiM 
locnm nonniilli codices habebant la- 
mina, Adr. Turnebus (Conf. Adv. 87. 
36.) me expedi vi t : quia statim milii 
dixit, sibi videri gemina, prò jumina, 
parva immutai ione facta, esse legeii- 
dum : ' geminam ' autem, interpre- 
tabatnr ille opimam, amplam, et ohe- 
sam. Idem milii indicavit Amobii 
locnm plnrininm ad hujus loci intelli- 
gentiam conferentem lib. tertio: sic 
autem ille : * Avet animus, atque ar- 
det in Cfaalcidicis illis magnis, atque 
in palatiis caeli, Deos Deaaque con- 
spicere intectis corporibus atque nn- 
dis : ab laccho Cererem (Musa et 
prapdicat Lncretii) mammosam, Hel- 
lespontiacum Priapum inter Deas vir* 
gines atque matres circumferentem 
res illas, pneliornm semper in expe- 
ditione paratas.' Idem lib. 6. ' Ce- 
rea niammis cum grandibus.' eodem 
lib. pancia post : ' Mammae promi».' 
Jam < Ceres ab laccho,' i. e. Cerea 
illa, quam lacchus amat, vel Ceres 
amica lacchi. * ipsa ' antem positnm 
est ad significandani simili tndiuem 
hujus puellae mammosa? et Cereris. 
Postremo ' geminum ' idem interdum 
valere quod ampluni, vel illud satis 
probat, qnod Hor. Od. 2. 14. Oery- 
onem ' ter amplum ' dicit, qaem * ter* 



LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIfi. IV. 1455 



' Lncretins, Virgil. et alii 
,. Itaqne ' tergemiiios ho- 
Od. 1. 1. potuit Hormtiui 
btiinU honoribus, tit ego in 
iditione Horatiana iodicavi, 
bus probat : qaamqnam alii 
nm bonorum et niagistra- 
ornnt, forta^se miniis recte. 
un illias odiK primse nientio 
ity libet hic niibi bonim 

ezplicationem retractare, 
i mobilitiin turba Quiritium 
tffgemiois/ Sic. usque ad il- 
unqnaoi demoveas, ut trabe 
flte. Nam hunc locnm vul- 
iplicanf, et me cum vulgo 
lini eum esplicare : Nnm- 
■oveas, seu dimoveas, etiam 
nia conditionibns de tuo vi- 
dm genere, hunc, nempe am- 
nliqaem, si populus Roma- 
ttndeat amplissimis honori- 
re. Illum nnmquam demo- 
it dives arator, et magnam 
lenti ex agrìs suis percepti 
ti in horrei» suis condiderit : 
quam) gandeutem agros pa- 
culo findere, &c. nnmquam 
I persuadeas, ut navigare in- 
limnm. Sed bapc explicatio 
B non potest, ncqne banc 
docti viri, in bis Joan. Au-. 
etr. Angelius BargaBus, qui- 
•ntior. Quamobrcm autem 

probanda, hsec causa est. 
hn minim sit, hominem, cui 
ilio et spcs explorata obti- 
m snromorom magistratuum, 
qui habcant io horreis suis 
n maximum frumenti nume- 
rigandi periculum adire nol- 
! igitur potius hic locus ex- 
it ac distinguendus est: Sunt 
torim certaminum Olimpico- 
)bit ad Dcos, hoc est, Diis 
li et beatissimofl efficit. ad- 
id ? ocem ' Deos ' comma, hoc 
Hnnc, nempe ambitiosnm ali- 
vchit ad Deos, si eum popu- 
imnua certat afficerc summii 



honoribus. Ut hoc totom, ' Si mobi* 
liiim turba Quiritium Certat hunc 
tergeminis tollere lionoribus,' sit loro 
suppositi, ut Grammatici loquuntur : 
proinde quaiti ita dirat Horatius, a* 
lium facit sibi beatissimum videri 
studiuni et voluntas populi Romani 
in eum confereodorum ampli«isimo- 
rum honorum, aura populàris deni- 
que : sequitur deinde, * Illum si pro- 
prio,' &c. qufe similiter explicanda 
sunt, repetito àwh kowov verbo ' eve- 
hit,' hoc modo : illum evehit ad Deos 
horrenni frementi plennm, quantum 
est in Africa, et intellige, hunc non 
esse aratorcm, sed hominem alioqui 
locupletem et copiosum, qui habet 
horrea sua maxima frumenti copia 
referta. Jam post vocem ' areis ' 
scribe punctum, seu interpunctionis 
notam. Nam quae sequnntur, divi- 
denda ac separanda sunt a superiori- 
bus hoc modo, ' Oaudentem patrios,' 
&c. i. e. alium autem, qui delectatur 
agris suis, sibiqne a patre relictis, 
eosque sua manu libenter arat, nnm- 
quam vel amplissimis conditionibns 
a suo instituto demoveas, et addu- 
cas, ut naviget. Lamb. Ita Lambi- 
nus. Vet. libri : Lamia, Vide In- 
dicem. G(/aji. Hunc locum laudat 
Arnobins lib. 3. Cercs autem mam- 
mosa pingebatur : unde et illi solen- 
ne epithetum, rpo^s, et causa in 
promptu est. Ccres ab lacchn, i. e. 
Ceres ^roì; 'Icdcxov, quam scilicet lac- 
cbus, seu Bacchus aniavit. ' Ipsa ' 
autem comparai ionera àKptfitaréniP 
innuit, ita nt ejusmodi pnelUm dicas 
esse piene ipsammet Cererem. Pi*r 
gcroinam autem intellige corpnlen- 
tiorem et pleniorem, ut ' duplex fi- 
cus' Horat. et 'duplex spina' Virg. 
in Georg, de boni equi signis ; qnod 
ille a Varrone habuit lib. 8. R. R. e. 
7. quamquam hoc posterius aliter io- 
telligi poasit. Faber. At vero cum 
lacchus ab aliis tradatur fìlins fuisse 
Cereria et fratcr Proserpinae, uti cer- 
ni potest apud Salmatiuni «d Dedi- 



1456 



NOTJB VARIORUM IN 



cat. statns RegìllaB pag. 92. bic ae- 
qne lacchi mater, quam Bacchi ami- 
ca intelligi potesty qnod et epitheton 
< mammoaa/ ut eoixis propriiim, sua- 
dcre videtur. Hav, 

1162 Simula^ o-<^iH), oc Saiyra titì 
Si qua piiella simia est naribus, slle- 
Da, et satyra ab amante nominatar. 
sileni enim «imi et pingnntiir et iin- 
guntnr. Lonb, Quia fere unii pin- 
gebantnr Sileni, Bacchi comites, ut 
et Satyri. Sileni seniores et Satyro- 
rnm maglstri. Vide Casanbonum in 
mnreolo libello de Satyrica, &c. 
Faber, 

Lainosa, ^iina] QnsB est labris 
prominentibuv, ea (inqnit) i^rifia 
dicitar, i. e. ' osculnm.' sen ' os ad 
oscula factum et compositnm.' Nam 
et snavins viros osculantnr puellse 
labiosae, qnam quas sunt brevibns la- 
bris: et labiosas oscular! viris dnl- 
cissimum est, labioM antem, seu la- 
beosa, legendum, ut babent libri 
mannscr. Et vero interest Inter ' la- 
bia * et ' labra/ ut vnlt Verrins Flac- 
cns, teste Sosipatro Carisio, sic 
enim ille lib. 1. * labra ' et * labia ' in- 
dia tincte dicnntnr, Sic. Verrins au- 
tem Flaccus sic distingnit, * modica 
esse labra, labia immodica, et inde 
Labiones dici/ Nam et Ter. Eunnch. 
2. S. 42. ' labiis deraissis gemens.' et 
Plaut. Mil. 2. 1. 15. < Labiis dnm 
dnctant eiim.* Nonins Marcellns do- 
cet etiam * labias * dici genere faemi- 
nino, et profert locum illum Plant. 
Sticho, 5. 4.41.' Agf , tibicen, quando 
bibisti refer ad labias tibias.' Cnm 
haec jani bis edìdissem, Zoilus kwó- 
irffsmeam totins hujiis loci restitntio- 
nem usqneqnaque probavit, pnpter- 
qnam in gemina^ prò quo Lamia po- 
suit : neque professns est, quem se- 
cutas sit, aut hnde sumserit, sed om- 
nia sibi more suo, i. e. impudentissi- 
me atque injustissime, arrogavit. Nam 
totus hic locus (ut ceteros taceam) 
ante meam editionem, miserabilem 
in moduffl coimptus ac depravatus 



erat. Lamb, Inter blanditiu erat, 
* menm oscnlnm,' * roenm anavinm/ 
fiXflfio, ^fiftérrtw, et labiossB babent 
qui osculentur. Faber, 

1163 Cattra de genere hoc'] Hoe 
hemistichiom aliqnoties ab eoden 
Hborpatur, ut snpra admonoimoa: 
idqne mutnatns est Hor. Sat. 1. IS. 
14. ' Cetera de genere hoc, adeo fiuC 
multa, loquacem Delasaare iralest 
Fabinm.' Lamb, Cetera de genere 
hoc psene infinita sunt, neqae illa 
attingere coner ; sed optimi acrìpte- 
rìs locum eroendabo, qui hodie a se- 
mine intelligitur. Apud Arìstoptaa- 
iiem in Plnto anns quflpdam est face- 
tìs sane et lepidis morata merìbot. 
Ei olim adolescens quidam fiierat, 
fbrmosns sane et strenuiu, qnlqne 
res ipsius ex sente ntia proeorabat. 
Id quanidiu factum est, tamdni traila 
inter eos simultas, jnrginm nullmn, 
querela fnit nulla. Sed * mala Ktas, 
mala merx,' inquit Comicus ; neqne 
libenter vetulam amet qui potlorem 
conditionero habeat. Itaqne ama- 
sius illebonae muliercu]«,ubi primnm 
babere ccepit unde res constablliret 
snas et sibi melinscule faceret, de- 
serta misella animnm suum atto con- 
tulit; quae res aniculam ita perculit^ 
ut eo dolore amens et piane perdita 
coelo terrspqne sernmnas narraret 
snas, ut in Medea Ennius et Enrip. 
dixernnt. Ibi autem cnm chomm 
adiisset, inter ceteras verbomm de- 
licias, quibiis ad se usum esse olim 
adolescentem commemorat, se ab Ilio 
vocari solitam esse ait * Nitarinm ' et 
<Batium' vs. 1011. Ka2 i^ AT, cIAv- 
xovnhrtjjif 7* aXffBotré ^c, Nirdlpcov Itr ma 
Bériov òiFtKopiftTo. * Et per Jovem, 
sicubi me tristem cerneret, Nitarion 
appellabat, aut Batinm suum.' Que- 
ritiir itaque quid sit Nitarinm, quid sit 
Batium. Alii alia fortasse conferent, 
nos ea, Lector, qua; jam jam leges. 
Scripsit olim Symmachus, Aristopha- 
nis interpres, ideo * Nitarinm' iroca* 
tam fulsse anicnlam^quod Nitamsqni- 



T. tUCRBTIl CARI DB RBRUM NAT. LIB. IV. 1457 

duo òb mollitiem famotas fberit. Sed saffecerit 8. 3. 103. <Dic igifnr me 

eontrm jodiciam faciet qni amicai» anaUciilam, colnrobam et catellam» 

blanditili, eam ant Battiylli nomino, Hirnndinero, monedulam, passercu- 

aat OaDymediS) Tocaverit ; qnare ri* lam/ Bdriov antem avicola etiam 

dicale TerentiaDui ille Tliraso fecit, est, ea ipsa, opinor, quam < robelli- 

qai coram Thaide aosas ȓi dicere, nam' vocanius, aiit alia quaevis ex 

'Ego-ilinm Euonchara, si sit opus, earum genere qnae /Siroir seu rubelis 

vai aobrias/ Alti antem qni eam aut spinetis delectantnr. Hoc ita- 

wnteotiam Symmacjii probare non qne milii debebit Aristophanes, qnod, 

poMent, Nitariom piante genus CAse qui lociis antea a nemine inteliigeba* 

dixernDt, nude nnlins eyae sensns tur, nniic planns erit et perspicuui. 

pOMÌty Disi, Me quasi prò iloribus Ceteruro equitatis meie esse arbitror 

habebat, rem piane fatnam et im- agnoscere Didyroum, doctissimum 

perito magisteUo dignam : dikti ohf illum et laboriosissimum Oramraati- 

•HTMT, fn, én tufOri dx* Mc, inqnit. corum, non aliter olim sensisse, atqne 



antem scribit ' Nitarium ' nunc sentio ; sed ab imperi tis com* 

et ' Bntlnm ' esse blanda dieta, qui- pilatorìbns locus illius ita corruptus 

boa niiliercalas delinibant, NITA- est, id ut Iiodie apparerò neqneat. 

PION AE NEOmON, olov§ì Kopdatov, Nam in illis verbis vtérmo¥ «foycl 

AKI vere o'icaro^dyM bomines aiunt ko^iovj mendum est. Pro v^érrrtw 

fkmùihif aignificare l^poy, podicem autem legendum i^rrioy, quod idem 

letUeel» atque inde fiàrtow vocatam est ac ¥ria^dpiov sen * anaticula.' Lo- 

iUa»moUerem foisse; quod ita ridi^ cus Schoiiastx Korà leXàrof sic habet: 

calnmeat et ineptum, nihii ut ineptins Hó/ifiaxós ^<ri, ì9kapos xoXhs M fiaXa- 

qnidiinnai fingi queat, «t ne de tur- Ktt^ òyttZtfófiwos iv rotr k^t 9pdfjuurt «al 

pisiiaim ÌBingine dicam. Quin et vo- B^rot. Kcà ras fwcpàs 9k Orfiislas, Bar^ 

ceas il&ani significare fatuum aiunt, \ovs l^cyoy, «ed BwirófJLirov 9pafid iffri 

Tel molieni et delicatum, ut ' batns ' Bar^\)|. nirhs 9h viràpiov koÌ Bàrov ^Bhi 

piacicnlna est ; quem tamen eundem ^vrwv, 0^\fi o2v c2irc?y Zrt &s &i^ fic 

tut nrbìtror, qui apud nos Raya di- c7xc« AtBvfiosòé ^rjai» {nroKopifffiarairphs 

citnr, non inter pisciculos babenda. ywtwc<is, vndpiov Ò^, yc^^rrioy, oiovtì 

Benique pumilas muiieres ficni\ovs Kopdoiov, IìXAms. ^iAo^/wvt^tìic^ ^ irpo<r- 

dictaa fnisae aiunt; quod tamen Grae- ^kipncis, fión-aKov tk TJ)y tÒpoM irapà Kcà 

ci sermonis ratio non patitur ; dicen- rhfidnw.rh ih arwfcrraXfU^cos àvayw^ 

dom enim fuit /Sot^Aos, forma dimi- xco^, ìofin/frov, ^ Rivarrai fiàroif àvrì rod 

notifm a fkuhs exiguns. Et haec qni- rpv^ephr /col fiaXajcòv, ohs ò fidros rh 

dem ab illis scripta fuere ; videa- l^Bi^iw, Faber. 

mns ccqoki aliquanto meliora sint, 1164 Sed iamen etio jam] I. e. sed 

qnae mihi in mentem. Legendum tamen demus, eam esse eximia forma» 

pnto, non NcreCpcoy, quod nihili est, demus esse venusti^simam, atqne 

sed Hn^aépunf, i. e. ' anaticulam,' a adeo ipsi Veneri parem: at ali» 

rqo'O'a; nnde ex Dorico a rcurffa Lati- sunt item formobse : at sine hac antea 

nnm 'anas' prodiit. Inter ceteras vixirous. Libri vet. tres habent e<(o- 

antera amatorculorum blanditias aves lam ; quod lectori indicandum esso 

locnm habebant; idque non apud duxi, ut nieminerit, inlibrismanuscr. 

Orseoa et Ilalos tantum, sed apud ssepe l prò t, et i prò l scriptum re- 

Hebneos ipsos, qui interdum belli p'ìriri. Limb, 

bomines erant, et columbulas et tur- 11C5 Quoi Veneris, ifc] Ciùns 

tures in eam rem adbibebant. Sed membra Venerem ipsam et omnea 

4ji anaticnla locns Pianti in Asin. ejtis suavitates adaeqnent. Fo^cr. 

DOph. et Ym\ Cka. Lucret, 4 Z 



1458 



VÙTM VARIORUIf IN 



1 166 Nempi aUa quoque nmtf nempe^ 
Sfc,"] Ele{(antis8Ìme iiennonit objur- 
gatorii natnram expressit poeta. Sic 
•pud Plaat. in Rnd. 11. 7. ' La. Nem- 
pe, mese. Se. nempe nescio istuc' 
Et mox. *La. Nempe, pnellse? Se. 
nempe, molestas es.' Item in Cafa« 
lectis ▼eterum poet. pag. m. 216. 
' Nempe parnm casta es : nempe es 
deprensa: negabis? Rea venit ad 
lites : rnrsus et illa nega. Die po- 
tins: sed nempe semel, sed nempe 
poella,' &c. Preig. 

1168 Nempe eademfaeit, et Mcimua fa' 
are omnia turpi] Eadem turpi Gracco- 
nim more dixit, rairrà r^ cà^xp^ì i* ®* 
< eadem facit atqne ea qos tarpis est.' 
sic lib. 8. 1051. ' eadem aliis sopitns 
quiete est.' Lamh, Eadem ac tnrpis 
facit. Faber. Eadem facit Tarpi, 
I. e. * Eadem ac tnrpis.' Haec ante 
oeulos Ovidins, cnm scripserit Rem. 
Amor. vs. 437. ' Quid, cui clam la- 
tnit reddente,' &c. Creeeh, Hor. A. 
P. 467. ' Invitum qui servat idem 
facit occidenti.' Hm, <r 

1169 Suffld] Imbnit. sed magis pro- 
prio verbo usus est. quo et supra. 
Lamh» 

1170 At ìacrymoM exdusuà] Sic 
Tibull. 2. 6. 18. ' Juravi qnoties re- 
ditunim ad limina nnmquam? Cam 
bene juravi, pes taraen ipse venit.' 
sic ille apud Ter. Eunnch. 1. 2. 2. 
' Quid igitur faciam ? non eam, ne 
nane quidem, Cum arcessor nitro?* 
&c. vide qu» annotavimus ad illum 
locum Epod. Od. 2. 22. 'Ad non 
imicos (heu) raihi posteis,' &c. 
Lcwtò. 

1171 Operit] Tibnllns 1. 2. 14. < Cum 
posti florea serta darem.' non minas 
loeptit Phedromas Plautinus ama- 
tor: qui pessulos irrigat ne inter 
•periendum verbum faciant. Adu- 
lescentulos hoscine exdusos videre 
poteris posti snpplices oscula figere : 
cantilenam illam Plantinam meditari 
•z Cure. 1. 2. 64. ' Sussiiite, hens pes- 
sali, sussilite.' Più». 



Podeitque $uperìfOi] I. e. et foreit 
snperbas. * superbas' antem, b, e. 
snperbae pnellae, ut apod Hor. Od* 2* 
14. 26. ' et mero Tingnet pavlmea- 
tum superbnm.' i. e. domini aaperbi* 
Lamb» 

1172 UnguU amaraeinti] Ungnit 
oleo ; sen potius unguento ex ama- 
raco. unguii autpm legendmn est, et 
ita habent lib. vet. Lamb. 

1178 Quem n jam «bMtovm] Oa« 
tendit inconstantiam et mobilitateli 
amanlium, ubi cum exdnsf faemat^ 
desiderio puellas contabescnnt : obi 
vero intromissi sunt, levissime re of- 
fensi discedere volunt : et tem resl- 
piscunt, tumqne se stnltitias coeden- 
nant, quod muliercnlam tanti faee- 
rint. Portasse autem significmt,ntney 
atque adeo salutare esse amantlbns, 
amicarum suamm ingenlSy et BMtes, 
et victus consuetudinem, et Titia 
nosse : qnoniam bis cognitit, qnanto- 
pere desipuerint, qui talem amariotp 
intelligont. oejus rei ezemplnm est 
notissimum apud Ter. F^in. f. 4. 8. 
sic enim Parmeno: 'Id vero est, 
quod ego mihi pnto palmariora. He 
repperisse, qnomodo adolescentiihu 
Meretricum ingenia et mores pesset 
noscere : Mature ut cnm cognority 
perpetuo oderit : Qua» dum forla svat» 
nihil videtnr mnndius, Nec magia 
compositum quidqnam, noe magia 
elegans : Qnae, cum amatore sao eem 
cenant, ligurriunt. Harum videre in- 
glnvtem (al. itUmfiem\ sordeis, Inopi- 
am, &c. Nosse omnia base, saloa ett 
adolescentulis.' Lamb. 

Venientem'ì Omnes qeiden libri 
vulg. babent veniefu: itaqne oUm in 
prima editione scripseram, seeotus 
libros illos vulg. Nane aatem, at 
jam in editione sec. scripai, emJmfsM 
malo, qnomodo habent cod. Bertin. 
et Memm. et Tett. Haec enim leetio 
vera et recta est, ut sit hec senten- 
tia : amantem jam admissnm et modo 
venientem, si eum una duntazatanra 
offenderity causas abeundi qe«rere 



T. LUCRBTII CARI Dft RBRUM NAT. LIB. IV. 1458 



tpeeiotms : Unta inconstantia est. 
^adniaMiBi, veDieatem ' autem &0vr- 
Utmg posiu tunty ut infra staiim, 
'••liat, ardet' Lamb, Ita lib. nos- 
tri, et alii vet. Voig. fere : omùm. 
Gite- De inconstantia amatoria. 
Modo ezclosQslacryniis limen et pot- 
tet dnriorjt amicnle rigabat, modo 
•ngveatiB illinebaty aat aspersi* flo- 
rib«a niogelNit ; Deot atque astra io- 
cvsabat; nibil denique se miseria! 
fnidqoans deplorabat ; tandem tao- 
den reaerata Janna est, ibi tom hoilio 
■ofter eonstlinm snnm damnat; vix 
ialia ingresaos est, cnm jam egredi- 
tV) &e. Qmih ti jam aémmum veni- 
nitm oJfemderU wtra Vìm modo, mk- 
MB aònméi fluirmi kmuiia». Itavnlgo 
legitor: aed qnomodo tandem stare 
peiiii wemieniim cnm admÌMaum 1 Ita- 
fM tolerabilior aliomm codicom lec- 
tio eatyventenf aura, nisi si conjectnra 
probari pò test, Quem ti jam 
vAvenii offenderH aura, i. e. 
fai leviaaima res, foiinro, plama, mus- 
ei, &C. Faber t» Emend. 

Qitem ti jam aimittam vemefUem"] 
Afii wemkntf et rectins ; Faber cooji- 
dt wéi «€»N, i. e. vel leTissiraa res, 
firtioai, piuma, mnsca, &c. Creeeh, 

117» AUttumpta"] Ex alto tracta 
Et n magno recessa. Simile illad 
MarvMiimoam iEn. 8. 693. ' qnid caa- 
petti ex alto ?' Tane apod ami- 
vocabit iasanam : deliram : va- 
nnm: qoi adtcripserit sibi illa qnae 
tatia ettent ipsi Veneri, qaalis est 
ilhi Propertiana exprobratio, 8. 2S. 
1. * Falsa est iste to9, malier, fiducia 
form», Olim ocalis niminm facta 
•vperba mais. Noster amor taleis tri- 
bnit tibi Cynthia laude^ : Versibus 
loslfnem te padet esse meis. Mis- 
tam te varia laodavi saepe figora. Ut 
qnod non esset esse pataret amor.' 
Pibff. 

1178 Nee Venertt nottrat hte faUU] 
L e. nec hoc ignorant nostrae paells. 
•am qnos volunt in amore retinere, 
cos omnia vitm tosi postscenia ee- 



lant; id est, non admittunt eos in 
eam familiarìtatem, ut eis suas sor- 
deis domesticas, soaeqoe vitae inho- 
nestam rationem aperiant. 'fallit,' 
i. e. latet, Xayddlrei. Lamb, Veneret. 
Amicala», ecc. Faber» 

1179 Vitai potiuema eelant] Cam 
in libris manuscr. reperissem partim 
pttteana, partim poticaniay ego poti' 
teania, sive pottieenia, littera t ad- 
dita, restitai. Erat autem * post- 
•cenium,' seu < postscaeniom,' locas 
post scenam, ubi multa fiebant, quss 
a spectatoribos audiebantnr tantum, 
non aotem eernebantor: quale erat 
fipo/PTHouf apud Graecos : in quo, ut 
scribit Julius Pollux, calculis com- 
pluribos in ntres conjectis, et illis 
ntribos per aera versatis, atque agi- 
tatis, tonitm slrailitado referebatar. 
' Proscenium ' aatem (ot docet Dio- 
medes) est polpitum et locus ante 
scenam, in qood pulpitum prodibant 
actores. Itaqne * proscaenia ▼itaa ' 
hic non convenit. Nam per ' post- 
acaenia vite ' (ut diximns) significat 
Lucretius absconditam et intimam 
pnellamm seu meretricum vivendi 
consuetudinem, et omnia quae domi 
faciunt, cum solae snnt: quao suii 
amantibos occulta esse volunt. ' pro- 
scaenia' autem ' vitae ' centra signifi- 
carent quidquid paellae impudica?, et 
hujnsmodi mulieres, coram amatori- 
bas saia et loquontur, et faciunt: 
quod totum est fictum et aimulatum, 
et ad illicieodos amaoteis compara- 
tum : nihilque in eo verum, nihil sim- 
plex, nihii genuinum. At hae mu- 
lieres fncum, munditiem, iuxnm, 
splendorem, rianm, blanditias, et re- 
lìqnum apparatom meretricium ha- 
bent in promptu positum, et suis 
amantibos ostentaut. sordeis autem 
suas, inopiam, ingluviem, illnviem, 
immuoditiem, macnlas corporis, ra- 
gas, crineis emtos, et similia, occot- 
tant. sic Ovid. lib. 8. de A. A. * Mal- 
ta virus nescire decet : pars maxima 
rerum Offendet, si non interiora te- 



1460 



NOTifi VARIORUM IN 



gas/ Idem ibidem : ' Qaae male cri- 
nita est, custodem in limine ppnat, 
Ornetiirque Bonae semper in ore 
Deae.' Lamb, Vita posiMcania caUmi. 
Ita Lambinns; egregie. In vet. li- 
bris : postcenia, et poattenia. Maral - 
lus, et'vulg. proscania; pessime. Gt- 
fan. Vita postscenia, Metaphora a 
theatro. De hac muliercnlaram can- 
tione vide Ovid. de Rem. Fab» 

1182 Anquirere nisus] Secutas olim 
fueram codìces valgatos, anquirere in 
unuj nisi qnod illi habent inquirere, 
anquirere aatem'sen inquirere in omneie 
USU8, sic interpretabar, inquirere om- 
nia meretriciim facta scilicet in usas 
tnos: piane duriuscule. Itaqne ad- 
monneram lectorem libros scriptot 
habere omneis anquirere, seu inquirere 
risus. Per risus antem, si haec lectio 
recta esset,signifìcarct Lucretias fai- 
lacias meretricum, quibiis illudunt 
snos amatores : sententia buie loco 
conveniente, sed quae non satis ex 
verbis posse elici videatur. Nam 
per * risns ' significarentar potius de- 
risioneset lodibria. Quare hanimlec* 
tionum nunc mihi neutra placet. Ve- 
nit postea mihi in menteni haec ter- 
tia, omneie inquirere lume: ut per ' lu- 
8U8 ' meretricnm fallacias, quibus 
suos auctores illudunt, inteiligamus. 
Sed ne haec quidem mihi satis postea 
probata est, quia et aliquanto remo- 
tìorsita scriptnra vel recepta, vei 
antiqua : et minus cum antecedenti- 
bus aut consequentibus cohaerere vi- 
deatur. Cum me tandem in omneis 
parteis cogitando vertissem, existi- 
mavi, aptissime legi posse, omneis an» 
quirere nisue : ut per niaue signifìcet 
Lucretins studia, quae adbibent puel- 
lae iliae ad arteis ac fallacias suas oc- 
cultandas, ccteraque sua vitia tegen- 
da. Quae sententia cohcret aptissime 
et cum illis soperioribus, ' Omnia 
Aummopere hos vitae postscenia ce- 
lant,' &c. et cum iis quae sequuntur, 
' Praetermittet te hnmanis concedere 
rebus.' i. e. non admodum studebity 



aut nitetnr te sua mala et vitia ce* 
lare. Cum haec paullo post secundam 
editionem excogitassem, cnjus rei 
testes snntmihi viri doctissimi etaas* 
plissimi, cogiiovi, idem cuidam male 
de me merito venisse in mentem : ti 
credibile est hoc evenisse, et non ab 
altero excogitatum, istum sibi assum- 
sisse. Usns est eodem nomine et 6. 
012. ' Trans maria alta pedum niint 
ut ponere posset.' Lamb, Sic resti* 
tui. In vet. libris : rims, R prò iV, ut 
Bup. eod. hoc libro vs. 217. Sic» Vel 
etiam : uiue. Vide Indicem : * Ni- 
sus.' Vnlg. tu ttsut. Gifan. Imo 
' visus' inquirere jubetnum verisÌDt, 
numficti. Hav, 

1183 £1 <i beUo, ifc.1 Honim ver- 
suum haec sententia est : Quin etiam, 
nisi piane difficilis est et morosa, sa- 
tis multa apud illam videbis, quae 
efficient ut magno niso opus non tit ad 
deprehendenda corporis vitia ; ted ea 
sinet ut pervideas, sperans te non ita 
illis offensum iri, quippe quae non 
unius mulieris propria sint, sed com* 
munia omnium. Faber et Creeck, 

1184 Pratermittet te humanis coMf- 
dere'] I. e. sinet te ignoscere incom- 
modis humanis, i. e. non admodom io 
eo laborabit, ut te celet sua incom* 
moda ac mala : sed ea te sinet cer- 
nere, sperans fore, ut ea aequo animo 
feras, tamquam humana, et homini- 
bus usitata. hic versus, et ejus expli- 
catio, declarant, sopra legendumesse 
anquirere nÌ8U8. Lamb. PrtetermittH 
autem ut sopra vs. 1144. * £t prae- 
termittas animi vitia omnia primnm.' 
Creech. Mss. lectionem potius seca- 
ti sumus. Si illa (inquit) non odiosa 
est pratermiUere, i. e. facile prae- 
termittet te, vel tu praetermittere, 
i. e. praetermitteris, scil. ab illa, hu- 
manis concedere rebus. Hav, 

1185 Nec muUer gemper"] Neqae 
vero mulier (inquit) semper se amare 
simulat, sed interdum ipsa quoque 
amat ex animo. Cujus rei exemplam 
capere licet ex Silenio pueila Plau- 



T. LUCRETII CARI DE RERUM NAT. LIB* IV. 1461 



tfna, qnae ex animo Alcesimarchnm 
anat. Sic aotem de ea altera mere- 
trìxy Oymnasium, 'hoc sia vide, ut 
petiTÌt Snspirìom alte? et pallldala 
cs,' &c. qnse petìta ex anctore, in 
Gstellaria, non longe a principio 1. 
1. 68. Lamb. De meretricniìs, qaae 
tantum propter qnseatum fàcinnt, et 
prohìbent conceptnni, satis. Jam dic- 
tonu cnr liberi sint modo patribas, 
modo matribos, modo utriqne parenti 
simSleSy aliqaando vero avos et proa- 
Yoa referant, prtemittit vss. 17. qni- 
bot docet quasdam fisminas ex ani- 
mo facere, propter voluptatem qnam 
non minus qnam marea percipinnt. 
Commnnla enim snnt Veneris gaudia, 
qnod bmtomm animalinm conjnnc- 
tìones abonde probant. Creech, 

1187 Adaucti» kumeetans] Ita vet. 
Tibrl. Vnlg. 0d8uetis, mendose. Gif, 
Admeiis hmmeettna ogatla labria» Sic 
legendnm, non a$sueti8j nt est in li- 
brii Tnlgatit. Est antem adtuetiSf 
partJcipiam a verbo adsugo. Mire 
▼ero expressit amantinm oscnlanti- 
vm neqnitias improbiilas : qni labra 
labrìa aJBSgentes alter ex alterins la- 
bri* hnmorem snjBfunt, qnasique ani- 
mas alter alterius haarinnt. htec au- 
teoi ascola dicnntar a poetis humida; 
alia vero ficca. Hic locus ita in dna- 
bas snperìoribns meis editionibiis re- 
stitntns est: eamque restitutionem 
secntus est Zoilns, quasi snaro, insti- 
tuto sao. Lamb. 

1188 NamfacU ex animo sape] Le. 
nam svpe facit illa omnia qua; dixi, 
tx animo, nihilque simnlans : vel die, 
faeit ex animOf i. e. amat ex animo. 
Lamb. 

Commuma qvarens Gaudio] Et quae- 
rens communem cum viro volupta- 
tem, stndet rem Veneream perfi- 
cere. Lamb. 

1189 Spatium amorii] Honeste in- 
tellif^it finem coitns : quem tnnc de- 
scrìpsit Ovidins, cnm inquit : ' Ad 
metam properate simnl : tnnc piena 
voloptas Cnm pariter vieti foemina 



virqne jacent.' Pius. Eleganti et bo- 
nesta translatione significavi t, mulie- 
rem interdum etiam amare ex animo, 
et corpus suum cum viri corpore 
commiscentem ipsam quoque com- 
munia ex re Venerea gaudia perci- 
pere properare. Est autem tralatio 
ducta a stadiis in qnibus cnrrltor, 
nt notavinius snpra ad illum locum, 
* decurso lumine vitip,' 8. 1055. ubi 
tamen legendum fonasse est limite 
vita. Lamb. 

1191 iStt^sùfere] Succumbere. Latitò. 

1192 Subaty ardet abundans] Sic re- 
peri scriptum in libris manuscr. prò 
quo vulgati habent subito ardet, men- 
dose. Dicnntur autem * snbare' qua- 
drupedes fzemins, cnm libidine fla- 
grantes marem appctnnt, et maxime 
snes : Festus : * Suillnm genns, invi* 
sum Veneri prodiderunt poèts, ob 
interfectuni ab apro Adonim, quem 
Dea illa diligebat : quidam autem, 
qnod ìmmundissimi sint sues ex omni 
mansueto pecore, et ardentissima 
libidinis : ita ut opprobrium mnlieri- 
bus inde tractum sit, cum snbare et 
subire dicuntur.' Auctor vocabnla- 
rii Latino-Ora>ci manuscr. ' Subat,' 
inquit, ' òpry^,* òpy^tf autem est ' com- 
plexum maris aut faemins appetere.' 
Utitur hoc verbo Hor. Epod. 12. 11. 
' jamqne subando Tenta cubilia, tec- 
taqne nimpis.' quod si cui pervicaci 
magis placebit acriptnra vulgata, 
subito ardet, equidem cum eo non 
pngnabo. Sed quamobrem antiquani 
rejiciamus, causam non video. Dic- 
tum est autem ' subat, ardet/ iurw94* 
ras. quale illud apud Hom. lA. A. 
119. Sirc^ouo^, tiftéovffa, i. e. ' prope- 
rana, sudans,' et alia aexcenta. Lamb. 
Alii : subit. In vulg. subito. Quod 
Marullus commentus erat. Gifan. Su- 
bat, atque ardet: alii subito ardet: 
* Subare' antera quadrupedes foemi- 
nae dicuntur, cum libidine flagrautes 
marem appetunt, et maxime sues. 
Festus. Creech. 

1193 Et Veneretn salientum Usta re* 



1462 



NOTiE VARIORUM IN 



trtieitU] Si legemus retrmeUmif fobin- 
telligetur pronomea 'Illa/ nempe 
animaliAi hoc modo : et animalia illa, 
de genere feinuiartiiDy Venerem ma* 
rittm salientiom atque irrnentÌQiB 
laBta vicisftim et prò ana parte trac- 
tanty i. e. maribos in Venerem men- 
ti bus pariter et miitao respondent : 
una cnm maribus volaptatem rei Ve- 
neree tractant: tinrf<rac<a^,qaomO' 
do hic edi jqmì, sabintelligemus 'na» 
tura illorum animaliom.' Utitorao- 
tem eodem loquendi genere inf. eod. 
lib. 1265. ' Cianibos ipiia viri Vene- 
rem ti leta retractet«' lamb, SàU' 
etUmm. Quidam Mn.faUenlumy qood 
•no •en»n et acumine non caret, puto 
tamen natam lectionem inde quod 
siepe in Mst. ita longa invenitnr lite- 
ra t qnasi prò / tit accipienda, ut tae- 
pÌAsime vidi in L. B. Hav, 

1196 UtmmncUsì Fortasae legeo- 
dom uti 9ÌncU§, èfc, Lamb. 

1106 In trivUà non utpe emu$\ Se- 
cntus 8um oltm lib. vulgatos in qni- 
but est, filili ècepe ctau». Nam in 
mannscr. scriptum est, In triviis cum 
9mpe canea, ifc, in quibusdam, In tri» 
vHieon sape: nude nunc facio, non 
tttpe canesj ifc, bac sententia : Nonne 
aspe canes in triviis discedere cnpi- 
entea, diversi, hoc est in diversas 
parteis, sommia viribua contendunt? 
qosB scriptora recta eat. Nam et 
filili, quod babent lib. vulg. rejicien- 
dum : et eum, aeu qnom, propter aite- 
rum cum^ quod proxime aequitar, 
ferri non potest. Jam quod ad hujua 
loci emendandi rationem attinet, 
•aepo jam admonni, eoa ex non, et 
centra, non ex con, a librariiaillis fac- 
tum esse. Lamb. In trìviù qumm. Ita 
vet. libri ; recte. Est enim exem- 
plom versuiim illorum : ' Nonne vi- 
dea,' Sce. Vnlg. quin ; male. Gifan, 
Melius cum Oifanio, In triciiM quitm, 
Creech. 

1198 CompagUmtl Vinculis, nodìa, 
copuHs. Lamb, 

1200 Qna lacere] Sic repoaui, lola 



ventate fretoa. Sic top. USO. * Naa 
vitare plagaa in amoria ne lacianm/ 
étc, hujua quoque loci reati tu tioneai 
diasimulana aequitnr Zoilua, ita «tait 
hoc perpetBum in iato, taàrSit ^m a» 
\t9ov, Lamb, Vet. libri, et vnlg* 
Quajaeere. Oif. 

1202 Et eommiteendo eum aemm] 
Nunc qnaerere incipit, quamobrem 
filli patribua ac matribus aimilea aint, 
aut disatmiles. eommieeendo aotem« 
i. e. inter commiscendom, aeo la 
commistione viri et fceminae ; qua de 
re plnra Lactanlius lib. de opif. Dei. 
Lianb, Scio locum hunc a quodam 
tentatum esse, aed nil necease foit. 
Faber, Cnm aemiaa inter ae perroia* 
ta coalescant, ai virile auperaverìt, 
patri similis provenit aive mas, ai ve 
foemina; si muliebre prsevalaerit, 
progeniea cojnsqoe aexoa ad imagi- 
nem matemam respondet. Hincque 
plernmqne fieri aolet, ut unina taa* 
tnm lineamenta pratendant : ai vefo 
apqna fuori t ex pari aemine permia- 
tio, fignne quoque miscentur, ut so- 
boles illa communb aut nentrum re* 
ferre videatur, quia totum ex altera 
non habet; ant utrumqne quia par- 
lem de singulis mutuata eat. Quod 
autem nati avos ant proavos aliquan- 
do referant, id fit, quia semen con- 
texitnr e moleculis plnribua, qoae non 
semper exaoluta omnea ad atomoa 
nsque, nec proxime ìpsaa in generis 
tione prima proximave aliqua, aeae 
deincepa in aliqua conaequentinm 
aie explicant, nt quod potuisaent in 
proxima id agant aolom in remota. 
Haec vss. 24. Salmasius Ep. 61. le- 
git. Et commiecendo cum semine, fort§ 
virUÌM Fctmina vim ricti, iubiia vi cor* 
ripuUque, Creech. Turnebi (vide do- 
tam sequentem) coojecturam, etiam 
non inspectam, nitro eram aecutoa, 
et porro sequor. Hav, 

1203 Famina eommulxU tubiia, vi 
conripuitque] Cum aecotua esaem in* 
itio, hoc est io prima editione, omni 
ex parte libroa vulg.niai qaod mklxit. 



•T. LUORBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1463 



MfÈf al ini habeoty «mUI, ezcndeB- 
èm cannmf in hoc noo tcrìptar» 
VBltris aactoriUtem oon aspcrnatnsi 
(^MB scrìpliini talifl est, Et cùwumu' 
ernie cmm ««msm fuie tnrile Famitm 
et waXeH Mòtte vt, 4^.) qaod ex nwl- 
d^ fecerun modani (luin mudeU scrìp* 
tOB patabaiDy et etiara mine poto, 
pfo awrfmtf. cf emm aspe tcrìbeba» 
tvallbrariti illis prò x) io ceteris 
aatem scrìptaram veterem, ut depra* 
fataB^ rejecisseai : de toto hoc loco 
ita senaeram, itaqoe tcripseram, et 
vero hif ipsie verbìs ntas. Si qnit 
tuaoD veteris «criptarae rationem 
hibendaiiì pntabit, qnemadmodam 
mihi maxime videtar ; sic aiiqoa po- 
tmt luberiy at hoc modo legamns : 
Ei c aw a i is c ta i iM eum temen forte viriU 
Fmmmm comumMixit auttita m, eomipuit» 
fHf. vel hoc modo, Et wmmiBcemdo 
tmm 9tmem forte tririU Fanùnei mtUxit 
aiftito vii, amripìtltquef 9fe. qae lec- 
tio omnium pianissima est, et for* 
taaaa vera. Adrian. Tarneboa antera 
aalto aeTerins ac religiosios vete- 
rem acrìpturam retinet, hoc modo : 
Et e tm unùe eiulo eum eemine, forte virile 
Fegmàmm vi mmixit tubiia, vi comipuit» 
9ac Venio none ad receptam, eam 
dico, qaam secotns snm, quamvisnon 
admodnra probem : qnsB talis est. Et 
lo eum eemeu forte virUe F<r- 
mmlxit eubìta vi, eorripuitquef 
fc. ^nam sic ex plico : Cam in coni- 
aUtoeadOy atqoe in concabita, sen 
eompleaa maria et ftRminaB, semen 
ftemlMe vi quadara subita ^molzit/ 
i. a. attraxit, et corripuit semen vi- 
rile, (qvod non semper accidit: iccir- 
eo addidit ' forte.' Nam 8«pe semen 
virile effluit ex locis maliebribus, ne- 
qne mulgetnr, aot nrpitur a matrice :) 
tum ìgitor ex materno qnidem se- 
mine finnt filii matrnm similes; ex 
paterno autem, patruro. H»c mihi 
vtdetnr esse hujns loci sententia. 
Ego taraen malim legi, Famànei mutx» 
U mtbito vis, ifc^ ut sit ' vis framinei 



seminis.' Haec igitnr tum mea fnit 
sententia, sen potios opinio qnvdam 
probabilis, talisqoe hnjus loci expli> 
catio. In sec. editione sic scripsi, 
ut fere est in veteribus lib. Fmmmm 
eommulxit ambita vi, coartpatf^e. eaa- 
demque hic quoque retineo : cujaa 
sententia ita aperta est, ut declara» 
tione non egeat. Sed quod Lucret. 
hic ' maternum semen' appellai, Ari* 
stot. lib. de orto animalium, negai 
feminas in re Venerea semen uUua 
mittere : cnjus sententiam impro> 
bant ac refellnnt medici. Jam quod 
ad similitndinem ac dissiroilitndinem 
filioram attinet, medici item ainnt, 
si semen patemum sit potentins ac 
dominantius et semine materno, et 
sanguine menstruo, tnm^lios et ani* 
mo et corpore patri esse simileis : 
sin ab otroqne snperetur, tum eoa et 
ingenio, et figura corporis ad raa^ 
trum simili tudinempropius accedere. 
Lamb, Ctim aemem forte vinte Famà- 
na imnndeity tubita vi comiimitque. Ita 
ex veteribus, qui habebant : F«mtaa 
vi mulcit, Vulg. Faunneum nmleit» 
Imo in antiqnis: Fteminm tamaJct^ 
Gifan. 

1206 Ut patribuM patrio] Sic om- 
nes quidem habent libri tum ma* 
nascr. tum excusi : sed vìdetur legen- 
dnm Ut pmtrtim patrio, nam consne- 
todo Latini sermonis postulat, ut 
▼eri» sic construantur : tum similea 
matrum filii fiunt, semine materno 
scilicet dominante, vel materia» lo* 
eum obtinente, ut fiunt similes pa* 
triim, patrio semine, nam particola 
copulantes et disjnngenies copnlant 
etdisjungunt simileis casus. Lamb. 

1026 Esse videe juxtim] Sic legi 
debet, et ita habent quinque lib. ma* 
nuscr. juxtim autem prò juxta, i. e. 
similiter, eqoaliter, parìter. Sali. 
Bello Jug. * Hiemem atque aestatem 
juxta pati.' Plaut. Aulul. 4. 7. 1. 
' Dixi tibi mater : juxta meciui rem 
tenes.' Idem Trin. S. 1. 34. < Jnx* 



1464 NOTiE VARIORUM IN 

taqae eam curo cnm mea.' jLojrò. sasceptis Hberis patres snnt. LawA» 

Juxtim, Ita vet. pleriqae. Alii : mU- 1216 Inde Venus varia yrodudt aorU 

firn. Oifan. figura»] Secntos sani cod. Bertinia». 

Miteenieis volta parentum] Sic ha- cumqiio congruunt Parisiens. et Ve- 

bent libri manntcr. atque hanc scrip- neti antiq. et* LugdunenMs alteri, 

turam agnoscit Noniiis in voce vmltìu, Nam Vaticanas babet Inde Fontt 

ubi haoc ver8um profert cum superi- txirte producii sape figwrasy cmn quo 

ore, ut probet, niitatum esse veteri- congruunt Fiorentini, alii partin, 

bus *• vultua, US, ' et ' vuUum, i. ' Inde Venus varice producit forte figu- 

* miscenteis vuUa' autem, sen ' vul* ras : partim, Inde Venus varie prods- 

tus parentum/ i. e. similitudinem cit sorte figuras, fortasse legendum, 

utriusque parentis promiscue et le* Varias producii stepe figuras. neqoe 

qualiter referenteis. Lamb. Volta, tamen eam scripturam, qnam seca- 

pro voUus. Sic veteres, et jam, ni tus sum, rejiciendam censeo. Lambk 

fallor, alibi Lucretius nsurpavit. Fa» Varia, Ita quidam libri. Quidam : 

ber et Vosa, Anal. 1. pag. 161. varie, et quidam : forte» Sape qui- 

1207 Et materno sanguine'] Et hoc dam. varie, «or(e. Oifan. 
loco poisit videri, Lucretio nihil in- 1218 Quandoquidem nihiìo mùnui] 
teresse intet sanguinem menstrunm, Hoc referendum est ad illnd quod 
et semen maternum, (quod nullum proxime dixerat, Venerem saepe re- 
esse negat Aristot.) cum tamen haee forre non solum vultus, verum etiam 
plurimum Inter se differant. Sed di- voces et comas majorum. quod quia 
Camus * maternum sanguinem' hic mirum alieni videri poterat, aubji- 
intelHgendnm semen : nihil enira ali- ciens rationero, quandoquidem (in- 
ud est semen hominis, qnam sanguls quit) haec, nempe cornee et vocet» 
optimus, et concoctns, et ad gignen- nihilo minus Constant de semine. cer* 
dnm aptus* av4pfia nominant Greci : to, quaro oris forma, et totìus corpo* 
sanguinem menstruum autem koto^ ris habitus et figura. Quin sit auteiB 
/jL-ffifta iidem appellant. Lamb, legendom nihUo minus, etiam reda- 

1209 Conflixit] *^9pfyyfriKms ac- mantibus libris omnibus, nemioem 
cipiendum, quasi commisit, collisit. pnto dubitaturum. Nam si nihìU 
Lamb, magis legeretnr, diceret Lucretiusy 

1210 Et neque utrum] Sic habent res aliquas incerto semine nasci: 
Uh. scripti : vulg. autem, Etneutrum. quod pugnat vel cum Epicnri decre? 
sed nihil refert. Lamb, Ita vet. li- tis, si ' semen* prò primis corporibof 
bri. Vulg. neutrum. Forte etiam : accipiamus ; vel cum ipsios Lncre- 
ne utrum, Oifan. tii verbis, si semen patrium et ma* 

1211 ExsistereAvorum,tfc.]^eqxie ternum intelligamus. < Nihilo ma« 
facie tenus, sed et mente. Snet. in gis' enim vìm habet negandi : ut 
Ner. cap. 1. * Plures e familia cog- ' orbilo minus' affirmandi. Lamb. iVt- 
nosci referre arbitror, quo facilius hUo magis hac. Sic omnes lib. Forte 
appareat ita degenerasse a suorum legendum : mtiivs. Atque ita varia- 
virtutibus Nero, ut tamen vitia cu- tum etiam sup. 2. 633. Gifan. 
JHsqne quasi tradita et ingenita retn- 1220 Saclum] Oenus. Lamb. 
lerit.* Hav, 1222 Semper enim partusAupliei d§] 

1213 Propterea, quia m^Ua m/odis] Duplici de semine, nempe patrio et 

Sic legendum, non muUimodis. Lamb. materno. ' partum' usurpavit prò eo 

1216 Qua patribus paires tradunt} quod paritnr, ut lib. 2. Lamb, 

Quae patres tradont filiis suis, qui Duplici de corpore] Quomam s€1ùe^ 



T. LUCRBTII CARI DK RERUM NAT. LIB. IV. 1465 



per Membni atqne artns decedit 
cotpore foto 4. vt. 10S6. Creeek, 

1984 Pba parte tffiic] Pina acquali 
parte : i. e. babet pln» ejo» cai ma- 
fb similis est, qaam ejas cai minos 
•iaùlis eat. LamJb, 

Qmà cernere potrà] Alii libri ha. 
heni^ fate cernere po$iÌM: quam lectio- 
■em ooo probo. Lamb. 

1S85 Sive wirum euboUs, ^c] Sic 
legendam, et ita habent libri ma- 
mier. et itm scriptum reperi in voca- 
belario manoscr. Claudii Poteani, 
hac interpretatione sabjecta : ' Sab- 
oleSy ìwtyorìi, Ttrtà, 701^.' deniqiie 
bane scrìptaram agDoscit Festos in 
Yoce * aobolesy' bis verbis : * Subolet 
ab olescendOy i. e. crescendo, nt ado- 
leseeotea qaoqne et adulti, et indoles 
dieitor.' Lncret. lib. 4. 1226. < Sive 
viron saboles,' &c. Virg. Ecl. 4. 
49. ' Cara Deam snboles, magnom 
Jeris increnientnm.' Qni aotem di- 
eont, centra rationem, et veternm 
Graimiimticoniniy librorumqae Ma- 
anscript. aactoritatem, receptam 
eoDanetodinem bajos vocis scriben* 
de per o in prima syllaba esse re- 
tioendam, et boc usai dandum ; aat 
vldeant, ne, dnm in hac voce corra p- 
tB coosiietadini indulgent, idem fa- 
cere cogantar in multis aliis; aat 
mìbi, cor tara inconstanter in aliis 
vocabolis vStiosam scribendi consne- 
todiDeiOy qnantomvis receptam, dam- 
■ent et corrigant, in ano atqne alte> 
ro feroidam censeant, causam, nisi 
eis molestnm est, afferant, rationem- 
qne ezponent. Etiam hojus loci re- 
stttntionem dissimulanter secutos 
est Zoilas, cam ego princeps ita 
reatStoerim In Lncretio et Hora- 
tio, ubi antea legebatur eoboUe, 
Lamb. 

fìngo] Sezns. Faber, 

1226 Nee dhoma tahmi] Constat 
libi Lucretias. Nam liominis erat 
de natura rerum se dicturum seu 
scripturum profitentis, maxime ejns 
qui Eplcunim sequeretur, omnium 



rerum causas afferre atque esplicare, 
nihilque ad Deos referre. Lamb. Cen- 
tra iUos qui sterilitatem nrolleri aot 
viro a Diis immitti putabant. Faber. 
Causae 8terilitati8,qaasattnlit ex tem- 
perie seminis, vss. 31. probae quidem 
et verse: quas e motibus nequiori- 
bus vss. 16. illae non absurd», sed 
parnm padicae: a Diis autem viro 
vel fceminae sterilitatem immitti ne- 
gat, neqae id mirum si e tfaalamis ex- 
cludat istos Deos, qoos io intermun* 
diis collocavit. Creeek, 

1227 Abetergeni] Ita vet. libri. 
Vnlg. Abeterrent. Vide Indicem. Gif, 

1230 Adolentque altana donW] Ado^ 
Unt, i. e. augent, honorant, et ita 
Nonius. Virg. iEn. 7. 71. * Praeterea 
castis adolet dum altana tedis.' alias 
' adolere' est urere kot^ tb^fiurfióy, 
Virg. Pharmac. 66. ' Verbenasque 
adole pingaeis et mescala tura.' 
Lamb, 

1232 Faiigant] Faiigani Dece pre- 
cibus et bostiis scilicet. sic Her. Od. 
1. 2. 26. ' prece qua fatigent Virgines 
sanctae minas aadientem Carmina 
Vestam ì* fatigant iorteie, consulentes 
oracala. Virg. JEn, 4. 346. ' Ila* 
liam Lyciae jussere capessero sortes.' 
LanUf, 

1233 Nom eteriUe nimium] Doas 
causas affert sterilitatia : unara, qaod 
semcn nimis crassum sit; alteram, 
quod nimis tenue. Lamb. 

1234 Prteterjustwn] Sopra modum, 
supra quam satis sit Lamb, 

Ficifftm] Partim. Lamb, 

1236 Tenue] Vel proceleusmaticus 
est, vel tenue disyllabum est. Lamb, 

Lodi] Vasis miiliebribas. Lamb, 

Adfigere odkeesum] Adhvrere. Pro- 
fert et hunc versum Nonius Marceli, 
in voce *■ adhcsus,' et item alterum, 
qui est 3. 882. * Nam neqne pnl- 
veris interdrm sentimos adhsesum.' 
Sed videtur duriuscale dictum ' adfi- 
gere adliaesum,' prò adhaerere. Quid 
si legamas adfigi adkasim 7 Quod au- 
tem Thraso volt legi adfgi adketeum^ 



1466 



NOTiE VARIORUM IH 



tit tit partidpiomy fieri non poteat : 
oam participinm paisivum ' adhcans, 
a, am/ a verbo adhereo abtoloto, 
neqae reperìtar in tota Lingua La- 
tina, neqiie formari potest. Qaod 
eoim Grammatici uotant, interdiun 
participia pass, formaue veteres a 
verbit neatris aut absolatis ; ea, cmn 
rara sint, esemplo nobis esse non 
debent. Lamb, Adfigi adtuBtuM, Sic 
restituì, conjectura dnctot. Vide 
•up. 1. 210. et Indicem : * Adfigere ;' 
ut hic vulgati. GifoH, 

1286 Ab ortu] Sic legendom sepa- 
ratimi non abortu conjuncte, et ita 
habent libri mannscr. Lamb» 

1289 Locob] Sic rdiroc apnd Aristot. 
Hist. An. 7. 8. Cicero item simpli- 
citer ' locos/ Varrò ' Locos mulie- 
bres/ Creech, 

Aut pemtraium} In prima edi tiene 
scripseram peneinUia, rejecta scrip- 
tora vulg. penetratìun, admonitus a 
cod» Vatic. in quo scriptum eratpfli«- 
tnti. Deinde base adjeceram in Scho- 
liis: Et vero, ut penetraHa legatur, 
ratio et veritas postulant. penetraiU 
subintell. locis, nisi quia dicat * pene- 
tratum' significationem habere ^Mp- 
ynruckif, et positnm prò eo quod eat, 
cum penetravit : cujna modi partici- 
pia sunt, * juratua,' ' pranana/ ' cena- 
tua,' Sic et ita aup. 674. ' Quae pe- 
ifetrata queunt aenaum progignere 
acerbum.' Itaque in aec. editione, 
mutata aententia, ptnetratum (qnod 
tamen in prima non piane damnaran, 
ut intelligere licet ex ila quae aupra 
commemorata aunt) repoaui. Idem 
etiam hic aequor: ut intelligamna, 
eaae imfrprruoihf, Lamb, Ita omnea 
veterea fere; rectiaaime« Lambi- 
noa: penetratU. Oifan. 

1241 Nam^multum harmoniéB Vent» 
rU] Docet, alioa viroa aliia faeminia 
ad procreationem liberomm conve- 
nire. Itaque mnltum intereaae qui 
vir cum qua mnliere matrimonio co- 
puletur, et nnptiaa contrahat. kar* 
mudóty L e. convenientiaB. Ltmb, la- 



tellige temperamenti conveaieiitiaaf 
fn»ap/uy^if, Locoa Epicratia in An- 
tilaide apud Athenasum, qnem dtat 
Gifanina, ad hunc veraom nihii quid- 
quam facit. Cum enim de Laide jana 
vetula loquena Epicratea acribit. Tèa 
itptiot ^ ttu Tc SiaxoXf Tov véifuoroff ibi 
al hp/wAai nihil aliud annt quam jnne- 
tnne et articuli corporia. Itaqne rv 
som debetTbraaoLambinianns, qnod 
ei totiea evenit, quotiea Grmca, ia 
qnibua imperitiasimua erat, volnit mU 
tingere; quod Indea hominis facile 
oatendat. Faber, 

1243 Poadita] Uteri pondna, fmtaa 
eat. Faber, 

1244 Hymenaii ante fuenmt Pliarv' 
ba$\ Moltae ploribua hymenaaia, I. e. 
ploribua nuptiia, antea aterilea foe- 
runt, ncque ex viria plnribus liberof 
auacipere potuerunt, &c. Lamb. 

1245 Et noeta post nmt tamai] L •• 
et tamen poatea aliaa nuptiaa nact», 
et alii viro junctae aunt, nude liberoa 
suscipere et fecundae eaae poaaenL 
Hunc locnm (abait verbo invidia) 
aane tòoróx^s reatitnì, modice a ve- 
teribua codicibua adjutua, cum antea 
in hoc loco aemper haesiaaem. partim 
propterea quod participinm nactm in> 
aoienter mihi per ae poaitnm vide^ 
batur, partim propter ineptam repe- 
titionem verbi poaatmf. Cam igitnr 
reperiasem acriptnm in aliia codtcir 
bua veteribua it mieta poiBunÈ^ ifc» ia 
aliia, et natapoitamt tamen umde pnaBaa 
SuBciperef et partu pouent diteaetn 
duki; ale restituì, quemadmodujn ex» 
cudendum curavi, et naeta post aaaf 
tameny unde, ifc. qua» lectio perapicna 
vera et recta eat: nam vulgati Im- 
bent possunt tamen tndf, ifc, Lamb. 
Egregie Lambinua. Vulg. possoMi 
tamen inde. Ita inf. fere, 6. 1104. 
Gtfan. 

PueUos] In hac ipaa voce ' pnelloa' 
profert hunc veraum Noniua : et pna- 
terea Ennianum iUnm, p. 28. * Ipaa 
auoa Divia moa aacrificare puelloa :' 
et LncilUii * Cumque bic taa far* 



T. LUCRBTII OARI DE RERUM NAT. LIB. IV. 14^ 



ém^ tiU, «e te dUptn' piellot.' et 
UM Verronit, Testamento : ' Sic 
iJJe yell— Veneris repente vado 
cecMit cmeotos oISra.' Lamb, 
ÌU7 Ei «M^M Mltf domi /teeuadéf] 
m milu Wdebatiir olim ni/»* 

F, et ita primo edideram, com 
in OMaibns lìbrìa legator fmeutukt, 
mM enlm iioc sentire videbator La* 
creL Et ii qui Imboisscot domi oxo» 
rat sibt ialieeondaa et sterìleis, in* 
vtnerant tandem comparem et fse* 
ly ex qna libero* susciperent 
aapra 'sterìleis' appellavit mn- 
fierety non qnod talea essent natura, 
cim ex allo viro postea liberossnsce- 
periBt, eed qaod ab ilio ?iro gravida» 
BOB fierent. 8ed Tomebos pntat, 
scriptora recepta servata Incolomi, 
kaac loenm ita expUcari poste, ut 
cadem alt sentenda, atqne si H^O" 
nwim iegeretnr, boc modo, et iis qal- 
b« antea foissent nxorea fecundas 
^aidem lllm, sed qnae ex bis viris 
eaadpere non potoissent, inventa est 
ner aliqna compar, et temperatione 
respoBdens, ex qua liberos suscipere 
posaeat. Omnino mihi nunc vide tur 
fmamim recto buie loco quadrare 
posae, aihilqne 9%m immotandom. 
fJdetBr'eaira mibi Lucretius boc es- 
tendere velie, qnod supra posnit, 
Veneris harroonias differre, et alios 
virof aliit faeminit esse aptiores, et 
centra alias faenrinas aliis viris. Mul- 
tas fàeminv, inquit, certis viris nnp- 
ta», ateriles foerunt, neqne concipere 
potBeroBt: post aliom virum nactae 
sunt» ex quo liberos susceperunt. 
Rnraos plnres virì reperti sunt, qui 
CUBI certis mulieribus, quantnmvis 
fecnndla, matrimonio copulati, ex iis 
liberoa procreare non potuerunt : 
iidem aliam nxorem nacti, ex ea li- 
beroe tMScepenmt. Lamb, FcKundtt 
Ita omn. libri. Male Lambi- 

ói/ècMidkr. Scpe fit, ut fecnn- 
4a Bxor ex aliqao non concipiat, quia 
non est compar aatara. G^ea. 
1S48 Iwoenia eUUHs ^u»^ campar 



Naiurk] lUis viris inventa est nxor 
compar natura, rf ^^m. natura acci- 
pio, ut sit septimi casus, potest ta- 
men etiam esse recti casus, et cohae- 
rere cnm voce compar , ut alii malnnt, 
ut per naturam comparem, niorem 
comparis naturao intelligamus. Lamb* 

1249 Natii maaire seneetam] Nam 
banc gratiam debent parentibus li- 
beri, ut non solum eo^ alant, vemm 
etiam tutos ab injnria prapstent» quan- 
tum in eis situm sit. Hesiodus da 
liberis, Spewr^pui &Mfy. Sic Catnllns 
Epithalam. Julic et Manlii : ' Nul- 
la quit sino te domus Liberos dare, 
nec parens Stirpe nitier.' Lamb, 

1250 Ucque adeo magni id rtfert; al] 
Conjectura ductns, postulante sen- 
tentia, id interjeci. Gifan. Ucfue 
adeo magni r^ert, ifc, Vel legendnm 
necessario, Ucque adeo wMgni hoc rfw 
feri, t^, videlicet, qoe mulier cum 
quo viro jungatur et misceatur, ad id, 
ut semina seminibns commisceri pos« 
sint genitaliter apta, i. accommodata 
ad giguendum, &c. vel diceudora, 
post versum * Crassaque conveniant,' 
&c. versum talem, et qui talem sen- 
lentiam contineat, desiderari, Qwg 
atm quo cupide jungatur per Veneric ree, 
i. e. usque adeo magni refert, qnas 
làemina cum quo viro corpus suum 
commisceat. quo versu addito, inte- 
ger et planus erit hic locus : alioqui 
lecer, routilus, et obscurus. Cum 
hsFC superiora scripsissem, missum 
est ad me ab Jo. Colombino, viro 
docto, populari meo, exemplum Lu- 
cretiannm olim Lutetias typis excn- 
sum, ad ciijus oram e regione bujua 
loci adscriptus erat hic versus cum 
hac inscriptione, et quasi eommenda- 
tione: Versus restitutus ex V. C. 
Qu4B cuijuneta vkro iitf amina per Ve- 
neri$ ree, qui quidem versus ita mibi 
videtur Lucretio dignus, ut non du* 
bitem, quin sit Locretianus. Cum 
haec edidissem, Zoilus, quia non pot- 
erat negare, coqjecturam meam tu% 
veram, noluit versum iUum ita acri- 



1468 



NOT^ VARIORUM IN 



bere, Usque adeo magni koe referti ifc, 
qaomodo legendum censiieram, si 
versus ' Quas qnoi jnncta viro/ &c. 
non addatnr post hunc * Crassaque/ 
&c. sed ita, Usqne adeo magni id re' 
feri, ìfc. sic solent fnres : forroas re- 
rom furtivanim immutant, ne agnos- 
cantur. Qnamqaam hic non potnit 
forniam immutare. Tantum prò hoc, 
qnod erat meam, id snbstituit : quod 
reddit versum KOKÓtpcwwy ob concar- 
snm duarum vocalinm iteratamm t, t, 
in magni id. Vide quid os soum fa- 
ciat, et plums aliense. Lamb. 

1261 GenUaliter erpla] Ita nt ali- 
qnid gignatnr. Faber. 

1262 Cratsaqueconveniantyifc.'] Lam- 
binus post hunc versnm posuerat 
hunc : Qua cui juncta viro ait /emina 
per Veneri» res, Sed libris repugnan- 
tibus non ausim. Gt/on. 

Liquida craasis] Huic ?ersni snb- 
jnngit Lambinus, et recte quidem e 
Codd. Qua cui juncta viro sii fcemina 
per Veneri» re», Creech. 

1253 Atque adeo rtfert, ifc,"] Refert 
▼ero etiam quo victu vir et femina 
ntantur. Lamb, 

1254 Aia» rebu»"] Alio cibo, alioquc 
victn. Lamb^ 

Concre»cunt Semina membri»] Semi- 
na cnm membris, vel in membris 
crescunt. Lamb, 

1255 Atque aia» extenuantur] Nihil 
muto, tametsi duo codices scripti, 
Faérni et Tettii, habeant, Atque aia» 
tenuantur item : impressi autem Fio- 
rentini, extenuantur itemque aUi» : quas 
lectiones suspicor e»se ab iis excogi- 
tatas, qui pntarent, hunc versnm es- 
se vitiosura propter verbum ' extenu- 
antur:' qnod constat quinqne sylla- 
bis, prima longa, deinde duabus bre- 
vibus, deinde quarta longa, et pos- 
trema brevi. Sed fugit illos, aut hic 
esse anapsestum prò dactylo, aut 
spondeo, aut verbum * extennantnr/ 
hic ita pronuntiandum esse, ut sit 
quattuor syllabarum dnntaxat, et u 
tit consonans. quorum alterutrnm 



ssppe fieri in voce ' tenui«/ ante do* 
cuimus. Lamb. 

Tabentque] I. e. et minuuntar. 
Lamb, 

1257 Nam more Feranun] Si more 
feranim nxorem scandas et avene 
dedoles, crednnt illam fcecnndius pi^ 
rituram. Qnadrnpednm coitus fiC 
mare foeminam inscendente. Unns 
tanien humano more semisnpinam foe» 
minam amplexns init. hnnc Lncretia- 
nnm Veneris roodum Naso sìgnavit 
lib. 3. de A. A. ' Tu quoque cui rngSi 
uternm Lucina notavi t. Ut celer aver* 
sis utere Parthus equis.' Più»» Hoc 
Veneris genns describit Naso lib. 3. 
de A. A. ' Quae facie praesignìs erit, 
resupina jaceto: Spectetnr tergo, cui 
sua terga placent.' Lamb. 

1259 Quia tic loca] Loca maliebrìa, 
il fi'frrpa. Varrò lib. 4. de L. L. * Loci 
muliebres, ubi nascendi inìtia consis- 
tnnt.' Marcus Tnllius lib. 2. de N. 
D. ' Cnm autem in locis semen inse- 
di t, rapit omnem fere cibnro ad sete, 
coque sapptum fingit animai.' Inde 
Lucret. inf. 1268. ' atque locis aver^ 
tit seminis ictum.' ordo autem est: 
quia sic ' positis pectoribus,' L e« 
muliere prona et aversa jacente, et 
lumbis Bublatis, loca possunt sumere 
semina virilia. Lamb, 

1261 Nec moUe» opu» sunf] Sic le- 
gendum, et ita habent libri vet. tic 
loquitur vs. 1272. ^Oonjngibus quod 
nil nostris opus esse videtur :' et sup. 
item sspe : mendosi igitur snnt libri 
vnlg. qui habent, Nec motte» protmU. 
Lamb. 

1263 Clunibu»ip»aviri,8^.] Si cla- 
nium motu ipba l»ta ' Venerem/ i. 
e. voluptatem viri, ' retractet,' i. e. 
iterum atque iterum tractet, et viro 
cluneis agitanti pariter respondeat. 
Sic sup. 1193. < et Venerem salientnm 
Iseta retractat.' Lamb, Tnrpicula 
res est, atque adeo paucis attingen- 
da ; sed attingenda tamen ; quod ita 
faciemus nt Stoicomni dogmati, qui 
rbf tro^ €bOvff>ttftoww et simpliciter 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. IV. 1469 



]m|1iì Tolniit, noD pareamos. Dico 
ìgìtir depravatam esse honc versum, 
CkadkaM ip§a viri Venerem ti Uefa re- 
tneM ; legendamqae, CrissanM ipsa 
nrt Venerem n ì^a retractet. Miram 
veroCriticae andacìam, inquies; fa- 
tao{; sed clementer et placide, nitì 
■olettam est ; Donatam audi ad 
BonDch. Ter. 8. !• io ea verba, ' for- 
te habni icortam.' obi in ter cetera 
boe scribit : ' A parte ergo sui mere- 
ttifCes acorta dicontur, vel &tò tov 
ndfmPf qaod Graece palpitare ìntel- 
ligitory qaod illae faciunt saltando a8* 
lìdae, vel potius crissaodo, ut Lucre- 
tioi ait Ub. 4. ob eam caiissam ut con- 
ciBniorem Venerem exbibeant viris, 
a«t albi abigant cooceptum,' ecc. 
PlaniMÌme ergo acripserat poèta non 
CkanbmMf aed Criutau: dubitari enim 
Boo poteaty qain hiinc Locretii locum 
ante o<niloa haberet Donatus, cum 
oetera, qan profert, hic legantur; 
' Nam mnlier probibet se concipere, 
atqiie repagnat.' Cui loco bsec Do- 
sati verba reapondent, * aot sibi abi- 
gant conceptum.* Illa autem, *ob 
eam causam ut concinniorem Vene- 
rem exbibeant viris/ quo tendunt 
taodem, mai ad Lacretiana qase le- 
fi8? ^£t simul ipsa viris Venus ut 
concinnior esset.' Quare non est ut 
aliom locum respexerit Terentil In- 
terprete quam qni nunc nobis in ma- 
■ibua est. Sed quid istnd monstri 
est, * Criasans/ nnde terrarnm ad- 
▼ectomfìiit? Illae ipsae docebnnt, o 
bone, de qneia agi tur ; tu mibi ad il- 
laa pergìto. Martialem lib. 10. Ep. 
68. tamen legiaae poteras; vel for- 
tasse legea. Saltem auctor obsceni 
carminia, (vide Schiopp. ad Priap. 
£p. 18.) ai memini satis, oliro scrip- 
scrat, ' Criasabit tibi fluctoante lum- 
bo/ Scìn' qnid sit ' fluctuante ?' il- 
lod ipaum est quod dixerat Lucre- 
tioa, *■ Atqae exossato ciet omni pec- 
tore flactus.' Nibilo, ioquis, doctior 
abeo. Quid illud Satyrici autem ? 
^Romale ceves?' Non intelligo, di* 



cea? Ipse antem non ìnterpretor ; 
qnanqaam de admissura veterini pe- 
coris, et ceterorum animantium lo- 
qui et jus et fas sinebant ; sed de ho- 
mine, grave piacnlum est, scilicet. 
Faber, in Emend. Vide Emendationes. 
Locus Lncilii hic adscribi poasit ; sed 
apud Nonium legatur. Faber tu Noi. 
Retractetl Libri vet. reiractat, 
Lamb. 

1264 Atque exosìato ciet omni peeio» 
re"] I. e. omni pectore seu corpore 
exossato, i. e. ita inflexo et incurva- 
to, ut exosse vidfatnr, fluctus com- 
raovet. Apul. lib. 1. de asino aur. 
' Inque flexibus tortuosis enervam 
et exossem saltationem explicat cum 
oniniiim, qui aderant, admiratione.' 
Sic Jo. Auratns, homo acerrimi inge- 
nii, doctrinscque singularis, versuni 
Ulam Hesiodi in lib. iftya Kcà iifiip. 
"H/xari xci/Mpt^», 2lr* ia^óirreos tv irtìkt réw» 
8ci. qui vulgo de polypo pedem auum 
rodente intelligitnr, interpretatnr de 
homìne ignavo et inerti, qui nullo in 
hiemem apstate prseterita praesidio 
parato, nullaque re ad vilam toleran- 
dam provisa, corpore contracto do- 
mi residet, frigore rigens, fameque 
tabescens. In nonnullis libris legi- 
tor exossaiim : quod si cui probabitur 
magis, eadem tamen erit aententia, 
eademquc interpretatio quadrabit. 
Pneterea ne illnd quidem lectorem 
celabo, cuidam docto viro legendnm 
videri, ciet omneis pectore fluctus, 
Lamb. 

1265 Eieit enim sulci recta regione 
viaque Vomerisj ^c] Honc locum, ap« 
probante, atque adeo adjuvante M. 
Antonio Mureto, felicissime (mea 
quidem sententia) restituì. Est au- 
tem totus hic sermo àXKnyopuchs, per 
qnem significat Lucretins, mulierem 
clunium agitatione couceptionem ae- 
minis virilis prohibere, quia ' vome- 
rem,' i. e. mcmbrum virile, tali cor- 
poris moto ejicit e recta via ac regi- 
one * sulci sui genitalis,' i. e. partis 
ause [ pudende ; et a ' locis/ i. e. a 



1470 



KOTiB VABIORDli IN 



tedibot ilHt muliebribiit, avertit te- 
roinis virilU ictom. significat id qaod 
ano verbo Oneci dicont, temen oòtc 
9Ì0yfioK9»&$ai, u e. ^ non reeta vìa in 
loca jaci/ sic fere Virg. locutas est 
Georg. S. 185. obi de eqoii scrìbit : 
* Hoc faciont, nimio ne lazo obta* 
tior ntns Sit geoitali anro, et tulcos 
oblimet inerteis.' Sic aatem Amo- 
bins partem illam faemins inbones- 
taai, et arvaoi genitale^ ' icrobem ' 
appellat lib. 4. ' Etiamne Pertanda, 
qn» in cobiculif presto est virgina- 
lem scrobem effbdientibot maritis ?' 
SicSophocles in (Ed. Tyr, CEdipam 
ipinm de se loqaentem facit, d^r rt- 
Kovanf ^pwr€Wf''O0€if np «Ms iaitdpitif 
i. e. * matrem snam aravit, ex qua 
ipse satos est.' sic Piautos Asinar. de 
qnodam marito qni scortabatur: 
' Fnndom alienum arat, iocultom fa- 
mUiarem deserìt.' Eodem pertinet 
facetissimi poette Martialia Epigram- 
ma: quod eo libentini hnc adscrì- 
bamy quod non reperìtiir in libris voi- 
gatis : ego antem in membranis ca- 
lamo exaratis, cum in Italia essem, 
repertnra in meo codice typis impres- 
so, tuo loco, i. e. lib. 7. reposni, ae 
restitoi : qnamqnam non dissimnlabo, 
ab alio qnodam, eoqoe docto viro, ex 
alio item exemplari mannscr. pro- 
tractnm ac prelatnm esse. Sic igitar 
Mart. 7. 102. ' Milo domi non est : 
peregre at Milone profecto, Arva 
vacant : nx^r non minns inde parit. 
Cor sit ager sterllis, cur nxor fertiiis, 
edam. Qno fodiatar, ager non ba- 
bet: axor habet.' Jam 'eicit' dl- 
syllabam est, ut ante diximns. Prse- 
terea non est, qaod qoemquam mo- 
veat tenia syllaba vocis ' vomerem,' 
in qua m non eliditur. boc enim non 
inusitatom faisse veteribas, etiam so- 
pra docuiroas. Hanc bujas loci re- 
stitntionem Tnmebo viro doctissimo 
et hamanissimo cam ostendÌ8sem,pro- 
bavit ille quidem : sed cum videret, 
in omnibus libris mannscr. legi Vo» 
mgrii, vldendom esse diiit, potsitne 



vetns script ora, nnlla jbhiii 
facta, retineri. Itaqne re ali 
per considerata, dixit mihi 
servata voce Vomeris bone k 
legi et explicarì posse : * Eici 
subintell. Venerem, vel aea 
toro, recta salci regione, et r 
vomeris. sic quidem vir ille < 
mos : sed ' recta via vomeri 
sibi velif, non est facile e: 
Lamb, Pr«clare Lambinni 
et noitrìs vet. libris coo6rma 
fan. At vero quid siroplicim 
servata Mss. fide, su/cam on 
pere de ipsa aratione, et snb 
vomer arando facit? Lasdì 
venere ejicitur (inqoit poeti 
sua via atque regione, et ita 
tans semen disperdit. Ha», 

1266 Seminii ictum] Lego» 
jadum, Primnm nunqnam 
est, icore semen, sed jacere : 
metaphora ab agro colendo e 
do dncta est, uti probat, tn 
' solci,' tam ' vomerem ;' e 
' mnliebria conserat arva.' el 
^ àp&T^ iro/SoM'. et alia •« 
Faber in Emend, et Creeeh, 

1267 Idque mia causa"] Qnl 
que dictum putant prò idem 
ob idque. Duo libri manni 
totum Idque habent demersn 
tura, ut fortasse legendum s 
prò Itaque, codex Vaticana 
Ipsaque. Quid si legamus» 
quid si, J^^ae ? Lamb. 

1268 Ne compkretUur, Ìf€.] 
kaeque ipea coum, ita enim ra 
tnlat. et sane ita alibi locatw 
tius est in v. 569. < Illa ipai 
valla nihii de corpore libant.' 
quod in Mss. Codd. legitar, . 
causa consuerutU scorta nwurù 
in Emend. 

Ne complerentur^ ffc,"] DI 
enim est scortis, curare ne | 
fiant: partus enim de mulieri 
mnltum detrabit. Addo quod 
Cile completar fsBmina, niai 
dediderit, quod est alienum a 



T. LUCRETII CARI DR RERUM NAT. LIB. IV. 1471 

tetriria. Ratio aateniy qnaniobreiii pudenda et felfatores. Tranqaillaf 

■■lier, qme cmn ploiibus rem habet, in Tiberio : ' Tabula in qaa Atalan- 

■oa llicile lenien eoncipiat, h»c est : ta Meleagro ore morigerabator.' 

iwlto t im i viroram concabitos, et Fia«. Modis, moribn», rpé^ois, mori' 

naKi aeinlnis eomplorìam virorum gerit autem, i. e. obseqnentibus, et 

jactsa, loca mnliebrìa pina nimlo In- commodis. Vel die modi» morigeria^ 

brica fvddit. Ex eo fit, at temen ▼!• i* e. morem gerendo viro. Lamb, 

lOe non Ikclle continere possint. 1276 Birnnde torpore catto] Cam in 

Twli. aliqaot libri» mannscr. reperissem 

197# CotifugUmi motirU] Etianisi scrìptom culto^ sspeqae aotea hic lo- 

falf o ferant caellbem viziane Lncre- cnt mihi suspectut faisset, propterea 

tia«. Sed figura notissima est. Fa» qnod hoc totnm, et muttdo torpore euU 

kr. * ta, ut hai>ent libri vulg. non satis apte 

Itn NeeéMmltuiukMerdi^'ì Is- cohaerebat cum iia quaa antecedunt; 

tad cff ab obscitantia Tjrpothet» or* conjectora doctus sic reposoi, et «laa* 

tua fnit: itaqne tollendom. Fa6er. do torpori^ euUu: qnaa scriptura, alno 

Demom com amor a aimolachriB ex- controveraia, recta et germana Ln- 

dtetiiry et aimnlachra e fbrmoaia cor- cretiana eat : altera antera, inepta, 

perìbns profinentia eum potiuimum inconcinna, et propemodom non La- 

eooeBioot ; onde deformea aepe aint tina. Jam qnod ad bnjna loci aen- 

ia boBore et delieiia vas. 10. ì Cave tentiam attinet, èr roTe iptrmuTs, i. e. 

ae dÌTinitas hoc fieri dixerls, nam * in rebus amatoriia, alienant aman- 

Dli id non magis curant quam Manca teia immund»,' ut scrìbit M. Tullius 

Kpolti ; in obaequio autem eat venna- Epiat. ad Attic. 9. 0. Lamb. Et maa- 

fis, et a manditio aspe veniunt aa- do corporia culto. Ita noa ex vet. 11- 

gitt«: aaltem conauetudo conciliat bronim veatigìta. In quibnsdam erat : 

aaiorem. Illud Epicuri adjiciam, ^ torpore tutto, Vulg. torpore tutta* 

e movot u érnot pJkr o^Mrorc, ^yamp-by Lambinua : torporit tultu, Oifan. 

V datàiài l/SXafc. Creetk. Non diaplicuit optimornm Maa. lectio 

IfTl Veuerieque eagittie] I. e. Cu- et munde torpore tutto. Pian tua Poen. 

pldlnis aagittia, qui filiua Veneria eat. 5. 4. 5. ' Tanta ibi copia venustatnm 

iltonmi prò altero posuit : ut Virg. aderat, in suo quaeqne loco sita mnn- 

Georg. t. 89. ' Talis Amyclaei domi» de.' Haver. 

tos Pollncis habenis Cyllarus.' Cum 1875 FaeOe^ Libenter. Terent. < Ut 

CjHama eqnns fuerit Castoris, Cas- ego illi facile involem in capillom I* 

tonjne eqoes fuerit^ Pollux autem Et haec quidem de amore Locretius; 

pngil. Lamb, in quibus explicandis si paulo brevior 

1S74 Morigerieque mori»] Tardità- fui» prudens sciensque feci, qui vide- 

tlbos brevibus amorem angentibus: rem, ita comparatum esse totum illnd 

sed tamen morìgerìs postea et obse. negotium, ut ad illius intelligentiam 

queatlbas. ut ezprimat illud Ovidia- nemo interprete opus habeat. Sed 

nnra : * Fac subeat blandis rara re- dnm sciens prudensque pleraquo 

paisà jocis.' in prisco codice legttur, transilio, aliqutd mihi inscienti et im- 

Morigerio^e modi». Morigerae dicun- prudenti evenit, qnod nollem factum^ 

tnr lllse, qnaa ad amatorìs nntum fieri infectum si posset ; emendatio- 

prvato tont. Plaotus Capt. 5. 2. 18. nem scilicet cujusdam loci Ovidiani 

' Morìgems folt pner : nnnc non de- praetermisi, qui et ingenii plenissi- 

eet.* babot obscenam significationem mus est pi elegantiorum hominnm 

varbnm * morìgerarì :' trahiturqne ad cura dignissimus. Is in 1. Trist. la- 



1472 



NOTi£ VARIORUM IN 



gitur, Eleg. 1. sub fioem. In ea li* 
brum snam, quem io urbem mittebat, 
alloqnitur, etqae mandata hU ?erbia 
dat : ' Postquam in moseinm nos t rum 
perveneris, ibi fratret taos asptcies, 
parve liber ; quos ego eodem studio 
qaondam prodoxi ; Plero^qae omnet 
facile agooveris, qaippe qui titulos 
apertos ostendant ; sed proenl ab il- 
Us tres in intimo angulo latitantes 
videbis, qui, &c. eoa cave salutes; 
cum enim tot milii calamitates atta- 
lerint, parenticidae potins quam alio 
qoovis nomine tibi vocandi ernnt/ 
Sed poètam ipsiim andire satius est: 
sic igitnr scribit : < Cum tamen in 
nostrum fueris penetrale receptus, 
Contigerisque tuam scrinia curva do- 
mum ; Adspicies illic positos ex or- 
dine fratres, Quos stodium cunctos 
evigilavit idem. Osterà turba pa- 
lani titulos ostendit apertos. Et sua 
detecta nomina fronte gerìt. Tres 
procul x>b8cura latitante» parte vide- 
bis, Hi quoque, qnod nemo nescit^ 
amare docent.' Otiose, opinor, le- 
gisti : ecquid igitnr sentis vitium in 
postremo disticho esse ? Hi quoque, 
qvod nemo nescitf amare docent. Qua 
enim ratione hi quoque amare do- 
cent, cum tres tantum artis amato- 
rise libros ab Ovidio scriptos esse 
constet? Quamobrem cum t^ quo- 
que locom ibi haberenequeat, legen- 
dum, manuscriptis, quantum est, re- 
clamantibus, TreM procul obscwra htù 
tantei parte videbia, Quos tandem, 
Ovidi? Hoi qui, quod nemo neaeit, 
amare docent, Hos scilicet qui de 
arte amandi tractarnnt. Sed tandem 
sit modus, et ad quintnm Lucretii 
libmm trànseamus. Ceterum an bac 
emendatio cuiqnam nsque adbuc in 
mentem venerit, nescio, nisi quod 
io edittone 1661. nll tale animadver- 
ti ; ut nec in omnium postrema, an- 
ni 16C2. Sed in hac tamen aliquid 
reperi circa locibujusexplicationem, 
quod tale est, nt nil imperitius, nil 



bomine mediocri ter erudito ind 
fingi possit. Si certe ad illud 
plum cetera in eo libro se h 
tanto omnium pessima editi 
quanto omnium splendidissima, 
enim versum, * qnod nemo i 
amare docent,' sic ibi expli 
reperi, quasi dixerit poeta, * H 
cent amare, qnod opus a me o 
situm esse nemo ignorat,' rid 
Sententia enim Ovidii fuit, lib 
los id decere quod cuncti Moe 
magistrorum opera noveruiit ; 
amare scilicet. Neque enim pr 
tore opus est, id ut addiscas. C 
tum hominis judicium, quisqula i 
adeo bellam ex M ernia suo i 
tam ibi adscribendani cnravit ! 

1276 Concinnaf] * Concinnar 
quit Nonius) a cinno, potionis | 
ex multi» liquoribus confecto 
Tuli. Orat. perfect. < Est antei 
dam interjectus iuter hos med 
quasi temperatus, nec acumini 
teriorum, nec fulmine utcns so, 
rum, ut cinniis amborum, nent 
cellens, utriusqne particeps, ve 
usque, si verum qusrimus, ex 
quo loco in libris vulg. legitni 
nu8 amborum, * Concinnare ' igil 
conficere, componere, et quaa 
num efficere. Lamb. 

127S In lungo epaiio] Ita non 
vet. libri : id : recte. G(/aii. 

1279 Nonne videi etiamguUat 
Sic sup. 1. 314. 'Stillicidi 
lapidem cavat.' et Cherilus : I 
KOtXaty€i payìs Còaros irlkX^x^ 
e. * Lymph» gutta cavat laf 
persaepe cadendo/ et Prope 
(exstat apud Ovid. de Arte 1. 
nisi fallor : (non enim satis mei 
et nunc alio properans, quaerer 
potui :) ' Quid magis est durum i 
quid moUius unda? Dura t 
molli saxa ca vantar aqua.* EtT 
Eleg. 1. 4. 14. ' Longa dies 
saxa peredit aqua.' Et PI 
chus libro rtpì valòwy ày^ffyns* Si 



T. LUGRBTII CARI DE RERUM NAT. Llfi. V. 1473 



jfjupiiif iKTfÀfitrai^ Scc, ì. e. ' Guttae 



enim aquarom saxa cavaut; ferrom 
et ss contacta manuum deteruntur.' 
Lamb. 



Iti hoc libro admodnm pauca sunt 
qn« approbet philosophos ; nulla 
cflim in noiverta philosophia futilior 
qnam illa de simolachrìs et iiiiagini- 
bu opiaio. Nam credamus teooes 
eivTiaa et membrannlas a rernm 
nperficie continuo direptas, duna 
udiqoe voUtant se mutuo interci- 
dant et dilacerent necesse est. Ita 
deaique miiceantur, ut nihil preeter 
Gentanros, Scyllas, et ejusmodi mon- 
itra videremosy aut imagi nareninr. 

Dicendam taroen Lucretium de 
ùtis imaginibns et ,slmulachris us- 
qoe ad va. 471. acute et decere 
dUpotasse, et bene ornasse fabu- 
kn. 

Deinde ad ? s. 524. poèta tractat 
Mepticos eo, quo debuit, fastu, et 
leverìtate, spemenda enim profecto 
et reprimenda ista animalia. Neque 
ego istam erga sensus indulgeotiam 
improbarem, nisi illis concesserat 
provinciam majorem quam commodo 
administrare possnnt. Sensus mini- 
me fallaces agnosco, ideone vero 
ocnlo meo magnitudinem solis, hi- 
0», et nstromm emetiar? Ne quid 



acerbins dicaro, hsc est nimis rusti- 
ca opinio. 

Sonum, saporem, odorem corporea 
esse, omnemque sensationem corpo- 
ribus peragi ad vs. 725. agnoscent 
omnes, qui qualitatibus et aliis «gri 
Aristoteìis insomniis non detinen- 
tur. 

De imaginatione vero usque ad vs. 
820. cum nulla sint simalachra, non 
est ut fusi US agamus : et ridenda 
prorsus vanissiroa ista opinio quas 
nsque ad vs. 855. docet membra nos- 
tra tam arti6ciose et subtiiiter com- 
posita non ideo fiiisse facta ut uta- 
mnr, sed jam facta oblatum sibi usum 
arripuisse. 

De fame et siti usque ad vs. 874. 
protulit, quae ferri possunt. De mo- 
to vero animalium ad vs. 004. iuepta 
omnia. Denique cum somnus Lucre- 
tii dispersionem aniuiae consequatur, 
qnidni oos immortali i^nima donati 
seternnm vigilemus ? De insomniis 
ad vs. 1031. merfe nugs : reliqua 
vero nocte et tenebria tegenda. 
Creech, 



RERUM NATURA LIB^ ¥♦ 



1 PftUentt] Codex Bert. habet pa- 
kMti: alins, potanti: onde quid si 
quis faciat prattanti? Lamb. Po- 
Unti, Sic legendum : bine libri 
quidam, potenti, et patanii. Gifan. 

2 Pro rerum majestatey hisque reper" 
Ut] Cum io libris vulgatis omnibus 



impressum esset, majettatiaque teper* 
tis; in manuscriptis autem partim ita 
scriptum reperissero, nuyesìale, hisque 
reperita; partim ita, mqjeataiey atqìte 
repertiSf ego ilio potius modo excu- 
dendum curavi, non rcpugnaturus, si 
quis altero modo, nuyetiaUy atque re* 



'Ùetph. et Var. Om. 



Lucret, 



6 A 



1474 



NOTiE VARIORUM IN 



pertì», reponat. Lamb, HitgiM lYper- 
tit. Ita vet. libri. Gifan. 

3 Qui f under e laudes] Libri aliqnot 
mannscr. habeot quii fingere., ant qui» 
fMdere : TkonikVìWxy quia figere: vulgati 
partim qui» fundere^ partim ^vt /aa- 
dere, qn» scriptnrs omnes depravatse 
videntur, nisi forte quifimdere reti- 
nendnm est. Nam primnm illud, 
' QiiÌ8¥e valet verbis tantnm/ per se 
positmn, novam et inasitatnni est: 
debet enim snbsequi aliqoid tale, 
'at ejus landes describere possit/ 
ant quippiam aliud simile, deinde 
hoc totam, qui» fingere laude», ifc. non 
sincemm sonat. siguificat enim, veras 
laudes non fiitnras. At nonne ridi- 
cnliim est profiteri se aliqnem falfis 
landibns ornare velie? Haec cnm 
mccnni ipse considerarem, existima- 
bam sic aptissime et commodissime 
posse legi, Quiete valet verbi» tantum, 
ut depingere laudt», ifc. vel, ut detcri' 
bere laude», ifc, Sed cura has conjec- 
turas niinium longe distarent a scrip- 
tnrf et vulgata et antiqua, nentram 
earum suni ausus recipere, maluiqne 
unam ex vulgatis tueri ac retinere, 
^t /undere laude», tft, ut *fundere 
landes' inteliigamns esse translate 
dtctum, quo modo illnd lib. 1. ^sua- 
▼eis ex ore loquelas Funde :' et infra 
non longe, 'fundcre fata:' a Cice- 
rone, etTerentio, et aliis, 'fondere 
verba,' * versus,' ' orationem/ * voces,' 
Sic, Licet etiam per me sic legere, 
Qui»ve valet tantum verbi»^ ut /under» 
laude», tfc. Lamb. Quei» pingere lau- 
de», ita eonjectnra ductus scripsi. 
In libri.H fere: qui» fingere ; vel ut in 
qnibusdam vuìg./undere, Qnam plira- 
sinnon intelligo.'Gi/ha. Mss. Codi- 
ces constanter habent \e\ fingere, vcl 
/undere; Gifanius antera legendum 
conjecit, pingere. In cura lociini hsc, 
qus ad rem fdciant, seri bit interpres, 
dura illnd ^»^€r« impugnai : ' Deinde 
hoc totum, quis fìngere landes, &c, 
non sincerum sonat : signitìcat euim, 
veras laudes non futuras. At nonne 



ridlcnhim est pro6teri H 
falsis laudi bus ornare velli 
ibi vir doctus et roemorioai 
sui eit, fingere enim, ut ex 
locis M. Tullii constat, ide 
irXdfffffty Graecorum, figura 
cet, formare, &c, unde et fi< 
.Gnicis seinper, et Latinb 
quam, plastsc dicuntar. 
itaqne metaphora osus est I 
quas scilicet a fictorom arte 
tica dncta sit : ita Cicero ii 
Orat. dixit, Wolocres fingi 
constrnere ntdoH :' alibi, * 
finxit hominem.' in Acad. ] 
CI. Orat. ' PertpatPticoron 
tis commodc fingitnr orat 
TXdatrerat, amniStroi, Sed I 
ne in 4. dixir, * operosa pai 
mina fingo ?' Quare liic loca 
tii sic legi, et luto quidem^ 
Quinte valet verbi» tantum, ^ 
queii) fingere laude», Pro m 
Faber in Emend. Vide Emeoi 
1. * In coelo vibrantla foln 
gunt.' Faber in A'of. Seci 
nieliorom Mss. lectionem, i 
tamen recte dici tur, nam e 
tone, verba ejus oraculis coi 
dixit Lucan. 9. 665. * Effìid 
adytis e pectore voces.' S 
rum tamen labore^n^er^ mi 
placet ; illos enim apibns qnoc 
fingentibns et libantibns i 
saltus comparavit 3. 11. * 1 
ut Apes,' Scc, Hav, 

4 ^jua] Epicuro m intelli 
ber. 

6 Mortali corpore crelu»] 
e. creatns. lume locuro gra^ 
qne acriter exagitat Lactan 
3. de Fals. Sap. Lamb, 

7 Nam si, ut ipsa] Nam Ma 
Ins est, neqiie vocalis eliditni 
saepc allis fieri admonuimui 
eod. lib. 76. * Terrarum qv 
sancta tuetur Fana,' &c. La 

8 Deus ille /m'O Libri i 
habent, Deu» ipse/uit, Lamb 
Lactantius, qui existimaverit 



T. LUCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1475 



Epieuo «cripta dod fiusM, sed 4e 
Pythagorm, Tbalete, ant, Sic. Id 
ctrtarefellU fersiifl ille, ^Cnjasega 
Mifrettoa ▼eatigia/ qai roox occamf. 
Hne aotefli locam prorsos respicie- 
Ut Cieero» cnm in 1. Tose, tcripsit : 
' Qmm quidam oogitant, toleo nepe 
■irarì oonairilonnn ioMlentiain phU 
loMphommy qui natone co^nitiattem 
•teirantor, ajatqae inventori et 
prindpi gratiat exnltantes agant, 
eaaiqse venerantnr nt Denm. làbe- 
nlos enim se per enm dicnnt gravis- 
lioùt dominis/ ère. Hoc notasse 
profbrrìt. Faber. Vid. ¥•. 88. ' Et 
d smi noi acres adsciicant.' Vernm 
gratm poeta agnoicit per qnem pro- 
Icecraty et si re?era meta, terroribns, 
Mperttitione lioniines Epicoros libe- 
nssety csteris Di¥is jnre prseferen* 
dnvideretnr. Creeek. 

9 Primeepé] Prìmns. sic 1. 06. 
'Qnod patrio princeps donarat no* 
■ine regem.' Nonnnlli Tel ex hoc 
loco collignnty non significarì Epicn- 
ranit lad allnm antiqnioreni,8Ìve Py- 
thagoram, sive Socratem, sive onom 
iliqnem e septem, sive ipsom Thale- 
tem. Firmianns lib. de Fals. Sap. t. 
14. 'Unde apparet, eom (inqoit) 
snt P3rtliagorani laudare, qni se pri- 
mos (nt dixi) philosophom nomina- 
Tity aat Milesinm Thaletem, qoi de 
lemm natura prìmns tradì tur dispu- 
tasse.* Iianfr. 

10 Nant oppettahrr Sapieniià] Sic 
Enniai lib. T. ex Pesto : ' Nec qais- 
qnam sopfaiam, sapientia qos perhi- 
betnr, In somnis vidit prius qnam sam 
discere coepit.' Sic enim primum 
fs. emendavi, in secondo antem vs. 
mm idem valet qood eam. Sed 
quod ad hojos loci seotentiam atti- 
net, eam maxime illnstrant ea qnae 
loqnitnr Torqnatos apod M. Tali, 
lib. 1. de Finib. lus verbis : * Nam 
rum ignoratione rerom ÌM>narom et 
malanasi maxiaie hominom vita vez- 
etnr, ob e«aR|oe errorem et volopta- 
tibus maximn ampe priventnr, et 



pravissimis animi dolorìbns torqoe- 
antiir, sapientia est adhibenda, quc 
et terrorìbos capiditatibosqoe de- 
trac tis, et omnium falsamm opinio- 
nura temerìtate derepta, certissi- 
mam se nobis dncem pnebeat ad vo« 
loptatem. Sapientia enim est nna, 
qoae msestitiam pellai ex animis, quc 
nos exhorrescere meta non sinat : 
qoa prsceptrice in tranqoillitate 
wìwì potest, omnium cnpiditatum ar- 
dore restincto.' Lamb. Nomen hoc 
ab aliis philosophis relictum susb 
doctrinc trìbnerunt Epicurei, viri 
quidem non semper nimis modesti: 
Aothorem qnsris: adest Horatius 
nitidos istins gregis Porcus : * Par- 
cus Deomm coltor et infreqnens In- 
sanientis dum sapientim Coasnltus 
erro.' Creeek, 

18 In tam inmfmiUf et Uum eUara 
htee ìocomt'l Vide ut paria parìbus 
reddiderit : e ' Boctibus* in ' tran- 
quillo,' e * tenebris' in ' luce' vitam 
locavit. Errant antem, qui legendum 
censent ia tam tranquUIOy quasi cohs- 
rere *debeat cura voce ' luce ;' sic 
enim dicimus, ' esse in tranquillo,' 
et * referri in tnioquillnm.' Lucili. 
* Qnodque te in tranqnillum ex sse- 
vis transfert tempestatibns :' ex No- 
nio, in nomine * saevus.' M. Tuli, de 
Offic. lib. 1. 'Quare in tranquillo 
tempestatem adversam optare, de- 
mentis est : subvenire antem tem- 
pestati qnavis ratione, sapientis.' 
Lutnò. Tale aliquid apud Lncilium ; 
sed et apud Terentium idem legas. 
Faber. Quidam Mas. iique non malse 
notae vocamt ; vulgatam tamen lectio- 
nem pnefero ; quod enim ' locatnr 
in tranquillo' per otium potest con- 
siderari, quod in ' Ince clara,' ab om- 
nibus potest conspici. Hav, 

1% R£peHà]Etp>fituna. Instituisse, 
invenisse. Faber, 

14 Namque Ceree] Cnm multa de 
Cerere tradita sint a vetertbus, tum 
hoc unum non videtur hoc loco prsB* 
termtttendnm, quod scriptum reli- 



i 



1476 



NOT^ VARIORUM IN 



quit Diod. Sicnias lib. 5. O^ é^tcv 
8i TopaXiiruv rijs 0cov raùnis riip 6ircp- 
fioK^v r^f cit Tobs Mftèwws 9Ìf§pyttrUu. 
XmphyÒLp rris tàpéaMts rov airov^ rìip 
re Keerfpryafftay abrov rohs ia^p&wwn 
^Sl8a|f , kqX pófjutvs ciffiry^^aro, fcaO* ots 
Òuctuowpayw tìdiffBifffoy, 8i' V ahlw 
^«urìp aMt¥ 0€<rfio^f>o¥ hroifOfuurBTiyai. 
roéruv 9h tSbv tòpfrifAàrtùP oòk 6m ris 
^ripa» §ùtpry€ffta>> ttpoi tulf^ora. Kcà yàp 
rh l^pp fcai rh icaXws ffv irtpiéxovcri, i. e. 
' Non est aiitem prsetereunduin ha- 
jns Deae (Cererts) immensum in ho- 
nines beneficium. Nam prseter quara 
qood frumentiiin iuvenit, etiam ejiis 
subi^ndi rationem docoit, et leges 
dedityquibnsjustitiam colere didice- 
rant« Atque obhanc causmm dicnnt 
eam legiferam esse nomlnatam. His 
autem benefictis nallum majus repe- 
rir! potest. Nam et vivendi, et bene 
viveiidi rationem continente Virg. 
JEn, 4. 57. * mactant lectas de more 
bidenteis Legiferae Cereri, Phcebo- 
qae, patriqae Lyaeo.' Idem Georg. 
1. 147. ' Prima Ceres ferro morta- 
leÌ8 vertere terram Instituit, cam jam 
glandets Dodona negaret.' Et Or- 
phens, Tv yefrrnp wévmp, Ariftirnip irXov- 
rMrtipa : i. e. ' Tellus omniparens, 
largitrix divitiarnm, Alma Cerea/ 
Sic fere Aruobius lib. !• Advers. 
Gent. ' Si enim vos Libernm, quod 
nsam reperii vini ; si qaod panis, 
Cererem ; si ^scnlapium, qood her- 
barum ; si Minervam, qaod oleae ; si 
Triptolemum, quod aratri ; si deniqae 
Herculem, quod feras, qnod fures, 
quod multipliciam capitnm sopera- 
vit compescuitque natrices, Divorbm 
retulistis in coetum ; honoribus quan- 
ti» afficiendns est nobis, qui ab erro- 
ribus nos magnis, insinuata ventate, 
reduait? qui velut cscos, passim, ac 
sine allo rectore gradienteis, ab de- 
rnptis, ab deviis, locis planioribus 
reddidit ?' Lamìnn. 

lAberque Uquoris VUigeni latieem] 
Liquorìs vitigeni latieem, i.e. vinum. 
Virg. Georg. 1.7. 'Liber et alma 



Ceres, vestro si munere tei 
oniam piagni glandem mutav 
Poculaque inventis Acheloii 
uvis.' de Baccho cum malts 
rnsSiculus lib l. tnm ibidem 
Osirin atque Bacchum fuisse 
multa similiter et lib. 2. S. 4. 

17 Ut fama est aliqma] té 
dorum Siculum lib. 8. de ili 
qui oram sinus Arabici, et T 
ticam regionem, et ^thiop 
stralem ac meridicnalem i 
quorum alii piscibus, ali! t 
bus, alii radicibus, alii from 
seminibus, et fructibus arb< 
gramine ; alii locustis vescm 
que usum, aut naturare fra 
verunt. Lamb, Id hodlequ* 
est ; nam vix sexta orbis pi 
cum novit. Faber. 

IS At bene non poterai m 
Quia 'Sincerum est nisi vi 
cumque infundis acescit,* uti 
tius noster Ep. 1. 2. 54. et idc 
50. ' Valeat,' inquit, * possesj 
tet, Si comportatis rebus b* 
tat uti.' Lamb. 

Vifoi] *Agitari vita' band 
Faber. 

20 Didita] Dispersa. Lam 

21 Solita vitff] Sic lib. < 
' Et primae dederunt solatia ( 
tae.' Lamb, 

22 Antistare] Anteire,an1 
Usus est eodem verbo et Ca 
Verannium : * Veranni, on 
meis amicis Antìstans roihi 
treceiitis.' sic enim legunt 
cum vulgo legatiir, Antistea 
libus trecentis, Lamb. 

23 Ferere] Sic habent duo 
nuscr. et ita vulg. alii ferei 
refert. Lamb, 

24 Quid Nemeaus] Pei 
aliquot HercuUs laborea : 
primns fuit Leo Nemeseus, 
dine inusitata, ncque ferr 
sere, neque saxo vulnerai 
sola vi manuum violabilis. 
autem hiatus Ttpu^pturrucrnSf 



T. LUCRBTII CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1477 



Sic apQd Plantam in Pena, statini 
ab initioy Toxilus ille ait, ' enm, qui 
amans egens princeps iogressus est 
io amorisvias, superasse sromnis soia 
•nnuias Hercnlis :' deinde 1. 1. 8. 
aiiqnot Hercnlis labores enumerans; 
*Nam cnm leone, et com excetra,cnni 
eenro, cnm apro JEtolico,Cum avibns 
StTmplialicis, cnm Antaeo deluctari 
navelim, Qnam cnm amore/ &c. 
Lmb. 

Qmd Nemeaus, 4rff.] De Herculis 
laboribna ageretnr, nisl pueri isthsc 
aosaent; et alio properandnm. Fa- 
ber. 

HiahuiJ Ahwn x^M* iiàyrw, Ana- 
creoo. Faber. 

25 Ei horrena Areadiu» $u$] Aper 
£rymantliins : qni tertius labor fait. 
Non enim ordinem servat Lucretios. 
Sic antem Virg. 'snem borridum' 
dixit Georg. 4. 407. * Fiet enim su- 
bito sua horridns.' Ltttnb. 

26 Creta iattrtu] Quem Pasiphaé 
adamavity ex quo natns est Minotan- 
nu. qnam de Pasiphaé fabulam trac- 
tat Virg. in Sileno, ibi, ' Pasipbaèn 
ni?ei solatnr amore jnvenci. Ab vir- 
go infelix, qnae te dementia cepit V 
&c. hic antem labor fiiit septimus. 
Ltmb. 

Lem, q. fte$t, hydra] Cujns erant 
cervices centnm, totidemqne ser- 
pentinm capita: quorum nno abscis- 
so, doo renaacebantur. Lamb, 

27 Vatìaia] Cincta tanquam vallo. 
Laminm. Soperins 2. 637. * In genere 
aoguimanos Elefantos, India quorum 
Millibns e mnltis vallo munitur ebur- 
00.' Hav, 

28 Qttfdoe trip, terg,] Geryo, sen 
Genfvnes. Cbrysaoris Iberiae regis 
fiiios, tergemnaa^ et ter amplu8, et trù 
cepSf et trUwrpor ideo a poetis dictus, 
quia tres fratres erant, viribus corpo- 
rìs pneatantea. Virg. 8. 202. <Ter- 
gemini neceOeryonis, spoliisque su- 
perbus.' Hor. Od. 2. 14. 7. * qui 
ter amplum Qeryonen, Tityonqne 
tristi Compeacit unda.* de hoc lege 



Pausan. Attic. et Eliac. et Diod. Si- 
cui. Itb. 4. foit autem hic decimus 
labor. Lambin. 

29 Et Diomedis equi] Hic fuit oc- 
tavns. Diomedis sive equi, sive 
equae, x^^^^' ^drvas tìxoy 9tà rV àryfH' 
órrrray Scc, (inqnit Diodor. Sic.) i. e. 
'aerea praesepia habebant propter 
immanitatem ac feritatem :' catenis 
ferreis propter roboris praestantiam 
vinciebantnr : alebantnr autem non 
hordeo,aot avena, aut alio cibo e terra 
nato, sed corporibos humanis mem- 
bratim discerptis ac dilaceratis. Virg. 
10. 581. < Non Diomedis equos, non 
cnrrum cernia Achillis?' Sed Dio- 
medes ille, alius est ab hoc. Lambin, 
Thracem Diomedera iotellige. Faber. 

SO Thracen] Propter Thracen, i. e. 
prope Thraciam ; erat enim hic Dio- 
medes Thrax, seu Threx. Lamb, 

Bistoniaaque] Thracias ; a Distonia 
urbe, vel a stagno Bistone : ex quo 
Bt8tonide8. Hor. Od. 2. 19.20. ' Bis- 
tonidum sine frauda crines.' Lamb, 

32 Aread. voluc, Stymph, col,] Hic 
fuit qnintus. Stymphalus, urbis et 
montis nomen in Arcadia, et Stym- 
phalis palus : unde * Stymphalides 
aves,' quae magnitudine gruibus pares 
erant (ut tradit Pausan. in Arcad.) 
figura ibibus similes : rostra habebant 
ita solida et dura, ut arma penetra- 
rent: suberi autem soli cedebant. 
'Stymphalia monatra' appellat Ca. 
tnlhis carm. ad Manlium : * Tempore 
quo certa Stymphalia monstra sagitta 
PercuUt imperio detertoris lieri.' eas 
aveia sagittis suis confixit Hercules, 
ut declarant versus CatuUi, et tradit 
Pausan. Arcad. Sed Diodorus Sicn- 
lus scribit libro quarto, eum con- 
strncto aeneo crepitaculo, et ingenti 
per id sonito excitato, illas abegisse. 
Lamb, 

33 Aureaque Heiperidum] Dnodeci- 
mns hic fuit Herculi labor injuoctos 
ab Eurystlieo, ut ex hortis Hesperi- 
dum mala aurea, seu oveis aureas as- 
portaret : (nam fArÌ\o¥ apnd Oraecos 



1478 



NOTiE VAKIORUM IN 



utrumqne significat :) quornm castos 
erat draco pervigil. de hoc autem 
dracene, et de Heiperidibos lega 
Diodorum Sic. lib. 4. Virg. /Eo. 4. 
483. *nionstrata sacerdos, Hesperi- 
duni templi custos, epniasque draconi 
QusB dabat, et sacros servabat in ar- 
bore ramos.' Ordo autem est hic, et 
h»c fiententia : Et serpens ille, vive 
draco, servans anrea mala Hesperi- 
dum, asper, horribili aKpecto, immani 
eorpore, arborem amplexa8,quid tan- 
dem obesset, juita Ittus Atlantseum, 
i« e. maria Atlantici, ad qnod neqne 
qnisquam Romanui adit, ncque qiiis- 
quam barbaras aadet adire? Lamb. 

84 AeerÌM tuena] Acerbo aspectu, 
acerbe intnens. imitatos est Virg. 
Georg. 8. 149. ' Asper, acerba so- 
nane.' Lamb» 

85 Stirpen$] Tnmcnni. Virg. ^n. 
12. 781. ' lentoqiie in stirpe mora- 
tiis.' ibid. 208. * Cam cernei in sil- 
vis imo de stirpe recisum Matre ca- 
ret.' Lamb, 

86 Propter AtlanUtum lUtma] Cum 
in omnìbos libris manuscr. qnos qui- 
dem vidrrim. Vaticano, Tett. Faern. 
Bertin. Mf nini, scriptum reperissem, 
Propter Atianeum Utua; in vulg. au- 

em, Oceani propter litus; deque bac 
scripturfe dissiniilitndinecom Adrian. 
Turnebo commanicassem, mearoque 
snspicionem et conjectoram ei aperu- 
issem, qnam faciebam ex antiqna 
scrìptnra, com dicerem, in voce ' Ati- 
aneum ' inesse aliqaid ulcerìs, et for- 
tasse maris Atlantici litns significali ; 
ille meam suspicionem comprobans, 
sic legendum esse judicavit propter 
Atlant€tum HtttUf atqne ita exniden- 
dom, immntatione facta scripturs 
▼eteris, nempe mutato i in I, et ex e 
vocali facta diphtbongo tf, et addito 
tf qnae emendatio minime violenta 
est. Quod autem in seconda editi* 
one vulgata lectlo retenta est, hujns 
facti cnlpam typographns snstinere 
debet. Lamb. Egregie Lambinas ex 
veteribus libris. Vnlg. Oeeam prop' 



t€r,pdagiqme ionora. Gifan. e4 
de Anal. 1. 41. 

Pelageque uveni] Sic habe 
quinqne manuscr. per ' pelago 
autem intellige non navigai] 
qns non praebent se navtg 
placata, aut facilia, sed iofi 
inimica. Sic Plautus in Tii 
4. 1. 6. ' Neptnnnm severas 
Sic enim ille : ' Namque te 
saevumque, severnmque, atqo 
moribus commemorant.' bU 
Georg. 8. 85. ' Invidia infell 
as, amnemque severum Coeyl 
et.' Iterum Plautus Cistell 
* Haud voluisti istuc severum 1 
quo loco Melaenis meretrix 
marchum adolescentem ali 
qui se, ferrum tenens, int 
volnerat. licet tamen fortai 
re MMora, ut habent libri w 
nnlli. Qua de re judicent 
ego interea nihil muto. Vid 
4. 462. ^ severa silentia noeti; 
qoe cum Constant/ &c. 'peli 
tem Graecum est TcX^Eyi^, ut ^ 
le.' sic 6. 619. 'At pelagt 
et late substrata videmns.' 
Sriryi^ TéKayos. * amnemqn 
rum,' Virgil de Acheronte, 
Eadem voce utitur Manti. 
' Atque boec seditio pelage 
dere luns Mota tenet. ' Creet 

87 Quo neque noater adii 91 
Cicero certe asserit sua ten 
non latius navigari solere q 
ostiis Ponti Eoxini ad colnmi 
colis. Faber. 

40 Nam ad aatiatem] Nan 
hodie ad satietatem, vphs KÓp 
valde repleta est terra feraro 
hac voce alibi. Lamb, et 
Aedi, l. 48. et de Construet, S( 

41 Scatit] Sic legendum, e 
bent libri aliqnot manuscr. ne 
Sic inf. 597. * Largifluum fon 
tere atqne erumpere flunien.' 
hunc ^ fulgit,' *■ fervit,* &c, co( 
tinianus tamen et Meuim. 
Nume eéiam aomit, unde qnid 



T. LUCRBTII OARl DB RERUM NAT. LIB. Y. 1479 



■lifMl: quo verlK» Qtitor et Catvl- 
iMcarm. ad Faselom : 'onoc recon« 
Ala Scaet qoiete.' Lamb. 

4S Q«« loca] Sabaudi tameo. Qae 
tiBen loca. Faber. 

44 Qmm prmlia aoiif J(fM jfirkMU 
ftow ìmgniU tfuiaaoadiiml I. e. qa« 
trac pnelia ioire, qusetque perìcala 
adira noa oportet vai in vitos ? * insinu- 
aadiiBi/ aalMotellige, est : i. e. iasina- 
are et aabtre noa oportet. ' iagratiit,' 
i. e. ▼oliiBBS DoUnoa, ale snp. S* 
un. * at, qaod aeUicat, (at fit) Effn- 
|irc haad potia eat» ingratiia lueret, 
et aaglt.' ad qoem Teranna notavimaa» 
'lagratiia' noaieD essa potiaa, qoam 
adverblmo. Qaod ai cui adliuc minua 
ptebatuBy aut perauaaum ait, fidem 
licarìt(opÌBor) illud Plautinun Mer- 
catora 'tuia iogratiia:' ia acena, 
cqjaa piiDcipium eat, * Pentheum di- 
ripaiaae/ &c. Cum in libria oninibua 
lef;eratBry Aiipu ptricnJa mwU ùigr, 
4v. ego Atqui periewla twme repoaui : 
<)a9 acrìptnra aine controveraia recta 
cat ; altera antem depravata. Uunc 
locBoi Zoilns, ab ingenio et inatituto 
tao non diacedena, aecntna eat tacitna 
et diuimnlanay tamquam integrum in 
aliia libria repertum, et non a me 
eaaadatnm. Lnnb, Time ingrath.- 
In libria : aaat. non recte. Giftm, in 
frimiedii, £f<tMfr0<t«,8Ìcacrìp8Ì. In 
omaibua veL mmi. Marullua, et vnlg. 
f«ac. Vide * Venuum hiatna/ Gifam, 
ta all«r. adii. 

4S Jaifaufladam] Prcelia inainuan- 
doaiy i. e. aubennda aont proelia. Fa- 
ber. Si Satuminm audimus, gemudia 
base oaiirpaatur io nominativo plurali, 
qaod fieri cenaet in boc Lncretii, ubi 
' ìnainoandom ' poni cenaet prò in- 
ainuanda« Sed fallitur. Nam ' peri- 
cola' eat caiua incnaativna; quia ut 
dicimua Mnsinuo' vel 'fugio peri- 
cula/ aie ' inainuandnm/ vel ' fugìen- 
dnm pcricttla/ Est igitur rectos, sed 
aingull numeri. Vomì. De Anal, 3. 

40 Cifppfdtais] I. e. cupidi tatia. 



idem 0. 34. 'Et finca atatuit cup- 
pedinia atqoe timoria/ et aap. 4. 
1083. ' Tarn magia ardeacit illa cup- 
pedine pectiis :' et item asepe. ' Cu- 
piditates' (ioqnit Bi. TuU. de Fl- 
nib.) ' snnt insatiabilea, quae non 
modo alngulos bominea, aed univer« 
aaa famiiiaa evertoot: totam atiam 
labefactant asBpe remp. Ex cupidi* 
tatibua, odia, diasidia» diacordiae, ae* 
ditionea, bella naacuntur.' Ibidem 
aub persona Torqoati dicit, Epicu- 
rum tria genera cupiditatum poaaiaae: 
unum earum quae eaaent et naturalea, 
et neceasariae ; alte rum earum qu« 
natoralea eaaent, nec tamen necesaa* 
rm; tertiom earum quae nec natu- 
ralea easent, nec necesaaria». Sic. 
Lamb, Cupiditatia. Faber» 

47 Perindé] Simillter. Lmb, 

48 S/mrcUie$f petuUaUià] Quidam 
libri babent sjmrdf tea, pciataaf ia, ifc. 
bffvMrmt. qaos seqnor. Nam in aliis 
eat, Bpwrcitia, oc peiaiaalio, ^c. minna 
recte. Lamb» Spurcua, àcrvpffisi Qui, 
ut interpretatiir Polybiua lib. 17. 
à\oax^f <^' àfféXyttt» Ig^ciXf . Vide 
Caaaubon. ad Tbeopbraati cbaract. 
p. 180. Creeek, 

50 Snbegerit] Hor. Epiat. S. 1. 11. 
' Notaque fatali portenta labore sub- 
egit.' Lamb, 

51 Dictity non armii] I. e. verbis 
et rationibns, non ferro neque telia, 
ncque corporis viribus, ut Herculea. 
Sic M. Tuli. lib. l. de natura Deorum, 
non longe ab extr. ' At quomodo in 
bia loquitur? ut Coruncanium aut 
Scaevulam pontificea maximoa te au- 
dire dicaa, non eum, qui auatulerit 
omnem funditua religlonem : nec ma- 
nibna, ut Xerxes, aed ratiooibua, 
Deorum immortalium tempia et araa 
everterit. Quamquam Uerculem il- 
lum Oallicnm Galli illi existimabant 
plora confecisse lingua, ratione, et 
Consilio, quam viri bus, lacertis, et 
ferro.' Lamb, Non anais, ut Her- 
cules. Faber, 

52 Hune hominem] Si ve Pytbago- 



1480 



NOTiE VARIORUM IN 



rtm Bìvt Thaletem, nt volt Finnia- 
nus. Lamb, 

Numero Ditnim dignarier'] Profecto 
decebit Nam com aoimi ratio nobis 
sit com Diis commonis, corporis vires 
▼ero Cam bestiis, U qui virìbas et 
lacertisy et armis urbeis expognat, 
et rea magnas gerit, parnm differt a 
bellna. Qni vero ratione, et eoo- 
silio, et oratione rerum potìtnr, et 
rea maguas administrat, is hominis 
proprio munere fuogitur. Quare lan* 
dandi sunt Lacedsemonii, qui cum 
alioqui essent militares et bellicosi , 
legibusque fere omnibus uterentur 
ad rem militarem comparatis, tamen 
eiy qui rem aliquam praeclaram et lan- 
dabilem Consilio et ratione admini* 
strasset ac perfecisset, majorem tan- 
dem, qoam ei, qui viribns et armis, 
tribuebant. Itaqne re bene gesta 
hic gallnm, ille bovem immolabat. 
testis Plotarchns in Marcello. Lambé 

54 ImmortaUbuB de Divia] Sic re- 
stituì, usnm et consnetudinem La- 
tini sermonis secutns. Nam sic lo- 
qnuntur Latini : * sermo de Divìs :' 
' dieta,' seu ' verba de Divis/ lamb. 
De Divisy librnm £picnriirff>i òffiérrrros 
intdligit. FtUfer, 

55 Fondere éUctu] Sic 1. 65. < et 
rerum naturam pandere dictis.' Lamb, 

66 Qaotifs ego ingreeeua vestigia, 
ntmc ratùmeà] Olim in prima editi- 
one, cum scripturam receptam, et, 
quae in omnibus fere librls vulgatis 
reperitnr, Ci^ue ego ingreuue vestigia 
dum rationee Pertequor, secutns essem, 
scripseram, bunc versum pertinere et 
referendum esse ad versum abbine de- 
cimum, cnjus prìnclpinm est, * Qnod 
snparest, nnnc bue rationis detnlit 
orfi^'et esse àrcuc^ov^oi' propter lon- 
gum hyperbaton. Sic enim vi dori 
Lncretinm loqni debuisse : Ct^ua me 
ingrettum vetiigia dum raiùmee Perse- 
gnor, 8fc, Quod superest, nune hnc ra- 
tion, detul. orda, ifc. Alioqui quo* 
modo illod, Ctjus ego ingressus resti' 
già, apte cohserere possi t cum bis, 



' Quod superest nnnc hoc,' < 

facile expediri posse. Itaqm 

taveram esse scrtbendum, • 

sic a Lucretio esse scriptnn 

me ingressum vestigia. Post ei 

tentins considerata, et libris « 

de integro consultis, cum 

atque altero lib. manuscr. e 

quot vulgatis ita reperissen 

ego ingressus vestigia, nunc 

Persequor, hanc esse veram et 

scripturam judicavl, qua f 

nibil jam erit àyoK^ovBop, nul 

perbaton. Sequetur enim dee 

versibns, * Quod snperest, noi 

&c. per se, et separatim le; 

atque accìpiendnm, neque, al 

loco pendens, intelligendum. 

Vss. 36. habes libri argom 

probabit enim poèta mundi 

quando incepisse, allquandc 

periturnm; deinde mondi et 

lium originem describct ; doce 

animaiia nasci potuerunt, qua 

poètarum vanitas et volgi ai 

tio: quomodo nomina rebus 

sita, et mutua per voces com 

nude religio et nietus Deonm 

Denique solis, lunae, sydcnim 

cxplicabit, eaque sola vi naturi 

vero providentia volvl demoni 

Nisi enim motus coelestes ei 

haud facile tollet omnem de 

dentìa opinionem: nam relij 

primo libro observat, ' Caput 

regionibns ostendit.' Creech, 

Nune rationes'] Ita in vet. t 
dam et nostrts melins, qnam ii 
dum, Oifan. Ahi dum ratiw 
forsan melins. Creech. 

60 Qho genere in fìrimis] ì 
Lamb. 

62 Nec posse incolumis'i Sic 
* Non modo non omne incolon 
rare per spvum, Sed minimum 
vis neque cons. temp.* vel ut 
nibus lib. legitur. Non modo n 
nempossit dur, per <evum, ifc. 
autem hic nonnulli libri vulgi 
bent, Nec posu incoìumem, i^, 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1481 



doli sant : et legendom, Nee pu§e 
BKtl— li, ^. quo modo edeodnm cu- 
ravi. Nani prcterqoam qood ve- 
teres codices aliqnot banc lectionem 
eoafinnant, etìam ratio ac^iaTat. Hic 
CBÌm est ordo verboram : £t reperta 
est anima non modo non poste inco* 
Ismis o. d. p. sev. sed simaUcra in 
sonnb mentem filiere reperta snnt. 



6S Sed SmaìacML\ Qnae * simola- 
era' Tnlgns prò animis a corpore se- 
parata aecipit. Vide OafareUi col* 
Itetionem de Talismanis. Faber, 

64 Cernire mii videamurj Com in 
codice Vaticano scriptara reperis- 
tem. Cenere wt tideemur, ^c. ego sic 
repotni. Cernere nti vtdeojniir, i^, 
Nam Tnlgati codices habent^ Cernere 
tumviéemnmr^ t^, Lamb. 

65 Qmed enpereti] None institait 
decere, mnndnm esse natum, et io- 
terìtnrom. Scripseram antem olim, 
lionc Tersnm pendere ab ilio verso 
qoì est supra, ^ Cujus ego ingressns 
vestigia, dum rationes Persequor,' 
&c. nt volgo legitur. bocqne addide- 
ram, fortassse sic esse legendum, 
Ct^n» «e infreeenm veetigioy dum ra- 
Honee Penequor^ ifc. Nane antem 
Dihil opns est immotare, si ita lega- 
ter, nt edidimns, Cìiòmm ego ingreseue 
vei^gM» nane reiioneM Pereequor, tfc, 
oeqoe hac lectione probata, hic ver- 
sas * Qood superest,' &c. ab ilio pen- 
debit: sed per se legetur, ut dixi* 
mas. Porro quod ad hnjos loci sen- 
tentlam attinet, Plato mnndum na- 
tom qnidem facit, non tamen interì- 
tarnm : non quod natura sua sit sem- 
pitemos, ank quod neget, id omne 
qood oritur interire; sed propter 
bonitatem opificis Dei, qni nolit 
opns tam prseclarnm ac perfectum 
dissolvi. Aristoteles putat ncque 
esse natnm, ncque interiturum. £pi- 
cirus et natnm, et interitnrnm. quic- 
quid enim natum sit, etiam interire. 
sic Amob. lib. 8. * Mundnm quidam 
ex sapientibns existlmant ncque esse 



natum, neque uUo tempore perìtu- 
rnm : immortalem Donoulli, qnamvis 
eum conscribant esse natum et geni- 
tum. Tertiis collibitnm dicere est, 
et esse natnm, et genitum, et ordi- 
naria necessitate peritumm.' Quo- 
modo autem mondns ex corporibns 
primis conflatus et concretns sit, do- 
cebit inf. eod. lib. 418. ' Sed quibus 
ille modis congressos material Fun- 
darit caelum,' &c. Lamb. 

65 Hue] Jungc cum r^ Uty versu 
sequenti. Itaque mnndum esse ' in- 
teribilem' (sic loquitur Tertnllianns,) 
nane probabit. Faber, Huc rationiif 
volg. me huc. sed rò me a veteribus 
fere abest. G\fan. 

68 Congreetue materiai] Concilium 
primorum corporum, coitns et ccetos 
primordiorum. Lamb. 

71 Onte nullo tempore} Intellige 
Cbimaeras, Centauros, Scyllas, Her- 
maphroditum, &c. Faber, 

73 Caperii inter se veact] Sic resti- 
tui partim secutusfidem codlcum ma- 
nnscrìptorum, partim Nonii Marcelli 
testimonio adductus, qui sic legit 
hunc versum, et 'vesci' interpreta- 
tur utl. ' Vesci ' (inquit) * etiam sig- 
nificat nti. Virg. JEn. 1. 560. < Quem 
si fata virum servant, si vescitur aura 
^tberea.' Lucret. 5. 78. < Qnove 
modo,' &c. Pacuvius : * Fugimns, qui 
arte bac vescimur.' Idem arm. judi- 
ciò: 'Qui viget, vescatur annis, et 
percipiat prsBmium." Etiam hnjus 
loci emeodationem sequitnr, et taci- 
tns probat Zoiius, eam prseteriens, 
tamquam lectionem vulgatam, et in 
omnibus libris repertam : cum libri 
vulg. habeant, inter se mosci, ^c. 
Lamb. 

73 Vesct] Vii. Locus a Lamlflie 
restitutus. Faber. 

74 Insinmrit Fectora'] Virg. JEn. 2. 
228. * Tum vero tremefacta novus per 
pectore cunctis losinuat pavor.' ubi 
siroilem ex Clodio locum notat Ser- 
vius : ' Insinuem Intro eam penitns.' 
Sed et ' ingeminare/ et * instigare,' 



1482 



NOTiE VARIORUM IN 



ita nsarpari doetisstmni Onoimati- 
comm VoM. docoit de AuL S. S. 
ffcver. 

75 IVirsniM fui m ùiin] Io provo- 
eabido * qui/ t vocalis non elidi tar, 
et corripitnr : quod non esse novtim 
scpe admonaimns. qui Deomm me- 
tas (inqait) tue tur Deoram fana, la* 
cai, iiicosy aras, simolacra : id ett fa- 
dt, nt hooUnet fana, écc, qn» snpra 
dicimosy Diis immortalibiu conte* 
crent. Lambm. OrbL Recta kiec est 
scriptum prò orbe. Ita dixeruot, 
* parti,' • posti/ « sordi/ 'sorti/ • fec- 
ti/ ' ungui/ Confer Voss. de Anal. 
1. la. Hw. 

78 Natura gubenuau] Sic inf. pan- 
cis post versibus : ' Quod procul a 
nobis flectat fortuna guberaans/ vel, 
nt aliis in libris legitnr, Minra guber» 
nana. Sed nonne hme pngnant inter 
se, Deos facere otiosoi, ant Begare, 
eos curam habere rerum hnmananim, 
et ponere naturam guberaantem? 
Non pugnant. Vnlt enim Epicunis, 
Deos esse beatos : beatos antem tM^ 
non posse existimat, nisi sint ab om* 
nibus uegotiis vacui ac soluti : multo 
igitur minnsy si mnudnm regant, et 
curia rerum bumanarum impUcentur. 
naturam autem ponere gubemantem, 
non pugnat cum Illa opinione, Deos 
omnl cura et negotlo esse vacuos ae 
solntos. Hoc enim significat, nullam 
alium esse hojus mandi gubernato* 
rem, quam naturam. Sic Minneius 
in Óct. ' Etiam Eplcnms lUe, qui 
Deos otiosos fingit, naturam tamen 
superponit' Lam&M. Per * naturam' 
nibil intelligit Lncretins praeter ato- 
morum in hanc mundi compagem te- 
mere coDJectarum vim et motum. 
Cmek, 

70 Ne forte hae] Sic babent libri 
manuscr. quinqne. hac autem, nempe 
solem et lunam. vulgati porro babent, 
N«/orl« kk. Lamb. 

81 Morigera] Obseqnentla» sete ac- 
coromodantia. Laai6. 
88 N«M dkqnM Dtemn] Piogene» 



Laertius: K«l ^ 0tJa duM^ut vf) 
fi^ TpaffWYiaiht* àXXk à^ttroópyti 
TìipttBrdm, Ktà 4y tf trénrp /hok» 
its ^l ftii Twro 9p<ix04itreratf tarm 
rmf fimépw nìriùKayia fwrmk 
l. e. * Et divina potestas ad 
adbibeatur : sed adaninistrall 
functionis omnis expers ac 
Nam si hoc non fiet, tela qna 
bus snperis reddttar ratio, 
erit.' LAìnk, 

8S Nom, bene qui didicert lA 
rum] Hic versus, et novem d 
subsequentes, iterantur non 
principio libri sextì. LamJb» 

Sicurum agire tf non] Securc 
ex hoc illud Horatianum sub 
Sat. 1. 5. 101. ' namque Ded 
securum agere sevum.' sic ao] 
et 8. 646. 'Omnis enim perse 
natura neoesse est Immor^ 
summa cum pace frnatnr/ Aie 
84 Sitamen iuterea miranim 
Hor. Epicur. Ep. 6. 1. ' Ntl i 
prope res est una. Nomici, 
qua? possit facere et servare I 
Hune solem, et atellas, et de< 
certis Tempora momentis, i 
forroidine nulla Imboti sp 
Istum Horatii locum e Lnci 
terpretare, et prudentius faci 
ali! interpretes. CreecK 

86 Qwaeque geri\ I. e. a aa 
bernante adroiniitrari. licet i 
gere geni, i. e. gigni. sed ni! 
JU»6. LamUnus: geni^ ne 

86 Qvm eupra caput athireii 
ut Socrates. Itaque quod v 
crati ab alita tribotum est, i 
ro tribuit TertuUianus lib« 8. 
tiones : ' Sed Epicurns qoi 
' Quae saper nos nibil ad noe 
ipsec«elum aspicere desidei 
orbem pedalem deprebenc 
Faber, 

88 Et Dawkinoa acreie « 
Nempe Deos : quos, ' domln 
bos' appellat 8. 1091. *Q 
cognita si tcneas, natura vi 



T. LUCllBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1483 



ben cootinao, domuùs prÌTata saper- 
K ^c. lic M. Tnllins lib. 1. de N. 
D. 'Itmqae imposnUtis cervicibos 
tmUÌB MBipiteranni dominum, qaea 
4its et BocteU timeremus. QatsenÙB 
Mn timeat omoU profidentem, et 
ctgitaBteiDy et aaimadvertentein, et 
«mia ad te peitinere patantem, co* 
rìMBiBy et pteoam oef^tìi Dearo?' 
loaft. Dmmimm acre», Deot. Tìde 
Mipra locam Cicer. ex 1. Tose. FtAtr, 
91 QaaRaai mi rmiimu] Hic venos 
saperìore iteratar lib. 1. et 6. 



I/lfat alte ierm. ^v.] Sap. 1. 77. 



99 Qmé $mperuty ift,'] Tandem vu. 
lA. rem ipsam aggreditar, praerla- 
nan qoidem illam, sed difficile» ; et 
^aam vis persoadebit. Non facile 
credimaa qaod nolomas, qais autem 
fcHt videre mondi mioam, qnam aine 
ma pernicie experiri non potest? 
Ipee poeta talis ttntique casns" mise- 
rari Tidetor, ' Tria talia texta Una 
diet dabtt exitio.' ¥s. 96. certe timet 
vs. 198. * Qaod procal a nobis flectat 
Fortuna gobemans.' Cneek. 

Nt U im prsiaiifìf p/ara aisrcMar] 
Qaidam Tiri docti censent delendam 
prsepositionem ùi. Lamb. 

9t Tmeré] Intoere, aspice. Lamb» 

94 Hmwm aa<arafl^ ^c] Sic neces- 
sario legendnm : uam in ¥olgatis le- 
gitar, Qaeraia ao/araia, ffc. Hanc 
etiam meam conjectaram comprobat 
Zoilns re tantum, non etiam verbo. 
Umk. 

95 IVetf jpcciesy ife,'\ Hanc ▼ersom 
profert Nonias in voce ' textas.' 



96 C/aa du$ dMÌ\ Idem lib. 2. 
extr. ' Sic igitnr magni quoqae cir- 
com moenia mondi Expogoata dabont 
labem, potreisqoe roinas.' Idem inf. 
«od. lib. 997. ' At non molta virom 
sob signis millia dncta Una dies da- 
bat exitio/ ecc. boc lemalatas est 
Ovid. bis versibos : * Carmina sobli* 
mlt taae smit moritura Lucreti, Exi- 



tio terras cam dabit ana dies.' Qaod 
aatem ad hajos mondi interìtnm atti- 
net, tom id fere nonnolli tradidemnt, 
cam septem errantia sidera in oaom 
ex 12. animalibos, qoc sont ia cir- 
colo signifero (Or«ci f w l i ea W aomi- 
nant) coierint et conveneriat : idqaa 
per Deonim pognam, qa» deseripta 
est ab Homer. lib. lUad. v.signifioarl 
▼olnnt. ia ea enim concarront Apol- 
lo, Diana, Venns, Mars, Mercorios, 
ejosqoe pognae spectator Jopiter fio- 
gitor. Jam per Apollinem, solem; 
per Dtanaro, lonam significar!, nemo 
est, qoi nesciat. Neqoe qoemqoam 
movere debet, qaod Satomos abest 
ab ea pogna. Satomos eaim Kphos 
a Orscis dicitor, et per eom tempos 
significator, quod Orsci, versa tenni 
In aspiratam, jfAtvif vocant. Satamt 
igitur absentia significat tam tempns 
esse desitorom, com id evenerit. 
Nam piane tempos sioe siderom et 
csli conversione constare non potest. 
Negat aotem hoc Aristotel. 1. lib. de 
cslo : negat et Plato in Timso. Sed 
hoc interest inter Platonem et Aristot. 
qaod Plato mondom a Deo creatom 
esse ait, interitorom negat, non qood 
soa natura non sit mortalis, sed quod 
non sit consentaneom bonitati opificis 
Dei, qood epos tanto Consilio, tanta- 
qoe sapientia fabricatas sit, id epos 
aut dissolvere, aat aliqoa vi dissolvi 
sinere, ot paullo ante retulimus. 
Arist. aotem qoidquid natom sit, volt 
etiam interi re posse, atqoe adeo io- 
teriturom: cselum aotem neqoe na- 
tura esse, ncque omqaam interiturum. 
hundt, Ovid. ex hoc fonte hauserat, 
' Exitio terras cum dabit una dies.' 
Waher. 

97 Atf/Mloia rad mii\tì\ Hune ver- 
snm profert Probus grammaticus. 
Lornò. 

98 Ncc me oaimt f9Xiìi'\ Oenus lo- 
qnendi usitatum Latiois, et maxime 
poétis, ut buie ipsi : quod alibi nota- 
vimus. Lornò. Protherapeusiet snp. 
1. 921. simili de causa utitur. GiM* 



1484 



NOTiE VARIORUM IN 



99 Aceidtii'i Qoidam : Aeeidii. Gif. 
ExUìmm] Sabaudi rò, nempe, Jkc. 

101 Ante] Jaoge cum ' ioftolitam.' 
Lamb. 

102 OcMlomm tubdere vitu] Ocalis 
subjicere. ' vìsn/ i. e. ▼irai. Lamb, 

103 Nec J0cere endo mani»] Jacere 
in manus, i. e. sensibus snbjicere ; 
probare testimonio seoraimiy quae 

* via proxima/ i. e. tuta et compen- 
dtosissima est ad veri cognitionem, 
6cc. Faber. 

Indù moMMs] In manus. ' endo ' et 

* indù ' prspositiones antiqoae, quae 
valent in: 'jacere' autem Ma ma- 
nus,' i. e. manibus contrectandam 
dare. Lamb, Endo numut. Ita vet. 
libri. Vulg. Indù. Oifau. 

Qua] Per qtiam parlem, nempe 
per sentnm taiigendi, et sensom vi- 
dendi. Lamb, 

104 Proxima] Via maxime pro- 
pinqua : ea enim maxime credimus, 
qnie cemimns et tangimus. Lamb, 

Templaque mentis] Menteni, vel po- 
tius mentis sedem, nempe prascordia, 
seu pectus, ex sententia Epicurl : ut 
sup. diximusy 3. 141. 'Idque sitom 
media regione in pectoris h»ret.' et 
lib. 2. princip. * Tnm vacunm pectus 
linqunnt, curaque sointum.' Lamb, 

105 DictU dabit ipsafidem rea Fot' 
sitan] I. e. forsan res ipsa, nempe 
mundi interitus, (idem conciiiabit 
meis verbis, te vivo, et vidente: cum 
omnem hunc mundum conquissari, et 
concidere, et dissolvi cernes, tum 
mìhi credes. Lamb, 

108 FUctal] Avertat. Lamb, et 
Faber, 

Fortuna gubernanti] Nonnulli libri 
babent natura gubemansy nt snpra non 
longe. Ego nibil muto. Nam si, ut 
ille apud Minutinm in Octav. dispu- 
tai, vel fortuna certa, vel incerta na- 
tura est, ncque Deus curam habet 
rerum humanarum, (quod dictn qui- 
dem nefarium et impium est, spd 
tamen Epicureorum ra tieni consen- 



tanenm) recte dici tur a Lucr 
hic 'fortuna gubemans,' et ili 
tura.' Lamb, Quidam libri : 
Ego, forlunay malim ; nam ilio 
ratio potius,' respondet ' fo 
Snpra vs. 78. dixit : ' natura 
nans.' Hinc et hic in quibo» 
bris est : natura. Epicureo 
omnia tribuere fortune. Gtfa 

110 Succidere] Subter 
Lamb, 

111 Qua priua adgredior, t^, 
niam vero Stoicorum vanitai 
rum ignorantia, et vulgi sup 
multa praejudicia buie opinion 
suerant, illa omnia amoli tur 
tìus ; et primo vss. 36. Stoi 
futat. Quippe isti bomtnes 
lunam, mare, terras, totum e 
mundum spiritu intus infuso 
tura Denm esse voluernnt. 
1. 258. * Hoc opus immensi co 
tnm corpore mundi, Membra< 
turs diversa condita forma 
atque ignia, terrai, pelagiqne 
tis Vis animse divina regit, sa 
meatu Con^pirat Deus, et ta 
tiene gnbemat.' Hos autem e 
nit poèta, et indignatur ; injn 
forsan memor, nec nugarum | 
Creech, 

111 Fondere] Tralatio est. f 
vs. 3. ' fondere laudes.' Lamb, 

112 Sanctius, et multo, tft, 
versus, et qui proxime sequiti 
sopra positus exstat libro 
Lamb, 

114 MuUa tibi, ^c] Prius q 
removet impedimenta, quae e 
possent, et deterrere Meo 
qnam ad quaestioncm praec 
Mundum interitiirum, veniat. 
etiam Macrob. lib. 2. in Somu 
G%fan, 

Doctia dictis] Sic Plantus . 
3. 1. 21. ' an tu tibi Verba blai 
rum rere? dieta docta prò 
Idem in Trtnummo : * Muli 
possum docta dieta, et qnam 
cunde loqni,' &c. Sic idem < 



T. LUGRETJI CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1485 



MiL glor. 2. 1. 09. * doctis dolis :' et 
inP»eikl. 1. 6. 70. et IIS. * doctos do- 
loi.' Sic itemm Locret. snp. 2. 985. 
*£tMpere, et doctU rationem red- 
deredictis.' Lamb, 

115 Reliigiome r^firenatus] Snpersti- 
tMmeet inani Deorum metn repressus. 

IflMÒ. 

117 Mmure] Quidam libri vet. ha- 
beot mmurty in his Bertinianns : qnos 
mnc aeqnor: alii, meare. qnos si 
qiiis sequi malet, * meare ' interpre* 
tibor moveri, labi, nt 1. 129. 'solis 
Inurqne meatns Qoa fiant ratione/ 
&e. Lmmb. 

118 Pr&ptereaque jnUe$,Ìf€J] I. e. et 
iddreo pntes apqaum esse eos om- 
Mtt dare poenas, prò soa impietate, 
■t gigantes impios, qoi sois rationi- 
bu mundum interiturnm esse pro- 
Ureconantnr. Lamb, 

ISO QiR raiione nta dishtrbent meenia 
«ntft] Elegantissima figura, ratione 
inadistnrbant mcenia mundi, i. e. prò- 
biot muodum interitnrum. Ita Virg. 
'iogentes erigi t alnos,' i. e. describit 
quo pacto ex Heliadibns alni sur- 
rexerint. Inde apud Aristotelem ot 
•jf^ffSnnts rhw tcécfunf (generantes mun- 
dom) i. e. qui probant mundum geni- 
tom esse, mundum nativum esse. Et 
Olud Platonis notandnm, qui rohs 
^iorras (' fluentes') alicubi Tocat eos 
ex philosophis qui omnia in flnxn 
perpetuo esse dtcerent. Eadem figu- 
ra usua est Manli, lib. 1. cum de phi- 
losophia loquens air, ' Eripnitqne Jo- 
vi fnlmen, viresque Tonantis, (leg. 
Tonanti) Et sonitum ventis conces- 
sit,nubibns ignem.' I. e. probavit, tlla 
omnia causis natoralibus niti, neque 
ea Deos curare. Locos bic plnres ex 
libria sacris afferre possim : adde lo- 
cum alinm Lncret. inf. 161. ' Nec 
fas esse Deum,' &c. Faber, 

122 /aiiRortolta] Cselum, solem, lu- 
nam» &c. ' mortali sermone notan* 
tes,' i. e. roortalta esse dicentes, quas 
ioimortalia sint. Lamb, et Faber, 

12S Qmtt proctii usque adeo] Haec 



nunc dicnntnr ex persona Lucretii* 
Lambin, Abest a vet. nostris. Gif, 

127 Quippe etenim non est"} 1, e. non 
enim fieri potest (inquit) ut animus 
et consiliom cum qnovis corpore stt; 
quare sol, luna, caelum, terra, mare, 
&c. quibnscum animus juugi non po- 
test, ioqnit, immortalia non sunf . sic 
S. 786. ' Denique in sethere non ar- 
bor, non apquore in alto Nubes esse 
queunt,' &c, ibi enim dnodecim ver- 
sus et amplius, hnjus loci, jam positi 
sunt. Lambin, 

129 Nee in aqnore salto] Lib. S. eo 
qnem indicavi loco, legitur non <r- 
ptore in alto. Lamb. 

132 Ubi ^idquid creacaf} I. e. ubi 
quicque crescat. Lamb, Quidque,jam 
alibi. Fab, 

134 LomgUer esse] Ita vet. libri. 
Vnlg.IoN^a^. Gif. Snp. 3. 676. < ab 
letho longiter errat.' Han, 

135 Hoc st posuf] Superioribus et 
'Sicut in aethere non arbor,' &c. 
ttsqne ad decimum vs. * Tandem in 
eodem bomine,' &c. probare susce- 
pit Lucretius, sidera, ccelum, anima- 
ta non esse ; sed cum hi quatuor ver- 
sus, * Hoc si posset enim, multo pri* 
US ipsa animi vis In capite, aut hu- 
meris, aut imis calcibus esse Posset, 
et innasci quavis in parte soleret, 
Tandem,' &c. cum, inquam, hi qua- 
tuor versus ad materiem, qua de agi- 
tur, nil faciant, hnc illos temere ex 
3. cum ceteris translatos fuisse ar- 
bitror. Lector judicabit Fab, Qua- 
tuor hos versus hnc curo aliis temere 
translatos conjicit Faber : sed ad 
rem sqne ac reliqui fsciunt. Nam 
si in ipso nostro corpore nervis, ve- 
nis, et sanguine instructo certa et 
definita loca sint, ubi anima et ani- 
mus seorsum nascantur et existant ; 
frustra animam et animnm in coelo, 
mari, terra, aliisque corporibus, nul- 
lis omnino organis donatis, aliquis 
reqnirat. Creech, 

139 Comtat corpore certum] * Con- 
itat certum,' i. e. certum est. 



'^^ 



1486 



NOTiE VARIORUM IN 



140 DiipeMÌiumqite tidHur] Et qno- 
niam in nostro corpore locn» animo 
et aiiims certas ac dinpositus est, 
in qno sint : nempe animi sedes, pec- 
tns est ; anima antem per totum cor- 
pus fnsa est : quoniamqne animns 
alibi esse, qnam in certo corporis bn- 
mani loco non potest ; tanto magis 
negaodum est animnm extra corpns 
bnmannm In terrarura glebis, aot in 
ardore lolis, ant in aqna, aot in 
«there permanere. Lamb. 

141 Seorsum anima aique animui] 
Hsc in S. Faber, 

145 Hand igUur conHani] Velleins 
apnd Ciceronem lib. 1. de N. D. 
' Qoi Mnndum ipsum animantem sa- 
picntemqne esse dixeriint, nullo mo* 
do animi naturam intelligcntes, vide- 
runt, in qnam natnram cadere possit.' 
Creech, 

147 lUud Hem fNm est] Cum vero 
Dil sint imroortales et aeterni, pa- 
res sedes habeant necesse est, inde 
Deos in coetis, atqne ideo nnnqoam 
roitnrìs, omnes collocant. Respon- 
det poèta vss. 10. illud omne esse 
slve poetamm, sive valgi figmentnm, 
nam tenuior est Deorom natura 
quam ut tangat tam cras9a corpora, 
ideoque ista Deos habitare minime 
putandum. Creech, Non est ui. Non 
potest fieri ut, oòic IÌcptik 5ir»s. Lamb, 

Sedes Esse Deurn] Negat Lucretins, 
ullam mundi partem Deorum sedem 
esse, cum Homerus et pleriqne pbi- 
losophi consentiant, caelum Deorum 
esse domicilinm. idem testatnr et vi- 
ta conimunis, inquit Aristoteles lib. 
de mundo : Nam mauus ad caelnm 
porrigimns atqne attollimns, cum vo- 
ta facimns ac precaniur. 8ed ubi 
volebat Deos habitare Epicurus, si 
nullis in partibns mundi sedem iia- 
bent P in intermundiis, idest, duorum 
aut plnrium mundorum spatiis. M. 
TuUius de Divin. lib. 2. * Deos enim 
ipsos jocandi causa induxit Epicurus, 
perlucidos, et perflabileis, et habi- 
tanteis, tanqnam Inter dnos lucos, 



sic Inter duos miindos, propter n:e- 
tum ruinaram : co^qiie habere potat 
eadem membra, quae nos,' &c. Idem 
lib. 1. de N. D. < Tum Velleins fiden* 
ter sane, ut solent isti, nthii tam ve« 
rens, quam ne dubitare aliqua de re 
videretur, tamqnara modo ex Deo- 
rum concilio, et ex Epìcuri intermnn* 
diis descendisset : Audite, inquit, 
non commentitias,' &c, Lamb. 

149 Tfiitits enim natura] Sic argo* 
mentatur Lucretins: Deorum nats- 
ra tenuissima est, atqne a aensibui 
nostris remotissima, at qnod est ho* 
jusmodi, neqnc quicquam tangere, 
qaod nobis sit tactile, ncque a nobis 
tangi potest. omnes autem mundi 
partes sub sensus nostros cadunt. 
ergo nuli» mundi partes Deonun 
sedes esse possunt. Quod autem di* 
cit hic Lucr. Deorum naturam esse 
tennem, longeque a nostris sensibus 
remotam, animiqne vix mente vide- 
ri ; id ipsum est, qnod significabat 
Epicnru», cum Xày^ B^ttfnrrohs, seu 
una voce, \oyo$Htfi^ovs, id est ra- 
tione spectabilei», sen qni rationein- 
telliguntur, et fAovoypdfifiovs appel- 
labat: et M. Tuli. lib. 2. de Divin. 
' perlncidos et perflabileis.' Vocis 
autem hnjns hayoiMprtfros facta roen* 
tio me adraonet, ut explicem jocum 
illum Ciceronis in Caniniiim Rebi- 
linm, quem refert Macrob. lib. 2. 
Saturn. propterea quod video a qnì- 
bu9dam non solum non inlelligi, ve- 
runi etiam, qnod miserabile est, de- 
pravar!, et proXo7o6«i;pi}ros,^<7wpih 
r^s snbstitui. Primuni igitnr sciendnm 
est, hunc Caninium, cum in locom Q. 
M aximi consulis, qni pridie Kal. Ja- 
nuar. mortuus erat, snffectns esset, 
unum diem duntaxat consulatum ob- 
tinnisse, ncmpe usque ad Kal. Janna- 
rias, qusc postridie fuemnt. quo die 
creati snnt alii consulet. de quo sic 
idem M. Tnllius scribit ad Ciirionem 
lib. 7. Epi&t. < Ita Caninio consnle 
scito neminem prandisse, nibil tamen 
eo console mali factum est : fuit 



T. LUCRBTII GARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1487 

tBsm inirMcft tigilantia, ^i «m toto iti, ten Leontìs axor, ad qnaiii scrìp- 

foosolatii Mnmm non vidmt.' Q«od iit Epistolas Epicnro», at testatiir 

totam -ètiani «rbaae et fkeete io Ca- Diogenes Laert. qni eam sftpenoiDC- 

liali cMiMriatmn tam breven a M. ro rommemorat. ideoqne longnm stt 

CieerOBe dictnlii est. Hoc posito et locot onmets hic referre : ano atqne 

cagaitOy aperta est jani Miperìorìs altero contenti erimvs. Sic igitnr 

iDìu Joci aenteiilia. sigiiificat enim Lacrttas : Upbt BtfiùrrttM 'rì^w Aicprn 

If . I^bH. CaDiDÌMm consnlem, tan- yvtfaùea ypéj^tv^ oUs rt, ^yioìv, ^, ià» 

CpicariDeoSyintelligentiatan- ^^ é^cif irfAs i»^ &^(it^0€, abr^ rpi- 



et mtiMie oemi posse, tfaitam K{i>daros,twovh9Òiuhmà^iJiar^ wapa- 

torf« teiiipaB consnl fiierìt. Videli- «lA^c, ùe*7ff$au, i. e. • Ad Tbeniistam 

cet qmomtféé, qute rea ita parvae et Leontis nxorem scribens, poianm, 

II» iunt, «t ctfogiaDt sensam inqnìt, si vos ad me non venerìtis, 



•ealortfiB, eae res ratione tantam in- ipse ter-To1nbiKs, qnocnniqne vos et 

telfigvntury non ocnlis sentiontnr, Themista me imritaveritis, tanqnam 

ideoqae a Orscis Xayn^t è^ ra nomi- pnltn aliqno extemo incitatns ferri.' 

■aatar : sic M. l\illias Canìnii con- Idem : Atamós rt Aofx^foicnifhs òfiottft^ 

•alataai t«m brevem, et yìx nnins arai ^ roirou ytfpii ^idtrra, t(Às %p 

éw, penreonste ac perfacete X070- T^^M^'Eirkovpos. i.e. 'EtLeontens 

•idyiviui 4ixit : non, nt illi volnnt, Lampsacenns simiiiter, ejnsque nxor 

kktfmpfifréotfy i. e. * contemnendnm :' Themista, ad qaam scripsit Epicarns.' 

qoo Blliil alienifis ant absnrdins fingi Commemorat liane Themistam idem 

petest. Veait nane mihi in mentem Laert. dnobns, ant etiam (opinor) 

nias piteterea loci apnd M. Tnlliam tribns aliis loci». Commemorat et 

Cleeronera in oratione in Pisonem, Lactantias Firroianus lib. S. qni de 

qvcm locnm simiiiter vir longe om- falsa saptentia inscribitnr, bis verbis : 

niam doctissimas, tdemqne, dnm * Deniqne nnllas umqnam mnlierels 

vixit, mihi carìnimns, et aliqnot an- philosophari docnerant' (Epicnrei 

nos mena collegia, Adr. Tornebns, sobintell.)' prspter nnamexomnime- 

cormptnm existtraans, emendare co- moria Themistam : neqne servos, prsi- 

Bativs est, cmn sit integer et incor- ter unum Phipdonem,' &c. Satis nane 

raptos, nnllaqne emendatione egeat. existimo perspicnnm esse in nomine 

Verba Ciceronis hsec snnt : * Qnod Themitta nnllnm snbesse mendnm : 

si reprehendis, qaod cnpidi gloriae qnod vir iile, alioqni doctissimns, 

flierint, com bella ant parva, ant suspicatns est : eademqne opera in 

DoUa gessissent ; tn tantis nationibns promtii esse verbomm M. TiiUii sen- 

snbactisy tantis rebus gestis, minime tentiam. Nam cnm Pisonem com- 

frnctnm laboram taornm, prsmia pellet, hominem (ut vnlt ipse Cice- 

perictilomm, insignia virtntis con- ro) Epicurenm, Epicoros antem glo- 

temnere debuisti : neqne vero con- riara et triampbos contenineret, qtiod 

temsisli, licet sis Themista sapien- nihil sit in eis, quod ad voluptatem 

tior : sed os tiinm ferretim senatns referri possit ; more sno jocans Ci- 

eonvicio verberari nolnisti.' Hac- cero dicit, • enm non contemsisse 

teons Cicero. Pntavit iile vir, b»c trinmphnm, quamvis sit Themista,' 

^erhtiKcH 9ìm Themisia §apiintiorf esse mnliere praeceptis Epicari polita at- 

mendoaa, et sic emendanda, Ucet Ha qne erudita, ' sapientior.' Non ne- 

tm m ÌMto nqtkmiwr. Sed, nt dixi, cesse habeo aliomm conjectiiras re- 

nallina emendatoris operam reqni- fellere, si qui post Tnmebnro ansi 

mnt. Fuit nenipe ThemìsU nralier snnt buie Ciceronis loco, tanqnam 

Philoaophiae EpicnresB dedita, Leon- sane corporis parti, acalpellnm ad- 



1488 



NOTiB VARIORUM IN 



movere. Spero eniin eos, hit lectU, 
Disi eniDt valde pervicace», et nisi se 
et suas conjectaras nimis amabnnt, 
veritati concesaaros, ac mannm da- 
tnros. TarDebam qnìdem, quo inge- 
nio, qnaqne animi aequitate et facili* 
tate enm cognovi, si revivitcat, non 
debito, qain suae conjectnm taaqùe 
emendatìonis vehementer pceniteat. 
Redeo ad Deos Epicari, qaoram di- 
cebat esse * quasi corpus,' non cor- 
pus : ' quasi sanguinem,' non sangui- 
nem, ut refert M. Tuli. 1. 1. de N. D. 
hls verbis : * Idem facit in natura Deo- 
mm: dum individuorum corpornm 
coDcretionem fugit,ne interitns et dis- 
sipai io consequatnr, negat esse cor- 
pus Deorum, sed tanqnam corpus : nec 
saoguinero, sed tanquam sanguinem,' 
&c, Sequitur aliquot versibns post : 
* Illod video pugnare te, species ut 
quaedam sit Deorum, quae nihil con- 
creti habeat, nihil solidi, nlhil ex- 
pressi, nihil eminentit : sitque pura, 
laevis, pellucida. Dicemus ergo idem, 
quod in Venere Coa : corpus illud non 
est, sed simile corpori : nec ille fusos 
et candore miztus rubor, sanguis est, 
sed similitndo sanguinis quaedam. Sic 
in Epicureo Deo non res, sed simili- 
tudines rerum esse,' &c, Lamb. 

ISOjlmiiit vix mente videUar] Vix 
cogitatione et intelligentia compre- 
henditur. sup. 4. 7G2. ' Mena animi 
vigilat.' Lamb. 

152 Contingere deM] Contingere, 
i. e. attingere, tangere. Lamb. 

158 Quod Umgi non licei tpntm] Qui- 
dam legendum putant, Quod lon^ non 
queat ipsum. Lamb. 

154 Quare eliam eedea] Quas tenui- 
tatii differentiaest nos inter et Deos 
ipsos, eadem inter sedes Deorum et 
nostras est. Itaque ' tenues de cor- 
pore eorum ' signi6cablt, tenues esse, 
quasi ex iisdem corpusculis constent, 
quibus et Dii Constant. Faber, 

155 Tenuee de corpore"] I. e. tenues, 
quasi de corpusculis et primordiis, 
ex quibus Dii Constant, fact«. led 



omnino maliro legi ienMé$ pra 
eonam, Lamb. Lambì nus le| 
naet prò eorpore eoirwn. Creeeli. 
157 Dieere porro] Negat mi 
hominum causa esse a Deo ere 
hos autem versus profert et I 
tius Firmianus. Lambin, à 
hunc roundnm fabricarunt, et 
num esse voluerunt. Resp. , 
tius vss. 26. sui an hominnn 
fabricarunt ì Sui siquis dixerit, 
dicat, quid Deo cultus homlni 
fert beato, et nulla re ìndii 
Quid autem erat quod conci 
ret Deus mundum signis et I 
bus tanquam ^dilis ornare? 
Deus roelius habitaret, ante 
tempore infinito in tenebris tai 
in gurgustio habitaverat? pò 
tem, varietatene eum delectari 
mui, quia coelum et terras ezo 
videmus? Quae ista potest esse 
tatio Deo ? quae si esset, non < 
diu carere potuisset. Hominui 
sa qui dicit, idem explicet, qu< 
nobis non existentibus iusuave 
non eflse. Creech. 

150 DifBum'] Quidam vetcres : 
Oifan. 

161 Nec fa» esse, Deìim quodf] 
et sententia est : nec fas esse 
quam id, quod sit ratione et a 
Deorum, hominum causa coni 
i. e. mundum, verbis et arguì 
suo loco movere, aut labefacta 
nari, &c. Lamb, 

ICS Sollicitare] Proprie. Na 
licitare (inquit Fcstns) est so 
tare, ì. e. ex suo loco movere. 
Inm antem quin signifìcet locni 
quitidem) quis diibitet, cnm e: 
quoque dicantur loco patriae 
pulsi? Lamb, Ullum ex sedibt 
vet. libri, recte. Vide Me in li 
Gi/an. Arrisi t tamen scriptui 
timorum Codd. vUa ti ex tedUm 
que enim tam ab ullo mortaliu 
gat Lucretiusmoveri hoc eosden 
sua velie ; quam uUa vi et rati* 
tiene, quantacunque illa aolic 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1489 



Mqoe YcHtateib evincent. Hwb. Iwbttaverat. Post antem varietatene 

Iti Et 0b vm eoerief airimmrai] enm delectari putamas, qua celum 

lie babet codez Vaticairas ; vemm- et terrat exoruaUs videnius? Qnae 

taiBMi ega legendani pnto eteriert ista potest esse oblectatio Deo i qan 

/Mia, hac rattone doetiis, qnod, com si esset, non ea tamdiu carere potu« 



ia qttattoor libris mamiscr. et in oni- 
■iboi inpressis rq>ererìin, evertere 
in imo Vaticano, evertere 
qaas sola scrìptura videtnr 
laleratillisy et specioaa; eztstimem 
iai^ «xeiDplaria eàit eorrnpta, de- 




isset. An liaec, nt fere dicitis, homi- 
nam causa a Deo constitnta sunt^ 
sapientnmne ? propter paucos ergo 
tanta est facta rerum molitio, au stnl* 
torum? at primnni causa non fuir, 
cor de improbis bene mereretnr/ &c. 



pravata, ac detorta a scriptnra recta Lamb, 



fmàm^ at tawaiaai esse eniendatnm ab 
la qui facile viderit raatma esse men- 
éoaiua* omoino evertere ttimmam mihi 
wtm adnodnni probatnr, quia boec 
Irla Terba, * sollicitare/ ' vexare/ 
'evertare/referantnr ad illnd qnod 
Ist sapra, nempe quod sit Deorum 
*ratioDe Tetusta Gentibns humanis 
fandataiB perpetuo «vo :' quod nihil 
ctt alind, qoam mundos. Jani sic 
lap. locotns est S. 83. 84. < Hunc vex- 
•re padorem, hnnc vincula amicitiai 
RBaipere,et in snmaia pietatem ever- 
tere fnndo:' nbi Tulgo legitur, erer- 
iere mtaàet ; neque tamen ignoro ita 
LatÌBC dici posse, evertere ab tato, 
simpKciter : sic eoim Virg. e»t loca- 
tas S. GS6. * et ex ino verti Neptu* 
aia Troja*' Xornò. Evertere eunumt. 
sic omnea vet. et vulg. optime. ' S uni- 
ma,' i. e. ccelnm, respondet ry * imo.' 
Quidam vet. svaunam. Gifan. Sum- 
■am, mandum vii. Mnndum autem 
dixit *snmmam' ex eorum pbiloso- 
phomai senientia qui unicum ag- 
Doacebaot. Lambinos legit fundo, 
Creecii. 

165 De genere hoe^ Vet. quidam de 
kee genere, Oifan. 

166 Qatd eatm immortaUbu»^ atque 
&Mfia] Totins hnjus loci sententiam 
peraecattts est M. Tuli. lib. 1. de N. D. 
idi verbis : ' Quid autem erat, quod 
concnpisceret Deus muodum signis 
et lumioibns, tamquam aedilis, or- 
aare ? si ut Deus ipse melius habita- 
ret ; antea videlicet tempore infinito 
in tenebrìa, tanqnam in gurgustio, 



168 Ut netim f «td^iuMi, ifc] Vide 
Cic. l. de N. D. G(/aa. 

173 Temiunre in ante aeto] Sic pnto 
legendum ex meo quodam. Vulg. ta 
anteacto, Gifan. 

174 Quid poiuit novitatie amorem 
accendere'] Sic restituì, trium librorum 
manuscr. fìdem secutus. Nam vulg. 
sic habent, novitatie amere accedere 
tallì mendose. Porro autem * novi- 
tatis amorem accendere alieni,' est 
aliqnem impellere, aut adducere, ut 
rebus novis studeat, seu nt res novet. 
Lam&tn. Valgati: amwe accedere, 
Ssppe prò accendere et incendere 
scripsemnt accedere et incedere^ et 
con tra. Gifan. 

Tdit] Tali irriy seu Deo seu lioroi- 
ni. Faì*er. 

175 ila, credn^ in tenebrie] An scili- 
cet Denrum vita jacebat in tenebria 
et maBrore, donec roundus creatus 
est P an habitabant Dii tanquam in 
gurgustio ? quod est absnrdum dieta. 
Limnb, An credo, in tenebrie vita, ac, 
ifc. Sic interpnngendum. Gifan. 

177 Quidve mali] Hnnc versnm, 
qui fiierat alieno loco positus, in 
suum locum restituì, debet enim legi 
post versnm, f Donec diluxit,' Sic 
quod probavit Zoilus re et facto, 
neque tamen, quo anctore fecerit, 
indirat, aut ingenue fstetur. Lavò. 
Ita legendum putavi. Vulg. fuerat. 
Vide Indicem. Gifan. 

181 Nec fuit in nttmero] Rerum 
creatarum. Faber, 

Eue creatnm] Alii eue creato, ut 



Deiph. et V&r, Clas. 



Lncret. 



5 B 



1400 



KOTiE VARIORUM IN 



VB. 177. * esse creatis/ Lamb. Gifan, 
et Creech, 

182 Exemplum] Tb irapdBéryfm, ex- 
empluiD, qaod sequerentur, et ad 
cujns similitudÌDein mundum crea- 
rent ; véì * exemplain/ i. e. i8^a, ^5of. 
Lamb, Totaomniam reram notities 
a simolachris rerum iDcurrentibnt 
derivatnr; Dii etiani nihil inconsi- 
derate facinnt ; quicqaid agere con- 
ttitaant illod prsvident: at nalhe 
imagines rerum in mentem divinam 
cadere potnerunt, cum rea ipsse non- 
dom ext iteri ot; ideo inepte aliquis 
dicat Deos coelnm, terram, animalia, 
omnia creasse. Creech, 

183 Notities Hominum] 'H Hvyoia, 
ipsa idea, rh clSof. hojns loci haec 
sententia est : Nihil creari, nihil fin* 
gi potest Bine idea, sen specie, sen 
exemplo : nec sine ejus rei, quas 
creanda.est, notìtia, et cognitione 
informata. At onde priroum Diis 
Jmmortalibus insitse suot ideae rerum 
creandarum ? unde nacti sunt illarum 
notitias, per quas scirent, animoqoe 
cemerent, quid facere instituerent ? 
Platonici responderent ideas esse 
seternas, et in mente divina ab in- 
finito tempore una cum Deo insitas. 
Lamb, 

185 Quove modo est umqiMm'] Sic 
restitui, secutus codice» Faèm. Tet- 
tian. nam vulg. habent inquam. Vati- 
caniift autem habebat nwnqmam: n- 
trumque mendose. Lamb, 

187 iSìi non tpM dedit specimen na- 
tura creandi] Primum ifeeimen^ non 
speeiem^ ut est in vulgatis, legendnm 
est. epeeimen enim nunc dicit (opinor) 
qnod sopra ' exemplum,' i. e. irapdr 
8ei7fia, appellavit : seu potius «ped- 
inai posuit prò eo quod arguit et sig- 
DÌ6cat, qoalis quaeqne res sit, i. e. prò 
indicio et nota rei : 8c?y/ta nomioant 
Graeci : quo modo anctor vocabularii 
Latino-GrflBci, mihi a Claudio Putea- 
no commodati, interpretatur. sic enim 
dicimns * specimen innocentias Roti- 
lium faisie :' * specimen suae virtatis 



aliqnem dar^e :' ' senatnm omaivilit» 
carere, et ceteris ordinibus .specimen 
esse debere.' Deinde erenndo Icgi 
malim, nt habent codicea Fiorentini, 
qoam ertamdi: ut sit haec totina bnjna 
loci aententia : nullo alio modo prin- 
cipiornm vim et poteatatem cognoaci 
potuisse, qoid Illa valerent, ordine, 
et situ, et caeteria mntatia, niai quia 
natura creando et gignendo 'apeci- 
men dedit,' i. e. oatendit quas eaaet 
via principiornm. Vemmtamen in 
hac voce non anm aosua a Ubrià. 
mannscr. discedere, qui omoea ad 
unum habent creoMdù Lamb. Ita 
vet. libri. Vulgati : apecUnu et moz 
Marullns, ac Lambinu», centra U- 
broa: creando, Gifan. Sic aL aed 
Lamb. creando, melina, faber, el 
Creech, 

188 MuUitnodis] lu optime vet. 
libri, ut et alibi. Vulg. muUa wtodis, 
Gifan. 

105 Qualibus hae genitwrj I. e. gig* 
nitur. Mendose autem hic legitiirirm* 
tur, ncque ullo modo ferri potcat: nam 
somma non geritur, aed geniiur, aea 
gigoitur,et creatur qnotidienovaodo. 
Zoili autem sententiam contra me 
latam, non minns inanera, qnam inane 
rerum, flocci non facio. Lamb, Lam* 
binus: geidtur, male. Gifan, Codd. 
geritur, Nec melior quidem .haec vox 
genitur Lambini. Creech, 

Notando"] Novando ea qnae astato 
snnt confecta et consnmta. Lamb, 

196 Quod 8i jam rerum, ifc} I. e. 
qnod si concedam, me ignorare, qnas 
aint principia rerum, &c. Hi versna 
qnattuor qui deincepaaeqnnntur, jam 
anp. positi snnt 2. 177. pancia Inma* 
tatis : * Nam qnamvis rerum ignorem 
prim. q. sint : Hoc tamen ex ipala e. 
r. aus. Confirmare tibi,' &c, loaiòùi. 
Sequuntur vss. 27. argomenta e vitio* 
sa hujus mundi constitutione ducta ; 
qoippe sapientissimi artìficia opoa 
foiaset absoluturo, non borridnm 
montibua, aylvia, paludibus,.&c. AUn 
partea non rigerent perpetuo gehi^ 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM |iAT. LIB. V. 1491 

atfveallfls nimii calorea torrerent : porro ìnterpretes prietendant ' Avido 

4efaid« firoges potius quam spioat, complexuqaem tenet aRther/ 2. 1065. 

iteSy et cctera inatilia produceref, non attinet Melins igitur ciim Tiilg. 

|ae nallit procellis vexaretor, legator aliamy sed potins habiiani : 

mam aleret feras homano generi in« Neqoe insolentios * Montei habitant ' 

faftiij aeqiie varìì morbi varias anni qnam ' Sylvs possidente Creech. 

taMpeatmtet aeqaerentur, et fiinera 204 Dittinet] Distrahit, dividit, se- 

pnacipltarent : sed omnia fuissent parat. Porsena ad Romanorum le- 

•pliiiie dispoiita et ornata, quieti gatos, apud Liv. 1. 15. de Tarqaìniis: 

atq«e uaibos hnnani generis accom- < Aliom bine, sen bello epos est, sea 

moda, et Deo digna. Creeeh, quiete, exilio quaerant locum, ne 

109 Fcratam] In2. 180. ' creatam/ quid meam vobiscum pacem disti* 

neat/ Uav, 



TamU Miai] I. e. adeo multa 205 Fervidut ardor] Sub zona torri- 
nsmit peccata, mnltaqne qnae repre- da. Lamb, et Faber, 
htndi poeaint : vel multa non recte, 206 Assiduusque geli canu] Sub 
neqiie ordine facta, in natura rerum, duabus zonis extremis nimio frigore 
et in boc mundo. Epiphonema. Sed rigentibus. gelus antem etiam mas- 
in 2. 181. aliter, ' quas tanta est prae- culino genere usitatnm fuisse veteri- 
dita colpa.' Lamb» bus testatur Nonius Marceli, pro- 
201 Qiuoifi(m] Non dixit' quantum fertque baec verba ex Afranio: 
teme/ sed * quantum ' simpliciter : ' Quis tu es ventoso in loco Soleatot, 
BOA enim qnicqnid caelum complecti- intempesta noctu, sub divo, Aperto 
tar et tegit, terra est, sed partim capite, silicem cum findat gelus?' 
tembabitabilis, partim mare, par- Lamb. Zonae extimae. F<dfer, 
tlaflnvii et lacns, et paludes, partim 208 Seniibus obducafi Spinis ope- 
silvie et nemora, partim terra prop- riat. »ente$ a sentiendo dictae sunt, 
ter aidorem ant frigus iobabitabìlis. quae sint asperse tactu. ex quo jocns 



Plantinus Captivis, 1. 2. 83. < Heg. 

ImpiiuB òigen$] Cttli impeium dixìif Asper meus vietns sane est. Erg. 

cbIì ambitnm celerrimum et volobi- senteis ne esitas ?' Lamb. 

Ktaimom. tic M. Tuli. lib. 2. de N. 208 Ni vii humanaretisiai'] Annuo , 

D.^ Cfun entem impetum caeli admi- fodiendo, sarriendo, pastinando, co- 

rabill com celeritate moveri vertique lendo denique, ut statim dicet. Lamb* 

videamns, constantissimeque confi- 210 Jngemiré] Sic Virg. Georg. 1. 

cientem vicistitodines anniversarias,' 45. ' Depresso incipiat jam tum mihi 

&e» liumb. taurus aratro Ingémere.' Animad- 

902 Anàam partem'] I. e. magnam vertat lector, participium ' consueta ' 

partem, vastam et ingentem, quasi jungi hic cum infinitivo, quemadmo* 

avide occupatam, per liypallagen. dum supra observavimus ad illum lo» 

sic poenit Hor. Od. 2. 14. ' pavimen- cum, ' At consueta domi catulorum 

tom aaperbnm,' prò pavimento su- blanda propago Degere,' &c. 4. 096. 

perbi domini. Lamb, Magnam, mul« Lamb, 

tam. aopra. Fabtr. MaruUus: o/tam. ProMcindere] Idem Virg. Georg. 2. 

petaime. Gtfan, Magnam, ingen- 237. ' Et validis terram proscinde 

tem, interpretes, quia viz. avidi juvencis.' Lamb. 

magna omnia desiderant, vel quia 211 Si non /teamdaa vertente»y èfcJ] 

avide occupata est. Quis ferethaec? Hic versus cnm duobus qui seqnun* 

4mdMi; Bibu1am,Nardins,nam terra tur, jam ante positi tnnt lib. !• 

tit bamorif avidissima : inepte. Nec Lamb, 



1492 



NOTiE VARIORUM IN 



212 Cimui] Excimns, excitamn0. 
Prisciaiius in 8. < Quarta^ ditobos ; 
eo is, et qneo qats. I antecedente 
nnnm invenitur cieo ciei. hoc est vogo. 
unde Vir^lias : < Bella cient.' Idem : 

* flM'e ciere viros.' Invenitar tamen 
idem etiara in io dexinens qnartae 
conjngationis : unde Statina in octa- 
▼o Thebaidos : ' Suus excit in arma 
Antiqua Tiryntha Deus/ Lncanus 
in secondo : * Nunc urbes excite fé- 
ras.' Lacret. * Aurarum cimus ad 
ortns/ ' Piu8, 

21S Spante sua] Vi sua : nullo nos- 
tro labore. Maro Georg. 2. 47. 

* Sponte sua quae se tollnnt in Inmi- 
nis auras.' Pitts. 

2\A Et tamen interdum maffno, ^c] 
Virg. Georg. 1. 114. * Nec tamen, 
haec cum sint hominnmque bonmque 
labores, Versando terram, experti, 
nfhil improbtis anser/ Scc, ibidem 
SII. 'Quid tempefttates auctumni, et 
sidera dicam,* &c. quaa cnm bis Lu- 
cretianis conferre non pamm jnva* 
bit. Lamb, 

222 Apportant] Quidam legi volnnt 
Importante qnod roagis probarero, si 
qno in codice scriptum reperissem. 
Sic qnidem est locutns infra eod. lib. 
870. ' Aut aliara quamvis cladem 
importare perieli.' Lamb, 

223 Tum porrOf ^c] Archiae snper 
bumana vita non erìt Inserinm afferre 
versus luculentissimos. Bp^ìKtts aìytl' 
rt» riSf tri orovax^w^t fi^v vTas Miyr^pof 
ìk kSKvwv irpòi ^of ipxopiyovs' 'ZfAxa- 
Ai 8* òxfilfowriy Ikrovs al&ya Xinòmas 
'AvpotJi^s KYipQv \drpts tpap^ p6pos, 
Ol fi^y yhp ^<&opreSf &cl xavroìa mpCòaw 
*£s KOKà' roi tk kokSòv tZpop Hkos fpOlpxyou 
H. e. * Thraces landat aliquis quia fi- 
lios lugeut matris ex alvo in lucem 
prodenntes. Rnrsns beatos vocant 
qnoscunque aevnm deserentes impro- 
visa Parcarura saeva capit mors. li 
quidem viventes nniversa transenni 
ad mala. Hi antera malornm inve- 
neront remedium morientes.' PtK«. 
Lege ad hunc locnm Plinium lib. 7, 



de imbecillitate natnrae bnmante, et 
Lactantinm lib. de opif. Dei, cap» 
3. Lamb. Vs^ 13. alind babes argi* 
mentnm : 8i Dii mnndum fecissent, 
melior foret liominnm, qnam alion» 
animalium conditio; at longe deteriori 
et, si rem ipsam attenda», brutia pa* 
rens videtur natura, hominibos no* 
verca. Creeck. 

Prejectua] Longe jartna. Lamò, 
225 VUtti auxUùi] VHiài habeat 
qnidem oranes libri : malim laaien 
legi Vittù auxilio, ut censet M«retiit^ 
itaque nunc edendum curavi. iMmb, 
Hoc omnino placet, etsi libri dÌMen* 
tiant. Nara, nt libri habent, KctaK 
cKonito, Latine non dicitur. Sic s«« 
pra 4. 77. infra 6. 29. et 1161. Giftau 
EmendatMnret. Ftiaiatfortiio. Faber. 
Sic Virg. i£n. 1. 603. ' ornai an ege» 
nos.' Vitai antem, non VUaU auxilio, 
haud dubie ipse Lucretius scrìpait 
vide Lamb. et Gif. Preig. 

Cum prìmum in ìuminit ora» Nisi» 
husj ifc] I. e. cnm primnm eam na» 
tura ex alvo matrìs enixae, longe, aes 
in conspectum eifndit, atque in itt* 
cera extnlit : qnod proiude est, it al 
dixisset: cum primnm nataa tea 
editus est ; vel cum primnm maniba^ 
nntrìcis exceptus est, vel, ut Home- 
rus, cnm primum in ter pedea matrit 
cecidit. sic Homerus *I\. t. 110. *Os 
UCCI' 4ir* Ijfiari t^8c ir4<rp firrà wotroì yw» 
vatkbiy Sic, Sic Papinian. lib. 1. Sil- 
varum, < tellnre cadentem Excepi, 
fovique sinn.' Lamb, Adde Statii 
locum alterum, qui est Theb. 1. 60. 
' Si me de matre cadentem Fovifltl 
gremio,' iScc. Preif:. 

227 Vagituque locmn] Sic Plio. co 
quem dixi loco : ' Hominem tantom 
nndum, et in nuda bumo natali die 
abjicit ad vagitns statim et plorat«i, 
nnllnmque tot animalium pronius ad 
lacrymas, atque bas protious vitas 
principio.' Lamb, 

228 Cut tantum in vita resiet tramB' 
ire mahrum'] Profert hunc veraam 
Lactantitts Firmianns lib. sopra pros- 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1483 



ìm% a «obit eomoieinoreto, eap. S. bis 
forbii: * Itaqae oatnram doo matrem 
ose hamaoi generis, sed novercam : 
^«t c«B matù tam liberaliier se 
fMicrit, boraineiii vero sic effoderit, 
at iaapa, et ÌB6rmiis, et omnis anxilii 
ìmàìgtmèf nibil aliad poft«it,qaaoi fra- 
fiitatia MUB condì tionem plorata ac 
iUtibus oninari, scilìcet, ' Cni tan- 
taoi ÌB vita rettet tranaire malorum/ 
Qma coni dicnnt, veberoenter sapere 
cfe é m itur, propterea quod nnasqnit- 
qae incoiuiiderate saie conditioni in- 
{ratat cat. Ego vero illos Domqnam 
Magìa dcaipere contendo, quam cam 
httc lo^anstar,' &c. Liwtb, 

St9 OfpU^aila] I. e. crepnndia. 
e«M io quibasdam libris mannscr. 
•eriptwa reperìsaem, "Nec trtfiUeuUt 
9k epat €ti, non dnbitavi, quin ea 
icripciira a racla et vera, Nec crepi' 
iuimtUofmM saat, esset depravata, 
oaai qnod in omnibus libris vnlgatis 
legitar, Nte enpiiacilUs opu» esi, et 
Ita bi Bertin. non dabito, quin hsc 
fcripiara sabdita sit ab eo qui N§e 
«rvpìlacMia òm a^s f s/, ferri non posse 
ininiad vertere ty nec veram excogi- 
tare postet. Lamb, Ita diserte in li- 
bris Qottria. Optime. Ita et Laoibi- 
nas. Marnllos, et vnlg. erq/Uacitiig 
«f«f. Vide Indicem. Gi/an, Codd. 
Nec crcjritacukt eie opu» esl, et reciius. 
Plaatot : * Puero opus est cibum/ 
Cretti 

ttl ltrfrmeta\ Interrupta. Quoniam 
facilips pneri blesa verba discunt 
qnaoi integra: et nt ait Ceto libro de 
filila edocandis : ' Pueri potnm et ci- 
bnai prìmam buas et papas vocant, et 
RMitreB roammam : pairem tatam/ 
Hiac exiitillnd Epigrammatici poeta: 
'Mamroas atqne tatas babet Afra: 
sed ipaa tatarura Dici et mammarum 
BMxinia mamma potest' Connimile 
est iUod TiboUianum 9. 5. 04. < Bai- 
baqne cnm puero dicere verba se- 
aem/ Pìmm. Fracta, et decurtata. 
•Salent enin patres et matres verbis 
Bti eortatifl ad pneros infaoteis, non 



integris. Sic Amobins lib. 4. de Jove 
loquens: 'Atque ut fletum poneret 
ineptissime tractum crepitaculis ob« 
ticoit auditis : et ad somnos indoctos 
est in mollissimis cunis jscens, et vo- 
cibus delinitns est infractis V Lamb* 
Amobio, apnd Lambinum, comes eat 
Minncius Felix, in Octavii sui exor- 
dio: * Nam negotii, et visendi mei 
gratia Romam contenderat relieta do> 
mo, conjuge, liberis ; et quod est in 
liberìs amabilius, adhnc annis inno- 
centibns, et adhuc dimidiata verba 
tentantibus loquelaro, ipso offensan- 
tis linguae firagmine dulciorem.' Qnod 
nntricibus tribnerat Lucretint, par- 
vulis Minncius accommodat, sed si- 
mul elegantiorem ninlto snavidici 
Poetar imìtatorem sese praestat, quam 
Arnobius. Sen. Epist. 84. 'Apea' 
(Virgilianas illas, de qnibus soperìiii 
locutus fuerat) ' debcum» imitari, et 
qnsecnnqne ex diversa lectìone coo- 
gessiraus, separare ; melins enim dis- 
tincta servantur. Deinde adhibita 
ingenii nostri cura et facnltate, in 
unum saporem varia ilU libamenta 
confnndere : nt etiarosi apparnerit, 
nude sumptum sit, alind tamen esse, 
qnam unde sumptum est, appareat.' 
Preifr, 

234 Qa^ts] Pro qua. Lego quii, b* 
e. qiiibufl. Obiter corrige Pompeii 
codicem ; in quo ita legitur: ' Atavus 
quia asta est avi. i. e. pater: ut pneri 
usurpare solent.' scribendum est iuU 
non asta, Pius. 

235 Ipcà] Sua sponte. Faber, 
i>«dato] A rtifex,opifex. Legequae 

annotata snnt ad illum locum 1. 7. 
* dasdala tellus.' Lamb, 

236 Principio^ qwmiatn] Ostendit 
mundi parteis interire ; ex quo vult 
effici, mundum quoque ipsnm interi- 
tunim. Lamb. DepuUis iis pr»judi> 
ciis qus Stoicorum vanitas aut viilgi 
superstitio opinioni sue opposuerat, 
vss. 12. hoc modo disputati Cum ea 
sit natura totins quae partium, et ob- 
aervemus mundi partes, terram vii. 



1404 



NOTiB VARIORUM IN 



aqnani, aéreni et ignem sabinde mn* 
tari, aliquando dimÌDoi, et deinde re- 
fici ; dicendum est totani compagem 
ewe pariter mortalem. Creeeh, 

237 Leve$ anturi?] Venti, profert 
hanc versnm Nonias. Sic Hor. Od. 
4. 12. 2. *■ ImpelluDt animae- lintea 
Tbraciae.' Lamb. 

240 Debet eodem omnis] Ita veteres 
nostri, rette £<»dem, se. corpore. Vnlg. 
et in quibusdam libris : omnia eodem, 
Lambinuft male: tota eadem, Oifanin». 
Debet Ma eadem. Sic restituì conjec- 
tura dnctos, com in dtiobus libris 
manascr. reperissem, Debet omnia ea- 
dem» omnia enim factnm est exoTa; 
oTa, ex ota ; ota, ex tota ; t antem omis* 
sani a librario propter alteram t^ 
qnod antecedit. Hanc emendationem 
non probavit Tliraso. Videamns ec- 
qiiam afferat meliorent. sic ait legen- 
dnni esse, Debet eodem omnis mundiy 
4'c. Atqni baec lectio reperitnr etiam 
in libris Parisiensibns. ex qua facta 
est Illa mendosior, Debet eadem omnia^ 
qus est in omnibus fere aliis impres- 
sis. Praeterea perspicue argomentnro 
est a partibns ad totnm, boc modo : 
partes mundi snnt ' mortali corpore 
predit»,' i. e. mortales : ergo et to- 
tus mundus est idem, h. e. niortalis 
est. Prxterea si forte dicat, * om- 
nis' idem bic valere qnod * tota;' haec 
locutio, * Debet tota eadem/ &c. 
longe (opinor) coucinnior et degan- 
tior est, quam altera : qnamvis ' om- 
nis ' interdum usurpetur prò toto. 
quemadmodum et tras apnd Orscos. 
Postremo bic nihil fere snbintelligen- 
dum est ; ant si quid est, id fit molli- 
ter et facile : illic multa, eaque duri- 
ter et laboriose. Sic enim explicare 
necesse est : Debet omnis mundi na- 
tura putari constare ' eodem corpore/ 
hoc est nativo et mortali. Lamb, Oi- 
fanius, Debet eodem omnie, viz. spque 
nativo et mortali corpore constare. 
CreecH, 

243 Ferme] MtloHrts est ; debuit enim 
piane et diserte concludere. Sed ita 



alibi locntns est. Donatos, ^ ferme ^ 
prò facile in Andr. S. 1. Faber et 
Creeeh, 

246 Fuiste Principiale aUquod #«■•- 
puSf clademque'] I. e. fnisse tempsi, 
quo c»lnm et terra principiom et ori- 
ginero habuerint, et fore cnm inter* 
eant. Putant item Stoici fore alt- 
quando, nt bic mnndus ardore defla- 
gret : et nos Chrìstiani credìnras : 
* principiale ' antem vox est nata a 
nomine principinm, non aprinceps: 
nt alibi diximns. Lnmb, 

248 Jlhtd in his rebui] Qnod vera 
proecipoae partes, et maxima mondi 
membra, terra, aqua, aèr, ignis gif» 
nnntar, et interennt, vss. 59. fnsios 
demonstrat: mnltae terne partienhe 
in altum fernntnr, et aera componnnt ; 
multas auferunt flnmina, et in mare 
volvnot, vss. 14. Aqua item nova m- 
dies nascitur, at pars illins vi selis in 
aerem mntatnr, pars in meatibos sol>- 
terraneis terrs formam indnir, vts. 
12. Aerem, qui recipit omnes part^- 
cnlas e rebus omnibus perpetuo fln- 
entes, et res illas omnes reficit, nemo 
dixerit«ternum,autimmortalem,vss. 
8. De igne deniqne idem conclnden- 
dnm, cum radii solis, qui nnìcns est 
lucis et ignis fon», quolibet momento 
emissi pereunt, ideoqne qnod sol ipse 
reparetur, acque ac lycbni et ted», 
omnino con6tendnra, vss. 25. Creeeh. 
Ne arripuisse'] Ita quidam libri. In 
aliis, eorripuisie. Lambinns, ne me 
arripuiaee, male. Hiatus est Ennia- 
nus, et Lncretianus. Gifan, Ne me 
arripuìtse. Sic restituì, non levi eoa- 
jectura ductus. Nam cnm in dnobos 
libris mannscriptis reperìssem ita 
scriptum, ne arripui$8e rearis, facile 
adductus sum, nt existimarem, me 
pronomen, quod necessario desldera- 
tur, et sine qno ncque versus, neqne 
sententia constare potest, esse onils- 
sum a librario scriptore propter simi- 
litudinem particnlae ne: detnde ex cr- 
rtfwisse, factum esse corrtjwisse ab ali- 
quo semidocto, qoi facile qnidem 



T. LUGRBTir CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1405 



HratversQm'eUadictre, sed qnidBen* 
tenti» deewet, non YÌderet; ne me 
tniftmMM Ttarìa autem, L e. ne forte 
Ȏ euitunet per vim, et temere, et 
ÙÈ/t ratione atsarnsisse, qoasi abs te 
datan et concessom, id qaod sumsi 
tt poemi, nempe parteis mundi ioteri- 
tnraf) èie* Cam htec scripsÌMem, 
Zoilaa arr^MtMf prò carripuiiMi pro- 
htvit, aed me additnm improbavit, 
ieoqnc nomine me male hoc modo 
adidiaae pronnntiavit. Atqni primnm 
Litini tennonis consoetodo et ratio 
femnt, nt bic locus ita lef^atnr 
proTocabak» me. Deinde hiatos 
Enniannay qnem iate jactitat, boc 
loco a Lncretio qaaesitnt non est: 
neqne Lucretins taleis aroqaam ver* 
Me fiiceret, qoaleis iste mctatnr. 
* Arrlpere ' antem prò atsnmere non 
datam ab altero, etiam uaarpavlt M. 
Tattioa lib. 1. de N. D. < Primnm igi- 
tar qnidqne consideremos qnale sit. 
Anipere enim mibi videmini, quasi 
.testro jore, rem nullo modo probabi- 
Imd/ i^a»6. Pluribus tamen adduc- 
tìa exeraplis biatoi isti favet Jo. Oer. 
Voas« de Arte Gramm. 2. 16. Hoc. 
. S5S PrinàpiOf por»'\ Ad bunc lo- 
com aaqne ab iUo versa, * Illod in bis 
rebvs/ sententia pendet : bine antem 
iadpit probare id qaod snmsit, ne 
qnb dicar, enra prò sno jore et qnasi 
per vim * arrìpnisse,' ut dixit, non 
asanrosisse. Lamb, 

254 Exhaiat nebulam'] Verbo < ex- 
balat ' snbjnnzit casom accusandi, ut 
Virg. QtoTg. 2. qui TÌdetur fanne lo- 
eora imitatns esse : 217. * Quae ta- 
nenexhalat nebnlam, fumosque vo- 
bicreis.' Idem JEn, 7. 84. ' saevam- 
qne embaiat opaca Mepbitin.' Iterum 
Lucret. infr. eod. lib. 464. * Exba- 
Untqne lacns nebulam, fluviiqne per- 
eosoes.' etiam verbo exspirandi, ut 
tap. 2. S54. ' Sangninis exspirans ca- 
Iklom de pectore Bnmen.' et verbo 
efllandit nt inf. eod. lib. 651. * atque 
-ftos efflavit langnidos igneis.' Lamb. 
... 256 Pare etiam gUbwrum od dilu- 



viem] Profert bnnc versnm Nonins io 
voce * dilnvies.' Lawtb. 

258 Atii, augei] Ita libri viilg. om- 
nes, et vet nostri, recte. Moltis 
locis ea conjungit Poeta. Larobinus, 
alid, Oifan. Prseterea (inqnit) quid- 
quid prò parte sua aliud alit atque 
anget, id roditnr. Olim edideram 
quodcumque alid amget. aUd aotem, i. e. 
aliud, ut sippe alias, mendose aotem 
putabam in vulgatis legi oitf, per I, 
ex versa qui sequitur paallo post, 
* Nam quod cnmqoe alias ex se rea 
anget alitqne, Deminui debet,' &c. 
Nuoc receptam scripturam retineo, 
nt intelligamus, alU, aMget, posita 
esse &<rur8^e»f , ut illa, * subat, ardet/ 
4. 1192. et subintelligamus aliud, sen 
alias res. Lamb, 

250 Roditur] I. e. diminnitur. Tra- 
latio : quod statim dicit ' limari,' alia 
tralatione. Lamb, 

260 OmMÌparene] Virg. ^n. 6. 
595. ' terre omniparentit alnmnum.' 
Lamb, 

Commune eepulcrum] Sic Catnllns 
de Troja ad Manlinm, ' Troja nefas, 
commune sepnlcrum Enropae, Asiae- 
qne, Troja vinim, et virtutnm om- 
nium acerba cinis.' Lamb, Plautus 
' Coromunem locnm ' dixit, in Prol. 
Casinae, vs. 19. * £a tempestate flos 
poètarum fuit. Qui nunc abierunt bine 
in communem locum.' Preig, 

261 Ergo terra tibi Ubatur] Ita vet. 
et vulg. libri. Lambinus tamen, li- 
matur, male. Gifan, Ergo terra mi- 
nnitur ac deteritur. limatur antem 
legendum, non libatur, < tibi ' venns- 
tatis et concinni tatis causa positom, 
ut apud Hor. Epist. 1. 3. * Quid mibl 
Celsus agit ?' Ncque vero me movet 
dmex Zoilus, qui banc emendatio- 
nem damnat. satis est mibi, eam pro- 
bari doodecim viris totins Oalllas 
doctissimis, ut taceam non panciores 
ItaloB, Oermanos, Hispanos, Britan- 
nos mibi assentieoteis. Laminn, Me- 
lius libatur, Faber et Creecb. Nam 
et ita ' degostant ' dixit snperins vs. 



1496 



hOTM VARIORUIf IN 



lOS. ubi Yid« Notas. Imo non aliter 
< Hbatam aDimam ' dixit dimiDatam 
3. T16. * PartibiM arnusU qnooiaiii li- 
bata recetsit/ Neqne aliter legen- 
.dom ibid. 214. ' Nil ibi libatum de 
toto corpore cernas/ at nec lib. 5. 
•6e9» * Illa ipt a inter?alla nibil de cor- 
pore libant Flammarnm/ De ea vero 
coDsnetodioe qua ' tibi ' bic elegan- 
ter Tacat, plnra collegit Jo. Ger. 
Vo88. de Const. cap. 59. Hor. 

261 Et aiuta recreacif] Lncan. 6. 
277. * lUos terra fugit dominos : bis 
fura coloDÌ8 Accediint donante Pado.' 
Hav* 

264 BkignuB deeur»u$ aquarum Undi' 
qué] I. e. magnae aqu» nndiqne de- 
cnrrentes, sive flavii in mare dfla- 
benles. Lucret. snp. 1. 1030. < Effi- 
cit, ut larg^s avidiim mare flumiois 
«ndis Integrent amnes/ &c. cnm 
ilnvii ex footibns originem trahant : 
fontes ex aqois, sobter pe^ terras di- 
ditift, et qnasi percolatìs. Lamft. Mag- 
nu8 deeursui. Snbaudi, Id eoim mag- 
niis decartus aqnarum declarat, &c, 
Faher, 

265 Primìim fuidquid] Primtim 
qiiidqae, ut saepe alias, et quidem 
pancii post versìbus: ' Nam primum 
qnidquid fulgoris deperit eif.* Lamb, 
Qnidqae, ut sspe alias, et vs. 285. 
item vs. 805. ' Nam prittinm quid* 
quid fulgoris disperit eii.' Creech, 

267 Verrentes tequora veiUi] Sic inf. 
267. et 889. ' Nequidquam, quoniam 
verrentes squora venti Deminunnt/ 
&c« et 1.217. *Sant igitur venti ni- 
mirom corpora caeca, Qusb mare, qoas 
terras, qa» deniqae nobila caeli Ver- 
runt.' Lamb. 

268 Radiiaque Titexen» ather] Qui, 
cnm snis ignìbus, alitur terree haliti- 
bns hnmidis, et aqnis marinis, sive 
extenaatis, et longo intervallo quasi 
percolatis» et dolcibus redditis, sive 
manentibus etiam salsis. qua de re 
alibi dictnm est. Ex bumoribus an- 
tem, qnos sol non consomsit, nascun- 
tur imbret et pluvite : qui rursom 



terram irrigant et madefactw 

qne et fluvios redintegrant. 

ille estoeeanu», qoem Homi 

circum terram fluere, ut vi 

Iterantur autem h»c eadi 

eodem libro non longe, 2€i 

' quoniam verrentes aequoi 

Deminunnt, radiisque retexe 

rius sol.' Laminn, Idem prop 

sonus verbornm Virg. tanqa 

agenti, excidit, in illis, Mm^ 

' Ubi primos crastinus ortiif 

rit Titan, radiisque retexerii 

Et vs. 65. * Praeterea, si no 

mortalibus almum Aurora e 

radiisque retexerit orbem.' 

nostro accedere volnit Statii 

Tbeb. pag. ni. 228. ita canit : 

tur pudibonda die», caelus 

texens Aversum Lemno jubs 

* coelum,' prò caligine cunei 

brante atque operiente, posvi 

tur Statins, nt Homerus passi 

simpliciter, prò aere spissi 

opaco, adeoque prò ipsa calli 

ut ex. gr. II. 7. vs. 389. 'Ei 

/(p* iiipi ifoKKfi, Uude vel in i 

cris Litterisy Epb. 2. vs. 2. i^ 

à4pof appellatur, quae alibi 

Tov ffKérovSf Col. 1. 13. Singnl 

tii rnrsns locus est, 3. Tbeb. 

141. qui forsan huc faciat, \ 

phiarans in Aphesante mot 

Melampo anguria captans : 

tus, et alto Membra locat s 

tunc pluria ignotaque jnngit ] 

et immensi fruitur caligine 

Retexere autem de dissolutio 

paulatim, et quasi fìlatim fi 

aptnm quamque elegans veri 

satis patet. Preig, Retexen 

K^iff KoraKùtv, resolvens. Fai 

nelop«ts velati telam. Hav, 

270 Percolatur enim virai, i 
Fuit hec qnorundam aoti 
Philosophorum opinio, qnai 
memorat Aristotel. lib. 2. 
flnvios ex mari nasci, quemad 
in idem relabnntur: quia aq 
percolata fit dulcis^ et ad bìi 



T. LCCRBTII CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1497 



itttB. iie Amtet. ti#i/|iiiiÉ' y&p vrben le»i fluit agmine fliimen.' 

l l m w m T^ AA^ij^W 'aértftaw, sopra SL ' agmen* prò acta et dnctii, inqiiit 

4rtL ' Ef, ^«o Mista putet magia Macrob. lib. 6. Saturo. Lamh, 

iMvibu ease Prìncipiis, uode 373 Qua ria $eciu semel] Ita le vi ter 

Mcfptau corpo* acerbom. Est et mobiliter fluit bic versus, ut Lo* 

liy seorsomqoe vi- cret. fluvinm per alveiim suum cnr- 

rentein ac labentem nostrìs ocniis 

W% Finst] Homor, seo liquor na- subjicere videahir. Repetitur et lib. 

tanUa. asp. 1. 7S0. * lonium glaods 6. Lege, m vacas, qnas notavimut ad 

s is p rgi t vifa ab oodis/ Lamb, illum locnin Horatii Od. 16. Epod. 

til Ei md ca^pof] I. e. et ad fon- 48. ' Levia crepante lympha desilit 

tàa. iterotar aotem ìiic versus ram pede.' Lamb, 

tribat éMBcepa teqoentibns, lib. 0. 274 A'ira xmc] None de aere dis- 

fsaii, serere incipit. Probat antem, omnia 

172 hidemÈper UrtMjhiU] I. e. ex quas de rebus fluunt, in aerera con- 

feo tib o a fioot Oovii : qui rursom in fluere : aérem autem certa corpora 

•arardoboDtnry iliudqne integrant: rebus tabescentibus retribuere, ne 

•t paoHo ante dictom est ad iUom lo- rerum omnium interitos conseqnatur. 

nuOy fa. 954. ' magnos deenrsns aqua- I^amb, 

non Undtqoe declarat/ &c. Sie 375 Pritae mutalur in horas'] Ita 



Lncret. sop. 1. 1090. * Effieit, omnino legendnm. Vide Indicem. 

tt largia ovidoa mare flnminit un* Vnlg. oros. Oifan. Singulas, vel pro- 

éa/it€. aéde et Illa ejusdem 2. 589. prias. sed ai singulas interpretemnr, 

* Priseìpio tellos habet in se corpora vìdebitur legendum, privat muMwr in 

prima, ilnde mare immensom voi- horaa: sin proprias, ferri poterli 

▼«■tea flamina fontes Assidue reno- scriptura recepta, pnras muiatur m 

veaty' écc. Ad hanc rationem refe- orai: ut per * oras proprias' intelli- 

readoai est illod Plaotlnom in Po»- gamos eztremitates ignis, aquap, et 

«alo tm i. 14. ' Viam qoi nescit, qua terra», ego taroen prtros maialar t« 

defeniot ad mare, Eum oportet am- Aoros legi malo, sup. 4. 669. ' In 

nem qoasrere comitem sibi,' &c. multas igitur voces vox una repente 

Eodem pertinet illod Homericum lA- Diffhgit, in privas quoniam se dividit 

^ va. 122. obi Achillea Lycaonem a aureis*' Probavit banc emendatio- 

se ìnterfectum, pede prehensum, in nem Tbraso. Hoc mirum : illud non 

ScaBOBdmm flovium jacit. quo facto mirum, quod probavit, nt ejus auctor 

hmc In eom gloriabundos loquitor : aut repertor. Lamb, 

'Erraaito* pw mìffo luf^ 2x9^<y, oX «r* 276 Id omne A'éris in magnumfertur 

^fiA«s àlf»,' èwokiXM^omai, àKrfikr ffiare] Semper (inqoit Lucret.) quid- 

aW M Mny 'Ey0</i^i^ Xcx^<ri To^ff- quid e rebus fluit, in aèrem longe 

rat' AAAà ^aétiwipoa Otatt Siyi^cs i&rm lateqoe osque ab sptbere ad terras 

oAÀr tùpéa a^XsTOF. i. e. ' Hic none diffusum fertor. ' Aeris mare ' trala- 

jaceto ioter pisceis, qoi tibi ex voi- tio est : quse bic non solum ad ornaq- 

nere sanguinem lingent sine cara : dom, verom etiam ad •ignificanduro 

Deqn# te roater lecto aot feretro im- ac declarandum adbibit» est. signifi- 

positoB logebit ; sed Scamander vor- catur eniro hac tralatione natura aèris 

ticosoa ialatom maris sinom deferet.' moUis et humida : quam idcirco poe- 

Lamb. t» effaeminarunt, et Junonis nomine 

Agmiiu dakt] Virg. /En. 2. 782. appellarunt. Lamb. Aèris capacita- 

' leni floit agmine Tibris.' sic Ennins tem, kìtos, Faber, 

libw 6. p. U. ' Qood per anuenam 278 Fluentei»] Suo fluxu. F^btr. 



€ 



1498 



NOTiE VARIORUM IN 



281 Reeàdere] Sic legenduro, et 
ita habet codez Bertinian. et codex 
Memm. in ntrisqoe Aldinis autem le* 
gitur Recidere^ per iinicam e, men- 
dose. Reeeidere entro dictom, nt 

* rettnlit,' « refferre/ « reddiiccre,' 
' remmota,' et slmil. apud Virgilium 
Horat. et apad hnnc eandem. Lamb. 
Marnllnii, decidere ; male, centra vet. 
libros. Gifan, 

Qwnùmfiuere] Sic snp. 4. 228. et 
6. 933. ' Nec mora, nec reqniet 
Inter datiir ulla flnendi.' Lamb. 

282 LarguB iiem liquidi fons] Inf. 
end. lib. 697. * Jam licet bine fon- 
tem scatere, atqne ernmpere flamen 
Ex omni mondo/ &c. Lamb, 

288 Inrigatewbtmeandore'] Ita Ma- 
nli. 2. ' irrìget orbem omnia pervoli- 
tans.' Ita et Tertoll. de Pompeiis, 
(nrb« est Itali») * Perfodit ignis 
Pompeios.' Fabtr, Sol enim Foni 
Inminis. Vld. va. 661. et 4. 375. 
Creech, 

284 Suppediiatque novo eof^eiHm"] 
Sic sup. 4. 376. * Semper enim nova 
te radiorom Inmina fondant: Prima- 
qne dispereunt, quasi in ignero lana 
trahatnr,' &c. et infra eodem lib. 823. 
' Qo» faciunt solis nova semper lu- 
mina gigni.' ad quem versam plnra. 
Lamb, 

285 Nam primum quidquid fidgoris] 
I. e. primum quicqne fiilgoris ei dis- 
peri t. Lamb, 

287 Succedere ioli] I. e. subire so- 
lem, seu succedere sub solem. Sic 
enim loqnitnr Ca^s. lib. 1. de B. G. 

* Ipsi confertissima acie, rpjecto nos- 
tro eqnitatu, phalange facta, sub 
primam nostrara aciem successemnt.' 
Idem lib. 2. ' Testndine facta portis 
Buccedunt, mnrum snbrunnt :' et Virg. 
Georg. 3. 418. ' Ant tecto assuetns 
coluber succedere, et umbra?.' Idem 
lib. 4. 227. ' atque alto succedere 
Cielo.* Lamb, 

290 Qua nimbi] Legendum arbi- 
tror, qua nubeo cumque feruniur, 
Lamb. 



294 Ni guppedUet] Nisl snppetatt 
absolute enim accipiendnm. Latmb, • 

295 QmneiiamnodumatiH] Negai 
Aristoteles lib. 2. furtép, simile esse 
lumen solis ceterìs luminibos et flaro- 
mis, quae humido ant pingni aliiotor, 
si aluntur. nam cetera Inmina (inqnit) 
continentermutantur, ncque nmqiiam 
sunt eadem : at solis lumen sempeft' 
est unum et idem, qood si servai 
esset, solem humoribus ali : non so- 
Inm quotidie novns sol oriretttr,sed 
semper et iissidoe novus easet : qiiod 
falsum atqne absurdum est. Lomò. 

296 Pendente» Lyckm] Virg. iEn. 
1. 730. * dependent lycbnl laqoearì- 
bus aureis.' Lamb, Plnres locoa col- 
ligit Macrob. Sat. 6. 4. Hov. 

297 Fulguribu»] I. e. fiilgoribvi, 
ut saepe alias. Lamb, 

298 Ardore intinsero] Ardoris ope- 
ra ; ita efficiente ardore. Faber, 

299 Suppeditare] Nunc hrtffprn- 
K&Sf sobministrare, prapbere, «sjp^cv. 
Lamb, 

Tremere] Notat trenralom astro- 
rdra lumen. Faber, Tremulos radios 
spargunt lychni et tede. Creeoh, 

300 ConsiioU : inatant] Epanapbora. 
Lamb, 

302 Celeri] Celeritf r lumen sabo- 
ritur, nude, &c. Faber, 

Toleratur] Sustentatur. Sic Catsar 
dixit lib. 1. de Bel. Gali. < Domi 
nibil erat, quo famem tolerarent/ in 
cod. Memmiano tamen legitnr «ek- 
ratuTf et ita in Florentinis: omiiino 
mendose. Lamb, N escio cur leetìoni 
illi irascatur Lambin. qnnm reote le» 
gas celeratur, uti quoque ezstat in 
utroque Lugd. Bat. et apte ad sen- 
sum Lncretianum, qui bic non ▼«]! 
estendere tolerarif i. e. snsteotari, 
exitinm eo modo quo ' famem tole- 
rarr dixit Caesar, vernm in eo totns 
est, ut evincat noTO lumina assidue 
et e vestigio vetus exstingni (coaf. 
sup. vs. 284. 285.) atqne ita inqnit 
* exitinm flammap,' i. e* fulgor tedas 
dhpersuf , ' celeratur,' seu aecelara- 



T. LUCRBTII CAItl DB RERUM NAT. LIB. V. 1499 



Wtmwm flamine orìgiDe. Lnsit ¥ero 
prò mont tuo Lncretins in sonns re* 
ptCidoae * celeri celeratnr/ Hav. 

M4 Aifterta] Sic legendnih, guborht, 
nÒToeabnlOya verbo suborior, qnod 
city fai alterint locom orior. Lacref . 
1. 1M8. * Qnare etiam atqne etiam 
iiberiri mnlta Decesse est :' et 2. 
1117. * Unde qaeat tantain saboriri, 
ae toppeditare,' Sic, Lamb» 

M6 £t primwm «pàdquidf] Le. et 
priaiimi qaicqne. Lamb. 

Rumnat] Cod. Memniian. babet 
ptmmmtmm^ et ita Florentin. ego ta- 
nen iiihil mulo. Lamb. 

Wt Detdqmé] CoUigit omnia cor- 
raptioDem pati, et sera et lapides. 
Simile illnd Ovidian. ' Ergo cum 
lapidea» com dens patientis aratri 
Depereant cto ; carmina morte ca- 

RBt. 



Hangttf iimi Upide$, 4^.] Superiora 
tfgamenta confirmat vis. 12. Qua 
loBditsiina Tideroas, sentiont vires 
tenporis, et pntrescnnt. tnrres, tem- 
pli, Deonun simnlachra (nec illa Nu- 
IMB Ipsnm sastentare potest) qnis 
aon videt qnotidie labantiaP Saxa 
deaiqne, qn» integra vidimns brevi 
tempore labefacta snnt, et montibns 
avnka cadunt. Qais autem dicat 
Illa ab «terno extitisse, qnae tempo- 
rls finiti viret perferre nequeant? 
Creeek. 

Ab tfvo] A tempore, a temporis 
longinqnitate. Lamb, 

509 FoliMTt] Defatiflci? Attins: 
'Tamen band fatiscar, quin tnam 
opem implorem.' Idem: *Vereor, 
si mnqnam fatiscar Tacere qnicqiiid 
qnibo boni/ Idem valet fatisco. Ln- 
cretins sap. S. 459. * et (nt docui) 
simnl sevo fessa fatiscit.' Lamb, 

510 ProcelUre] Vi ante venire: 
piretUert proprie nrgere significat et 
Impellere. Scribit Oellius circium 
ventnm'honnstnm plaoKtrnm percel- 
lere.* in Donato proverbium : Plaus- 
fmm parceUii : ubi mendnm sit nec 
Bt video posse ambigi : com aostrnm 



percellere ventnm nanfragium moli- 
entem sit proverbialis locatio: qna 
Plantns ntitnr: vel propter populos 
illos, de qnibns meminit Oellios, qni 
cnm anstro bellnm gessemot ; vel 
qnod ictus irrìtos facit, qni cnm 
austro pugnat. Piu$, 

Fati protottere finti] Ita ex vet. li- 
brorum vestigiis restitni. ProtoUere 
fineiyì. e. proferre. Adiusom ad id, 
qnod 1. 78. Vulgati, proceUere, men* 
dose. Vet. libri, protoUere, Gifsn. 
Secutus eram initio codicem Bertini* 
an. et Vatic. et vulgatos fere om- 
nei8, Paris, utrosque Venetos, Lug- 
dnnenseis: in quibus est proceUere, 
Nnnc ex aliis vet. libris, qni, ut olim 
lectori indicavi, habent partim pro- 
tettere^ partim pratollera, protoUtre 
edendnm curavi: quod tamen non 
dissimniabo, bomini cuidam de me 
male merito, qui me Issi t nnlla incu- 
ria lacessitns, in meotem venisse, ne 
qnod in altero reprehendo, in eo ipse 
peccare reperiar. * ProtoUere' au- 
tem * iìneis fati' dictnm prò diem 
mortis proferre. Usns est boc eodem 
verbo et Plautus non semel, neqne 
uno loco. Sed nno, atque altero 
exemplo contenti erimns. tic Casina 
2. 8. 11. * Protollo mortem milii/ 
Ibidem 3. 5. 43. ' quia si cedes Uxo- 
rem Olympioni, ncque tnam, neque 
snam. Ncque viri vitaro sinet in cras- 
tinnm pcotolli.' Lamb. 

312 Denique non monumenta tirum 
dilapaa videmia] Hnnc versnm Lucre- 
tii non esse dejerare possim ; prò* 
bare autem, bic laiior est : sed qni 
sensum aliquem veteris Mnsae ba- 
bent, ii pedibos in sententiam nos- 
tram ibunt. Certe minus in clan- 
sala orationis dicit quam in principio 
dixerat. Faber» 

313 Cedere proporrò] Nibil mutavi 
in hoc versn. veruntamen non celabo 
lectorem, in codicibns qnattnor ma- 
nnscr. Vat. Tett. Faèm. Memmian. 
ita legi, Quarere proporro gibi eunque 
aeneicere eredat 7 cojos scripturse ra- 



1500 NOTiE VARIORUM IN 

tionem expatare non poftsnm. docti Repetendam autem à-wh Koanu cernii 

qnidam in voce proporrò mendnm inb- ex vs. l. nude ceter» interrogationet 

esse suspicantur, et legendam prore» pendent. De uhi hiijus particubi 

irò censent. Ego nane ntrumque 'cumqne'dicerem qnod fortasaenon 

versoni, et eam qui in rodicibus anti- pcenitendum esset ; sed satis in pne* 

qtiis reperitur, et eum qui in vnlgatis sens fuerit, unicum Horatii locam, 

et recentioribus, spurlnm et supposi- qui doctos torsit, afferre, Od. 1. tS. 

tnm esse arbitror. Lamb» Quigrere 16. ' mibl cumque saWe Rite vocali» 

proporro sibi cumque eenescere creda»? ti.' Addam tantum, in versa ilio, 



Ita libri vet. In quibusdam, omnigaf. Non delubra Deum^ Simulaeraqne fé 
Senteutia videtur : utcredasyeaqu»- ftUitei? videri posse, quamquam nU 
rere sibi aliquando senectutem. Haud affirmo, legendum, Simulacraque JUm 
scio etiam, an sit sparins. Marullus fatieciì Nam et hnc respexisse Hor. 
prìmus et fanne depravavìt : Cedere Sat. 2. 5. 39. arbitror, * seu rubra 
proporro tubUoque ienescere casa, Qaa canicula findet Infantes statuas,' Sic» 
bsec est iropudentia? Gi/an. Cedere Dein cum * fessus ' et * defessns ' 
proporro tiUnioque eeneicere caeu ? Ita iìant a fatisci et defatisci, valde niihi 
constanter habent vet. libri, nisl credibile sit scripsisse boc loco La* 
qnod in qnibnsdam legitur, Omnique cretìum, festa fatieci 1 Scimns tamev 
proporro subitoque teneteere caeu? Sed aedificiis, teniplis, muris, etatem, a«- 
vide quam in hoc genere literarum nium, &c. tribni, atqne adeo stare 
nil quidquam neglectui sit. Istud posse rà festa; et qui id probabit, 
omnique vitiosum est, neque erit nn- nihil fecerit ; nam id, ad me qoideai, 
quam, id ut vel òtat^oias vel metri nihil est ; conjecturam enim afferò, 
ratio pati possit ; et tamen ejus non emendationem. Faber. Gifanlof 
nnius vocula ope vestigia vere lec- Qneerere prò porro sibi cunque seneseere 
tionis deprehendimus. Sed largiorl cr^das.^i. e. ut credas ea aliquando 
sermone opos est ; cnjns veniam sibi quaerere senectutem : sed melior 
petimns. Dixerataotea: Nonne lapi- vulgata lectio. Faber autem rejicit, 
des et structuraB spdificiorum ruunt, Denique non monumenta, ifc, et legtt, 
et turres ac saxa ab svo viocuntur? Omniaque ut porro, subitoque seneseere 
nonne ipsa tempia, sedentibns, at- credas, Non mere avultot, ^c, Sed 
que etiam invitis Diis, senio defessa hnic etiam conjecturs vulgatam lec- 
labuntur? Omniaqoeut porro, cujns tionem libenter praeferam. CreecK 
illa cumque generis sint, seneseere. Placet Vossii seu coi^ectura, seu lec- 
abire, obire, perire ut credas, non- tio, ita distinguenda : Qua mere pro- 
ne et silices ipsos» rupesque, solidis- porro ibi, conque seneseere creda» ? i6t, 
sima terrsB corpora, seneseere ante ubi nempe dilapsa ea jam videmos; 
oculos vides? Nunc locum integrum conque seneseere, prò, et consenet- 
exponam, et ita exponam, uti dis- cere, ut passim. Preig, 
tingui et legi debere videtur: De- 814 Non mere avolsos] Hunc ^rtr- 
nique non lapidee quoque vinci cemis sum profert Nonius in voce 'silices*' 
ab ino f Non altas turres mere, et pti- Lamb, 

trescere saxa? Non delubra Deum, si- 818 Tormenta eetatis'] Tralatioest, 

wmUteraque fessa fatisci t Nec sanctum vel a tormentis bellìcis, vel a qo»- 

iiain«ii faii protoUere fines Posse? ne- stionibus. Lamb, 

que adversus natura f cederà niti? ** * Privata] Refer ad vocem * saxa,' 

[bine versum sustuli.] Omniaque ut non ' tormenta.' Lamb, 

porro subitoque seneseere credas, Non 319 Denique jam tuere] Tuere, as- 

mere avolsos aiUces a montibus aìtis ? pice, a verbo tuor. Denique aspice 



T. LUCRBTII CARI DE RBRUM NAT. LIB. V. IfiOl 



feoc ciKlmn, inqolt. sic Ennins, ' A§* 
pie* hoc toblime canden^, qiiem in- 
fcint omoct JoTem/ Lauto. Vm. 
iw Ulot rclbtaty qui omnia e ccelo 
orili, et in ceeloni itenini resolvi sen* 
ttmtyet Umeo ccelan ipsam immor- 
tale et SBtemnm asserant ; oam qnod 
la alias res vertitnr, et quod ex iis 
reboa sotatis reparatur et reficitur, 
id aatiToai prorsos et mortale. Creech, 
Fm«tìiis Chryse: * Hoc vide, cir* 
cm snpnque quod complezu coo- 
Haet Torram, qnod nostri coelnm me* 
BorantyGraii perliibent apthera ; Qnid« 
qoid est lio€, omnia is animat, format, 
4it,anget, serat, Sepelit, recipilqne 
li sese omnia, omninmqne idem f st 
pater. Indidemqoe eadem, quse ori- 
sMar, de integro vqne eodem orci- 
tet/ Qaem nostrnm faisse imi ta- 
ta» docet Scali gcr ad Varr. de L. L. 
p«Sl. «bi vide plura. Hav, 

HO Amplexu] Ambito. M. Tnll. ex 
Earip* * Qni tenero terram circnm- 
setn anplectitnr.' Lamb, 

<^Bpd pfcTtti ex u] Tamqoam pa- 
ter. Larnh. 

184 Demhnti debei] Sic habent co- 
diees mannscr. Vaticaniis, Tettian. 
PìMm. Memm. Bertin. typis impressi 
vero, IHmmui iehet, Lanib. Dfminuil 
Ita fere libri vet. Marallns, vulg. 
DìMWKt. Oifan. 

325 PraUrea, ri nulla fuil, fyc,'] 
Mundi novitas vss. 14. probatiir, tnm 
ex eo, qnod historise omnium anti- 
qnisshnae Thebano ant Trojano bello 
superiores non sint, ut esse deberent, 
si mondns foret, non dico aeternns, 
sed malto vetnstior; tam ex eo quod 
artes omoes recens adinventas habe- 
nias, aiqnidero authores omniam me* 
norantnr; cnm, si roundas nonqnam 
ccepisset, deberent artes, ac potissi- 
raum vitSB ntiles, semper extitisse. 
Macrobins in Somn. Scip. 2. 10. 
' Qnis non bine existimet miindnm 
qaandoqne coepisse, nec longam re- 
tro hojns setatem, cum abbine ultra 
dao retro annomm millia de excel- 



lenti remm gestarnm memorta ne 
Orspca quidem extet historia? Nani 
sapra Ninnm, a qno Semiramis se- 
cundam quondam creditnr procreata, 
nihil praeclarnm in libros relatum est. 
sa enim ab initio, imo ante initinni 
fuit mondns, ut philosophi volnnt, 
Cnr per innumerabilium seriem secu- 
lorom non fnerat cuitns, quo mine 
utimnr,« inventns. Non literarum 
usns, qno solo merooris fulritnr spter- 
nitas ? Cur deniqne mnltanim rerum 
experientia ad aliqnas gentes recenti 
setate pervenit? Ut ecce Galli vitem, 
Tel cnltnm oles Romajam adoles- 
cente didicernnt; aliie vero gentes 
adlinc multa nescinnt, qu» nobis in- 
venta planierunt. Hasc omnia vi* 
dentur seterni tati repugnare, dnm 
opinati DOS facinnt certo mandi prin- 
cipio singulaqnasque c(£pisse.'Cree«A. 

GenitaliM] Prlnoipialis, seu potins 
gignens, aut ad gignendum pertinens. 
de qua voce snp. satis multa 1. 11. 
Lawb, 

827 Supra bellum Thebanum] Supe- 
ra, i. e. supra : de qno alias diximus. 
Fuit autem bellum Thebanum anti- 
qnius Trojano. lege Macrob. lib. se- 
condo comm. in Somn. Scip. ubi ea- 
dem fere argumenta leges adversus 
mundi seternìtatem. Lamb, Paulo 
anti qnius clade Trojana ; paulo, in- 
quam, cum ronstet quondam dnces 
bello Trojano interfuisse, quorum pa- 
tres Tliebas oppugnarint. Faber, 

831 iS^imma] Mnndns. Lambin, 

834 Nunc etiam augescunt'i Codd. 
Vatic. habet, Nunc autem augetcunt. 
sic Demosth. Philipp, nona, qua» 
vnlgo tertia inscribitar, ait, cum alia 
multa sua setate immutata et meliora 
facta esse, et crevisse, tum ea maxi* 
me qu» ad rem militarem pertinent : 
*E7à 8^ iiirdrrwy, &s ftroj thcuv, itoTOi&v 
9Ì\in^>&rt0y Ì7ri!iocriyy icol obòhf òfwCuv 6^' 
rmp ruv vw rais irpirrtftoVf oUtkv ^miiiai 
it\4ov, fj rà rov To\4fwv KtKafrjaBai «al 
iinJ6€ZwK4vai, et Aristoteles lib; de Rep. 
7. 11. obi quserit, utmm nrbes muris 



15Q3 NOTiE VARIORUM IN 

esse munitas, ao, ut Spartani, noUis hoc modo respondent, oHni artca ìÉtm 
nuBDÌbns sseptas oporteat, ait, suis vigaernnt, quse nane florent, sed 



jam temporibus ninlta et telorum et quando ignis, altquando aqoa delevU» 

tormentorum genera ad nrbium ex- vel terrse motus bausit bumanum gè* 

pngnationes ezquuitissima ac per- nus : inde jam novae videntor oobis 

fectissima esse reperta quse antiqui- et recentes. Hoc responsnm retor* 

oribns fueriot ignota. Lamb. qnet Poèta vss. 13. Nam orbem al^ 

S86 Organici] Ut tibicines, fidici- quando ignibus perustom, aliqwa«4a 

nes, citbaroedi. sup. 2. 412. ' Ac aqnis obrutum, aut terrae motibns di» 

musaea mele, per chordas organici ruptum nemo sanussetemum dixerit: 

qusB Mobilibns digitis ezpergefacta ideo enim bominem dicimns raorUh 

figurant.' Lojnò. lem, quooiam ìllis morbia tentativi 

S86 Denique natura hac] LegeLac- qui in alios Tebementios incideatat 

tantium Firmiau. de Falsa Sapient. eos abRtolerunt« Creeck, 

lib. S. 16. ubi bunc locum profert. 340 Vapore] Calore. Lojiiè. 

Lamb, Notandum maxime; Intelli- 843 Cooperuiasé] In verbo 'eoo* 

git enim physicam. Piane eadem pernisse' du« vocales oo coolescuat 

ratione Horat. quiinterdumaudacior io nnam syllabam : ut sup. 2. 19&k 

est, de Pytbagora 1. 28. 15. dizit, < Tandem cooluerint ea qass eoo* 



* natursB non sordidus auctor.' Ratio jecta repente, Magnarum,' &c. 

antem hoc loco philosopbia est. Fati, Huc pertinent iila, quse de Uten- 

337 Ei hanc primua] Qiiocirca non rum inventione Cadmo attributa» 
immeritoilluddesepraedicavit, quod aliisque, disputat Diodonia Siculos 
est initio lib. 4. et in lib. 1. non longe lib. 6. ' Postmodum Orsecia diluvio 
ab extr. ' Avia Pieridum peragro lo- oppressa, cum plurimi homines per- 
ca, nnllius ante Trita solo,' i&c. Lamfr. iissent, et literarum quoque monU" 

338 In patrias qui po88Ìm vertere] menta deleta sunt,' &c Hav, 

Qui possim convertere in Latinom 347 Tentarentur] Pulchre dictum, 

sermonem. Fuit enim Lucretius Ro- ' tentari morbo,' ' pericolo,' ' incom- 

manus. Lamb, Pro, vertam. £x- modo/ sic 1. 632. ' Quse nondofli 

empia alibi: nisi ita intelligas, su- clneant ullo tentata pericio.' et 2. 

perbiusculum fuerit ; quamquam ve- 966. ' nullo primordia posse dolora 

ra prspdìcat, quis enim ante Lucro- Tentari.' Lamb, 
tium ? Faber, Ibi ii trietior incubuisset Causa] Hoc 

330 Quod ti forte fitisse ante hoc, negat metuendnm esse Aristot. lib. 

ife.] Huc pertinent ea quse snnt apud de Mundo cap. 5. Quinetiam ait>|i- 

Platonem in Tiraaeo non longe a prin- luviones aquarum, et incendia, defla- 

cip. ubi senex ille ^gyptins sacerdos grationesque terrarum ad saluteas 

cum Solone loquens, ait, Graecos sem- universi valere, bis verbis : *H re 7$ 

per esse pueros, ncque quicquam an- ^vtoi5 uofiuaa iroiToSairoit, Scc, rV 

tiquum nosse, propterea quod multis àyipu ipùaiy 6fwU»s njpt? koìtoì m1 

non uno tempore in Orseciam vel ab trtioftaìs rivacrffofiéitfif koL irKruAftvflg» 

ignibus, vel ab aquarum diluvionibus 4iruc\ifofi4inif wpKàlous re learà fUpot 

cladibus importatis, non potnerìt a ^oytiofiévri, raSra hh wétna Ihucof tirf 

majoribus ad posteros rerum prsete- wpbs àyoBov yufófitya, rrivòt* aìArosam- 

ritarum cognitio quasi per manus n^piop Topdxfiy, o*tofihn/is re yètp 3ftc|4r- 

tradita pervenire. Nonnulll autem rowrir al r&y -KvwpÀruv vaptfarrétrH» 

legunt bine, Quod 9Ì forte fuitse ante Karà rà p^iy fiora rat &yairyoàs Yaxovaoi, 

hac eadem omnia credie, ifc, Lamb. KaBès Ava» KéXwrai, KoBaipofAÀpn re 6fi* 

|iis argumentis nonnulli pbilosopbi $poìs,à!woK\^eranrdyrarì^ yotri^. wt'^ 



T. LUCRKTII CARI. DB RERUM NAT. Liti. V. 1509 

m tt oHjfMuf, rà Tff ^ ciM^, Donett corpus perfeetetolidom, nec 

ilpofriV cUucpcMrroi. jca2 ^V ioane, neqne,cominfiDÌU liut mondi, 

^(^ytf fUr rh vevy«Tw8«f vuàmu' hfec compages potesl dici anivertum : 

tf)òt 9k ras ^xiywt à^uuTL jcai vis. 24. vid. 3. 808. Creech. 

pSpom T& fiiir yiveratf rà V S63 Qiitf foci»] Mt». optimi ^irt, et 

rà 9k ^$9Ìpmi, i. e. * Et terra ita saepe oìì^ki prò aìiquiif ut ad Ter- 

• et plaotis Tariii ornata ac tulliani Apolog. docuimns. Hav, 

Ac naturam seneotntis ex- 869 Ccmmert kanc rertun] Ita weU 

pariter retioet : cum tamen libri. LambinuA tamen, Prorutrt ; 

bÉÉ eoncothitury et ab aquis male. Gifam. 

KùmM obruatnr, et incendiis ' 372 Ex9pargi\ Expar^ySifecxfpor- 

I qoidem, sed quibntdam suU gi^ recte, et hoc loco oonnulU legen- 

I deflagret. H»c autem om- dom censent, ut in Varìantibua Lec- 

Btnr ei boni grafia evenien- tionibus apparet. Vide Vobs. ad Ca« 

nMun aalntem afferro. Nam tuli. pag. 170. Preig, 

eoBCntitnr, diuilinnt àc dif- 374 Hmd igitur Uthi] Sic 3. 820. 

inteijecti spiritus, respirandi de anima : * Haud igitur leti praeclu- 

r terre parteis effractai repe- sa est Janna menti.' Emenda obiter 

^■emadmodum sopra dictum Ovidiom ; occasione enim quamlibet 

Bom irabribns purgatnr, rebus levi uti volo. Locus est 2. de Ponto 

I insalubriboB et morbosis Eleg. 7. ' Sed quia res timida est 

levatur : cnm aotem a yen- omnis miser, et qola longo Tempore 
Ator, et qnae sob ea sunt, et Isetitias janoa claosa mese est.' Le- 
pra, pura redduntor. Jam gendnmjamiacUnuameaest. Jamdin 
BBfle quidem id quod giacici est, inquit, com ad me IsBtitia non 
prseditum est, densant : con* revisit : scilicet illi 'Janna mea ' oc* 
pbes autem flammas remit- elusa est. Faber, 

rerum singularium alisB ori- 376 Sedpaiet] Sed janua leti valde 

aliae florent, aliae intereunt.' late et vaste retrorsum patefacta est. 

lÀimb, Virg. 2. 661. < Patet isti ja- 

ìareni late cladem] Pro d«2ts* nua letbo.' Hav. 

ir. in Adelph. 1. 2. 27. * Nam 877 Quare etiam natica^ ^.] Ex eo 

onde id fieret, faceremus,' quod finem habituros est Mnndus 

Wsset, et fecìssemos. Aliter concludit vss. 4. initium habuisse : 

le intelligi non potest; De- nam quod aliquando peribit, olim' 

lim et Micio jam tum in re periisset. Creech, 

mai, Faber, Virg. 2. 310. 380 CimimiMere virek^ In duol>08 

teiphobt dedit ampia ruinam, manuscr.codicibus scriptum eratcdn- 

> superante, domus.' qui et tempnere: quod eo notavi, ut intelli* 

»pe sic locutos est. Hav, gat lector, eodem errore doctos esse 

^ntiereOf quacunque] Hoc eo- eos qui * contempsi,' * contemptum,' 

(«mento, atqoe adeo iisdem ' sumpsì,' ' sumptum,' et simiUa, seri- 

1 supra lib. 3. usus est, ubi bunt cum p, atque eos qui '^contemp- 
! eonatnr, animum esse mor- no,' ' dampno,' ' tempto,' et similia. 

Quare quae ad locum illom Lamb, 

los, in<1e repetat lector, si 881 Denique tantoperef S^»'] Alind 

foiret. Lawtb, Nihil «ternum demom argomentum dedocit vss. 86. 

nortale agnoscit Epicorus, a pugna continua (elementorum) prse* 

corpora perfecte solida, in- cipuarum mundi partlnm. Cnm enim 

r^ Toy, universum : at mundus ignis com aqua committatnr, et moda 



1504 



NOtiE VARIOUUM' iN 



incendia, nhodo elaTioiMs tnperent, 
quidoi tandem cnm tothii mandi rai- 
nahaec concertatioterminetar? Qnod 
vero magna incendia et diluvia con- 
tigerint, de Pbaéthonte et Deucalione 
fabula demonstrant, nam Igne vasta- 
ta, et aquis obrnta erat terra^licet 
poet» inepte finxenint incendiom 
ittnd et diluvium interventu Deo* 
rum empisse, et cessasse. Creeeh. 

Cum maxima mundi Pugnent mem» 
óra, jno nequa^fuam concila Mio] Cnm 
niaxinttt maodi partes inter ae pug- 
nent, impio bello concitate, quale 
est bellum civile et intestinnm. Haec 
est Illa fortaste pngna, qaam finxit 
Hom. *IX. tf. qui inscrlbitur Btw fti- 
jpi, inter Apollinem et Neptunnm: 
per ' Apollioem ' enim sol significa- 
tur ; per * Neptunnm ' mare,'et aqua- 
rom natura. Hi igitur posteaquam 
aatis din inter se decertarnot, cednnt 
ad extl'emum inter se, qnia par erat, 
et id qnod ab altero alitar, cum suo 
pabulo non diutius pugnare : et al- 
terius pabulum, ab eo cujus pabulum 
est, non superari, neque ad nihilum 
redigi. Qnod significat Homerus eo 
quera dixi libro. Apollo enim, per 
qnem sol et ardor significatur, pug- 
nans cnm Neptnno, per qnem bumor 
et mare, sinit ad extremnm se vinci. 
Nam si sol omnem hnmorem ebiberet 
atque exhanrìret, hic pnlcherrimns 
mundi ornatus ardore conflagraret. 
Lamhin, 

382 3Iembra'] Elementi^ &c. Foò. 

384 Hi Vapor] Et calor. Lamb, 

385 Omnibuaepotis humorìbus] Om- 
nibus exhaustishumoribns. quod cum 
fiet, ut nos Christiani ftiturnm credi- 
mns, tum non solum totus urbis ter- 
rerum, sed etiam ninndus hic univer- 
aos, ilammis consumtns, interi bit. 
Lamb, 

ExsuperariiU'] Superiores fuerint. 
Lamb, 

386 Conata] Sic Accius apad No- 
ninm : * Ego incipio. cenata exse- 
quar.' et Cornei. Nepos in Dione : 



* Verens, ne prins consitinn aperì- 
retur snum, qnam cenata perfecisset.' 
Lamb, 

387 Tantum tuppeditani'] Vel accipe 
à^pyifTucAt, tantum hmnoris tuppè* 
ditant : vel absolute, nsque adeo aiip«. 
petnnt, àpKowri, Lamb, 

388 DUumwre] Diluvio obmere* 
Lamb, 

893 Spirantet] Tlpfowm, M. Tollias 
lib. 3. ad Quintnm fratrem,' In pri- 
misque "Apri iryéuw Q. Scsevnia.' Lune. 

304 Cernere] Decemere, et eoi- 
troverstam dijudicare, ac finire.' lie 
Pacnvius: 'Et «quum, et rectun 
est, qnod postulas, jurati eemaat.' 
sic dicimus, vitam cernere. Eomol 
p. 61. ' Ferro, non auro, vitam cer- 
aamus utrique.' Idem p. 204. ^ Ter 
sub armis roalim vitam cemerer 
qnam semel modo parere.' Iternm 
Lncret. snp. 4. 965. ' Nantae com 
ventis contractum cernere bellofli.' 
Lamb, 

395 Superantior] 'Eya p cw^trryw, 
Kpthrup^ potentior, validior. Lamb. 

396 Refrnarit] Superarit, et vs. 399. 
Terraaque penueii, Gassendus. Cretek, 

397 IgnÌ8 enim superavit] Ex fabn- 
lis poètarum hoc dicit, oòk &^* éauroS, 
qnod ostendil ille versus, ' Scilicet nt 
veteres Oraium cecinere poete.' Fa- 
ber, 

Ambem] Particìpiom est vel a ver- 
bo arabedo, vel a verbo ambio, nt sit 
positum ambens prò ambient. Lamb, 
Quidam libri, ambiene, Gifan. I. e. 
Ambedens ab ambedo : sic ambesse 
prò ambedere: alii anUnene, Creeek. 

398 AviacumPhaeihonU] Nota est 
fabula Phaethontis, et eam perseqai- 
tur Ovid. Met. lib. 2. initio. Piate 
in Tiniso, quid ha'C fabula significet, 
docet, ut mox diceinus. Lamb, 

400 At pater Omnipotens] Ovid. Met. 
2. 304. * At pater omnipotens sope« 
ros testatns et ipsum, Qui dederat 
curms,' &c, Virg. !En, 6. 692. ' At 
pater omnipotens densa inter nabSla 
telum,' Sec, Lamb, 



T. LUCRBTU CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1&U5 

4il RtpmH/aìmmiB àdv] I. e. snb- eorumqne qnsp in c»lo et cnm cirlo 

iìm et rapeatiao ; repem enim et re- raoventiir, immatatio, tum ii, qui fic, 

fntnmt teqme iovenitar apnd poétat longo intervallo interpotito, rerum 

afiosqae acrìptores ; Virg. JEn. 12. qnse in terra snnt, mnltit ignibu« 

tlS. * Q«o roitis? qo»ve itta re- grassantibns, intentila.' Aristotelea 

ptaa dbeordia aergit i* Val. FI. Ar- item Pliaethontis fabnlam refert ad 

go«.l. 91. * laaonuit : vox inde re- incendia et flammas ex cario profec- 

pcaa mt percalit arbem.' Ubi ea Ci- tas, quso parteii mondi ad orientem 

ceraaa et Livio plara locaCarrio col- apectanteis exnsserunt. lic enim ille 

IrgiL HaMT. libro qnarto de ninndo, in extremo : 

4M JVl a r A a ai t Cfvif ta terram] Sed UvpKoltd t« irai ^X^ci , td pkhw 4^ còpw^ 

tmctpiX ema Rrìdanaa, ' fumautiaqiic ywófupcu ir^òr^pw^ éinrtp ^wìp imi ^mé* 

aUatt ora*' tnqait Ovid. Aristotel. BavroSf rà irpòt Im tUpn iwr4^?<M^cufy ecc. 

aateai «tpl Oaipeg'. àmvafi. ucribit, i. e. * Incendia et fiamme, eas qnl- 

Elcciridaa iaaolaa in latebria et re- dem quae ex caplo antea exort», 

ttam Adriae; ab Eridano fluvio qnemadmoiiiimferuntPbaèthontisa- 

^aoadaia Aiiaaetxaggerataf;etetiam tate, parteit orientaleii exuMemnt,' 

■aac videro licere paladem ei flnvto &c. Ita antem restitnit hunc vcrium 

propiaqaaiiiy cajiia aqaa calida est, Adr. Tiirnob. vnlgo eaim legitnr, a 

tx ^aaqao odor exspirator tasterri- rfra ett animi raiiont repuUum. Lami». 

bmì; bajaa aaCani loci incolaa dicere, A vera nimis est raiùmt repulsym, tic 

Phaethoatem fohnine percassuro, in vet. libri. Marnlins, rera ett animi. 

kaae paliulem decidiase. Lamb, Et ita vnlg. vide tupra, S. 044. 

4#4 Trttmeniit] Ov. Met. 2. S08. Gt/Wn. Me li iii rmi Kimù ««^ Creecb. 

* Coliigìt amentea et adbuc terrore 410 Aliqua ratione revklai] l. e. ali- 

paveniea Pboebaa eqnos» stimnioqne qna ratione vicissim victse. Lamb» 

daJeot et verbere laevit. Saevit enim 41 S Ut fama est AomixMm, ma/roa 

Batamqoo objectat et imputai illis.' quando olmnt urbeià] Sic ett diatin* 

Piaa. gnendum : quod loqncndi gf noa ag- 

407 Qmad froeul a tera nimis ett ra» noscent Latine docti. Marc. Tuli. 

tiana repmltmm] Idem et Fiatoni vide- prò Clnentio: * Non timnisse li mi- 

tnr in Tioiaeo, cnjni hiec verba sunt : nns vim Deonim, hominumqoe fa- 

thyèpalif luà vmp' iffiof ktyófutw, és mam,' &c. Idem prò Sylla : * At si 

wtfTt ♦a rf gywr 'Wdov wtSs rò rov varpbs tibi noa peregrini videmor, quorum 

ifftm feé^ 9tà rh n^ tvnnhs tJyai xarà jani et nomen, et honos inveteravit 

rV rov woTflbs Mp iXaóvttw, réfr' M et hnic urbi, et hominum famar, ac 

y^s |wr/R«wff, Kol ainhs Kipaut^B^ìs se rmonibas/ &c. Idem de Harusp. 

htf§dpiij iwro yÀp iiéOov «rx^/ta Ixoy Resp. * Mi Ito illam veterem ab ip- 

Xiymu. Ih V àXfi94s 4<m rH'j V9pì yiip sis Diis immortalibus, ut hominum 

ra2 «ir* oApo^ Urrvp irap<£AXa{if, jcal fama est, Hctrurias datam discipli- 

liè fumpém xf^pvp ytPOfUpri r&p iwì yfjs nam.' Lamb, liane scripturam et in- 

wpi vcMj^ ^eopd, i. e. < Nam quod terpunctionem agnoscunt omnes li- 

etian apnd noa dicitur, Pbaethontem bri. Lambini lectio non placet, ett 

Solia fillam, olim patria curm jnncto, heminum : urbet, Gifan. Vossium vide 

propterea quod non potnerit patria ad Catnll. p. 215. qui dum a Creechio 

via aarigari, et ea quas sunt in terra refellitur, non tamen immerito, per- 

exasaiate, et iptum fnlmine percua- peram in vnlgatis exemplaribns, in- 

tum perìiaae, hoc quidem dicitur per vitis libris antìqnis, urbet repositam 

fabol« figtram : re vera antem tlg- dicit prò undit. Ego Gtfanio accede- 

nifteatnr et eomm quae suot in terra, rem, cnjns lectio seu conjectora sim- 

Dclpà. et Var. Cla*. Lucret. 6 C 




1506 



NOTiE VARIORUM IN 



plicissima est. Preig, Oifanini, Ut 
fama eU, kominum muitoa quando obruit 
Mndi9, Vo&BÌus, Hominum muUaSf i. e. 
Crtmina hoinÌDum, sive iinpios ho* 
mines. At quid bic loci Lucretiui 
coni criminibus homÌDum? profecto 
Epicorens nunqnam credidit istaa 
aquas ad eluenda hominiim peccata 
foisse terrarum orbi immissas. Creech, 
MuUoM ifuondo obruii urbeu] C'am 
reperissein scriptiim in Cod. VaticaD. 
muUa$ quando obruU . ùòis, reposni 
wrbei$, nam siepe observavi, in libris 
Yeteribus lineam parvam supra duci 
prò r, ut * coòta,' prò * coorta/ * tu- 
ba' prò ' turba, * odine ' prò * ordine.' 
Praeterea sine ulta varietate sic habet 
liber FIorentiaB impressus. Non pro- 
bavit hanc emendationem Zoilus. 
quid mirum? qus dulcia sunt, amara 
Tidentur ei qui febrem habet, aut cui 
alioqni palatnm corrnptum est. At- 
qui satis o»tendi hoc genns loquendi 
' ut fama est hominum,' bonis scrip- 
toribus esse nsitatnro. Jam vero hoc 
mìdiaa obruU urbeis, liomines qui ali- 
quid vidcant in bis Htteris, agnoscent, 
et probabunt: illud contra hominum 
muUo8 obruii undis, non item : ut ta- 
ceam,quod,cum Lncrctius signitìcare 
▼elitinsignem diluviem, non satis eam 
his verbis exprimeret, ' multos homi- 
Dum,* sive ' multos homines obruit un- 
dis.' quid est enim multos homines 
undis e9se obrutos? si centum, si quin- 
quaginta obruti snnt, multi obruti 
sunt. At nnnc ex hac wea lectìone 
niultae urbes obrutse sunt. Qnae ver- 
bornm senlentia cum Lucretii sensa 
consentanea est. Confirmat denique 
hanc lectìonem hi»toria, nnntia ve- 
tnstatis, et testis temponim prxteri- 
torum. Qua de re sic Arnob. lib. 1. 
* Terrarum validissimis motibns tre- 
mefacts nutant usque ad periculum 
aivitates. Quid? hiattbus maximis 
interceptas urbcis cum gentibus su- 
periora tempora non viderunt ? ant 
ab hujusmodi ca^ibus fortunas ha- 
buere securas ?' His adde quae de 



orbibiis terne moto absomtis canit 
ipse Lucr. 1. 5. 684. ' Io Tyria Sidone 
quod accidit,' &c. Disrumpatnr igi- 
tur Zoilns. Lamb, 

41G Conatitervni] Repressi et cobi« 
biti sunt, vel se cobibnerant. Lamb, 

417 Sed quibua Ule modis] Nunc ag- 
greditur ad explicandum, quo pacto 
ex corporibus primis, quae neqne con* 
silio, neqne certo foedere inito mo« 
ventnr, factns sit mundat. Total an- 
tem hic locus de mondi et partiom 
mundi coucretione videtur prope ad 
yerbnm expressus (nisi qood ubertos 
a Lucretio tractatur) ex iis quae ex- 
ponuntur a Plntarcho libro primo 
W€pi ru¥ àptffKÓyr, quae suis locis mem* 
bratim et partìciilatim referam : nnnc 
autem universa Latine reddam, qood 
existimem ca magnam Incem hoic 
loco allatura. Sic igitur Plutarchoj, 
ut quideni Latine vertimus: * Mon- 
dns in globosam fìgnram conforma- 
tus,hoc modo coucrevit. Cum prima 
corpora sine Consilio et fortuito roo- 
verentur, assiduoqne ac celerrimo 
motu agitareutnr,in idem malta con- 
venerunt, et coierunt, et propterea 
varietate fìgurarnm et magnitudinom 
prirdita. His autcm in eodeni loco 
coactis et coacervatts ea qnidem, 
quae majora erant et gravissima, om- 
nino subsidebant, quae parva vero, et 
rotunda, et laevia, et lubrica, haec 
etiam exprimebantur in primorom 
corporum concursu, et in altnm fere- 
bantur. Ubi igitur ad verberandom 
apta potestas defecit, ea, inqoam, 
qua* in altum extoUebat, neque jam 
plaga in sublime toUebat, in inferio- 
rem vero locum haec ferri prohibe* 
bantnr: ad ea loca, qoae recipere po« 
terant, urgebantur : hsc autem erant 
illa loca, quae sunt in extremis oris 
mundum ambientibus: et adhapccor« 
pusculorum multitudo leflectebator. 
Implicata autem inter se et impedita 
ex reflexione, mundum geDoeruot. 
Porro hac eadem natura praedita 
corpuscula, cum essent varia^ ut dixi^ 



T. LUGRBTU CARI DB RBRUM NAT. LIB, V. 1507 



■Mit, in altam snblata, aslrorum nata* 
ram perfecernnt. mnltitodoautein cor- 
pommy qa« sartum sobvehebantur, 
aera ▼erberabat, et banc exprimebat. 
lapletiu aotem aer spirita, atque in- 
BatBt ex agitatione et motu, et astra 
ana comprehendeof, ea una circom 
agebat, et eomm conversionem sob- 
limem tervabat. Deinde ex iis qa« 
tabsederont, terra genita est : ex iis 
▼ero qase soblime ferebantur, cslam» 
ifaisy setber. multa autem etiam ma» 
teria in terra restante, eaque con- 
densata et stipata, et flatunm verbe* 
rìbns, et anrarnm ex astris exsisten* 
tiam ietibos, comprimebatur hi\jns 
6gnnitio ex partibus minntis covi- 
staosy et hnmidam natnram genuit. 
Cam esset autem hsc fluida et diffu- 
slUsy in cava terrss loca, et ad ca« 
IMendom continendumque idonea, de« 
ferebatnr: anC aqua,cum per se siib- 
sedissety loca subjecta excavabat. 
PnFclposB igitur mundi partes ad 
bone modom genitae sunt.' Lamb, 
Nativi hujns mundi exordium expli- 
caturos, Deos, oninemque providen- 
tiam longe removet, et totum opus 
■ateriae permittit, vss. 16. Inde 
CiiaoSy mdis et indigesta particuia* 
mm congeries, qu» bue et illuc agi- 
tatae tandem pares cimi paribus con- 
Yenenint, inde mare, coelum, terra, 
sol, sidera, et qnscunque bic niun- 
dns continet, vss. 17. Plutarchus ex 
Epicuro de Placit. Phil. 1.4. 'Oro/vw 

lunt ArxirM0''<^M^*v ^^^ rp^ov rovroir 
rfir króftmw m»/u£r«r, àvpoyo^w^ md 
T«x«^ iX^ifrmi^ KÙniaw, vwtx^* '*'« f^^ 
réxfffra mipwiihmw^ ds rh utnh woWà 
aéfutra 0Vni$poUr$fi, teca 9ià rovro vouti- 

Cruelu 

417 Caivecliis] Congressus, acervus, 
eoitns, aeu coetus primorum corpo- 
rum, quidam legunt conlecttu; alii 
€9MgewlMM^ ego nihil muto, quamquam 
tmdectìtB non improbo. I/oaò. Caa- 
ledas. Ita et bic scripsi. Vulg. eoa- 



jeetut. Vide Indicem. Gi/an. In 
prima editione. Io seconda autem, 
cm^echa io textum recipit idem Oi« 
f ani US. 

418 Pontique pro/undà] Sic dictum 
* ponti profonda,' ut * ?era viai,' ' ul- 
tima naturai/ &r. Lamb, 

419 SoUa lunai] Secntus sum co- 
die. Tettian. et Faérn. in quibus ita 
sine ulla litura legitur : in codice Va- 
tic. autem, SoUSf hma curnu: ut fa* 
Cile appareal, copulationes que, et, 
qua reperiuntur in libris vulg. pos« 
terius esse ab aliquo adjectas. Sic 
enim in eis legitur, Solisqmi et /aiur, 
tfc» Lamb. Solia lunai eurmu. Sic vet. 
libri quidam. Plures veteres : SolU 
luna, Hinc Mamllus, et vulgati, So* 
Utque et luna. Forte legendum, Solià 
et luna. Vide Indicem, ' Versus/ 
ibique, < Is terminata.' Gifan, 

420 Nam eerte neque eoneilìo] Hie 
versus rum dnobus deinceps sequen- 
tibns jam sopra positi sunt lib. 1.. 
Lamb, Hunc versum, ut et similcm 
llb. 1. 1021. ita invenio correctos et 
explicatos a Magno Gronovio Patre, 
Obs. Nov. 4. 9. ' Nam certe neque con» 
eilio primordiu rerum Ordine ee »uo qum* 
que Magaci mente locarunt. Sic dare 
vetnstissims membranse. Ut et 1. 
1019. ubi repetnntur hi versus : OT' 
dine Muoque qua tagaci, levi errore li- 
brarli, quem et in sequenti refert : 
Nec quoeque qua refert : prò, Nee quo» 
quaque refert, Turbaverunt librariot 
et viros doctos tot ablativi, connìio 
sagaci mente ordine: quos ita facile 
expltcabis : neque Consilio ex sagaci 
alìqua mente profecto se locarunt 
quaeque suo ordine. Lambinus, Se or* 
dine quaque tuo atque sagaci : vel, Se 
ordine so quaque atque sagaci, Gifa- 
nius. Ordine se quaque atque sagaci. 
Non aliunde quam diximus illud atqua 
exortum : nam suo in unam syllabam 
contractom non magis mirum quam 
in duas ' seorsum/ * deorsuro,' * te- 
nuis,' ' levius/ in tres ' oriundi ' et 
lib. 2. 660. < tt eqaorom dnellica 



i 



1508 



NOT^ VARIORUM IN 



proles.' Ubi frnttra Lambinni : 
tfiÈtTU* dueUica»* Gronov. QnsB qni- 
dem mihi explicatio jani arrider, H- 
cet meminerim aliter emendatimi a 
■te fuisse htinc Yersum libro primo, 
conjectura foraan non pcenitenda; 
altenitram sibi lectionem eligat lec- 
tor, qaae sibiscilicet maxime placeat. 

430 Tandem eonveniant ; ea qua 
tenjuhciOy tfc*] Ita yeU libri nostri, 
diserte. In aliÌK,' qua conveneref non 
male. Vulg. male, ea qua conventa» 
Cot^tiiMia, etiam mox, vs. 445. Gi/an» 
Tandem ea eonveniant, qua ut convenere 
repente. Alii, Tandem conveniunt ea 
qua cot^uncta, tfc. Et meliiis. V. 2. 
1109. In seq. versti prò sape Faber 
legit nempe. Ut et lib. S. 1060. At 
profecto vox ' repente * modnm tan- 
tum conjiioctionis exprimit, ideoqne 
illa, qnam jactat Faber, emendatio 
Dalla eit. Vid. 2. 1060. Creech. 

430 Qua ut convenere] Cam in om* 
nibiis libri« maniiscr.* scriptum repe- 
rissem, qua eonvenere^ non, ut est in 
quibnsdam vulg. ea qua conventa , sic 
reposui, qua ut contenere^ i. e. ea 
principia, qnae cum convenemnt et 
eongressa simt, &c. Licet tamen 
bnnc locnra emendare ex ilio qui est 
buie simillìmns, et piane geminns, 2. 
1060. 'Tandem coolaerint ea quee 
conjeeta (vel, ut alii legi voliint, 
eonlecta;) repente,' &c. licet etiam 
legere, ea qua eonjuncta repente, at inf. 
< poterant conjnncta manere.' Ha* 
rum emendationnm Zoilus postre- 
mam arripait, ut suam. Lamh, Oi- 
fanius boc loco Tulgatam lectionem 
dainnat, ea qua conventa ; cum tamen 
apprime faciat ad confirmandam con« 
jectaram, qnam 2. 97. amplexus est, 
et exponit in Indice, ad vocem ' Con- 
sulta.' Forsan etiam band male. Vide 
Festnm in, * Conventa conditio,' et 
*Convcnta8.* Preìg, 

431 Magnarum rerum fiant exordia 
tape"] Jam antea monili, qua ratione 
emendandaa hic locas videretur : ita- 



^ne nihil addam. Vide qae ad 1. 
1061. Faber. 

433 SoUsrota'] Grvd» Sftf'jcof. Con- 
fer. Tarn. Adv. 8. 17. et 18. 27. Ro- 
tam candidam dixistte Sidonìam do- 
cet : ' Inde patefecit radiis rota can- 
dida ccelum.' Vitruvii locos addit 
idem 22. 29. Hav. 

434 Altitoìans] Sic legendnm, et 
ita habent duo lib. mannscr. et ali- 
qnot impressi, ita denìqne legit Ma- 
crob. lib. 6. Satnm. vulgati enim 
mendose habent, Alta voian», Talia 
sunt illa, * claricitat/ infra eod. lib. 
et ' altitonans,' ibidem. Lamb. Alti- 
volanB. Ita recto vet. libri, et Ma- 
cfobins. In aliis. Alta votane. Gìfiui. 

488 Inde loci] I. e. ab ilio loco, ten 
potinsabillo tempore, sic Enninsapnd 
Festnm, * Inde loci litnns sonitns ef- 
fodit acntos.' et tternm Lncret. inf. 
eod. lib. 789. * inde loci mortalia se- 
da ereavit,' &c. Lamb, * Locns' 
s»pe prò tempore ponitar. Itaqoe 
* inde loci ' significabit postea. Plaat. 
Ter. Lacil. Faber. I. e. Postea. Inf. 
vs. 740. ' Inde loci sequitnr calor.' 
Creech. 

439 Ditcludere] Virg. Ed. 6. 35. 
' Tom durare solum et disdiidere 
Nerea ponto Coeperit.' Nam Ma- 
crobios Satnm. 6. 4. haec Lncretiana 
cum illis Virgilianis comparsa * Dis- 
cludere ' antem, i. e. discemere, dis-' 
tinguere, disparare. Lamb. Dìscer- 
nere. Distinguere, Scc, At ' disclo- 
sis ' et ' discludere' 3. 172. et 6. 239. 
diruptis sonat, et perrnmpere. Ma- 
crobius 6. 2. bis comparat Illa Vir- 
gilii in Sileno : ' Namqne canebat nti 
magnnm per inane coacta Semina 
terrarumqne, animseque, marìsqae 
fuissent, Rt liquidi stmul ignis ; nt bis 
exordia primis Omnia, et ipse tener 
mundi concreverit orbis : Tarn du- 
rare solum, et disdadere Nerea pon- 
to Coeperit,' Scc. Creech, 

441 Diicordia quefum] Istnd fva- 
rvmjungi debet, non cnm discordia, 
led cnm intervaUaf dot, ^c. Faber. 



T. LUCRBTll CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1500 



447 BaemtmUrrié] Nonpoter«nt 
prìBÒpU (ìoqmt) iater te dare mo- 
ta» casTenieotcU» hoc est, non pote- 
nnt a Urris orinai tepanre, &c. 
iMutkmu Esplicatio ilUrom vocnm, 
* 4wr^ MOtas coBveaiente«/ i. e. in- 
^t, ■cpanra corlnm a terra, &c« 
F^Ur. Alia Tero, qnani posai, ioter- 
pretatio aaa est ioepU ; et * coelum ' 

laraai iaterpretor. Creeck» 

448 StenU] Sgancio, segregato. 



419 Smrmt iiem] Macrobius, Seor^ 
mm. Gifaa. 

4M Qmfpt tienim] Cam mdis et 
iadigcata caqNitcaloruai congeries in 
•rdiacai redigator per motnm, om- 
aisqae BM»tns a gravitate oriatur, 
reetc iaqairìt Poeta quid atomi gra« 
visMaMB agant. Existtmavit antem £- 
picaraa coacervatas confasasqoe ato* 
BMt irreqaieto et ingenito sno mota 
Ita sete convol visse, revol visse, sosque 
deqoa esagitasse, nt postremo crassi- 
eres onuies versos medium conflux- 
trlnt, et temilores extmsione facta a 
crassiorìbos versus circuroferentiam 
avolarìat. Porro ex crassioribus qui- 
dea illts conflatnm foisse terrss cor- 
pus, qaod semina aque in se conti- 
aerei, nt quss non potaissent perinde 
svolare cnm cteteris. At e cseteris, 
qaod vari! in ipsis tennitatif gradns 
forent, qoasdam restitisse non longe 
a terra, constituisse aerem, reliquas 
alUus emersisse, et constituisse sethe- 
rcm, et extmsa simnl corpuscnla ig- 
nea coiìsse in eas moles, quae in ilio 
adbae collocent, et appellantnr si- 
dera. Corpora denlqae Illa minora 
rotonda, Isevia, fuisse ad eum mo- 
tum in circnmferentiam per elisio- 
aem, sen expressionem a crassiori* 
bus factum sic determinata, ut com 
ex nassa tamen non exirent viis pa- 
rallelis, aeqne jaxtim inciderent, id- 
circo la ipso pregressa sibi varie ob- 
earsltarìnt, Impetumqoe acceptnm 
mutuo refregerint, quo usqoe impeto 
deniqno ceaaante, qoss promotiores, 



sive a medio remotiores extiternnt 
effectap siint sibi invicem implicita^, 
ses^que mutuo continentei, compri- 
mentes, atque idcirco speciem quan* 
dam moenioram mundi creantes ; et 
qu» deinceps eo appulerunt, ita sunt 
ab illis reBexe, ut ab aliis subinde 
occursantibns totailla vthereaatqne 
caplestis regio fuerit exinde concin- 
nata. Licebit id forte intelligere ea 
comparatione, qua Lurretins rem ex« 
plicat, dum id potuisse 6eri ostendit, 
ut quando vaporei et halitus ex aqna 
terraque prodeuntes^et sublimo elati 
ita sursum addensantur, concrescnnt* 
qne in nubila, ut illic fiat quasi La* 
qnear, sub quo aèr qui reitat nobis 
aspectabiiift contineatnr. Haec vss. 
81. vide etiam Plutarchum 1. 4. de 
PlacitPhil. Creech. 

461 PerpUxa] Implicata et con- 
nexa. Creech, 

Coibunt in nudio, atqìu ima§ capltf- 
front] I. e. coibant et sabsidebant in 
medio, qui locos est infimui. Sic 
autem emendavi t Adr. Tumebus. 
Nam vulgo legitur, coibant, In nudU" 
que imat eapiebant omnia »ede$, sic Epi^ 
cnrus: K&vcira ^jc rdr 6iroKa9i{'^iTwv 
ìytyylfiri ^ yrjf &c, i. e. * Deinde ex iis 
corpusculis quB subsidebant, facta 
est terra/ Latnbin» In medio; Imos, 
ifc. Sic nos. MaruUus, atque imae. 
In libris fere, que imae. Male etiam 
interpunctum Vulgatis. Vide etiam 
V8. 487. * In medio ut propulsa sno 
condensa coiret ;' et Indicem, de 
* Versuum' Hiatu. G\fan, 

454 Tarn magi» expreuere'] Epicn- 
Tun : *Ejc Òl rw fàmHtptfofUiwp, oòpa' 
pus, wvpf kfip, i. e. *Ex corpusculis 
autem quse sublime ferebantur, fac- 
tum est caelnm, ignis, aer.' Idem 
apertiuB : vpnXméiuwa tk òìKKìiìKoim 
Kwrh tV vcp(«cXcuriy, rh¥ obpwhv iywtnn* 
woM : i. e. ' implicata autem Inter se 
et perplexa, csolum fecenint.' Se* 
quitnr dcinceps : r^f V o^r ^x^mv** 
^^co»r al &rofU)i, itoudKai oSeroi, icaOèf 
dlftiraif Wfhs rh p/trévpop 4Ìm$où/wfai,riiP 



i 



1510 



KOTJt VARIORUM IN 



Twr ìarìpmy ^óff» ìtiwrr4\ow, i. e. ' Ea 
▼ero eorpnscnla qa» eandpm natu- 
ralo erant adepta, cnnri essent varia, 
quemadmodom dictum est, in sa- 
blime expressa atque extmsa, astro- 
rum naturam per6clebant.' ^Expres- 
sere ' igitur, i. e. qnod Orapct dicunt, 
et Eplcurus usurpabat, i^49\ti^, 

* per ex pressi onem' seu exprimendo 
emisere/ Lambin. 

450 Omnia enim magia hac"] Nempe 
mare, sidera, sol, luna : vel aer, si* 
dera, sol, luna. Nam sic quidam le^ 
guut snp. Expreasere ea qua aera, «t- 
aera, aolem, ^c. Larab. 

469 Miher Signiferi Sic habent om- 
neis lib. et manuscr. et typis excusi. 
nonnolli tamen legnnt Igni/er: et ita 
inf. paucis post versibus, < inde aether 
ignifer ipso.' sed 6. 480. perspicue et 
sine controversia ' signiferum ' dicit 
spthera : ' Urget enim quoque sìgui- 
feri super fetberis Kstus.' Aristot. 
qnidem lib. de Mondo, et lib. 1. de 
Caelo, negat sethera esse ignenm, 
idemqne ait dictum esse àwh rov if) 
9w, non àwh rov aX$9ir$ai : i. e. * ab eo 
quod semper cnrrat et moveatur,' non 

* ab ardendo.' Lamb, 

402 Gemmanttis] Sic sup. 2. 319. 
^ Invitant berbae gemmantes rore re- 
centi.' Lamb. 

404 Exhalantqneì Et exbalant ne- 
bulam, iv€pyirruc&s,de quo sup. Lamò. 

400 Conciliantur] Congregantur. 
Lamb. 

407 Subtexunt nubila ceelum] Elegan- 
ter; cujus contrarium vidimus,ad vs. 
208. hnjus libri, apud Statium tribui 
Anrorae et ortui solis, ' ccelum ' nem- 
pe * retexere.' Preig. 

408 Sic igittir tum se] Sic legendum. 
tum autem, i. e. cum mundns nasci 
coepit. Lamb. 

. Diffunlia] Qni facile diffunditur, 
Pwartism ttaKtiftmfos. ti»,m quam- 
quam boc Epicums de aqna dixit, 
idem tamen in aera qnadrat, quippe 
qui humidior sit, qnam aqua, ut vult 
Arìstoteles. qnadrat et in oataram 



etheris, propter incredibilem levita- 
tem, ac roobilitatem, et liqoidissi- 
mam naturam. Itaque Inf. non longe 
liquidissimua appellatur, et levissi- 
mus. Lamb. 

471 Avido] Vasto et ingenti, nt 
snp. 202. ^ Inde avidam partem mon- 
tes, silvaeque ferarum,' &c. Lamb. 

472 Hunc] Nempe s^tbera, exordia 
solis et Innae snnt subsecuta, i. e. post 
apthera creari coppti snnt sol et luna, 
'exordia' autem prò prìmordiis vide- 
tur usurpasse. Lamb. Ita terram to- 
tins mundi fundaroentum, ita aetbe- 
rem, mundi moenia (caeterot planetas 
negligit) constituit, solem autem lo* 
namque mediae Inter setherem et ae* 
rem nator», quorum nempe princi- 
pia erant aériis leviora, graviora 
iBtberiis, in ipsis «theris aerisqne 
confìniis coUocat, ubi perpetuo, ut 
pulmones et corda in animalibufl, mo- 
ventur, vss. 9. Creeeh. 

473 Inter niroique^ tfc,'] Hic versus 
delendus, ut spurius, minimeqne La- 
cretianus. lUimMN. Hunc pntat esse 
nothum Lambinus. In quibnsdam, 
utroBque; auroi. Videtur vel circnm- 
scribeudus hic versus, vel potios nota 
parentheseosincludendus. Gt/im. Ubi 
lucnlentissimis versibns exposuii Lo* 
cretiuB, qua ratione effectum alt, nt a 
terra paulatim sese extulerii spther, 
tum hoc adscribit : ' Hunc exordia 
sunt soUs lunaeque aecuta ;* dein 
vcrsum quemdam addit, qui rota, qui 
saxum et crux gentis Grammaticas 
vocari possit, nisi commode emende- 
tur. En tibi : Inter utroBqae globi quorum 
vertuniur in aurii. Ad eum locum sic 
scribit interpres : *Hic versus delen- 
dus nt spurius, minimeqne Lucro- 
tianus.' et recto quidem Lambinus, 
qui correctionis viam non videbat, ita 
existimavit. At Gifanius se sé liine 
ingenio»e expedi vit, o jecur Cratetis! 
' Includeudus,' inquit, ' hic versus est 
nota parentheseos.' NihiI, ita me 
Deus juverit, commodios qoam ist- 
hKc parentheseos machina s ad iiiam 



T. LUGRKTII CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1511 



ne compBraada qnidem est helepoUs 
Demetrii; nil certe ejusmodi repe« 
risset Archimedea. Atqueutinam ei« 
plicaaaet qiiod Lambinus videre non 
potnerat ; noynm fecisset : Gifanins 
enìm, (semel dictnm esto) quem tan- 
to plaosn, tamqoe faustìs acclama- 
tionìbiis excepere Lambini obtrecta- 
torea, et qui com ilio simullates ex- 
ercebant, qnem Ynlgus esse credit 
huDC, is DOD erat, uti prò certo con- 
Btabit, ai qaando Lacretium «rara irSÒa 
exponemos. Sed, ne te diutius te- 
neam, prò corroptis iliis, Hunc ex- 
ordia tunt ioUs htntBqut tecuta: Inter 
%tr9»que globi qtwrum vertuntur in anri», 
sic legendam est, sic distiogaendam : 
Hume exordia tunt $oU$ lunaque èecuta^ 
Attrwmmque^ globi quorum vertuntw tu 
oarif. Nempe comsolis lunaeque or- 
to, astromm qnoqae ceterornm or- 
tnm conjanxerit, Decesse est ; hinc- 
qne adeo facttim, at cum de motibns 
astronuu infra aget, de ortu tamen 
illomm nihil quidqnara scriptitras 
•tìt, Sed ea est, spero, hnjiis nostrse 
emendationis perspiciiitas etnecessi- 
tas, ut plura bis addenda non sint. 
Fuber, Hunc versum delet Lambi- 
iias, parenthesi includit Gifanius: 
Faber legit Atlrorumque, globi : qiiam 
eraendationem exente, et nulla vide- 
bitar. Astrorum enim ortum ts. 
460. docnit: *Se sustulit fetlierSig- 
nìfer, et maltos secum levis abstulit 
ignea.' Deinde, ts. 477. in quo Cor» 
]^ora bina non viva legendum, totam 
istam de astris fabolam evertit : 
Dele igitnr versum, qui e ▼&. 477. na- 
tnsYideator. Creeeh. 

474 Quaf] Solis et luns exordia, 
i. e. primordia, ex qnibus sol et luna 
creati snnt. Lamb, 

475 Quod ncque tam fuerini] AWqnoi 
libri mannser. babent fuerunt» qnae 
icriptnra non est rejicienda. Lamb. 

476 Per ntnunaghbier orag] Sic ba- 
bent libri nianuscripti. quidam ta- 
men legi volunt auras. ego nihil mu- 
tandiim censeoi et »ummaaora$ inter- 



pretor extremitates mandi, qnaa ae* 
ther occiipavit. Lamb, 

477 Et tamen inter utroique"] Inter 
«thera et terram: mendose enim 
legi tur vulj^o, inter utratque, Lamb. 

Ut Corpora viva] Legendum oiim 
putabam, corpora bina, vel reclaman- 
tibus libris omnibus, non corpora viva, 
nam 6i hanc vnlgatam scripturam 
probaremus, seqiieretnr, solem etlu- 
nain esse animatos : quos paulo ante 
negavi t vitali motn sensuque esse 
praeditos. Itaque secum ipse pugna- 
ret. Ac ne qnis miretur, hoc men- 
duni in omneis libros etiam veterea 
irrepsisse, redeat in raemoriam eo- 
rum quaB alias dixi : solitos esse li- 
brarios illos scribere interdum m prò 
6, et contra b prò u. ut supra in versa 
ilio, * Vitai causa valido consueta bi- 
denti Ingemere,' libri mannscripti 
babent, consueta videnti: et sexcenta 
similia reperiuntur. Ita cum a libra- 
rio scriptore scriptum esset vina prò 
bina, existiniabam semidoctuni ali- 
quem ex voce vtna, fecÌ98e viva : at- 
que ex uno errato duo fecisse, ut so- 
lent facile propagari et multiplicari 
mala. Nunc tamen aon sum ausoa 
liac tertia editione scripluram re- 
ceptam mutare, satin esse putans, 
quid aliquando senserim, et quid sus- 
picatus sini, lectori indicasse. Prae- 
terea video hujus scripturas probabi- 
Icm esse rationem. Potest enim all- 
quis dicere, sic esse dieta * corpora 
viva' solis et luns corpora, qnomodo 
dicuntur * vivi lacns,' et ' saxum vi- 
vum,' a Virgilio: 'saepes viva,' et 
' aqua viva' ab aliis : vel qnod suapte 
natura, et sine arte, aut opera divina 
moveantur, vel qnod assidue. Pos- 
tremo licet dicere, * viva corpora' 
dici solem et lunam, vel tanqnam ig- 
neis, quemadmodum supra libro 1» 
1033. ' et vivant labentes setheris ig- 
Dcs/ et 4. 1131. * Quud cupido adfix- 
um cordi vivescit, ut ignis/et Plaut. 
Aulul. 1. 2. 15. * Nam si vivet ignis, 
ta exatinguere extempolo.' vel tao- 



1512 NOTiE VARiORUM IN 

qaan lumina, ut apud Hor. Od. S. habet, et «ilfo ^ffmdU. ex qua scrip* 

21. ^ ▼ivaeque prodiicent lucernsy tura conjiciebaraut ego et Mnretiw 

Dum rediens,' &c. Latmb. Ita omnes legendum Bt^fuéU. Nam libri vnlga^ 

libri. Lambinns, bimt. Gifan. ti babent guJMi, fortasae meDdoae ; 

479 Qmod gemui] CiyuB generis, niai qois dicat, iuffodU /«asat esfte at- 
qnalia. Laaiò. ticismum, neqae aiiad bic dici a La- 

480 Membra jMiier», tumen eum tini cretio, quam qnod dictum eit ab £pi« 
M, 91MV wwoetaUur] Vulgati : numere curo, ut refert Plutarcbos, 4co/Xcpt 
<«m«M, e. 9, e, f . Moreonl mm. Male Toòf imcci/tirovs r^irovt, i. e. ' excava- 
inf. vs. 618. ' Ut possit ccelum omne vit subjeeta loca.' Vemuitamen nif» 
■lanere In statione, tamen curo/ &c. fiidit roaliro. suffkdit autem ìnterpre- 
Gifan, Cmm tint eo, qua movetmiwr, tor subtui perfudit et conpievit. 
Sic habent quattuor libri Manniicrip- LrniUh 

ti, in qnibns est Memmianus. nam 485 Cogebanf] CompeUebant. Lamb, 

Yolg. habent qua Morcaat iio«, piane 486 ExtremamHÌMrìnmuperimm]Hm' 

mendose. Hanc eniendationem ar- jus loci restitntio Adr. Timebo de- 

ripuit Thraso suo more. Lamb. betur ; qni cnm Tideret una mecom 

461 UU igilwr rebus, ^c] Sed opoa ita legi in omnibns libria tum ezeoiia, 

nondum perfectum est ; nuliibi enim, tum manuscr. Verheribm crebri» exfrv- 

aqna, aer, ìgnis : foeculenta igitnr Ma ad Umima partem: ebarox^aru sic, 

iata congeries, qnae in imum conflus- ut excudendum curavi, emeBdandum 

it, solis radiis tetherisque aestu ex conjecit, Verberibue erebrie extrewm 

omni parte pressa se contraxit, inde ad Umina aperiam. Qnam acriptu* 

mare tanquam sudor emanavit; levio- ram sic explico : Et radii solla coge- 

res autem particnln altius evectss bant terram < apertam,' i. e. nndam, 

elementum ignis et aeris consti tue- nondum arboribus censi taB,aondttm 

runt : cum vero hujus congeriei par* firugibos herbisque vestitam, coge« 

ticuUe quaedam dnrae magis essent bant (inqoam) verberibus crebria ad 

rigidvque, omaes non pariter subti- extremas oras, ut propulsa in medio 

debant, inde cava loca mari recipi- suo coiret. Licei etiara * apertam' 

ondo idonea, inde etiam fluviorum conjungere cum* verberibus crebris:' 

alvei, inde denique plani campi, et et ita ioterpretarì, expositam verbe- 

montium altitndo vss. 18. Creech, ribus crebris. Sed ilio modo malo. 

48S PotUiplaga carula^ Mare. Vir- Ijxmb, Apertam» Sic Tumeb. et Lam- 

gii. maria* caerula' appellavit simpli« bin. egregie. Libri: partem, Apertam, 

citer. JEn. S. 208. * Annixi torqnent congruit verbis : * cogebaiit,' * con- 

•pumas, et caerula vermut.' qui ver- densa coiret.' Gif, 

SOS iteratnr lib. 4. aie et Tuli. lib. 5. 488 Exprestue de corpore amfor] Ex 

da Fin. ' Nam nemo est umquam sententia Empedociis. Vide Emea* 

httc transvectus caerula cursu,' Sto, dationes ad librum 2. Faber» 

Lucretius autem 1. 1080. * csli ca- 489 Campoaque natanteis] I. e. et 

mia' dixit : ' Et caeli flammam per aequora maris, seu mare ipsom. sic 6. 



csBli caerula pasci.' et iuf. 6. 770. 404. * quid undas Arguit, et liqnid 

* magni per csBrala mundi.' et 6. 95. molera, camposque natanteia ^ sic 

' Principio toniiru quatiuntur caerula Virg. Georg. S. 198. * tum segetea 

celi.' et eod. lib. vs. 481. 'caerula' aUae,campiqaenatantesLenibu8bor- 

aimpliciter prò caelis, seu caelo, * Et rescunt flabris.' Lamb, 

quasi densendo subtexit caerula nim- 492 Defuebanf] I. e. densabant, ut 

bis.' Lamb, saepe alias. Lamb, 

48S £1 salso SH^tl]Codd.Memm. 49S Siéebant] Sohsidebant. Lamb. 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1513 



4M Smbriéeré] I. e. tU sìdere, al 
plamiien efficerent. Lamb, 

490 Imdtmare^imdewérft^J] Motai 
ulronm ut rcctius explicet vss. 11. 
pnemittit, qnibas docet «thereni !•• 
▼iMimiuD et liqaiditsimum snper in- 
coMtantcìii et tarbuientiim aerem 
e¥6CtiiiD procellanini omnium eise 
expertem, et consUinti «quabiliqoe 
orata flnere ; neqne enim iste motns 
ctberU locredibilisy cum perennU 
neqno nnqaam recurrens bU Ponti 
Easiniio Propootidem fluxiu. Creeek» 

Inde miktr igmf€r] Sic habent om- 
sea libri et manascr. et typis exciisl. 
M^TSt aatem banc scriptaram Epl- 
cari et Lacretii tententia, qui vo- 
laat »tliera esse igneam, et ex igni- 
bas liqnidisaimia constare : quod item 
patabmt Zeno, et Anaxagoras : qaan* 
qaam aegat et refellit Arisloteles. 
Volebaot iidem illi (Anaxagoramy 
Zeaonem, et Epicuram dico) stellaa 
igaeia esse : qaod it«m negat Arìsto- 
telea, ot anpra diximas. Ex Stoico- 
raoi seotentia sant iila Marci Tulli! 
lìb. 8. de N. D. ' Hunc aera rarsua 
aaiplectitnr immensus «ther : qai 
conatat ex altissimis ignibas/ &c. 
seqoitnr deinceps, ' Ex ethere igitur 
ionunerabilea flanunaB sideniro ex- 
sistoaty quorum est prìnceps sol om- 
nia dariastma luce coUastrans/ &c. 
lic Virg. JEik. 8. 16S. < ^ustulitexutaa 
▼india ad aidera palmas : Vos, aeterni 
ignea, et non TÌolabile vestrum Tes- 
tor nomen, ait.' Lamb» ^thera ' ig- 
niferun' vocat, quod solem, lunam, 
stellaa tremulo jubare ostentet. So- 
lia ipaioa tgniferora bine orbem agno- 
TÌt Lacan. S. 41. 'Titanjam pronua 
in nndaa Ibat, et igniferi tantum de- 
merserat orbis. Quantum/ &c. Hae. 

600 Oania fuira] Terra enim limua 
et foex totiua mundi peoitus subsedit. 
Crti€iu 

605 Tmrharél n«^iiwi. Fuhtr, 

606 Smm ìgneu\ Sua astra : ex qui- 
boa, cam lìiot ignea, dicitar ' ignifer :' 
et raraum, quia sunt signa quaedam. 



'signifer.' htmh, 

Jmpele] Inipetu. sup. 3. 396. * Trans- 
mittunt valido quatieutes impeto 
campos.' et 4. 418. ' De>pectnni prie- 
bet sub terras impete tanto/ et item 
alibi saepe. Lcmò. 

607 Modice] I. e. moderate. JLom^. 
Aiqìtt uno poise Mtkera nùa] Atque 

uno et eodem impetu, seu tenore, ite, 
Lamb, 

608 Signifiait Ponti mare] VeU 
libri, Ponto, Sed lego, Ponti, Nam 
ut Ovidius Met. 7. 2G7. ' Oceani 
mare ' dicit ' refluum ;' ita * Ponti 
mare non ' esse * refluum,' sed unum 
servare vstns tenorem Strabo, Pli- 
nius, et alii scribunt : quod et vult 
Lucretius. Miror, quid Lambinus ve* 
lit, qui reponi t tantum. Gifan. in 
prima editione. In prima editiooe cum 
me ofienderet vulgata et recepta 
scriptum, a qua non discrepat aiiti- 
quissima, ponto marcf scripseram tan* 
tum mare, ad quem locum base qu« 
sequuntnr, sine uUa varietate, ad- 
scripseram : * Ordo est, tantum et 
tam latum mare, quod certo sesto 
fluit et refluit, et quod unum et eun- 
dem fluendi tenorem retinet, aignifi- 
cat et arguit, vtbera uno et eodem 
modo circumagi. Omnibus autem 
libria reclamantibus excudendum cu- 
ravi, l^gnifieat tantum mare^ i^c, cum 
babeant ponto nuore, Qvlbs scriptura 
quid sibi velit, nescio, nisi dicamus, 
intelligendum Pontnm, aot Helle- 
spontum. quod si placeat, legendum 
esset Ponti mare,* Hacc igitur olim 
scripseram : qua? cum apnd me legia* 
aet Zoilus, quod postremo loco posai, 
quodque erat optimum, arripuit, sibi- 
que vendicavit. illud alterum tantum 
nutre f quod idcirco scripseram, quia 
Ponto mare corruptum jiidicaram, vel- 
licavit, et adscripsit, se mirari, quid 
sibi Lambinus velit, qui tantum repo- 
suerit. Quid est aliud esse fideuaifoir 
et sycophantam ? Nunc igitur, quod 
meum est, meo jure repeto, atqae 
asscro liberali causa nianu. Lamb. 



1514 



NOTi£ VARIORUM IN 



Significai Ponto mare. Sic bone om- 
nes vet. libri. Sabaudi, in Ponto, 
Lambinus, tanium, Oifan. io sec. 
editione. Significai Ponti mare. Per- 
eniieni setheris cursiim probari ex 
motu perenni Ponti Euxint in Bos- 
phorum Thracium, inde in Proponti- 
dem, Heilespontuniy&c. sine reflnxii; 
sed vide tanien Gyllium. Poternnt 
et ea legi qua: olim ad primaria no« 
bilitatis Virum Pliilippuin Jaucur- 
tinm ViIarnolia>iini scripsi. Epistola 
edita est. Faber, Ita recte Lambì- 
BUS, qui aliquando scripsit Tantum 
mare. Non autem fluxus reflnxusqne 
oceani, quod ridicule Fayus existima- 
vit, (onde enim iste oceani motiis si- 
milis lit ani stheris nisiii?) sed maria 
Euxini cursus intelligendus est: Pon- 
to Oifanius, i. e. in Ponto, absnrde : 
»ed Ponto in libris invenit : ita vero, 
quasi Ponto vel Ponlov prò Ponti Co- 
dices nunqnam exhiberent. Creech, 

610 Motibut astrorum] Nnnc de mo- 
tibus astrorum disserere meditatur 
atque incipit, qna de re sic Laertias: 
TcU Tc Ktvitans aJbrwv ohK àòùvarov yl^vr» 
Bai JcarÀ t^i^ rov tXov ohpavod Òùniv ^ 
Tov ohpca^ov iiptfiothfTOSf roùruv òirri^ 
ytrtffSai «torà t^v i^ àp^^s iv rp yey^drci 
TOV KÓo/iov àifdymip àvaytvyrfiMatf #ir' 
ètMorokp, tira rp Otp/xcurttf. rov irvphs èuì 
M roht 4(ijf rénrovs iòyros, I, e. * As- 
trorum autem motus nihil obstat quo 
ninofl fiant ex caeli totius vertigine : 
ant, eo stante et quiescente, horum 
vertigo fiat ex ea, quse ab initio in 
origine mundi ei attributa et imposita 
est ad ortnm solts, necessitate : de« 
inde ex eo, quod calor ignis semper 
ad loca conjuucta confluxerit.' Lamb, 
Physicorum munere se probe fungi 
existimant Epicurei, si possibiles 
qnasdani motuum ccelestiom causas 
assignent. Id jam agit Lncretius vss. 
25. Nam si totum coelum moveatnr, 
tum potest esse aer duplex, alter qui 
auperoe premat, coelomque in occa- 
sum urgeat, alter qui inferne quasi 
•nbtervehat. Si qaiescat orbis, tum 



rapidae qnsdam iBtberis particnlar, 
exitum in inane spatium qua»reutea, 
nec valida mundi moenia perfringere 
valentes, circumversantur, et secnm 
astra rapiunt. Vel aér aliquis exter- 
nus irrnit et versat, vel tandem ipsa 
prorepunt ustra, proni corporibns 
igni suo alendo idoneis per ccelum 
ducuntur. Creech, 

511 Sirertitur] Ut certe vertilur. 
Sed Epicurus de cslo, et de iis quse 
ad capii motum et naturam pertinent, 
et de iis qua; fieréwpa Grapci appellant, 
disputai Academicorum more, nihil- 
que certo affirmat, neque unam ba- 
rum rerum causam affert, sed plureis. 
Lamldn, 

512 Ex utraque polum parti] I. e. 
ex utraque parte, utrnmque enim 
dicebant veteres, ' parte ' et * parti,' 
* voce ' et * voci,' * contage ' et * con- 
tagi,' et ftimilia, in sexto et septimo 
casu. Lamb, Parti, Vulg. parte. Gi- 
fan. Si tauien ob metrum tantum 
parti praefertur ry parte^ immerìto 
quidem id fit ; seqnuntnr enim due 
cousonantes in voce ' premere,' pr«- 
terquam quod posterior in parte pe- 
dem incboat. Alia res est, ex. gr. Z, 
610. V. 928. Preig, 

513 Extraque tenere'] Cam in libris 
quattuor manuscr. reperissem scrip- 
tum ex utraque^ In Memmiano autem 
piane extraque, et in vulgatis Floren- 
tinis, non sum veritus hanc icriptu- 
ram sequi. Adde quod sententìa pos- 
tulare videtur, ut vel ita legamus, ut 
ego excudendum curavi, parva im- 
mutatione facta ab antiqua scriptnra; 
vel hoc modo, Dicendum eat, et uirin* 
que, ifc, H»c enim totius bujns loci 
sententia videtur esse : Si caelum ver- 
titur (quod quidem credibilius est) 
dicendum est nobis, aera ex utraque 
parte, id est a destra et leva, pre- 
mere atque urgere polum, et ab utra* 
que parte extrinsecus enm tenere, et 
Includere : alium prxterea esse aera, 
qui supra cslum, et supra verticeni 
Dostrum extrinsecus labatur, eodem- 



T. LUCRBTII CARI DR RRRUM NAT. LIB. V. 1515 



qoe intendat, qno nna cnm celo si- 
deni fernotnr : alinm postremo esse 
sab terra, et snb pedibus nostris, qtii 
coloni extrinsecus sabvehat et siistol- 
lat, qaemadmodam videmiis a fluviis 
rotas et hanstra snblevari et circura- 
Tersari. Omnino propins accedamus 
ad scrìptaram antiquam, si et ytrinque 
temere legamus. licet etiam legere, et 
lArmfu tenere^ et daudere utrinque. 
Soni autem * haastra/ rotarom cadi, 
abhauriendo Dominati, ut docet No* 
Bios. Lmmb, JHcendum ett ; et utraque. 
Ita omnes vet. rectissime. MartUlas 
et LambÌDos, ex utraque* Gifan. 

615 Qum vohenia wUetmt mtemi ìL 
éerm wumét] Contra Epicori doctri- 
■tas est istbaee coeli sptemitas (nam 
'nmiidas,' atsxpe alibi, hoc loco coe- 
Inos est.) Tnm, si qnatnor aot qain- 
qoe iUoa versus leges, qui snp. qui 
ief. occorrant, cnm de rootu astro- 
min, deqoe motns ratione agatnr, il- 
los, ioqnaro, si pensicolate et attente 
leges, non, ut opioor, invitns mecum 
legeria. Quo rolvenda mUant àltemi st- 
erra asHfidt. Vocat autem * mnndum,' 
leu ccelum, ottennun, quod altefnis di- 
erom noctinmque vicibus modo sol 
nodo stellse prodeint, et coelum ver- 
fatar. Féber. Coelum Epicums non 
dixerit setemum : Faber autem legit 
tUendf mnndom vero seu coelum o/- 
termum dixit, quod altemis dierum 
Boctiamqne vicibus modo sol modo 
stellsp prodeant, et ooelnm vertatur. 
Crffdk. 

617 Ut flutioi ter$are rotoM, alque 
knatrm] Profert liunc versum Nonius 
in voce banstrnm. Lamb, 

618 Bit etiam qìioque] Fieri etiam 
potest (inqnit) ut cslum stet, stdera 
antem moveantur, sive quod aBtheris 
ignea incinsi, dum exituro qnaernnt, 
drcumversantnr, et passim se per 
eslnoi circumagunt et circumvol- 
▼onl; sive quod aèr extrinsecus fin- 
ens, igneis setberis impellit ac ver- 
sai : sive quod iidem igues eo fernn* 



tnr, qno quemque cibns invitat. qna 
de re pinra dicemns infra eodem lib. 
ad ìllnni locuin, 639. * Brumaleis us- 
que ad 6exu»/ &c. Fuernnt autem 
et alii philosoplii, qui cselura stare et 
quiescere, terram moveri et versar! 
dixeruot: quod vidctur etiam Plato 
probare in Timapo : sed obscurius, ut 
ait M. Tuli. Hoc autem ' Est etiam 
quoque,' dictuui est 4k wapa^XiiXav, 
Lamb, 

622 VolvHnt ee] Istnd se delendum. 
Creech, 

Jmmania tempia] Sic habent aliquot 
libri roanuscr. immania autem, i. e. 
ingentia, et immensa.- aliitaojiia. quss 
scrtptura illa qnidem non est rejici- 
enda : sed tmataaia magis probo. Ar- 
nobins lib. 6. ' Tempia enim baec quid 
sunt? Si humsnam in6rmitatem ro» 
ges, nescio quid immane atque am- 
plum, si Deorum potentiam metiaris,' 
Scc, Virg. 6. IS. * Redditns bis pri- 
mnm terris tibi, Phcpbe, sacravit Re« 
migium alarum, posuitque immania 
tempia.' Templnm Varrò lib. 6. de 
L. L. docet tribus modis dici; a na- 
tura, ut 'tempia caeli;* in Hecuba, 
' O magna tempia caeli, commixta 
stellis splendidis/ ab auspicio, in 
terra, ut in Peribcea, < Scrupea saxa 
Bacchi tempia prope aggreditur :' a 
similitudine, nub terra ; ut in Andro- 
macha, ' Acherusia tempia alta Orci 
salvete infera.' Idem ibidem panilo 
ante profert hnnc versum nescio cu- 
jns, nisi forte sit Ennii, ' Unus erit, 
qnem tu tolles in csrula cali Tem« 
pia.' Lamb, Male Oifan. taoiita. Fa* 
ber. Jnania tempia. Ita vnlg. et vet, 
quidam, quod rectissimum pnto ; 
nam ad * inane ' hic resplcit, in quo 
omnia volvuntur, et moventur. In 
qnibusdam tamen immania, quod non 
est malum. Gi/an, 

625 Quo c^juique ctòni vocat] Negat 
Aristotel. stellas et sidera bumori- 
bus pasci, sed bac de re dicemus ad 
illum quem dixi locnm, 'firnmalel^ 



1516 



NOT^ VARIORUM IN 



UBqne^* Sce, Lamb, CUma, Astra enim 
▼aporibim pasci putabant. Virg. et 
alii. Faber, 

6f6 PoBcente» ccrpara flammea] Ut 
8. 18. ' Depascimar anrea dieta.' Alti 
aittem, Poictnies carperà $ua flammea, 
Creecb. 

627 Nam guidili ikoc] Ita loqnisole- 
bat Eptcartis, cnm ageret de rebaa 
incertis et obtcuris, et a natara ìd?o- 
latis : o68b^ yàp rw ^atyo/xépw^ roéron 
èmfAOfrvpttf i. e. * nibil eorum quse 
sunt in prompto posita, contra hsc 
testimoniiini dicit.' et ravra oh ftdxerai 
Tots faantfihoiSf i. e. 'baec Don pug- 
nant cnm iis quae snnt in promtn po- 
si ta.' et ol ih tw Xafi0d>fOPT€s rots tc 
^oiPofAhws ftdxMrraif aro! rw, ti 9viwrhp 
àifOpéhr^ $€wpriam 9iair§irréKaat», i. e. 
' qui anum principinm rerum omnium 
snmiint, et iis quae sunt in promtn 
repngnant, et facultate cognoscendi, 
sitne in bominis potestate positoniy 
ezciderunt.' Lambin, 

529 In variit Mundi»] Supra enim 
docnit, innumerabileis esse mnndos. 
Lambin, 

5S0 Plmreia^ $equor disponere cau' 
aas] Sic EpicoruB apnd Diogonem 
Laért. Aih 9^ xtà irXtiovs ahias «bpla- 
KOfA€y rporw», Kcà HùatMff Ktà àmroXwpf 
Ktd ^icAc^^fCCir, jco) rSv rotovrtnpénrmf^ 
&c. i. e. * Qnocirca et plnrels cau- 
aas reperimns conTersionum, et oc- 
casuum, et ortnnm, et defectuuro, et 
bnjnsmodi rerum,* &c. Lambin, 

6S1 Omne] Th iray. sic Plato Tim. 
rh yàp 8^ vw riSt rh fiìp oibrhs 6 B§6s 
«opcW/tcyor (vfnroSifycI^ irai avyKìmXtT^ 
Sic, i. e. ' Hoc igitur omne Deus ipse 
dirìgit et versat/ &c. Sed Fiatoni 
' omne ' et ' mundus ' idem valent, 
non item Epicuro, ut et alibi dixi- 
mus. Lambin, 

5S3 QutBvegeai mainm $ignis] Olim 
cnm reperìssem in omnibus fere libris 
ita scriptum, Quée vigeat moium ng» 
wi» : sic reposueram, Qtue vigeai moiu 
sa $igni8, sententia aotem qas ex hac 



scriptnra elicitnr, htec est : Lucre- 
tinm plureis atfene causas motionia 
astrorom, ex quibns live etiam nna 
sit quae valeat ad mo venda signa : 
sed quae sit eanim, &c. Nunc coo- 
jeeturam probo bominis ejns qui me 
injaste et contumeliose Itrsit, nulla 
a me injuria lacessitus, si modo ejat 
est, et non aliena, Qtue vegeat motnm 
aignia, * Vegere ' autem (ut docet 
Nonins) interdnm est vegetare, vege- 
ta m reddf re, agitare, excitare. Poro- 
ponius, * Animos Venus veget vohip* 
tatibus.' Lambin, Vet. libri, et volg. 
vigeat motum $igni$. Ego, vegeai. 
Vide Indicem. Posset etiam legi, 
Qua vigeat motus, ex qoibosdam vet* 
et MaruUo. Gifan, 

Vegeat] Agitet. activnm est ut alibi, 
et apud LnciU Faber, 

634 Haué quaquam eti pedeientim 
progredientis] Sic itif. eod. Ub. 1461. 
* simnl experieutia mentis Paullatim 
docnit, pedetentim progredientis.' 
Lamb, 

636 Terraque ut in medio] Nunc qui 
fiat, nt terra in medio qniescat, do« 
cet. Epicnrns, r^v 7^ rf à4pi ètrox^" 
•ai, &s mryytpri, i. e. ' terram ìa aera 
vehi, ut cognatam,* dlcebat. Aristo- 
teles ideo terram in medio loco con- 
sistere docet, quia gravia omnia me- 
dium locum petnnt, terra autem ele- 
roentorum omnium gravissima est. 
Plato in Phsdone, ìaojipowUaf ipsint 
terrap, i. e. ' ponderis et momenti 
aequabìUtatem,' vult esse hujns rei 
cansam. sic Ovid. princip. lib. 1. 
Met. < Nec circumfuso pendebat in 
aere telliis Ponderibns librata suis.' 
Lamb, Merito autem aliqnis loqni- 
rat, cum tellnris grave pondus toties 
memorat Lucretius, eur in medio 
aere qniescat, cor non perronpat et 
in infinitum inane prsceps descen- 
dat. Respondet poeta vss. IO, quod 
qnamvis telluri aèr solus circnmfosns 
esse contingat, quia tamen tam aer 
qaam terra cognatione vincta tenea- 



T. LUCRBTU CARI DB RBRUM NAT. L2B. V. 1517 



tnr, ejnademqne totiot partes ab ipta 
Mi origine tnat, ideo aeri terra non 
est oneri, sed qiuui omni gravitate 
eomprestioaeqiie deposita illi iasi- 
det. Secot aatem foret si terra hme 
ex alio mniido advelMretnr ; sic enim 
sao pondero aerei» istnm premeret, 
qnemadmodam minima m pondus oos- 
tris corporibos sentitnr siextriiisecas 
apponatar, cnm tamen nec caput, 
Boc castera membra sibi mntno sint 
gravia, qnod sibi mutno congeoea 
fiat, conmanique jore TÌnciantiir. 
Epienrus ad Herodotnm dixit T^y 
-TP TV à4pi Hoxua^m in wvyytvii. 
Haac vero teUnrìs curo aere connex* 
ionen probat tsì. 0. qnia fulmine, 
qood violentot in aere motas exci- 
tat, coBcnisa tremit. Deinde ne qnis 
airetar aerem, qui sit rea adeo te« 
■aia, snstinere roolem tantopere cras- 
sa», snbjnhgit tbs. 8. tenoissimam 
rem, animam via. nostram, snstinere 
eorpoa ponderosam, imo salta in al- 
tom tollere falere. Cneck, 

639 QmUm» ùuUa fidWl Secntus 
aUm codices vnlg. et manoscr. edi- 
deraro, Qatòastaai^aotrtf: atqne bapc, 
(|nae seqnontur, bis iisdem verbis an- 
Botaram: Non dicit terram Yivere, 
Btqiiae ait omaium elementomm max- 
ime brata et stolida : sed vivU hoc 
loco aceipieodum est prò eo qnod 
est, statiim snum conservat. sic 1. 
10S3. ' et fivant labentes aetberis 
ignea/ quamquam longe majore ra- 
tione dicnntnr ignes, qnam terra, 
' vivere,' ut alias notavimus. H»c 
olim annotaram. Nane ex antiqnie 
seriptnr», quae reperitur in cotiice 
Bertin. vestigìis, venit mihi in men- 
tem ree tissiroe legi pò «se insita aidit, 
qnamqnam vini, qnod reperitur in 
omnibaa iére libris, ferri potest, si 
iaterpretemur, firmiter haeret, stabi- 
lis aianet. Lege quae notaTimns ad 
illnd aap. eod. lib. * ut corpora viva 
Verseat, et partes nt mandi totins 
txalent/ Lamb, Optime Lamb. sed 



Boa ita Oifan. qui, Hrit, Faber. 

541 Ut §ma qmai^e k^nùmi] Probat 
a Mimili, terram non esse aeri oneri, 
neqne in hanc vel illam partem pro- 
pendere, quia pars est mundi et ona 
cum ceteris mundi partibus nata est: 
hoc modo : Quemadmodum sua cin- 
que homini membra non sunt oneri, 
ncque pedes in toto corporis pen- 
dere snstinendo laborant; sic terra 
non est oneri mando, aut alieni ejos 
partL Lamb, 

646 Usque adea magni r^ert, gnoi 
gnm adiaeeat rei] Sic restituì conjec* 
tura dnctns, cum ita scriptum repe^ 
rissem ia duobus libris mannacr. fnid 
qmg adaqìuat rei. quae restitatio faci- 
lis et proclivis est. ' adaqaeat' enin 
scriptum fuit prò adjareat, ^ quid ' 
prò qooi, sen cai. Haac qaoque 
eaieadatiooem paollalnm a se imma- 
tatam, et vero depravatam, arripait 
Zoiins nibil a suo ingenio alienum 
faciens: cum enim in libris vulg. le- 
gatnr fxtd quaque qneai rei, in ma- 
nnscr. quid qua adaqueat re§; egoque 
ex hac scrìptnra fecerim, quai qntB 
a4jaeeat resi ille scrìpsit, gictd q[um 
a4jaeeai rcf, nt aliqnid, immo ut hoc 
totnm invenisse videretnr. sic solent 
farei et icaiurffitu. LanUf, Qaid qum 
a4)aceat ret. Ita ex vet. libris scripsi. 
Vulg. 9titd quaque queat r€$; igwpo^r» 
Ztoyùaus, Gifan, 

647 Sic igUur teUuty tfc.} Vult ter- 
ram aeri aon esse oneri, propterea 
qnia nna cum aere nata est, et quia 
ei jnagitnr, ut aeque a »e alieno, ac- 
que ipsa ab ilio aliena, sed snis par- 
tibus, quibns eum contingit, ad ejns 
parteis accommodatis. Lamb, 

648 Objecta] Qnidam legnnta^Kc- 
ta: quod tameisi non improbem, oihii 
tamen muto. Lamb, 

651 Prteterea grandi toat/ra] Alio 
argomento probat terram esse parti- 
bus mundi et ipsi mondo cognatam, 
nempe quia terra, grandi toni tra coni* 
mota, ea quoque, qnse simt in aere, 



4 



1518 



NOTiE VARIORUM IN 



commovet: quod non faceret, si noa 
easet cam aere coUigata, et cotinexa. 
Lamb, 

657 Nonne videi etiam] Alind ar- 
gomentoin, ab ani mas vi, qus t<K 
tam corpnft sustioet et gabernat: 
nempe quia ciim toto corpore con- 
juncta est, et ipnias homlois pars est, 
ut manos, et pes, qaemadmoduni do- 
cuit 3. 04. * Primnm animniii dico, 
meotem qneni saRpe vocamns. In 
quo, &e. Esse hominis partem,' 
&c. Ad bec pertinent et illa qae 
sunt 4. 884. ' Ergo animns cnm sese 
ita commovet, ut velit ire, Inqne 
gredi, ferit extemplo/ &c. Lamb, 

660 DeniqueJamsaUu] Aere terram 
iustineri, nil mirom est, inquit; cnm 
enim terr» congenitns sit, eam iti- 
dem sustinere potest, ac anima, qua 
tenuissima est hominis pars, et to* 
tum corporis honiani pondns non mo- 
do sustinet, sed et nonnunquam salta 
io altum tollit. Denique jam aaliu 
pernici tolUre corpus Quii poiii e$t, nisi 
m$ anima? Scripserat Lncretins, 
Quid potis ett, niri vie aniaue? Sed 
dnbitavere scioli an dici Latine pos- 
let, ' Nollnm animai potis est effi- 
cere,' &c. alioqui dicendam esse pn- 
tabant, potè e$tf Zwaróy iori^ Scc, id- 
que eo accidit, qnod veteres, Enni- 
nm, Plautnm, Lucilinm, Terentium, 
alios, non legerant; qnin nec La* 
cretit Lattnitatem nnquam observa- 
rant. Ita enim aticnbi tocutus est, 
ut in 1. 452. ' Conjunctnm est id, 
quod nunqnam sine perniciali Disct- 
dio potis est sejnngi, seque gregari.' 
In 4. 12S5. * Tenne locis quia non 
potis est adfigere adhapsum.' Et in 
6. 718. ' Corpus Non potis est cerni.' 
Faber, Egregie Faber, Quid potie 
esi. Ncque enim duritie caret, Quia, 
niei via anima? prò Qua, tfc, Pro 
emima quoque, non male nolna substi- 
tnunt alti. Preig. Quae lectio dare 
in altero Lugd. Bat. observator, nisi 
qaod anima imnpcr et glosaa irrep- 



aerit. Hot. 

565 Nec ninùo ao/ta] Haec etiam 
erat cnm primis stolida atque insula» 
Epicuri opinio, solem, lunam, stellas 
ea magnitudine esse, qua nobis vi- 
dentnr. Qua de re sic M. Tuli. 
Acad.lib. 2. ' Quid potest esse sole 
majus? quem Mathematici amplins 
duodeviginti partibus confirmant ma* 
jorem esse, quam terram : qnantulus 
nobis videturP mihi quidem quasi 
pedalis. Epicurns autem posse pn* 
tat etiam minorem esse eum, quam 
▼ideatur, sed non multo : ne majo* 
rem quidem multo putat esse, vel 
tantum, qnantus videatur : ut ocnli 
aut nibii, aut non moltum mentian* 
tur.' Idem de Fin. lib. 1. * Sol De- 
mocrito magnns videtnr, quippe ho- 
mini erudito, in geometriaque per- 
fecro; buie bi pedalis fortasse. Tan- 
tum enim esse censct, quantua vide-^ 
tur, vel panilo aut majorem aut miim- 
rem.' Sic Laèrt. Tò 5^ fi^y^Oof i^- 
ov Tf Kcà r&v ^onruy Aorpt^v, learà fjA» 
rh wf^s ritMSf rriKucovróif ioruf, ^AÌkov 
^(yerou. c2 yàp rh p.éyt$os Òtà Sficmym 

w, &c. Kcn-à Oh rh kot* ainhp, ijro* fui- 
j^oy rov òpufjJvov, ìj ìl\arrop /Àucp^y j^ 
rriKiKovróv iorw, ofirt» yàp nca) rà wap' 
^«y wvpà i^ àtrooTtifurros 0c«^^/Affya, 
Korà riiv <aa&ri<nv 6c»pctTai, i. e. * Solia 
anteni, et reliquorum astrornm mag- 
nitudo, quod ad nos attinet, tanta 
est, quanta videtnr. Si enim snam 
justam magnitndinem propter inter- 
vallura amitterent, multo magia co- 
lorero, Scc, quod ad ipsum vero atti- 
net, ant major est sol, quam videtnr, 
aut panilo minor, aut tantua, quan- 
tua videtnr. Sic enim et qnae apud 
nos sunt ignes, si ex intervallo cer- 
nantur, prout est seosus, cernuntur.' 
Sed valde pingue est (inquit Aristot. 
primo Meteor.) unnmquidqneeomm, 
quae moventur in cfflo, existimare 
parvum esse, quia nobis bine cernen- 
tibus parvum Tideatur. Idem lib. 



T. LUCRÉTir CARI DB RERUM NAT. LIO. V. 1519 



de insomniii, ait io hoc falli sensns. 
Hoc pertioet illod Aroob. ex lib. 2. 
adv. Geot. * Qoid est' (inqoit) * vo- 
bi4 vestigare, &c. orbe sit sol ampli- 
or^aiipedis iinias latitudioe metia- 
tor: alieno ex lumine, an propriis 
Inceat falgoribns luna?' Heraclitns 
deoiqoe ut refert Platarch. wtpl t«k 
hpwKérr. dicebaf, solem esse latitu- 
dine pedìs humani, c5pos iroSÀf Ay^pw- 
irf(ov. Haoc autem Epicuri opinio* 
oem acrìter insectatiir, et miiltis 
ferbiSy finoisqne argameotis refellit 
Cleomed. lib. 2. kvkX. 0€wpCas. sic ille 
itatim toitio libri, 'Evùcovpos 84, xeà 
•f A«nro< TMy àvò rris aSfiff^mSt TtfiKucov- 
rw c&wrèr l)A(oy Àvc^voirro, viKiicoi 
ftthfrnUf aùrp rf Òià r/js H^twt ^oyra- 
df KoroKoXjfv&fiaaiH'cSf «col raórriv rov 
luy4$ovs abrov Kptrfiptoy woniadtifyoif 
&c. i. e. ' Epicurus et reliqni qui 
haoc sectam sequuntur, tantum so- 
lem esse pronuntiarunr, quaiitus vi- 
detor, ipsam, qn» iìt per videndi 
teosum, visìonem secuti, et buie ju- 
diciom magnitudinis ejiis tribuente^,' 
ice, satis enim mihi locum quasi digi- 
to demoostrasse. Lamb, Idem asse- 
rit poèta vss. lo. argumentum a sen- 
io deiomens : Donec lumeo calor- 
que ignis a nobis sentiantnr, dom ab 
igne recedimos, ignis nihilo contrac- 
tior apparet, quam dum prope sumns. 
At lumen caloremqoe solis ^entimns, 
ideo eadem est illias que apparet 
magnitudo. Deinde vss. 10. de luna 
addit, DOS extremam illtus oram, ac 
•ommam faciem distiocte cernere : 
ac confuse cernere tur, si tam louge 
distarei ot aliquid illios magnitudinis 
longioqoitate detereretur. Demum 
vss. 7. de syderibus subjongit, ea 
ooo molto minora ncque multo ma- 
jora esse, yel tanta esse quanta vide- 
antur, quia ista varietate exhibentur 
et ignes qoi apud nos ex intervallo 
interdio noctoqne spectantnr. Hapc 
ìpse Epicoru/i ad Pythoclem. Creech^ 
667 Nam quibui e ipatiià] I. e. oam 
qaiboscumque e spatiit igpet ad ali- 



quem locum lumen jacere, et calo- 
rem afflare possunt, ea ipsa spatia 
seu intervalla nihil de ipso igniiim 
corpore seu magnitudine detrahiint, 
neque deminnunt ; ncque ignes illi 
ad speciem sunt ulla re minores : 
h»c totius Lujus sententia est, usque 
ad verMim * Proinde calor qnoniam 
solis, lumenque profusuni.' At^jieere 
autem restituimus, cum vulgo lega- 
tur adliceref piane mendose. ' adji- 
cere ' enim ' lumen ' et * calorem ' 
translate dictnni, ut * jacere' et ' mit- 
ter« telum.' Unde Lucretios ' radi- 
os et lumina solis,' ' tela dici,' non 
gemei appellat. Sic sup. 1. 66-1. 
'^stifer ignis nti lumen jacit, atque 
vaporem.' A<Oicere telum autem, est 
ita telum jacere, ut ad locum quem 
petis, perveniat. Caesar lib. 3. ' Ne- 
que propter altitndinem facile telum 
adjicicbatur.' ex quo * adjectns.' Lu- 
cret. lib. 1. G90. * qnae mittere cor- 
pora possit Sensibus, et nostros ad- 
jectu tangere tactus.'ad quem locum 
lege qux sunt a nobis annotata, ordo 
autem verborum bic est: quibnscum- 
que e spatiis ignes possunt ac^icere 
membris lumina, et afflare ' vapo- 
rem,' i. e. calorem, illa ipsa interval- 
la nihil de ignium corpore detrahunt. 
Lamb, 

669 Nihil vinu intervaUa de corpore 
libant] Sic restituì, a yet. libris ad- 
jntus. In quibusdam vet. vi»i niH 
intervallis. Vulg. Kilque nisi ex in- 
tervallit; pessime omnia. Lambinus ; 
Illa ipsa intervaUa nihil, Gifan. Illa 
ipsa intervalla nihil de corpore librant, 
Hunc locum partim conjectura, par- 
tim ex auctoritate veterum codicum 
restituì, sententia est plana. ìibrani 
autem de corpore, i, e. delibrant de 
corpore, quod valet, detrahunt, ac 
detcrunt, seu deminnunt. quod si 
quis legi malet limante nun pugnabo. 
libant nullo modo probo. Omnino 
libri duo vet. et aliquot vulg. habent 
/tòfana. ' delibrare' autem ductum a 
Mibro,' qui corticem significat, est 



1520 fiOTM VARIORUM IM 

corticem detmliere, et ita deterere et neqne est qnod qnisqnBm de nltiim 

minnere, xaX^irTc<y» Xhrtur. Nooins : syllaba dubitet. compitar eoim rnm 

' Delibratnni/ i. e. decorticatiim. apad banr, tuoi apiid Virgiliani. La- 

Qiiod ad principinm antem yersns cret. 2. 206. ' Noctarnasque faceit 

attinet, lUè ipta inienaOa, t^c, banc capii sablime volanteis.' Virg. Georg, 

item emcndationein initio probavit 8. 108. ^ Jamqne hamiles, jamqne 

Zniliis totam : deinde, sententia mn- elati sublime yidentar Aera per va- 

tata, sic legendtim existimavit, NU canm ferri.' Post in sec. editione, 

fìisuM intervalla de corpore Ubante piane Turnebi conjectnram secntns snm, 

inepte, Pt inucite, atqne adeo insci- si non in contextn ipso verbomm, 

enter. Lamb. lAbant. Quidam ynlg. at in varìis lectionibus seorsnm posi- 

Itfrraaf. Lambinus: Itmanf; male. Gif. tis. Nnnc igitnr hanc lectionem 

670 Ctmtraetior] Minor. Lamb. piane rectam esse arbitror, omnibns 

672 Et Uea tingunt] Refer hoc ad aliis rejectis. fllnm aiitem, i. e. linea- 

lomen, quo loca tinguntnr, qnamvis mentnm, et qnasi ductns extremiit 

dixerit nnmero mnltitudinis ' et loca totins corporis solis. ntitnr eodem 

tingnnt.' caler enim pervenit ad no- nomine tum alibi, ut ostrndirans, tnm 

•tros sensns, i. e. ad tactam : lumen inf. eod. lib. non longe, 681. * Qnam 

•no fulgore loca tingit. sic 6. 172. minimum filnm.' et Arnob. lib. S. 

'Hoc etiam pacto vohicri loca lumina *filo etiam Deos atterminatis buma- 

tingnnt.' inf. 720. * Dimidia ex par* no.' Qnod autem Zoilus vult legf, 

ti candenti lumine tinctns.' Hanc sententia mutata, t//tiic9veridm, ferri 

emendationem initio Zoilus probavit, non potest. Non enim dnbitatnr, ant 

post rejecit, et vulgatam, quoR ferri qnarrìtnr, qnantus Sol illinc videatur, 

nullo modo potest, et loca fulgent, re- sed qnantus bine, id est ex loco obi 

stitnit. Lamb, Et loca fulgent. Ita sumns. Sed piget me hanc ineptii- 

yet. libri omnes, et vulg. Male ergo siniam lertionem refellere, sna spon- 

Larobinus, tingunt. Vide Indicem. te confossam, et jacentem. Lamb, 

Gifan, Et loca tingunt, Alii, et loca Sic Lamb. e vestigiis Ms. ilum. op- 

/klgent. Et versa seqnenti fihtmque time. namqne ita alibi Lncret. al. 

Lambinns: vid. vs. 681. dnm vnlg. tublime, Fabcr. Illimque videri. Sic 

Èublime: et Oifiinius illimquey i. e. ti- restituì ex vet. libris ; in qnibos erat, 

Umctiue, Frustra. Sublime autem ferri illumquef illincque, Valg. lumenque, 

potest, cum vs. 684. legimns < Tanta Lambinns, sublime. Omnia male. Gif, 

bine videatnr in alto.' Creech. 674 Addere vere^ Dno libri ma- 

673 Debfty filumque videri'] Cum nnscr. habent, addere verta, Lamb. 

magna esset hoc loco scriptnrs va- In quibusdam vet. rerìj. Gif. 

rietaA, aliiqne codires baberent, df- 676 Lunaque site notho fertwr toca] 

bet, illinque videre ; alii, lumenqne vide- Notho lumine, i. e. luce non sna, sed 

ri ; alii, lunaque videri ; alii, illumque ; aliena : qnze est opinio probabilior, et 

a\\t,ilumque videri; ego olim sublime ab omnibus fere recepta. Et Festus 

reposueram. Hanc enim sententiam in voce * mnlns,' duas causas affé- 

Lncretii esse existimabam, atqne ita rens, quamobrem mulus vehicnlo In- 

hanc lectionem tnebiir : quoniam ca- nae adhibeatur, hanc ponit secnndaro, 

lor solis ad sensum nostrum pervenit, qnod muli non ex suo genere, sed 

lumenqne sno candore loca compiei ex equis oriantur. Catnll. carm. Sae- 

atque illustrat; scquitnr, ex bis for- cnl. 'Tu potens Trivia, et notho es 

mani etiam solis non imminntam in Dieta lumine Luna.' Virg. Georg. 1. 

cslo ex terra a nobis videri. sublime S97. * Nec fratris radiis obnoxia snr- 

autem, i. e. in alto, seu in sublimi : gere Luna.' M. Tali. lib. 2. de N. 



T. LUGRETll CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 152L 



Deor. Lttoa antem, qoee est, nt os- mns * confusa/ i. e. non tubtìlìter 

teiidont mathematicì, major, qnain disUncta, neqae definita, sed indis- 

dimidia pars terr», iisdem spatiis tincta, specie ipsa, ipsoqne adspec- 

Tagatnr, qaibus sol : sed tum con- tu : prius (inqnaro) ea confurta cerni- 

gredieiia ram sole, tum digrediens, mus, quam * minimum eornm filum,' 

et eam lucem, quam a sole accipit, i. e. minimum lineamentnm, et duc- 



Biittit ia terras, et Tarias ipsa mnta- 
tiones lucis babet. Sic Parmenides, 
NmctI pdos w§pì yaSoof àXéfttì^ov, à^Xi- 
tfmw^ms^ i. e. ' Nocte yagans Iiunen 
circniB terram, idqne alìenum.' Quem 
fenom proferì Plutarcbus lib. irpbt 
KaJuinyv. Apuleius lib. de Deo So- 
cratis: 'Nec modo ista praecipoa, 
Mlem diei opificem, lunamque solis 
aBalaiD, Doctis decus, seu cornicu- 
hta, sea divtdna, seu praetumida, 
leu pleoa sit, varia igninm face, 
f santo longius facessat a sole, tanto 
loDgins celiitstrata, pari incremento 
itineria ac luminìs mensem suis acti- 
boi, ac disparì bus dispendiis termi- 
nana : seu illa proprio ac perpeti can- 
dore, Dt Chald&i arbitrantur, par- 
te lomioia compos, parte altera cassa 
folgoria prò circnmversione oris, oris 
discoloris, multivaga, palans, spe- 
ciem ani varìat, seu tota proprii can- 
doria expers, alienae lucis indiga, 
denso corpore seu Isti, cen quodam 
speculo radits solis obsistitadversi et 
(ot verbis Lucretii utar) notbam jac- 
tat de corpore lucem,' &c. inf. eod. 
lib. 70S. Lncret. *■ Luna potest solis 
radlis percnssa nitere,' &c. Lamb, 

578 Qnuan cenàmut] Scripturam 
Tulgatam servavi, quas etiam in non- 
noUis veteribus librìs reperitur : cu- 



tum oculis usurpare possimus. Ver- 
bi gratia, si Socratem e loco longin- 
quo cernanms, prìmuni ex adspectu 
corpus, deinde animai, deinde homi- 
nem esse cogno&cam tantum, neque 
eum a ceteris bominibus distinguere 
poterò, non enim mihi licebit per loci 
distantiam proprias quasdam Socra- 
tis notas, quibus figura Socratis a 
ceterorum hominnm fignris differt, 
inspicere : deinde, nbi ad eum pro- 
piu» accessero, tum proprias iilas 
notas, et propria quaedam oris linea- 
menta, tum nareis simas, tum oculos 
Socratis prominenteis cernam. Lamb» 
Remota tuemvr. Ita vet. libri. Vulg. 
aemota. Vide Indiccm, * Remota.' et 
sup. 4.271. Gi/an. 

581 Quapropter luna neceue^ Quo- 
niani igitur (inquit) certa et clara 
lunae figura, ccrtaque lineamenta, et 
orsB extrems cert» et clarse a nobis 
cemuntur, necesse est etiam, ut, 
quantacnmqne est, tanta bine nobis 
in ca^lo videatur. Lamb, 

584 Quanta iute cunque fuat, ^c] 
Cum reperissem scriptum in duobus 
lib. manuscr. Quanta quoque htecfuaif 
tfc, varie autem bic versus legeretur 
in vnlgatis ; assensus sum Mureto, 
ita legendnm censenti, fuam autem, 
valet SUR, vel/«mm. Afranius : ' Ca- 



jus baec ratio ac sententia est ; Luna ve ne pendeas, si fuas in qutpstione.' 

(inquit) nihilo roigore figura fertur, Virg. £n. 10. 103. * Tros, Rutnlusve 

aut movetnr, quam esse videtur ea fuat, nullo discrimine babebo.' Ln- 

fignra, quam oculis oostris cernìmus. crei. sup. 4. 641. * Ut, quod aliis ci- 

qaidara docti legi volunt cum cerni' bus est, aliis fuat acre venenum.' 

imtf ; in nonnuUis libris legitur fiia Piget ex Plauto et aliis exempla 

eenAmu» : quae lectlo ferri non potest. colligere. Lamb, Quanta hac qu€eque 

LanA. fuatf tanta hinc videatur in alto, Vulg. 

670 Nam priuM omniaf qua ìonge Quanta quoque ettf tanta hinc nobis ti- 

reauRola, i^cj] Hujus loci hsec senten- dealur. In vet. quibusdam. Quanta 

tia est : Nam omnia (inquit) quae quoque ktec fuat, Nos bine restitui- 

longe remota cernimus, prius cerni- mus. Liimbinus, camelee ; forte ree- 



Delph,€t Var.CUts» 



Lucret, 



5 D 



1522 



KOT^ VARTORUM IN 



tissime. G\fan, Vera haud dnbie 
lectio est, qnBB hic turbas excitat. 
£am Lambinas et Oifanias profe- 
rnnt, et hapc est : Q^amta quoque hoc 
fuaiy ^c. Veteres eiiim vocalem u, 
param ninitnini, sive ante aliara to- 
calem, in hujasmodi vocibns proda- 
cere aniant, adjecta « consonante. 
Scribo itaqae et lego : Q,ua»ia quoque 
kaefuvat, ifc. sic 1. 387. * Nempe aer 
omne necesse est Inter corpora qnod 
fuvat, possidat inane.' sic 'flavidiim 
prima producta prò flaidiim, 3. 466. 

* Nam qnod flavidnm est, e leyibns 
atqne rotnndis Est/ &c. similiter, 6. 
432. ' Omnia quo pacto fiant, qna- 
reve creentur/ Mss. Voss. habent 
fiuanty band dnbie a vera lectione 
fiutoni. Et nisi fallor, etiam Ennins 

* cliivebat/ prima producta, prò due- 
bat alicubi posnit. Non absimìle 
est, quod passim in vocibns, ' ei/ 
' rei,' simili bnsque committi videmns 
apud Nostrum, qnotles producendsB 
priores Syliab» veniunt, et j censo- 
nans interponitur, ut fiat *■ eji,' * reji/ 
&c. Preig. 

687 Tremar est cUtrui] Hinc ' tre- 
mulum'jubar solis inf. 696. ' Snb 
terris ideo tremulnm jubar bssitat 
ignis.' et lunae ' tremniom ' lumen 
Virg. JEn, 7. 9. ' splendet tremulo 
sub lumine pontus.' notante Turneb. 
Adv. 6. 6. et tremere dicitur astber 
nostro 1. 1088. Hav, 

588 Mutare videntwr] Orde est, ig- 
ne» perparvum quiddam mutare vi- 
dentur filum in altemtram partem, 
i. e. in plus vel niinus. Lambin, Pal- 
merius Mutare rtJe/ar, i. e. mutari 
filum: Uac observatione potnimus 
carerò. Creech. Legi hic non potest 
muUtre videtur, licet nonnunquam mu- 
tare passive sumatur, ut plura talia 
verba, quas enumerat Vosi, de Anal. 
1. 3. cap. 3. p. 10. Hav, 

689 Filum] I. e. lineamentum, due* 
tum, eztremitatein. Lambiti, 

Cum longiua abrìnt] Secutus snm 
codices vulgato! omneis, prater pan- 



eos, in qnibns legitar, qu9 Umghti 
abeit. nam in mannscrlptis scrij^tam 
reperi, quoque longiue abeit: ut cre- 
dibile lit, legendum esse, quo lemgnu 
abeint. abeint antem legendum vide- 
tnr potins qnam abeU, nt referatnr 
ad ' ignes :' qnod si qnis contendet 
Wgendnm abeity cohaerebit cam voce 
'filum.' Lamb, Longius abeii. Ita 
vuig. quidam, et vett. quoque hnghu 
abeii, Alii, cum longiue abeU^, Oilan. 

602 lUuditemnoneet'] Nnncdocet: 
qnamobrero sol, cam sit tam parva 
figura praeditus, tantum Inmen mit- 
fere ac profnndere queat. Lambin. 
Sed tantns ille caler et Inmen per 
universum, qnaqua patet, letbera dif- 
fusum e tantulo et quasi pedali sole 
emanare vix posse videatnr. Haie 
difiRcnltati ut satis faciat Lncretins, 
docet vss. 11. solem concipi posse 
ut fontem perennem lucia et calons, 
quod in ipsnm ex toto mando semina 
Incis etcaloris confiuant, tanqnam in 
scaturlginem, ita nt non nnins solls, 
sed totius mundi lumen et calorem 
sentiamus. Deinde snbjungit vss. IO. 
forte aerem vicinum soli ab ilio ac- 
cendi, multasque igneas particnlas 
nobis quidem inconspicuas circa so- 
lem esse, et inde tantus caler, lumen- 
que tam longe et late profosnm. 
Creech, 

693 Tantulu»"] Taro parvns: non 
major, qnam videtnr, ant non multo, 
fortasse etiam minor, nt panilo ante 
dictnm est, et ut volebat Epicams. 
* tantulus ' autem * sol,' ' tantum In- 
men,' àptiOtiris, Lamb. 

696 Nam licet kinc] Fieri potest 
(inquit) ut sol sit fons quidam om- 
nium ignium ac lumimim : ad qnem 
confluant'omnes ignes, omniaque lu- 
mina : et unde tantum lumen, tan- 
tusque caler emanent, quae totnm or- 
bem terrarum compieant. Lamb, 

697 Largifluum fontem'] Vult solem 
esse fontem quendam omnium lumt- 
num, quemadmodum fontes aquarura 
dicuntur proprie, unde et scateot 



T. LUCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1523 



«q«s, et oriontnr flamina. Lamb. 

Sadire] A yerbo acato, is, tertie 
iaflez»ODÌ8. sic eod. lib. 950. < Et 
partim plano scatere, arque erampe- 
re campo.' et 6. 890. ' spirai foDS dnl- 
cii aquai, Qai scatit, et salsas circom 
•e dimoTet nndas.' Ibid. 896. * Et 
•catere illa foras in stnppam semina/ 
ACa X<miMii« 

Ai^fme erumptrt /lumen] Sic ière 
tmntB habem nostri vet. codices, 
qailKisenin consentinnt aliqnot vul- 
ftH. Alii tamen Jamcw. qaod qnaro- 
vii DOD damnem, flumen tamen ni- 
hMo mafcis rejicio: est enìm ìllns- 
tris tndàtio caro superiore continua- 
ta, et consentanea : < Largifiaum fon- 
tbm/ Nam sic sop. lib. 4. semen bo- 
niiita krge profusam, ' flumen ' dixìt : 
qvenadmodom hic Inminis copiam, 
* ftamen.' Lamb, Alii fton^, fortas- 
te aieliaa. Alias de solis lamine, de 
quo Ti. 590. objectionem instituit, 
oOlil dixisse videatur. Creeek. FU' 
■M. Uimen fortasie recte. Gifan, 
Atqiie ita melìores Mss. contìrmare 
fidetnr vi. Lacretlanas sup. 282. 
' Largns enira liquidi fons Inminis 
«tiieriaa sol.' in quo ' fons ' et < In- 
men/ at et bie, conjungnntur. De 
▼etemm antera sententia, qua lumen 
eaie atatuebant effluvinm corporis 
laminosi^ vide Oevart. ad Stat. SyW. 
I. S. eap. 27. Hw. 

698 Ex Mini mitiMfo, qu9 ne] Ordo 
est: qnoy i. e. ad qnem solem, sic 
elementa vaporis ex omni mnndo un- 
dique eonveniunt, et sic conjectus, 
seaconlectus, sen congestns, et acer- 
Tus eorum conflnit, ut tantus calor 
ex nno capite profluat. Est autem 
boc loco memoria repetendnm, atque 
attendendum, quod dicit Aristot. 
Meteor. lib. 1. non esse unum certum 
aqaamm locom, aut alveuro, aut re- 
ceptacnlom inexhanstum, nude per- 
petuo mauent aquse, nndequc sca- 
teaot fonte», et erumpant flnmina; 
nam ne tanta quidem concavitat, 
qiuantni est orbis terrarum, tantam 



▼im aqnarnm snppeditare posset, 
quanta quotidie effluit ; sed esse quap- 
dam aquarnm capita, ad qnae ex lo- 
cis editioribns confluunt panlatim, et 
pene dicaro gnttatim aqnae. haec ca- 
pita fonteis, sen fontinm origines, et 
scatnrigines aquarum appellamns. ex 
hia manant aqnie per rivos initio par- 
vos, atque angustos: qui longius flu- 
entes ac labentes, aliis rivis additi, 
raagnos postea ìIutìoa gignunt. Lamb, 
Elementa raporis] Sic reposul, cum 
in aliquot libris manuscr. rapoti» 
scriptum reperissero, vagone autem, 
i. e. raloris. Sed negat Aristote- 
les aetheris, et c»li, aut astrorum 
natnram esse calidam aut igneam, 
ut sup. diximu». Lamb, Vaporis, Ita 
▼et. nostri. In aliis, vapores, Vulg. 
vapora, Gifan. 

599 Cimveniant] Ita vet. nostri ree- 
tissime, et vers. seq. Conftuat, Viilg. 
conveniunty ConJUU, Gifan. 

Omjeetus] NihiI muto,qoamvisnon- 
milli legendum putent cmUctue, * con- 
jectum ' autem interpretor conges- 
tum, confluxum, congressum. Ne- 
que tamen cojii^cttfj rejicio: quod et 
sup. indicavi. Lamb, 

600 ExnnoeapUe] Nam caput ara- 
nis Latini vocant. Faber, 

603 Eet etiam quoque uti] Fieri 
etlam potest (inquit) ut, cum solis 
ignis non sit admodnm magnus, nc- 
que acer, magnis tamen fervoribus 
aèr exardescat, quia sit idonens ad 
incendinni accipiendum. Sed negat 
Aristoteles, ut dixl, solem esse ig- 
neum aut calìdum. ' Etiam quoque,' 
autem, o'xyi/ia est iic mpaXkfiKovy ut 
sup. Lamb, 

605 Pereipiat] Occupet, compre- 
hendat, ut sup. 4. 738, ' Quam qnae 
percipiunt oculos, visnmque laces- 
sunt.' 

607 Quod genuà] Cujus generis, 
qtlemadmodum. Lamb, 

608 Accendere ex una, t^c] Ita vet. 
libri, et vulg. nisi quod Accedere qui- 
dam, et Accendif Fiorentini libri 



1624 



NOTJB VARIORUM IN 



▼ulg. Acdiurt, qnod Lambinus pro- 
ba! ; ego veteres Codd. sequor. Ex 
nnmeris manavìt mendosa varietà* : 
sic et alii. Aceipere Manillus sup- 
posuit. Gtfan. Aceipere ex una scm" 
tUia, Secntus som hoc loco cod. 
Florentinos, ut omniom hoc loco 
emeodatissimos. nam celeri vnlg. ha- 
bent Tel Accendi^ vel Accendere^ piane 
mendose. manuscripti antem partim 
Accendere y partim Accedere: qnod pos- 
tremam depravatum est ex vero Ac^ 
cipere: nam ex Aceipere factum est 
primnm Accidere^ p inverso ; deinde 
Accedere ; deinde ex Accedere, Accen- 
dere, et Accendi. Jam, praeterqoam 
quod veritas et ratio hanc scriptu* 
ram coofirmat, etiam exemplo adju- 
vatnr. Sic enira idem loqnitur 6. 149. 
' Aridior porro si ntibes accipit ig- 
nera.' eadem ratione ab eodem dic- 
tum est * conripere ignis semina/ et 
' concipere ignem/ lib. eod. 270. 
* Qaippe etenira solis de lamine mul- 
ta necesse est Concipere.' 'multa' 
sabint. dirò koipov * semina.' Idem 
ibid. S06. ' cum multa rigoris Corpo- 
ra dimittens ignem concepit in aurìs.' 
ex bac re aiitem similttadinem dnxit 
Yirg. JEn. 2. 411. 'In segetem vel- 
uti cum fiamma furentibiis Austria 
locidit/ &c. Zoilus hanc scriptn- 
ram non probavft, non aliam (opinor) 
ob causam, quam quod scripseram 
eam in codicibus Florentinis reperi- 
ri : eamqoe a Marnilo dixit esse ex- 
cogitatam et snbstitntam. Ego sive 
hoc sit verom, sive non sit, aio nec 
posse, nec debese aliter legi. Nam 
primnm ' accendere incendia ' dici 
Latine non potest: deinde versus 
▼erbom Accendere hoc loco recipere 
Don potest, quidquid blateret nebulo, 
qui 'extra numeriim de numeris' 
disputati quiqiie ' nnmeros innnme- 
ros/ et ' versus inversos/ et ' modos 
tmmoderatos ' et ipse facit, et Lu- 
cretio poétae optimo atfingit. quos 
cum audio, aut lego, solco illiid Aria- 
tophanis continuo usurpare, 8^c /uo< 



\9§céinfi»: tantaro miht nanseam mo- 
vent, nec mihi solum (ne qois me dl- 
cat esse fastidiosum) sed omnibaa 
hominibus humanitate politis et era* 
ditts. Lamb. 

609 Forsitan et rosea] Tertia ratio, 
solebat enim Epicorus earum rerum 
qoae a Philosophis in controversiam 
vocantnr, et de qnibus sensus non 
facile judicare potest, plureis afierre 
ratioues. quod testatur Laert. bis 
verbis : Th 84 fday edrlcuf roOrttv dvoSi- 
ZÌ¥m rStv wKtovaxSts ipauyofUtmy, /tmmAif, 
Kcà où KoBtiKÒyrofS wparrófiwop &wò rSim ' 
rV /uaralay àjcrrpo\ayUuf à^TiKaotcóratr^ 
KoX tls rh Ktvhy edrlas riy&v àwoiMmmff 
&c. i. e. ' Unam antem harum rerum 
afferre causam, qn» mnltis roodis vi- 
dentnr di«putari posse, furiosum est» 
ncque recte fìt ab iis qui inanem as- 
trologiam studiose consectantur^ et 
qui temere quarundam rerum ratio- 
nesreddunt.' Lamb. Aliudest: 'ac- 
eipere incendia,' aliud ' concipere 
ignem,' 'flaramas,' &c. Hoc proba- 
tissimum geous loquendi, illud inusi- 
tatum saltem. Omoino, ut verom 
fatear, recto mihi talo videtor stare 
Oifanii emendatio : Accendere ex tma 
icintiUa, ^c. ' Accendere ' autem ' in- 
cendia,' ut ' accendere bellum,' lib. 1. 
dixit. Verum e in penultima elidcnda 
erit, ut lib. 2. 680. in 'contingere 
parato.' sic sup. 2. 1024. Accedere 
prò Accidere habet utcrque ex Vossii 
Codd. Preig, 

610 Poasideai] Est, nt possideat: 
fieri potest, ut possideat. Lamb. 

C<rcts] Obscuris, et ocnlornm sen- 
sum fugientibus. Lamb. 

611 NuUo qui tit fulgore notatut] 
Qui non fulgeat, et idcirco non cer- 
natur a nobis. Lamb. 

612 .^tiferum] JEetifer. Gifan. 
Exaugeat] I. e. valde augeat. sic 

autem babent libri Manuscripti, et 
Donnuili typis cxcnsi. ntitur eodem 
verbo Ter. Heaot. 2. 2. 2. ' Concur- 
ruDt multflp opiniones, quae mihi ani- 
mum exaugeant : ' i. e. quae me magia 



T. LUCRBTII CARI DE RERUM NAT. LIB. V. L52S 



addncant ad credeodora illam esse 
corraptam. et Plant. Sticho 2. 1. 9. 
' HerK snbveni : benefacta majornm 
taorom exange/ volgati autem roen- 
dosa habent exandùu, Lanib. Ita et 
Bostri vet. et Lambinot. Volg. fxoa- 
dke. Oifìin. 

61S Nee rolM simplex] None de 
folifl et Ino» conversionìbos quas 
rp9ràs Gneci Tocant : earatnqae, ut 
et aliamiD reram supera ram, et natu- 
raOniDy plareis cansas affert, ut sole- 
bat Epicami. Non est (inquit) una 
ratio, oeque certa, quo modo ex par- 
tibna spstivis, id est ex orbe solstitiali, 
itqne a cancro, transeat ad sgoce- 
rota, sen caprìcorniim ; i. e. ad orbem 
brumaleni. Hac de re sic Laèrtias : 
7]pMr&f 4ikUiv KOÌ etkfirris Mi4xrrai iih^ 
ybf999ai Kotrà Kifytav oòpvfov, o5rM 
mr xP^'^'f^ KorrpntyKturftépov' òfiolvs 
A «d icarà iJpos Mé^juaWf ff k<ù 8Ai}s 
Afl iwmìMms ^x^/iinrr, r^t fiìv ifiirt- 
vXofUmfSf r^y 9^ KaraXjwoóai/fSf 1j Ktd 
r^ l( à(fX7Ìf rotaórrir Òbrriv roTs Ì<rrpois 
To6r9U KOTttXriO^tUf &aT9 oXà t« c&cu 
tKuca KOfujBtu. i. e. * Fieri potest, ut 
solis et lunas conversiones fiant ex 
•Uiqoatiooe csbIì, temporibus ita 
epacti : similiter autem etiani ex ad* 
Tersa vi aeris, qni solem modo a sig- 
Bis aestivis ad brumaoi, modo a bruma 
ad vstivam regionem detrodere que- 
at: aotetiam materia sem per idonea, 
atqoe opportuna, eum partim contin- 
gente, partim deserente: aut etiam 
eo, qnod talis vertìgo bis astris sit 
attribota atque impressa, ut possint 
per aliqoos flexns moveri.' Lamlnn. 
Annnnm solis, et menstruum lunsB 
corsnm per duodecim signa zodiaci 
Dt explicet, primo vss. 2S. proponit 
sententiam Democriti, qui docuit tn- 
feriora sidera a sommo coelo rapi et 
circnmferri, celerius aut tardins prò 
rata omnscnjusque sideris a summo 
isto coelo distantia. Sol igitur cele- 
rins quam luna, ideoque illom rarius 
qaam illam signa assequuntur et prae- 
tercfuity neqne mimm si luna uno 



mense signa omnia, in quibus duode- 
cim terit sol, percorrere videatur. 
Deinde vss. IS. duos aeres Innae soli- 
qoe inservientes introdncit, quorum 
altero a Cancro ad Capricornum de- 
truduntor, altero a Capricorno ad 
Cancrum stato tempore «ubveliuntnr. 
Et ne illud incredibile videatur, jnbet 
nubes spedare qnas diversi venti in 
partes diversas protrndunt. Creeck^ 

614 JEgoceroiu Brumale» JUxue] 
Mox meta» vocabit, eleganter. Manil. 
lib. 3. nodo», ut et lib. 2. non minns 
eleganter. sed Lncretiì imitatio est ; 
infra enim, 687. ' anni nodus umbras 
exequat.' JEgoeero» autem Capricor- 
nos. Faber, 

615 Bmmaleia adeat fleTu»"] Trala- 
tio est a certaminiboK Olympicis, et 
similibos curnlibiis. signifìcat aotem 
id qnod viilgiis solstitium brumale 
appellat. Lamb. 

Reverien» . . . vertat se] Ut 6. 62. 
* Depressosque premit/ Preig, 

616 Canceri»'] Ita olim dicebatur : 
nnnc * Cancri.' Faber, Apud S. Cy- 
prianum p. 234. ' voluti Cancere in- 
fecta' legimus. Creeeh, De morbo 
ita dicto similiter Arnob. lib. 1. Adv. 
O. p. 30. *■ lUi haud aliter contuma- 
ciam canceris s»vi ad snbeundam ci- 
catricem circnmscriptis cogitationi- 
bns compnlerant.' De solstitio au- 
tem seu solstitiis multitudinis numero 
prò «stivo tantum pinra congessi t 
Jos. Castalio in V. L. cap. 17. pag. 
Fac. Critic. 670. Tomi quarti. Max. 

Vertat meta» u ad eolttitialeu] I. e. 
(ut vulgus loqnitur) 'ad solstitium 
aestivum ' se vertat. Nam apnd prò- 
batos Latinitatis auctores * solstitii ' 
noroen solstitium «stivom duntaxat 
significat, < vel qoia ' (ot scribit Var- 
rò lib. 5. de L. L.) * sol eo die sistere 
videtor, vel quod sole ad nos verso, 
proximum est solstitium.' Lamb, Ut 
vertat meta» ad. Ita recto omoes fe- 
re libri. Lambinus : ut meta» vertat 
»e ad, Oifan. Et ita optimi Mss. 
passive eoinii nt multa talia apud 



1526 NOTiE VARIORUM IN 

nostrum, usnrpatar. Huv. Nifail nintandom censeo, qonnvb 

621 Dewtoeriii quod mnctUf ifcJ] Hic quidam iegi veliut r^anmiil, aut re. 
ve»us sup. jara positus est S. 372. cursant, Nam cura ita, ut ezcuden- 
Lamb. tlam curavi, habent omnes libri ma- 

622 Quanto quceque aiagÌM] I. e. nuscr. et yulgati, tnm usitatum est 
quanto sint nobis propinquiora, at- Latini» geons loquendi, 'visere,'et 
que ita a caeloremotiora. ferrai» jwop- * revisere ad hoc,' aut < illud/ Lncr. 
ter autein, i. e. propter, seu prope Hb. 6. 1236. ' Nam, quicumque suo» 
terram. Lambin. fugitabant vigere ad aegros,' &c. ad 

623 Cali turbine] Ttwbinem caU quem locum plura. Lamb. 

dixit prò espio, qnod turbtnis in mo- 686 Fit quoque ut e mttndij Alia ra- 

rem, b. e. pó/Afiov iltefiPy circumagitur tio. Lamb. 

et circumvolvitur : vel prò rotundi- 6^S JEitivisSignie] A et^ncro, Lamb, 
tate c»li volubili, ut Virg. * saxi tur- 639 Brumaleis usque ad ftexus] Ad 
bineni ' ^n. 12. 531. 'Praecipitem capricomum, et ad brnmam. Trai»» 
•copulo, atque ingenti» turbine saxi tio est a ludi:» Circens. in qnibnscnm 
Excutit.' Sic CatuUus 'fusi turbi- ad metas quadriga pervenerint,'flec- 
nero *" carm. de Pelei et Thetid. Nnpt. tendus ' cursus est, et *■ mette fervidb 
' Libratum tereti versabat turbine suntevitandae ^otìs,'utloqniturFbu^- 
fusum.' Lamb. cus noster. ex quo * flexus' appellan- 

624 lUiue] Caeli turbinis. Lamb. tur a Latin is, KOfornipfs a Graeci». 

625 ReHnqui PauUatim eolern] *Aro- Itaque statim eadeni translatione 
KtimoBai : celeritate superari. Lamb. solstitinm, et brumam, * solis metas * 

627 It^erior multo] Ita libri vete- appellabit, 689. ' Distinet aequat» 
res nostri. Vulgati, multum, Oifan. solis discrimine metas.' Fuerant aa- 

628 Et magia hoc] Et magis lunam tem nonnuUt, qui humidura qnod e 
relinqui sole, seu quam solem. Lamb, terra et mari sursum tollitnr, caotam 

Et quanto] Sic legendum, ut sit hic esse solstitii et brum» putarunt, qua- 

Lucretii sensus : et quanto luns cur- sì sol pabulum sequatur. quam opini- 

sns ' demissior/ i. e. humilior, et in- onem refellit et rejicit Aristotele* 

ferior cum sit, longius abest a caelo, Ut>. 2. Meteor. bis verbis : ùih «al 

&c. tanto posse minns, &c. Lamb, ytkoìoi wémtSj Zeoi ruv wpàr^pop bwù^a- 

Lunam, quanto demissior. In quibus- fiov rhif fi\iov rp4if>§ff0ai ry iyp^' «al 

dani vnlg. quanto et, Lambinus, et 9ià rovr* (vioi «al ^Kurì woim^oa ras 

quanto. Oifan. rfmràs ainòv* ob yàp &cl roòs oìbnòt 

630 Tendere curevm] Tendere pò- ^ùyoffBm r&wovs wapaa-Kwdftty cUrr^ rp^ 
suit iytpyfrruc&s, ut saepe alias, prò ^. ijforyKoìoy 8' drai rovro wii&aÌ9§9 
eelerare: idem valet* contendere cor- «"«pi abrhvj ^ ^cip«70ai* utà yàp t^ 
sum.' sic dixit 1 . 67. * tendere oculos.' ^ay§f^v irvp, hos taf fx9 Tpo^, fjJxpt 
Lamb. Toirov ffv, Scc, i. e. ' Quocirca ridi- 

631 Flaccidiore] Languidiore, et culi etiam sunt omnes, quicumque e 
tardiore. Lamb. veteribns solem ali humido existiraa- 

632 Tacto magis ftfc.] Quanto etiam rnnt: et icci reo nonnnlli aiunt solem 
(inquit) luna cum sit sole inferior, suas ad solstitium et brumam con- 
languidiore et tardiore impetu et cir- versione» facere. Non enim eadem 
cuitn fertor, quam sol, tanto magis semper loca posse ei cibum prebere, 
cctera signa siipprioraeani assequun- Necesse autem esse hoc ei accidere, 
tur, atqne adeo prastereunt, et supe- aut interire : nam et ignem ante ocu- 
rant. Lamb. los, atque in promtn positura, qnrtid 

635 Ad hane quia eigna revisunt] pabulum habeat, eo usqne vivere.* 



T. LUCRETII CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1527 



Homidom aotem Unttim igni cibom 
ette, qnui ìnimidi pars ea, qve lit 
extenaata, qnaeqne snbvehatur, ad 
wlem perveniate aut quasi liic humi- 
di ascensos talis sir, qaalis qai flani« 
BC orienti et viyenti contingit. ex 
qaa argomento probabili iiimto, sic 
et de sole existimaront. Sed hoc 
■•n est simile. Fiamma eniro fit ex 
continuo humido et sicco varianti* 
boi, neque alitur. Non enim manet 
eidem ullo tempore fere. Soli ao- 
ten fieri nullo modo potest nt boc 
aecidat« Nam si eodem modo, quo 
Bado illi dicnnt^ alatur, perspicnnm 
est eveuturum, nt Sol non solom, 
qicinadmodom censet Heraclitus, 
qootldie novus sir, sed semper et con- 
tinenter novus. M. Tulliiis opinionem 
illam Cleanthi adscribit lib. S. de N. 
D. bis verbis : ' Quid enim ? non eis- 
dem vobis placet omnem ignoro pasta 
iadigere, nec permanere nllo mo- 
do posse, nist alaturP Ali autem 
wlem, lunam, reliqua astra, aquis 
alia dnlcibos, alia marinisi £am- 
*qge cansam Cleantbes affert, cnr se 
tt\ referat, nec longius progredia- 
tar aolstitiali orbe, itemque brumali, 
ne loogius discedat a cibo?' Sic Mi- 
bscìms in Oct. sub persona Octavii : 
' Fontinm dolci aqua marisve mun- 
dom nutriri : in vim ignis abitnrum, 
Stoicis constans opinio est, quod 
consnmto bumorc mundiis bic omnis 
ignescat : et £picQreis de elemento- 
rum conflagratione et mandi mina 
eadem Ipsa sententia est.' Lamb, 

64S Magtun anmo»} Stellarum peri- 
odof » et Saturni, Jovis, Martisque re- 
volotiones respicere videtur. Creeek, 
Amm»» prò quibnsvis non temporis 
tantum periodts, sed et spatiì circu- 
Us posuit. Similitcr, 1. 312. ' Quin 
etiam mnltissplis redeuntibus annis.' 
et vs. 1028. * Et multos etiam mag- 
noB servata per annos.' Preig, 

645 Nowu videt] Quod multi qui- 
dem uegant, etsi constet numquam 
fere tempestatem fulminantem fieri. 



quin boc eveniat. Faber. Vegetins 
4. 38. ' Hi ssFpe singoli, interdnm 
duo, magnis autem tempestatibns 
etiam tres pariter flare consueverunt.' 
Quem locum, ut et Homeri alio- 
rumque, adducit Brodens ad Cala- 
brum pag.371. obi Locretìnm defen- 
dit. Hav. 

G49 Al nox obruii] Nane incipit 
dici et noctis causas rxplicare. Lamb. 
Diem sequitnr nox, quia vss. 6. sol 
longo corsu laoguidus, occasnrus 
enim languescere videtur, extingui- 
tur, vel quia eadem vi qua supra ter- 
ras diurno tempore volvebatur, subter 
terras nocturno fertnr. Epicnrus in 
Epistola ad Pytboclem ortum et oc- 
casum solis et lunsR irar* ^/«^dyvidbr r« 
brhpyris, kiÙ wdXur èrócpMf^iy, vel acsr* 
tb'cnf/ir, #ca2 «terrà fffiécw posse fieri con- 
tendit. Creech, 

650 De longo curni] Post, vide qns 
ad 1. Extima atitem cceH vocat boc 
loco partes occiduas ad Atlanticum. 
Faber, 

Ultima cmli] Sic ex vet.'libris scrìp- 
si ; in quibusdam codd. vet. «dtiNc, 
foetima. Hinc MariiUns extima prò- 
cudit, ut et vulg. Gtfan. Alii libri 
habent exiiiaa cali, quod interpretor 
extimas parteis csbIì, alii ultitma cali, 
et ita legi volebat Adr« Turnebus : 
cui assentior. Lamb, Sive VUi» 
ma, sive Extima legas, perinde est. 
Creech, 

651 SuM fffiavit kmgméMM igiieif] 
Fffiamt $008 igueit, i. e. exstinctus est. 
fuit etiam baec valde pinguis, stolida 
atqne anilis Epicuri opinio, astra 
orientia accendi ; occidentia, exstin- 
gui : quam et Cleomedes libro secon- 
do conmiemorat ac refellit bis verbis : 
Kairoi wpbs (Lwaffi roh ^IfnitUmus àrowm* 
rérois oScrir, Ihi koÌ rà ix/rpa A yg ^nw , 
hwréXXoyra fjbkif, i^dimadm* MfJM^a M, 
^fiémnfodai, twp òftoiÓTafrU 4&ruf, ks fff 
rif òpoùfUyovs fàhf ia^pé^vs, tpy X^yw. 
ft^ ifMlUifovs tk, òanértiVKUif, md M 
rmf lUAtir taa iorty òparkf r^ S^ìomit 
A^Tor wouSrm, olhm i* èpa mi^rrht icat 



1538 



NOT>£ VARIORÙM IN 



ttbr^ Mwoy &n t^s yrjt ff^aiput^ O'xh'^afri 
KCXP'VA^^'^ &AXOTC Top* KaXoìs liccurra 
aòrfir «al Su^oi, irai &rcer AXfi. ircd ro^- 
rou areica Se^fi ^^ «i2 ^fidwtnwBat 
aura, «cai l((i]rrff<r0a<, iroì «cara wdfras 
ras r&9 òpi{érro/¥ fjorairréaws àie irapa- 
irXi^ioii kifaKorfUus ylvtffOoi tnrXérovs 
^iBopàs ip0»pofiiiw¥ Tff Ko2 wékttf i^awro- 
fUvwffKOfràvacrc^fA/erdnrrwffUf òpiforros, 
roÙTùv trvfifioiiwnoSf &c, i. e. ' Atqni 
ad Illa omnia qnae snnt absordissima, 
prsHerea etiam pronuntiavit (Epica- 
rns) astra orientia quidem, acceDdi : 
occidentia vero, ezstingui. qaod si- 
millimnin est, ut si quis bomines qui 
ceroantur, vivere dicat : qui non cor- 
nantur vero, mori. Et in aliis rebus, 
quflB sub sensum videndi cadont, si- 
milem sermonem babet. Ita autem 
scilicet intelligens et divinos vir est, 
ut ne illnd qnidem ei in mentem ve- 
nerit, qnod, cnm terra sit globosa 
figura praBdita, alias apud alios sin- 
gula astra et occiduot, et oriuntur : 
atque ob banc cansam necesse erit 
ea simul et exstingui, et accendi, tum 
prò omnibus finientium, sen horizon- 
tum, mntationibus, paribus propor- 
tionibus interitns innumerabileis fieri 
et morientium, et rursum reviviscen- 
tiuro ignium, cum boc contingat prò 
omni finieotis mntatione,' &c. Idem 
aliquot versibiis post: *H wws abrhs 
ò ^\ios afifwófityos, wd\tM M rV àya- 
ro\ii¥ vapayii'mu; àXXà yàp fivBapùif 
7fNu68ffi 9urr€Ó(raSf &$, r&y 'I0itip&y Uno- 
po(nfrtt¥y ifotinrorra rèr fiktop rf ìmchw^ 

y^i^¥ iflWOUOf <rfi€¥¥^tWO¥f &s ÒtdwV' 

pov iriSfipoM iw SÒari' éwì raimp^ ^\0€ r^v 
Z6^w ò fi/Anot «al wp&ros à¥$pAint¥ r^v 
àX^ctay i^tvptlh^ Kcà M* 4ku¥o ¥^¥Ìni- 
iro', tri woM lUftos rov ohpa¥ov rh tirov 
àWx« Ti}s T^f , &AA* tU rV HéXwrffo» 
aJbr'^ Kteroòòt^Om M\afit, «al vdXw 
4k T^f àiwrokuajt Oàkiitraris &rar^AAf<y* 
«al àirh f*k¥ rov àMoroXucov SSoros i^dw 
rco^oi, àirh 5^ rw vfht Òù<r€i 9fi4¥¥v<r$ai» 
1. e. ' Aut quomodo sol ipse exstinc- 
t0S| runus ad eam caeli partem, ex 



qua oriri solet, pervenit ? A 
cum fabellae cuidam anili ùdi 
biiisset, qnae ab Hispanis tradi 
solem in oceannm incidentea 
pitnm in eo niittere, tamqoai 
igneis efflantem, et marcesc 
quemadmodum ferrum candei 
in aqaa exstinguitur ; hanc opti 
mente sua comprehendit is qi 
et prìmus veritatcm invenit : 
illud quidem intellexit, parte 
nem csli aeqaaliter a terra < 
sed eum in mare demergi ex 
vit, et rnrsus ex orientali n 
oriri : et ab aqna qnidem oi 
accendi, ab occidentali vero 
gni/ Jaro qaod ad loquendi 
attinet, attendat lector, qno< 
adnionutmus, hsc verba, ' exi 
'exspirare,' * efflare,' quasi 
jungi cum accusandi casn, 
' efflavit igneis' et 3. 719. < Ui 
davera, rancenti jam viscere, i 
Exspirant ?' ad qncm locum ht 
plura. Lambin» 

652 Concussot Ueré] Conqn 
et fractos labore itìneris. ' ite 
itinere, sicenim inflectebantv 
'iter itcris,' et ' itiner itìneris 
Nonio. Naevius Lycurgo : • 
iteris sumus : tute scis.' 
(Enomao : ' Prapsto etiam adsi 
prome. quid fers ? nam te lon( 
cerno vadere.* Idem Telepho 
diumqne iteris reprime.' Lami 

Itere] Sic veteres prò itiner 

663 Aui qui sub terras cursu 
erunt etiam nonnnlli philoso|] 
solem non sub terris moveri, i 
cnm terras dixerunt : iccirco 
ex oculis nostris evanescere, 
tem fieri, quia terra» urs» sn 
alta et edita est. ex quo € 
solis lumiuibus officiat. Arist 
2. furwp, cap. 1. in extr. Lojr 

654 Supera qua terras pertuiU 
Ordo est: qaae vis pertulit 
videlicet solis, supera, seu snp 
ras. quidam tamen legunt, 
terra qua periuUt orèem. ut si 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1529 



Itgitar ' solem.' Lamb, 

655 Tempore ilem eerto] Cor lem: 
pore certo aurora exsUtat. Lamb. 
Aote tolis exortnm splendor qnidam, 
qw aurora dicitur, illustrat coslos, 
qnoniam sol sub terras ab òccasn in 
ortom rerertens anteqnani ipse ap- 
pareat effnndat radios, vel quia <li»- 
persa hesterno itinere ignis semina 
ibi confluont, et prins quam fornia- 
mnt ant accenderunt solis globum 
debili luce «thera illostrant. Post- 
erìorem cansam fabula, qnae apnd 
Ponponinm Melam, 6. 6. et Diod. 
Sic lib. 17. legatur, confirmat ; et si 
coottaDtia illìus conOnxns cniquam 
Incredibilii videatnr, is consideret 
non mlnorem in multis aliis rebus 
conatantiam deprehendi. Creeeh, 

MmiMià] M. Tuli. lìb. 3. de N. D. 
' Quid deinde ? Inodea dicetur, quae 
Leocothea a Oraecis, a nobis Matnta 
dicitor, cnm sit Cadmi filia.' Lamb, 

656 Auromm] Anroram roseam, 
^olo8<Lcru\o». Lamb, Hoc loco ' Au- 
rora ' Dea, sen persona, non est, sed 
splendor. ' Aura ' enim yel apud Vir- 
gìL JEn. 6. 206. 'aurì aura refolsit.' 
splendorem notat, ab aZpoSf quod in 
vetusta illa Orapcia *auruni ' significa- 
bat, nude &éiffavpos. De Matuta au- 
tem sen Leucothea, unde * matutinus/ 
4ec res nota est. Faber, 

Drferi] Mss. quidam differt, i. e. 
late spargit, quo senso yidelicet sae- 
pins apud nostrum yerbum ' differre' 
occnrrity uti 2. 673. * Unde ignem 
jacere, et lumen submittere possint : 
Scintillasque agere, ac late differre 
faTillam.' 6. 690. ' Funditque ardorem 
longe longeque favillam Differt/ et 2. 
$4. * Mobiliter soWeos differt prìmor* 
dia vini.' Deniqne I. 273. 'Ingen- 
tesqoe roit naves et nobila differt.' 
Verura in omnibus bisce vis aliqna 
infertnr rei que 'differri' sen dis- 
pergi dicitur, ita ut vis ejns commi- 
nnatur et soliditas soivatur. At de 
splendore Aorors hoc non dici po- 
toat, qol aiutai a Matuta crescit assi* 



due nsqne ad jnstum solis lumen. 
Consideratur ìtaqne hic Matuta nt 
Auror» paranympba. Hav, 

659 Aut quia coneeniunt ignee] MÌ- 
notius in Octavio : * Sic congrrgatis 
ignium seminibii», soles alios atqne 
alios semper splendere : sic exbalatis 
terrae vaporibiis iiebnias semper ado- 
■lescere/ &c. Lamb, 

661 Qtur faeiunt solis nota semper 
lumina] AH ter Aristoteles ftcrcw^. 
$, cap. 2. quo loco ne^sat, solem ali 
humido, qiiem paullo ante protnli- 
mus. Volens enim vetenim quorun- 
dam opinionem refellere, qui arbi-' 
trantur solem ali humido, docet hoc 
absurdi ex eo eventurnm, nt sol non 
solum alio atqne alio die novus sit, 
vernm etiam semper et assidue novus. 
ex quibns verbis intelligere licet, fai* 
snm illi visum esse, nova semper 
gignì solis lumina. Lamb, 

662 Quod genus] Cnjos generis, vel 
quemadmodum. Lamb, 

663 Mais fama] De Ida monte, 
omnium, qui sunt in Hellenponto, al- 
tissimo, sic Diodoms Siculns lib. 17. 
pag. 491. "lÒioy 3^ ti «al wapdìio^p ovfi» 
fiaÌP€i yCyw^ai w€pl rovro rh 6pos, Rota 
yàp tV 'voG Kxmhs hreroK^iP hr* Hucpas r^t 
Kopv^s Zih t^v vrnvtyla» rov ir9pi4xorrof 
òÀpot bwtpKvni fiwHfBoA tV tUrpoy r^f 
rw à^^futv irvoris' òpSioBai 5^ ròv ^^ktov 
fri T^s vwcrhs olhnts àyartWoirra ras Air- 
riyaSf oòk iv KwcKoT^pu cx^fiofn rerpofi- 
fiérov, &AXà tV *P^jiya fcorà toAXo^ t^- 
wovs tx"*^^^ òuairapfJiérriVf &rrc 9oKuy 
irvpà TÀf /ctf Befyévwf rov r^s y%s òpifov» 
ros. i. e. ' Proprium autem et admi- 
rabile quiddam in hoc monte fieri so- 
let. Nam sub Canis ortum, qui fit 
in summo mentis vertice, propter 
aeris circumfiisi quietem, ab omni 
moto ventoqne vacuam, hune verti- 
cem a ventornro fiatu immunem at- 
qne intactom esse : cerni autem so- 
lem cum etiara nox est, radios snos 
expromentem, non in fignram rotua- 
dam conversnm et conformatum, sed 
flammas io diveraas parteis diiper- 



1590 



NOTi£ VARIORUM IN 



gentem, at complures ignei extre- 
niam ternp terminuin, queni finieo- 
tem appellant, attingere videantur.' 
Simile quiddam narrat idem Diodo- 
rus libro tertio accidere io Arabia 
fortonata, qnod ad solis ortum atti* 
net, bis verbit : ìk fUaou 54 rov wtXÀ- 
ymn ^fcurìy àtra^atì^ófiéyoy atnhv [^\ioy] 
òpiSurBat fikp iyOpoKi wapav^Jiaieif r^ irv> 
pttitcréx^, owvBripas 84 &^* kunov /m- 
7«U0Vf àwof^hrtuf, i. e. ' Ex medio 
autem mari aiunt solem exorientem 
cerni prone candentisaim» siiiiilem, 
scintjllas autem ex se magnas ja- 
cere/ dee. Lamb. 

670 Et caio dimttuntJi Sic babent 
aliqiiot libri manascr. et non pauci 
valgati, melius (opinor) qaam demit- 
timt Lamb. DemUtuni, Ita ex qui- 
busdam vet. malui, cum Marnilo. In 
aliis : dimUtunt. Gifan. vs. 757. ' Sol 
dimittit languidns igne».' Cnech» 

671 Nec minus in eerto] Sic legen- 
dum, t» cerio diviftim, non incerto con- 
jnnctim. atque ilio modo scriptum est 
in tribus lib. manuscrip. et in Flo- 
rentinis. Lamb. 

Imperai] Tralatio. Sic sup* 1. 176. 
* Viteis auctumno fundi suadente vi- 
demus.' Lamb, 

672 Veste] Lanugine, et ita No- 
nini, onde * investes,' iropuberes. sic 
Virg. ^n. 8. 659. < Aurea cvsaries 
ollis, atque aurea vestis.' Lucret. 
iof. €od. lib. 887. * juventas Occipit, 
et molli vestit lanugine malas.' Lamb. 
Lanugine. Grammatici passim et 
Virg. interpretes. Faber, Virg. JEn. 
8. 669. ' Aurea caesaries illis, atque 
aurea vestis.' Hoc est Barba, unde 
e centra investes dicimns imberbes : 
unde est JEn. 8. 160. * Tunc mihi 
prima genas vestibat flore juventas.' 
Servius. Creeck. 

675 Non nimis incertia] Sic babent 
tres lib. manuscr. et Florent. et sane 
ut ita legatur, ratio postulat, nisi 
qnis dicat, legendum item ut supra, 
divisa voce, in certia, et rctinendam 
vulgatam scripturam mùin». Cum hoc 



loco congrui t is qui est 6* S56. 
tumnoque magis stellis fnlgf 
alta Concutitur caeli domus ni 
totaqoe tellus/ Lamb. Non u 
certii. Ita vet. quidam, manu 
qne descripti. In aliis: Am 
incertia. Gifan. Haec scribit 
pres, ' Sane ut ita legator ral 
tulat ; nisi qnis dicat, legenda 
ut supra, divisa voce, in em 
retinendam vulgatam scrip 
minua.* Bis errat ; nam si ita 
tur, gravissimuoi in versu n 
esset ; sic qnippe haberet : JVia 
in certia fiunt partibua anni. V 
laba, ut vides, brevior est 
oporteat. Sed haec quidem 
tantia est hominis alio prop< 
Qnod autem ait lectionem 
qnam ipse in suo contextu, n( 
nostro, exhibuit, eam esse qoai 
postulet, id quoque ejiismodi 
vix cuiquam credibile sit, q 
cura legerit. Scribendum en 
ostendam, Aon mtattf ìuec ceri 
in partibua anni. Antea dixei 
cretius, Miraris qnod tam 
tempore ignea confliiere posai 
id facias nulla equidein cau 
cum tot res alias certo itide 
pere fieri ccrnas, &c. postren 
hi, fulmina, grandines, venti, < 
omnia non minns in ccrtis p 
annifiunt; qnsB tu tamen tai 
mirabilia nunquam duxisti. 
tamen illud in bis rebus mirali 
bet Esse, quod h»c ignis taa 
tempore possint Semina confli 
solis reparare nitorem; Mult 
rons enim, certo qusB tempoi 
Omnibus in rebus, (exempl.) 
cunt tempore certo Arbusta, < 
demittout tempore florem. ^ 
nus in certo dentes cadere i 
tetas Tempore, &c. Fulmii 
tremo, nix, imbres, nubila^ 
Non roinus base certis fiunt ii 
bus anni.' Idque ut planisi 
&Ma^t^/9irr^«s probet, addii 
ad confirmationem emendatio 



T. LUCRBTll CARI DE RERUM NAT. LIB. V. 1531 



strv facit maziiney * Comeqna natura 
eit Jan reriun ex ordine certo? 
Videa, ut opin4M'y hanc lectionem ili» 
attqoanto esse meliorem, qnas ab in- 
terprete Lucretii, qnasi longe optinia 
fisett probata fuerit. Faber. 

070 N^Htfme ubi tiefutnady ^c] Al- 
temtnim horum versnnm, vel bunc, 
fel delocepa seqaentem, poto ab alt- 
q«o esse interposi tiim, nec esse La- 
cretùuMini. Malim lanien hanc de- 
lera, et altemm retinere, vel ita, ut 
ÌB onuiibas libris legitnr, vel panllum 
JMintatniiTj nempe boc modo, Nmm- 
fw «ti ret mmndiy tfc, Lamb. Fuerunt. 
In vel. qnibnsdani : fuerani. Versnm 
leqneoteai eroit Lambiuus. G^oii. 
Eree antem de integro; occurrit 
alind in hoc ipso loco qiiod festinanti 
noriBi objiciat: ' Namqne obi sic 
fhemnt eansarom exordia prima, At- 
qae ali rea mondi cecidere ab origine 
pfÌMa, Conteqna natura est jam re- 
roB ex ordine certo/ Dnornm pos- 
tcfiorom Tersoum altenitrum òfitXlfu 
LambionSy ncque de ilio, Aique vtì, 
ifc» dissentit Oifanius. Ego priorem 
prorsns delendum arbitror, bac prl- 
mnm causa, qood istod ne stare non 
possi t cum Atque uti, quod iis qui 
Latine scinnt, notissimum est ; dein, 
prioria versus, ' ubi sic fuenmt cau- 
samm exordia prima' eadem piane 
aeateotia est que secondi ; sed ver- 
sus *.Atqne nti res mandi cecidere 
ab orìgine prima/ is vero Lucretio 
parente longe dignior est qnam ille 
alter projeetitins; iiam rò cecidere sor- 
trfliy temeritatem, et casum notat, 
SBBpta ab alesB Indo metaphora, ' Si 
illod quod opus est jactn non cadit/ 
Ter. nnde, quod multi non observa- 
mnt, natum et illud, quod vulgo La- 
tine dicimos, * Belle cecidit,' &c, 
Sed cnm hoc loco rationem afferre 
astertionis anse debnerit poeta, parti- 
cola * setiologica' opus est; itaque, 
expnncto ilio priori, sic legere soleo, 
Namqué mii rea nrnndi eeddere ab ori' 
gÌM€ fTÙMf CamMeqmm naiura eti jnm 



rerum ex trdime certo. Habc ad emen- 
dationcm ; cetera in notis. Faber in 
Ememd, Hunc ver&um delet Faber, 
et in seqnenti legit, Nmmque uH re» 
mundi, ifc, retlneri vero potest iste 
versus si legatur, Namque uti sanx- 
erunt. Sic i. 681. ' Et quid qnseqne 
queant, per fcedera naturai, Quid por- 
ro neqneant, sancitum quandoqnidem 
extat.' Ita igitur conjicio legendnm, 
nee pndet coojector». Creeck. Ubi 
ne fuerunt, Istud ' sic' referrì debet 
ad TÒ * atqoe' in venu sequenti, i. e. 
itidem ac. Faber ta Not. 

678 CoMequa] Consequens. Lani6. 
E vet. Cod. Grooovins Coneequue quo^ 
que rerum ntnt ex ordine certo, Creech. 

679 Crescere itemque] Nunc quam- 
obrem dies et nortes angeantur et mi- 
nuantnr. Lamb, Dies nortesqne anni 
decursu sic increscere et decrescere, 
ut prolixitatis ac brevitatis utriusque 
vices exqnisite per hyemem vstatem- 
que alternentur, res mira semper visa 
est; id vero fit,quonìam circuitiones 
solis sopra ac infra terram nnnc ce- 
lerius, nunc tardius 6unt, qnatenus 
ipste locorum sen viarum, quibns sol 
incedit, longitudines sunt altem», 
vss. 16. In qnibus describit poeta 
inaequalia arcunm dinrnorum noctnr- 
noriimqne segmenta in positu sphsprsB 
obliquo, aequatorem tamen ab bac 
lege excipit, qui in quavis etiam obli- 
quitate in duas aeqnas partes ab liori- 
Bonte divtditur ; ex quo fit ut sol bis 
in ipso intra annum constitntns duo 
ubivis gentium faciat aequinoctia: 
bine signum illnd in quo nodum sqnl- 
noctialem esse dixit intelligendnm 
duplex est, * Aries' viz. et* Libra,' 
in cnjus utriusque initio mutua fit 
signiferi a^quatorisque Intersectio. 
Deinde snbjungit vss. 5. id fieri 
posse, quod certa sunt per letherem 
loca, qnsB possint a sole ob factam 
majorem minoremqne resistcntiam 
velocius segninsve percorri. Demum 
vss. 3. quia alternis anni partibns 
tardius aut eitios convenlant isti 



1532 



KOTiE VARIORUM IN 



ignea qai faciant, vel accenduDt so» 
lem. Creech» 

Tabe8cerè] Minai, tralatio est. sic 
9. 1171. ' Nee tenet, omnia panlla- 
tim tabescere/ &r. Lamb. 

680 Cttfii lumant augmina] Cam an- 
gescant. sic locutas est 2. 188. * Sar- 
sns enim versas gignnntar, et ang- 
mina snmant' Quod autem quidam 
hoc ordine hunc venom legi volant, 
€UM nocies augmina sumant, incidnnt in 
Koiei^aTwei oiirxfioXayUuf cum no, qnod 
vi land um cerne t Cicero in Orat. 
Lamb, Cum nocte» augmina iumant. 
Ita vet. quidam. Eleganttor Ecpho- 
nia, quam volg. cum aumant augmina 
noeti», Gifan. 

682 Imparibu» currens anfractibm] 
Dum imparìter et inaequaliter cir- 
cnmagitnr. hac de re sic Laert. M^^ 
pvier&¥ icoX rifiMpóhf vapoWàrrorra irai 
vapà raxc^fl» ^Xiov «ru^cts yiww^at^ luà 
wéXw wapà /SpoSffof , ùw^p yrtVy i. e. dice- 
bat Epicnrus, *■ Noctium et dienim 
longitudines ex celerìbns, et contra 
ex tardis solis niotibus snpra terram 
fieri.' Lamb, 

At^fractibus] Ctirsibus et itineribns 
ficxnosis. Caesar lib. 7. de B. O. 
Oppidi mnrns a planitie, atqiie initio 
adscensns, recta regione (si niilius 
amfractus intercederet) ci3. ce. pas- 
sus aberat. Lamb, 

686 Donicum ad id aignum] Ita Lam- 
binus. In aliis : Donec, Oifan. Ad 
id signumf ad Urrif*/iplayf i. e. (ut Latini 
appellant) * {rquinoclinm.' Lamb, 

Anni Nodus] Nodus anni dixit trans- 
late prò eo solis circolo, qui cselum 
medium quasi cingnlo cingit, ac cir- 
curodat. non dissimili admodura trans- 
latione dixit lib. 2. ' anims nodos/ et 
lib. 4. * Veneris nodos:* videlicet^con- 
junctiones qnasdam arctas et adstric- 
tasy avifò4afiovs, Lamb, Nodus, Qui- 
dam Veteres, Malu», Oifan. ^qui- 
noctia intelligit. Faber, Propter in- 
tersectionem zodiaci et aequatoris. 
Creech, 

688 Nom medio curau, 4rc.] I. e. io- 



ter aqoilonem et aostram ; sen solstl- 
tium et brumam. tox * flatus ' aotem 
patrii casus est. Lamb, 

689 Ccekun] 'Caslom' accipio, ut 
sit recti casus, numeri singnlaris. 
Hcec quantnmvis licet levia, DOtavit 
Zoilus ut sua. Lamb. ' Oelnm ' est 
recti casus ; * flatus,' patrii. Gt/Sm. 

Metaa] Solstitlnm, et brnmam : seu 
circulum Cancri, et eirculnm Capri- 
corni, sunt enim veluti mette solis ; 
ad quas cum pervenit, iter cnrsnm- 
que suum flectit. Lamb, 

690 Propter Signi/eri postfaroM Io- 
Zeus] Propter silura Zodiaci obli- 
qunm. M. Tuli, de Div. lib. 2. * Vtm 
quandam esse ainnt signifero in orbe, 
qui Oraece fwòtat^s dicitnr.' Lamb, 

691 Contundifi Conterit, consnmit, 
ut snp. 618. ' Annua sol in quo con- 
sumit tempora cursu.' Lamb, 

693 Eorum"] Astrologornra, et eomm 
qui scripserunt pliapnomena. Lamb. 

Qui loca cali] Astronomi. Faber, 

696 Propterea fit] Hunc Tersnn, 
secntus aliquot cod. manuscr. hoc 
loco posui : qui tamen mox Iteratnr. 
Lamb, 

Aut quia crassior esf} Alia ratio. 
Lamb. 

696 Tremulum jubar htaitai ignià] 
Sol. Lamb. Hantat, Tardins se se 
expedit: miror itaque dicere Gifa- 
nium, 'hapsitare' snmi prò micare 
rootitari. Hsec tamen vulgo mirao» 
tur. Explicationem certe nostram 
pianissime veram esse ostendit ver- 
sus qui hunc seqnìtnr, * Nec pene- 
trare potest facile atque emergere ad 
ortus.' Itaque haB8Ìtat,quia emergere 
non potest. at ridiculum sit dicere : 
Micat quia emergere non potest. 
Imo micat, quia emersit. Faber, 

698 Propterea noctes kibemo'] Virg. 
Georg. 2. 481. ' Quid tantnm oceano 
properent se tinguere soles Hibemi, 
vel qusB tardis mora noclibos obstet.' 
Lamb, 

699 Ceuani] Longiores santi ut 
tardae noctes apnd Virg. aestivae sont; 



T. LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1533 



qra ideo * tanhe ' dìointiir, qaod 
l»ropter longitndineni dierom tardius 
adfeotiBt. male itac|ne Interpres, 
qii locam hnnc Onoete« cesiant') 
perlocnin illam Virg. Georg. 2. 481. 
eiplieandiiin credidit ; qnod ei com 
maltia, neqne sane indoctis, com- 
mone est : 'Qnid tantum oceano prò- 
pereat se tingere soles Hibemi, vel 
qsa tardis mora noeti bus obstet.' 
FA. Eleganter de noctibus ; de- 
tOBiptim, nt Tidetnr per metapho- 
na, ex ilio : * Ant ubi si cesses,' 
qiod et Persio inter alia ejnsdeni 
Conici obversabatory in bisce: 'At 
fi nnctns cesses,' &c, Preig, 

ìmàgne diei] Ita vocat orbem solis. 
FA. 

700 AìU etiam] Terlia ratio. Lamb, 

701 Coufimere igne»] Ex qiiibiis nova 
Maper solis lumina gignnntiir,ut su* 
pra dixity ys. 659. ' Aut quia conve- 
Bìnnt ignesy et semina multa Con- 
floere ardoris consuerunt tempore 
certo,' Scc. Lunb, 

709 Qm/ùeimU, éfcj] Versum proxi- 
nnm : ' Propterea fit uti videantiir 
dicere verum;' quia in qaibusdam 
Tolg. non erat ; et in vet. partim bic, 
partim panlo ante, post illuro : ' Om- 
nia disp.' est positus, et quia inepte 
videtnr inculcatns (mox enim seqni- 
tnr) et sententiam vitiat, propteres, 
inqnaniy non admisi. Gifan, 

Certa de wrgere parte] *hvtunpo^^ 
de certa parte surgere. Lamb, 

703 lama poteet eolie] Cur lunae fi- 
gura Yarìetur, et modo piena sit, mo- 
do dimidiata, modo bicomìs, modo 
nulla. Lambin, Qnod ad lunam atti- 
net, si Incero a sole accipiat, si glo- 
bosse sit figune, et sub sole cursum 
suum peragat, tum varinm illius mnl- 
tiplìcemque Yultum recte illi expli- 
cant^qui varia solis illiistrationc prout 
ad solem accedit, vel recedi t a sole, 
phasea lunae variari existimant vss. 
II. Si vero lucem aliunde non acci- 
piat, tum concipi potest aliud corpus 
opacnm quidam, et cassum omni lu- 



mine, qnod una curo luna fertur, et 
illius radios avertit vss. 6. Vel in- 
telligere possumus lune globum ex 
dimidia tantum parte lucidum, qui, 
si circa sunm centrnro volvatur, va- 
rias quas videmns pbases exhibebit 
vss. 9. Quibus b9c omnia displicent 
isti babeant lunas quotidie nascentes 
et intereuntes: id enim certo tem- 
pore fieri posse multa alia demon- 
strant, vss. 20. Creech, 

PercMsaa] Sic legendum, et ita ba- 
bent libri aliquot manuscr. vulgati 
antem pereulsOf mendose. ' Percussa 
radiis solis,* i. e. iota luraine solis. 
sic locutus est sup. 2. 799. * Recta 
aut obliqua percussus luce refulget.' 
ibidem vs. 870. ' quodam gignuntur 
lumiois ictu.' et hoc eod. lib. sup. 
353. * Ut queat accendi parvis ardori- 
bus ictus.' Unde ' verbera radio- 
rum' dìcuntur tum solis, tum lunae. 
sup. eod. lib. 486. * Et radii solis co- 
gebant nodique terram Verberibus 
crebris,' &c. Sed de bac variatione 
lunae luminis et figurae sic Epicurus 
a pud Laertium. "Eri ik iifò4xerat tV 
(TcX^viyy i^ iaurris lx<<^ '''^ ^'* ipòéxi- 
TOi 54 àirh rov ^Xlov. Kal yàp vap* ^if 
BtùtpétTou ToXAà fiky i^ iaanvv t^Mna^ 
iroAXà tk À^* ir4puy' Kcà oòò^p i/A-eoòoir» 
rortì rSiv àv roU furt^pois ^auroyUpww^ 
&c. sequitur, 'H 84 fy^wris rov rcpoC" 
éwoìt hf aòrf Bùyarai pÀv yiy«<r6ai koX 
Korà vapaXXay^y h^P^t <^ 'varà irpo<r- 
xéfJiaufy ^ wax^pntfWy ^ «cor' àvarpòa- 
OrifftM, Kcà Kod' toov h» rp6no¥ B^mpoìro 
rh ffùpi^tnfovroXs pcuMo/jLévois, i. e. ' Pr ae- 
terea fieri potest, ut luna a scipsa lu- 
men babeat : contingere etiam po- 
test, ut a sole. Naro eliam apud nos 
multa cernere licet, quae id quod ha- 
bent, ex seipsis babeant : multa, qu» 
ab aliis : neque quidquam eorum quae 
in aere apparent, obstat, quo minus 
ita sit, &c. VuUus antem ejus varius 
et multiplex, qui sese nobis expromit 
atque ostendit, potest nasci et ex im- 
mutatione partium, et ex accessione 
ejus ad solem, aut recessione, aut ex 



1584 



NOTJE VARIORUM IN 



obfttrnetioiie sen oflfectione, et ex alia 
causa, in qna spectetnr id qnod cen- 
MDtanenm eit iùi qnv saut in promp- 
tn/ LajR&tii. 

706 Domcum eum eonira, ^c] I. e. 
donec eontra eum, nempe solem, i. e. 
donee ei opposita, &c. Lambin, Oo- 
mmiii «imi. Ita Tet. libri no«tri. Vulg. 
Dmuc, Oifan. 

707 Atqw orietUf tfc.'] I. e. et tnnc 
erta est, cam sol occidit. Lambitu 

708 Condere ìmmen] Abseondere lu- 
men, obscnrari. iicdictum * condere 
lumen ' a Lncretio, nt ab Hor. ' con- 
dere diem,' Od. 4. 6. 29. ' Condit, 
qnisqne diem coUibut in snit :' nisi 
qnod apud Horat. ' condere diem ' di- 
citnr ' in collibus snis,' qui in colli- 
bus Buis usqjue ad occasum solis ma- 
net : hic autem apud Lncretium luna 
' conder.e lumen ' dicituv, cum obscu- 
ratur ob solis propinquità tem. sic 
idem Bup. 4. 485. de sole : * Sol iìt uti 
videatur obire, et condere lumen,' 
&c. Idem non multo secus 3. 1103. 
* Proinde licet qnotYis Tivendo con- 
dere saecla,' 6tc, JLamMu. 

709 Dehtt item'\ Plus ait in ?et. 
Hbris esse : Debeat t ti, qtumto, Oifan. 

710 Per orb€m\ Junge cnm rf * sig- 
norum :' inteliigitzodiacnm. Faber, 

714 Eit etiam quoque uti] Quod 
dixerunt Anaximander et Antipbon. 
Loind. Haec dicitur Anaximandri 
oplnio, qnie tamen ab illius sententia 
maxime distai ; nam si forsan Lonam 
dixerit tÒto¥ llx^iyfpmsP\Qt.ée Pl.Phil. 
26. et 28. (li^iurKCP re ffekfpmiy ^««uSoci- 
8i}, ma àvh Tiklou ^Mertfe<r€m: Laer- 
tius) aliud tamen corpus quod una 
feratur, quod omnibus modis occur- 
rat et officiai, ne quidem in somnis 
▼idit Plut. de PI. Phil. 2. 26. Creech. 

716 Corpus enim lieet eate aìiudf] 
I. e. nam fieri potest, ut sii corpus 
aliqnod aliud quam luna quod una 
cum ea feratur et labatur, eiqne oc- 
cnrsando atqne officiendo faciat nt 
luna varias formas reddàt. Lamb. 
Cerpus enim. In nostris vet. iiem ; 



male, nisi fallor. Gi/an, 

719 Versarique potesflSei 
Alia est ratio, quare Itina ys 
ras reddat. Lamb. Ita doc 
sns sob Antioche Sotere ai 
clarus. Creech, 

Gtùbus utf 8i forte, pihif] 

bai olim J. Dooza Filins: 

git forte pilai, Scc, de quo iti 

tationibns qnibusdam Mss. 

tus, cnjus mihi roanns ig; 

Berosi sententiam enarrar 

poetam bis versi bus, eie; 

acotissimiqne ingcnii adoi 

Donza Fiiins monuit, in No 

tnllum cap. 4. Berosi poi 

nam mnltis ? erbis explicat 

9.4. sed sententia ejns, ut! 

perstrìngam, hsec est ; ' C< 

pilam esse dimidi a parte 

altera ccernleam : in coiti 

dorè compi, con vertiqne p 

candentem ad solis lumen, 

ad nos, qnae quod cande 

obscura vide tur. Septim< 

a coitn, qnod dimidìo cceli i 

distet a sole, item dimidia 

tiae partem ad nos conve 

Qnartadecima autem die, 

totam candentem partem 

tendi, a qua reliqnis die 

ad novilnninm quotidiav 

centia aliquid miniiatnr.' 

Vide etiam Apuleiiim, d 

crat. * seu illa proprie e 

candore,' &c. Preig^, 

725 iMciferam] J. Doni 
diam. Oifan. 

726 Chatdamn] Hoc 
veteribns qnibnsdam pi 
quod in aliis : Chaldeet 
Chaldttam, Chalda^os asti 
isse peritissimos, et Dio 
lib. 2. bis verbis : ToDro fL 
fiefiaidxrcuTO &¥ ris irpooj^ 
Xa\8aiot fuyiarriy 1^ iif 
rSv àrdan-ww hvBpénrw fxot 
itXjeltmpf èmfiéXticaf irotiia 
rìis Owpias, i. e. ' Hoc q\ 
liquido quispiam con6m 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1535 



liomin«Bi maximum nsom in 
astrologia Cbaldaeos babere, pliiri- 
Baaiqne studii atqae operae in haoc 
etgaitioocm contnlisse.' et M. Tnll. 
L de Dìyìo. * Chaldapi in Syrìa cog- 
Étibne aAtrorum, soUertiaqne inge- 
nonui astecelluenint.' Babylonios 
qaoqne moltomm annoram observa- 
tiooea tidernm coctilibns laterculis 
incriptat babuiue refert PI in. 7. 66. 
Zollasy homo acnmine iogenii prae- 
Naat aeilicot, legendnm censet Ckal- 
étmmj prò Ckald^eorum, non, ut omneii 
babent libri, ChàUtmmn. qnasi vero 
'Ghaldmam' non sit nsitate positam 
pio €%aldaicam : qneroadmodom Ho- 
rat dizlt, * Manris jacnlis/ ' Sulpi- 
tiii borreit/ et simil. Larnh. Gifanins 
daidtffiM ; idque sibi rectius videri 
alt qnam Chaldteam, ut in editione 
Laroblnl legttur. Sed, seu CheMaam 
éactrmam mBirologontm, dicas, sen doc- 
trmuM oitrùhgorum ChaMaorum^ idem 
piane erit. Itaqne jnre a Lambino 
in tertia Locretii editione reprelien- 
•na eat Gifanius. Veram ulerqne 
erravlt. Hoc enim loco poeta oo8« 
ter per ' Babylonicam Cbaldapornm 
artem' intelUgit Cbaldaeos qqi Berosi 
bypothesim sequebantnrcontra *val- 
garem astrologiam.' Quid sit docet 
Pltttmrcbns 2. de PI. Pbil. Lnnae de- 
fectom fieri icarà tV vp^y ^fiSis ^i- 
tfT p o^i ^ Tov àwì/pérov yiépovty i. e. 'dum 
nobia obvertit eam sui partem, qnaB 
ignita non est.' Sed ' Cbaldasi' lioc 
loco aecta nomen est, non gentis: 
qnod ex Herodoto probari possit. 
Huoc locom Locretii non intellexit 
Cataubonns. Vide Notas illins ad 
procnniam Diogenis. Faber, Per Ba- 
bylonicam Cbaldaenm doctrinam in- 
telligit Cbaldaeos qui Berosi bypo- 
tbesin contra Tulgarem Astrologiam 
tnebantur. ' Clialdaei' enim hoc loco 
sectte nomen «^st, non gentis: ira^ 
ìik "BafiuKoMois^ ^ 'Aawf^is XaX8dZ»i, 
rvycvoo'oftfral rapa *Mo7s: Laertius. 
Idem Cicero in 2. de Div. Creeek, 
Per ' Cbaldaeos' itaqoe Berosum in- 



tellige, ' qui a Cbaldapornm civitate, 
sive natione progressus in Asiam, ibi 
disciplinam Chaldaicam patefecit,' nt 
ait Vitruvius.Virdoctus quidam, (Be* 
verlandus) in marg. cod. nostri. Vi- 
tru V. 0. 4. ' Berosns, qui a Chaldseomm 
civitate sive natione progressus in 
Asia etiam disciplinam patefecit, ita 
est professus, pilam esse ex dimìdia 
parte candentem, reliqoa habere cse- 
mleo colore. Cnm autem cnrsnm itl- 
neris sui pergens sobiret orbem solis, 
tnnc eam radiis et impetn caloria 
corripi convertiqne candentem, prop- 
ter ejns proprietates luminis ad lu- 
men. Cum autem ea evocata ad solis 
orbes superiora spectet, tunc inferi* 
orem partem ejus, quod candens non 
sit, propter aeris similitndinem ob- 
scnram videri,' &c. Quae ibidem 
fuse seqountnr. De cootrariis vero 
illis sectis et hoc ipso Locretii loco 
vide Isaacum Casaub. ad proemium 
Diogenis Laèrtii. Hav, 

728 Proinde quasi , ^c] Eo vide, nt 
Epicnrus probabilia seqnatnr in bis 
quas snpra terram gignnntur, nibil 
unum egregie pneter caetera affirmet. 
Lamb. 

Uterquè] Et Chald«i sen Babylonii, 
et Graeci. Faber, 

730 Denique cur nequeaty ^c] Qnod 
item de sole nonnulli existimarnnt, 
ut supra dictum est. Lamb, 

732 Inque diet privos] Et in dica 
singulos. sic eod. lib. snp. 276. * In* 
nnroerabiliter privas mutatur in ho« 
ras.' Lamb. 

Abolescere] Curo in libris manosrr. 
reperissero scriptum aboriiciquef sus- 
picatas sum eoa fuisse corro ptos ab 
iis qui ex aboUaeere, aborìri fecissent : 
qnod tantundem fere valet. ab<niri 
quidem impressnm est in codio. Ve* 
netis antiquis et Parìsiensibus : co- 
que verbo usus est etiam 3. 150. ' et 
infringi linguaro, vocemqne aborirl.' 
quod si quis malet, non improbabo» 
'abolescere' autem valet decrescere: 
quod buie loco maxime convenit. 



1586 



NOT^ VARIORUM IN 



lamb, ÀhcTi»ci sei, oimies, ita ; aat 
aboriècique, Hinc Marnili» : ah6le$ci, 
Alii : «frortrt. Lambinns, aboUtcere, 
Oifan. Àborisci Gifanias, qni tamen 
fatetuf se vocem istam nnnqaam le- 
gisse: GassenduA ilAortrt. Creech. 

734 DificUe eit ratiene docere^ et 
vincert verbWi At ego verbìs viacani^ 
et ììs verbìs qusB rationem ducem ha- 
beant^ vitiosam esse scripturam, sic* 
qiie, senso piane contrario, legi hnnc 
versum debere : Id facile est ratUme 
docere et vincere verhie, Quod ita esse 
uti dico vel iUi versus, qui infra le- 
guiitur, abnnde probafuri sint, cum 
in iis prò certo poiiatiir, rem in se se 
nihii habere difficultatis : ' Quo mi- 
nus est mirum si certo tempore luna 
Gignitur, et certo deletur tempore 
rursus, Cura fieri possint tara certo 
tempore multa.' Sed et bis adden- 
dum aliud : debere videlicet interro- 
gative pronuntiari versus illos, * De- 
nique cur nequeat seroper nova luna 
creari Ordine forniarora certo, cer- 
tisque iìguris, Inqoe dies privos abo- 
lescere quapqne creata, Atque alia 
illius reparari in parte locoqne?' 
Tura ipso sibimet respondens, Id fa- 
cile est (inquit) ratione docere. Fa ber. 
Faber, Id facile : quem sequatur ille 
qui conjecturam certitudini praefcrt. 
Creech, 

Vincere verbis] Pulcbre dictum. sic 
2. 747. * Quod quoniam vinco fieri, 
Dune esse docebo.' et supra hoc eod. 
lib. 200. 'Et qaam difficile id mihi 
sit pervincere verbis.' et 6. 406. 
* primum jam semina aquai Multa 
simul vincani consurgere onbibos ip- 
sis.' sic et Hor. Sat. 1.3.* Nec vin- 
cet ratio, tantundem ut peccet,idem* 
que,' Scc, Lamb, 

736 Pr<nunliuB] HpSòpoftos, pnecnr- 
sor. Praennntium antera Veneris dìx- 
it Zepbyrnm, quia Venus terapore 
verno gaudet. Sic Hor. Od, 1. 4. 
'Jara Cyibcrea cboros ducit Venus 
ìrominente luna.' Lamb. 

737 Veatigia propter : fiora, ifc.l 



Male, ut opinor, ita distingnitor) 
quasi Veneris vestigia aut legere, aoC 
Juxta ea incedere dicatar Zepbyms, 
quem * Veneris praenuntium' dicit 
poeta) eamque prapcedere facit. Haad 
dubie ' Flores vestigia' dicit, qnibns 
cuncta prspspergere fingitur dum id 
Veris ac Veneris adventom viam om* 
nera coloribus et odoribut opplet» 
Solo itaque commate baec separanda^ 
ut relati vum 'qiiibns' respiclat ip- 
sius Florac Vestigia ; hoc modo: H 
Ver, et Venus: et Veneris preenuniiMi 
ante Pinnatus graditur Zephyrtts^ Ves- 
tigia propter, Flora quibus maierprm» 
spergens ante viai Cìtncta, t^» Ordo 
est qnasi Pompae cnjusdam 

VER ET VENUS. 

KEPHYRUS ET FLORA* 

CALOR ET CERES. 

AUTUMMUS ET EUlUS EUAN. 

VOLTURNUS ET AU8TER. 

RIGOR ET BRUMA. 

ALGOR ET HYEM8. 

Ut ' Ver Veneris,' sic * Zephyms 
Floras' latus clandit, £t ' Calor Cere- 
ris,' et ' Autumnus Bacchi.' Porro 
' Rigor Brumae,' * Algus Hiemis.' Et: 
'propter Florse vestigia' incedere, 
aut ingredi tantum mihi valet ac Co- 
mes ei incedere, pari ambulare passa, 
una cum Flora ; Ver et Venercm pre- 
cedere. Preig, 

738 Flora] Amob. lib. 3^. adv. G. 
'Flora illu genitrix, et sancla, ob- 
scenitate ludorum bene cu rat, ut ar- 
va floresrant,' Scc. Minucins in Oct. 
' Sane et Acca Laurentia, et Flora, 
meretrices propudìosv, iater morbos 
Romanorum et Deos computando.' 
LActant. Ftrmianus lib. 1. de falsa 
rei. ' Flora cum magnas opes ex arte 
meretricia quesivisset, populum Ro- 
manum scrìpsit haeredem, certam 
pecuniam reliquit, cnjus ex annuo 
foenore suus natalis dies celebrare- 
tur edittone ludorum, quos appella- 
rent Florali a,' &c, lege et Ovid. Fast. 
Lamb. 

741 Etesìaflabra Aquilonunfì ' Ete- 



T. LUORBTII CARI OB SBRUIf NAT. LIB. ¥« 1687 

à it«M miDt Aqallooes : 1. e. hoc mihi aUtini post seeamlaai editio« 

. scptMitrìoaibaB flantes. hoc mun veiristet ìm menteoi, cnjoi rei 

lateresf, qaod Etette certo mibi teslee tnnt viri optimi et orna* 

apore, nenpe pott lolstitioM tiuini, reperi nom nuilto post, idem 

i Aquilonet quovis aoDÌ tem- ab aliquo oeseio quo excogttatom 

Lmòw Et tamen oetendere esse, idqae Zoilnm prò suo prodax- 

, ai per otiom liceat, Etetias iste : aisi qood mlgir ab eo tcriptnm 

■per ette Aquilone t; et ad est, quod miona probo, qnialongint 

m Arittotel. ac Diodoram ad* «quo a acriptora recepta rerootma 

■• Sed nil ad Lacret. Fe&fT. eat. Laai&. Vulgata lectioDÌt,ilconi* 

Bmkm Eman] Bacchas a voce Hbtu algi, non mcminittem, niti eam 

■tlam Me * Eaint' appellatus. Faynt, acotat et bellnt bono, boic, 

a«tem IthonloB moet ab ea« qna nulla ett vcrior aut vennttior, 

«• éictnt : Pautaniat Metten. pratnlitteL Cntck, 

740 Cam JUri p9$nmi] In duobut 
Foihmmf] Euronotot. Lamb, librit maouscr. scriptum ett, CumJU' 
Crtfìtmu me dniiikm§ aìgt"] rert^uemU. Lamb. 
it veristima tcriptara, ex vet. 760 SMi§ item fMa^ve] Nunc de do- 
mita. Vnlg. mctenàiim» dgi» fectibot tolit et luna» : et priore loco 

CrtpiiamB ce deniUmf alguM. de defectu toUt. de qqibnt tic Diog. 

«a libri manutcr. et Yulg. Fio* Laèrtint : "ZgXtu^ 9k 4^/«v luà vf 

I Veneti recentioret, utrìque x^r Separai /x^7(rfo^oiical «ora ^/M- 

■flotet, baberent, crepUmmM oc* <nir, mBénp ttoà itap' i^fuMrovn Btupnnu 

I élgi ; •onunlli, crepiimu ce yufé/tmwrf ni M^ jnrr^ 4wtwpéa&9ci9 Ì\^ 

9dlgit, piane inepte, idque olim A«r rwfir, ^ Tfff, ^ oOpam, ff vwos M- 

iBdicattem ; et crtpUtmtaeeem» pov roio^rov, &c, i. e. ' Sdit antem et 

^gi, ut plerique libri habeot, Ino» defectat potett qnidem fieri 

em ; venit mibi pottea in men- etiam per ezttinctlonem, quemadmo- 

•rba illa Pianti in Rudente 2. dum et apod noe hoc fieri videmus, 

agenti, * Ch. Quid ti aliquo ad et vero per ofiectionem aliarom qua* 

no prò manduco locem ? La« rondam rerum, aut terra, aut c«li, 

tpler? Ch. quia |H>1 dare ere* aut ci\jutpiam allut talis rei,' dee. 

mtibut :' facilliroe, et commo- Idem pandt verbit pott : Ir M rp 

B, et aptittime ex bac tcriptu- òvotcadimétp wwpi ^nn rovra XirfH* 

ìfitmu ac denlìbuM ùigiiy fieri luà ròv f^Aior AeXtftnu' tf■^4n|f Antfico- 

trepikm* oc dentiim Aigu», Per- roùtrqs* inikfpnpf M èc rov r^r Tiff ^niaff- 

eabn hic est trm/jmronda : et fun-of Iri tt jmiI cor* hm^Afni^up. i. e. 

, Algo, Volturno, Anatro, cor- ' Et tolem deficere, luna inombrante : 

Hoguntur, poetico more. Id- lunam vero ex umbra terra : prm- 

Algvt tcribendnm curavi, lit- terea vero et ex recetan a sole.' 

rlawmajore. Venuste autem, Iicaiò. Demnm fit tolit defectot, cum 

fenlenter, et probabiliter Al- luna aut aliud opacom corpus tnb- 

entibnt crepiUdtem facit, quia jectnm eoli radiot illiut excipit, et ab 

I algent, dentlom crepitns co- ulteriori ad terram progrettn probi- 

idet, ut et totius corporis tre- bet. Luna ilem defidt, cum incidit 

tt horror, et rigor, et simll. in umbram terree, aut alterint dicu- 

ndicat Plauti locus, qoem mo- jut opad corporit quod e regione 

otnllmot. Jam * algus,' teu solisinterpotitnminteijectumquesU: 

n,' frigns significat : atqoe ea- aut dedqne tol et luna, cum loca 

oca nant ett etiam S. Ita. Cam quaedam cceli tnis ignibot lafatu et 
»e^ d Far. Cfot . iMcrtt. S E 



1588 



NOTiE VARIORUM IN 



inimica percarrant, languenti et qua- 
si deliqninm patinntnr,Y8B.20. Crtech, 
752 Secludere SOis Lumine] Ter- 
ram separare a solis lamine, et ita 
privare, acspoliare. Lumb. 

758 Eiji] Soli. Lamb. 

754 Olijiciens caeum radiit ardenti- 
bui] Objiciens soum orbem obscarum 
radiis solis. LnnaB enim corpus sn- 
apte natura opacum et obscnruui est. 
Lamb, 

765 Tempere eodem, ^c] Cur (in- 
qoit) luna possit terram Inmine solis 
privare, sui orbis objectu : eodem 
tempore alind corpus, qnara luna, 
quod semper nobis sit obscurum non 
debcat putari idem efficere posse? 
proinde quasi dicat : non potest af- 
ferri ratio, quamobrem aliud corpus, 
quam luna, id^m efficere non queat, 
quod lonam efficere plerique dicunt. 
Primns autem Tliales dixit, solem 
deficere eo, quod luna, quas est ter- 
rena et opaca natura, euro subeat ad 
perpendicuium, i. e. interponatur In- 
ter solem et terram. Lamb. 

767 Solque iMos] Hec fuit Xeno- 
pbanis opinio. Putavit idem ille 
novos quotidie toles et occidere et 
oriri. Lamb. 

DimUteré] Ita vet. Cod. Gifan, 

759 Flammis infetta] Non ita dico 
' flammis infesta,' i. e. flammis ini- 
mica, ut frigida : sed flammis immo- 
deratis oppleta, atque occupata, et 
quoddamraodo infestata ac vexata. 
BÌo 2. 620. * Hinc flammis, illinc rigi- 
dis infesta pruinis :' ut qnidem legen- 
d«im putant nonnulli : qnibus assen- 
tior. Nam alii quidam legi volunt 
rigidU in festa pruinis. Lamb. Vs. 769. 
' Luminibus propriis inimica.' Lam- 
binus autem, flammis immoderatis 
oppleta vel occupata, et quoddam- 
modo infestata et ? exata. Huic vero 
interpreti ne credas. Creech. 

760 Interstingui] Interea exstin- 
gui, intereaque perire. Lambin. 

761 Et cur terra queat] Nane de 
lume defectu. Lambin. 



762 Et oppressum soUm 
tenere] Sic quidem babem 
bri, et manuscr. et vulgati: 
tio, si cui probetur, sic exi 
test: et ìpsa, scilicet lui 
i. e. cum sit super, solem i 
tenere. Sed ego, invitit li 
bus, olim sic legendum esse 
et oppressum subter solem i 
hoc enim sentire milii Lucr 
batur: Cur terra Inter sol 
nam intercedens (nam ex 
interpositione defectum 1> 
volunt fere omoe8)lunam li 
Ilare, solemquc quodammod 
ter se oppressum tenere p 
luna in nmbram terrseincid 
tempore aliud corpus, qo 
Innae succedere et subjici, 
solis orbem ferri non quei 
dum autem existiroabam ei 
ex voce supter^ scripta pc 
postea factum esse super : 
cum syllabae prioris brevit 
corrumperet, mutatnm ord 
borum, et ita scriptum, u' 
Verunitamen ncque quicq 
mutavi, ncque nnnc mutai 
seo. Ad huoc locum pertii 
Tuli. lib. 2. de N. D. < At 
tum subjecta atque opposi 
dios ejus et lumen obscurat 
saiucidens in umbram terr: 
e regione solis, interpositn 
tuque terra;, repente defic 
Solem super ipsa tenere. Hi 
ma scriptura in vet. libri 
etiam supera: quod re$poi 
presso et inferiori soli. '^ 
per,' io Indice. Gifan, Sa 
cule facit qui in notis suis i 
de lunaintelligit ; imo ad t 
ferri drbet ; quod ratio et 
quentes probant. Faber. 1 
tem, ^Retinere solem abt 
supra 8cip.sam :' CEdipun 
ego Davns sum. Creech. 

763 Menstrua dum rigida» 
dum luna, spatio menstm 
suum confìciéns, perlabitoi 



T. LUCRBTII CARI DB RRRUM NAT. LIB. V. 1538 



umbramm terne partem. quidam per 
'cooDm' terram significari voliint, 
qiasi sit Kwroci^f, cum Aristoteles 
lib. 8. fiMTtép, dicat esse tyropani fi- 
gara, et lÌDeas ab ejas centro ductas 
dooa conos efficere. Lamb. 

Cmu] Vel terram icavroctS^ facit, vel 
nmcroneni sen acumeo ombrae teliti- 
tit significat. Faber. 

76ASueatrreré] Succedere, vel sub- 
ter, tot aursum ire. Lambin, Succe- 
dere in locum lunae : Fayus : Digna 
Fayo aententia. Suecurrere autero, 
Snbter ire. Creeck, 

706 Radios] Solis. Lamb, 

768 Cmr nequtat certa] Sic habet 
eod. Vatìc etvolg. Florent. Laìnb. 

769 Pererrat] Sic emendavi, nam 
mlg. lectio perexitf mendosa et cor- 
nipta est : alii legnnt peragrai, Lamb. 
Pengrmt, Ita in vet. libris nostris. 
la alUs, et vulgatis, per exit, Ver- 
imn seq. quia a veteribus aberat et 
iaepte bic inculcatus erat, sustuli* 
Girai. 

M€nttnia dum rtg.] Frustra bic ver- 
sus alteoo loco iteratur. Lamb, 

77.0 Qujod wperett, quoniam'] B re vis 
AroiM^aXaWit eorum qu» hactenus 
eiplicavit : post quam redit ad ini- 
tinm mondi, et docet, quid primum 
in mando recenti natam sit. Lamb, 
Eaplicatis suo more solis, Inns, et 
astrorum motibns, a ccelis ad terras 
vss. 11. descendi t, rerum ortnm et 
originem e tellore rerum omnium pa- 
rente enarraturus. Creeeh, 

773 SoUb uti vario», ifcJ] Elegans 
iìfatufaXedua'u, Gi/an, 

774 Offecto luminé] Sic restituì, 
tres codices manuscr. secutus, in qui- 
bus piane et sine litura ita scriptum 
est : in duobus aliis autem offeto, et 
ùjjfìatOy cum vulgati babeant effeto, vel 
effìgtù, * offecto ' autem interpretor 
obdocto et obstrncto, et per alicujus 
corporìs ìnterpositioncm ad tempus 
exclnso. idem 2. 155. ' et extra Offi- 
dontur, uti cogantur tardius ire.' 
XoM^. Haec perspicue vera scrip- 



tura, ex vet. libris. Gi^n, 

776 Connicent] 7,ufifi^v(n, lumen 
suum clandunt. Tralatio esset, nisi 
addidisset ' quasi ;' nnnc autem est 
dmév. Lamh. Solem et lunara tan* 
quam duos hujus mundi oculos con- 
ci pe. Creeeh, 

780 Et incertis tentarti credere ven- 
tis] Sic restitni partim conjectura 
ductus, partim a vet. libris adjntns, 
partim a sententia ipsa admonitus. 
Nam cum reperissem in aliis libris 
manuscr. tendantcommiiiere ; in aliis, 
eredunt committere ; in vulgatis itera 
modo hoc, modo illud, modo tendati 
numero singulari ; viderem autem 
sententiam postulare verbum numeri 
singul. praeteriti temporis optativi 
modi, ego ex tendant feci tentarti, ex 
creduntt crfciere, suspicatus, vulgatnm 
camfRt/(«re,fuis8e explicationem verbi 
credere, ad oram libri adscriptaro, 
quse postea in contextnm verboram 
translata sit, ejecto vero et germano 
verbo credere, Lamb. Mira Lanibint 
Eustochasia. In vet. libris, tendant 
committere ; et, credimi committere, 
Vulg. tendant committere, Oifan. 

781 Principio, gentu herbarum, ^c] 
Ita vss. 18. ortum rerum e recenti 
tellnre enarrat Lucretius, ut ipsam 
originem spectasse videatnr : nam 
primum herbae, deinde arbores, post- 
ea animalia minus perfecta, et de- 
mnm perfectiora. Quippe cum mu- 
res, ranas, et ejusmodi animalia, 
sponte nasci bodie, cum totus mun* 
dus consenuit, videamns, quid a re- 
centi tellnre, et adulto sethere spe* 
rare non licet ? Creeeh, 

785 Immissis certamen habenii] I. e. 
laxatis. Virg. ^n. 6. 1. *Sic fatur 
lacrymans, classique immittit babe- 
nas.' Sententia autem hujus loci 
lise est : arboribusque datum est, a 
natura scilicet, ut certatim, et hila- 
riter, et sine ulla mora, uUove impe* 
dimento crescerent. Allegoria est 
ducta ab equis, quibus < habense ' ab 
aurigis Inter currendum laxantur. 



I 



1640 



NOT^ VARIORUM IN 



Virgilins proptnt transtnlit ad das- 
Sem. Loiii^. 

780 Iméi ìé€i] T. e. ab ilio tempore, 
sic 8up. 4S8. ' Diffagere inde loci par- 
tea eoe pere, pAreiqae Cam pariboa 
jaBgi.' Loai^. 

701 Nam neque de calo] Sic snp. 2. 
115S. * Hand (ut opinor) emm uior- 
talia Meda superne Aorea de cado 
demisit fanis in arra/ Lumò, 

70S lÀnquUur^ ut marito] Sic 2. 598. 
* Qnare magna Deum mater, mater- 
qne feramm, £t nostri genitrix hec 
dieta est corporìs una :' et infra sta- 
tini vs. 810. * Quare etiam atque e- 
tiam matemani nomen adepta Terra 
tenet merito,' Sce. Lamb, Snperest, 
igitar, ut, &c. Faber. 

705 MnUaque mme Hwm éxtututW] 
A simili probat, animalia omnia prin- 
cipio terra hiimida, solis calore cde- 
faeta, exstitisse. Lamb, 

708 Atque tttkere miuUa] Quidam 
legi volant aditilo. Sed scriptura re- 
eepta servar! potest, ut snbintelliga- 
tar àwh ismvw * novo.' Lamb* 

700 Primcipiù, genua nUtunm] Rati- 
onem primae originis aniraantiam ex- 
plicat ex sententia Anaximandri, et 
aliorara qnornndam vetemm Philoso- 
phornm : qoam pluribns pcrseqiiitnr 
Diod. Siculns lib. 1. non longe a 
principio : qnas, quia linnc locum non 
mediocriter mibi ?identnr iUustra- 
tnra, adscribere non pigebit. Taórntf 
M [yrjp] rh f»h^ Wftwrw rw »fpl ^y 
IjXwp fìffhs tnrrakàfi^^ayros «n^ir Xafitùff 
Ircira 8ià rifif B^pfuurtay iumtv/iovfiénis 
rifs ìrupta^ias, onvoiS^a/ timi rw typw 
icarÀ xoAAo^s r^rovf, irai ywMw. wtpH 
tdrrà irifw ^p us ^4tri Ktwrois vcpiexofU- 
yoy. http ierìp iy roh IXc<ri, irai roTs 
XifiMétcwn rùy rémmy fri «al pvy òpSurBùi 

wfis 6/iptm Zidwvpos ò òifp yéyrp'tUy fji^ Ka- 
fiity tV /mto^SoXV ^ fov «ar* Ì\lyoy, 
fmofywwfiÀymy M rmy ^pòy Zìòl rr^s 0cp- 
fàturlas TÒT ^fniyuhw rpàney^ ras fihf 
yÙKras Kì^tfidvHy mbriica tV ^P^^V ^ 
rQf vflrra^aift àwh rem «ipi^x^rrM ò/dx' 



Ahi. ras 9* ilt»4p»t tmh rw a 
OTtpcoSoiku* r^ 8' Kcxefrey ndr jc 
ft.4ytty r^ reXdw atì^uf Kafié^ 
rmy ùfthmy luutaìAimny re meà 
yéyrmyy àya^vTJvtu^ kiù ^eaniytu i 
vt^s rùwovf j^ééty, to^twvS^ rà/ 
erris BepfAaeiaf KeKoamytiicérmj a 
fjurreèpws h!W€K9uyyeyéiJueyavr% 
yeéòovs èirrex^fiepa truyteplrem» 
rwf kfnerrw koÌ rw (iXXonr rSef 
rà^i KeraptBimfitiyfu, tà tk ^é^e 
fUtXiOTa /MrciAi}^<fra, itp6s rèr 
ràwoy oìvSpoficiK, hvoixturBéyfm 
&c. i. e. ' Hanc autem (terra 
mam quidera cam ignis sol! 
fnsns eam collustrasset conci 
deinde, cnm propterea qood e 
erat, extremse ejns orsB vel 
mentarentnr, mnltis loda 
qniedam iotiimnisse, et in eij 
res qnosdam tennìbas membri 
enndatoa exstitisse. qnod In 
bns et in stagnantibos lod 
nnnc fieri cernere licet, can| 
regione frigida facta, aèr rcp< 
arserit, neqne sensim foerit 
tatus. Hnmida antera illa < 
diximns, modo calore animata 
qnidem ex nebnia superne i 
cibom cepisse; interdiu aa 
sBstu solidata esse. Postrei 
qusB in uteris terrse inolevisae 
tnm incrementnm consecntia 
branisque perustis ac pei 
exstitisse atque exortas esse 
generis animalium formas. 
autem ea qnidem, qua! plorin 
loris nactae fnissent, ad snper 
abiisse, volatilia facta : ea anU 
terrenaro retinutssent solidità 
reptìlinm et aiiorum terreatr 
' dine esse numerata, qnae ver 
ram hnmidam maxime haber 
locum ejnsdem generis conci 
natatilia nominata.' Idem 
qnosdam Enrìpidis versus ex 
lippa profert ab hac sentenl 
discrepanteis : 'At ohpayés re, 
^y fiop^ fda* 'Eircì 8* ix'^ptaihiat 
A«y 8^X*> TUroMTi irdarra, miofM 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1541 

^im, ùMp^^ wtTtwàf Bnpasy o0f 9* 805 Hiiie, «òt qwB^iueJ Sic restituì 

Ì^faiTf4^€tf ThfotmBinfrmv, ì. e. ' Nam in seconda jam editione, cam in librU 

terra, cttlatnqae nna fonna erant mannscr. scriptnm reperissem par- 

«■ol : Sed alterom postqnam seor* tim Hoc «Ai, partim Ecce «61, partim 

SUB ab altero Junctam est, peperere Ac Itàt, partim Heccubù In prima 

eiaeta, et edidere in luminis Oras, autem reposueraro Atque nói, non 

it artMreSy feras, atqae alites, Et male. Lamb, Ita in vet. libris nos- 

9Ms alit mare, et genus mortaliam.' tris. In aliis, Uecce. In aliis, Ecce; 

Laak, Prlroom volocres ovis excln- nt et in valgatis. Gifan, 

émtmr^ ¥emo quidem tempore, id 806 Cretcebmi Uteri] Profbrt hnnc 

nim teapos maxime opportanum, versam Firmianns de Origine £r- 

wd phunis, pennis, iis denique viri- roris, 2. 12. totamqne hanc de prima 

kaa iMtrocte, at sponte sua victnm animalinm sententiam refellit bis 

^pmritarent. Deinde e qaibosdam verbìs : ' Aiunt certis conversionibos 

itIlieiiliSy qnos ateros appellemos, celi, et astroram motibas, roainrita* 

tsma adhserentibns alia aniroalla, at- tem qnandam exstitisse animalinm 

fM ipsi homines empemnt, quibos serendonim : itaqae terram no? am, 

afendis idoneus liqnor lacti similli- semen genitale retinentem, foUiciilot 

wu e matris terrsB venia commode ex se qnosdam in uteromm similito- 

ìb ora aingnlornm ilnxit, nam pari- dinem protolisse, de quibos Locret. 

CBti tellari non minus quam fseminis lib. 5. ' Crescebant oteri, ècc, eos- 

lac recte attriboi videator. Ita tei- qne, com matnrassent, natora cogen- 

Im alimentam dedit, temperies aeris te, mptos,animalia tenera profudisse: 

fecit ut vestiiaentis non esset opus, deinde terram ipsam hiimore qoo- 

el molle cobile prasbebat terra mol- dam, qui esset lacti similis, exobe- 

to granine abondans. vss. 17. Creeck* rasse, eoqoe alimento animanteis esse 

800 tSxdmBé] Proprie et nsitate nutritos,' &c. Nam satis lest mihi 
dixit. Oallioft enim et ceterae aves locom indicasse. Eodem pertinet il- 
pnlloa ex ovis excludere dicuntur. lod M. Tali. lib. 1. de Leg. * Nam 
LmMn, cnm de natora omni quaeritor, dispu* 

801 FolUadoi ut maui] Tnnicas ap- tari solent nimirnm ista, et nimirum 
peUavitsnp. Iib.4. non longeaprin- ita sont ut dispotantor: perpetois 
cipio, ^ot olim Qoom veteres pò- corsibns, et conversionibos caalestl- 
D«nt tanlcas sostate cicadae.' Lamb, bos exstitisse qoandam matoritatem 
et Gifem, * serendì generis hnmani, qnod spar- 

80$ Tmu iìn] Flngit poetica Ln- som in ter ras, atque satnm, divino 

cretina post creata cnncta animalia aoctnm sit animornm mnnere.' Ad 

hominem ex homo esse genitnm : no- hnnc eondem locom pertinent ili a 

trltnmqne pabnlis etiam terrenis. quae dicuntor a Dione Chrysost. ora- 

Saper qua re Papinios eleganter : ùone Olymp. aot de prima Dei noti- 

* Orniqne ferebant Dora piierperia, tia : npéTfjp /i^v rpo^ ol rpSroi ictà 

et populea ombrosa creavit Fraxinns, §At6j(0op€s p§fiifimm tV 7*<^> fM^- 

et foeta viridis poer excidit omo.' n^t hi «al vlwos ri}* iXdof r6re oftmf , 

Similiter Maro JEn, 8. S16. * Gensqne aStnrcp Air^ fiirfAs yfìt Xixfk&iumi^ icuBà- 

vimm truncifl, et doro robore nata.' mp tà ^vtà yvr t\Kovai» l( aìrnis U/èÌ' 

Piai. TVm Uhi Terra. Sic habent Sa, &c. i. e. ' Ac primi qoidemhomi- 

allqilot libri volg. qoibuscnm con- nes, et ex ipsa terra nati, primnm 

sentiont tres manuscr. alii, Tme alimentnm carpentes terrestre, com 

tfti Lamb. In qoibosdam, Tunc ibi. mollis etiam tunc, et pinguis limos 

Oifan. esset, tanqoam a matre terra lam* 



1542 



NOTiE VARIORUM IN 



bentes, ac sngentcs, qoemadmodoni 
stirpes et plantae nane ex ea tiumo- 
rem tralinnt/ &c. Lamb, 

806 Terra radieibuM apti] I. e. in- 
haerentes et afiìxi tcrrx radicibas. 
Lamb. Xwa^Oiprfs, Vide omnino Di- 
odorum lib. 1. magnuni enim operss 
pretiom fnerit. Faber, Xweupeévrts. 
Oltm Censorinus cap. 2. ut bodie 
Fayns, vocem radicibus voci terra 
adjonxit : sed fallitur. Creech, 

808 FugienM humorem] Sic orones 
libri. Lambiims tamen, sugens. Lo- 
qaitur de bumore, de quo quarto ab 
bine vcrsu ; ibi : ' Multus/ &c. Gi- 
fan, Existimaram olim legendum 
augem humorem^ verbis Firmiani et 
similibus locis adductus. Nunc au- 
teni lectionem receptam tueor, /ag-i- 
ent humorem, Sunt enim baec quasi 
consequentia ' fngiens humorero, aa- 
raiqne petissens/ Lamb, In quo 
viz. horoore infantea in istìs uteris 
incinsi natabant. Creech, 

Aurtuque petissens] Sic habent tres 
libri manuscr. dictum antem ' petis- 
so/ seti ' petesso/ ut * capesso/ ' la- 
cesso/ ' arcesso :' malim antem repo- 
ni petissens. Sic enim Festus : ' Pe- 
tissere antiqui prò petere dicebant, 
ea quidem forma verbi, qua sunt la- 
cessere et incessere. Sed (ut mihi vi- 
detur) eo signifìcabant ssepius petere, 
ut petissant, saepius petant.' Hacte- 
nus Festus. utitur hoc verbo et M. 
Tuli. lib. 2. de Consulatu : ' Mente- 
que divina caelum terrasqne petis- 
sit.' Lamb, Petistens, Ita nostri li- 
bri; rectissime. Gifan, 

809 Convertebat ibi] Sic quidem ha- 
bent omues libri, et manuscr. et vulg. 
vernmtamen ibus legendum putabam, 
ut inteiligamns, natnram convertisse 
foramina terrae ad infanteis, sen poti- 
US ad uteros illos tempore maturo 
patefactOB. ' ibus' antem antiquum 
prò iìs, teste Nonio. Plaut. Mil. 1. 1. 
74. ' ibus denumerem stipendium.' 
Pompon. ' Nunc quando voluisti 
facere, fac voluptati sies ibns.' Ve- 



rnmtamen nihil mutare ansim. Lamb* 
Ibi, i. e. tum. Faber, Ibus prò iUr 
Lambinus. Ibi Faber. Tarn mihi wU 
detur respicere vocem Ubi vs. 805. 
Creech, 

813 Impetus alimenti'] Nil roeliut 
poterat ; sentiri potest, non expUca- 
ri. Faber, 

816 At novitas mundi] Hoc perti- 
net ad id quod quis objicere poterat, 
neque omisit Firmianus. sic enim 
ille eo, quem panilo ante indicavi, 
loco. Quomodo antem vim frigoria, 
ant caloris, ferre aut vitare pota^ 
runt, ant omnino nasci, cnm sol ez- 
nreret, frigus astringerei ? Non erant 
(inquiunt) a principio mundi hiema 
et sestas, sed perpetua temperìes, et 
ver acquabile. Cur ergo nihil bonu» 
fieri etiam nnnc videmus ? ice, Lamb, 
Quomodo autem vim frigoria aut ca- 
loris ferre, aut vivere potnenint, ant 
omnino nasci, cum sol exurerety 
frigus astringeret ? Quìa in princi- 
pio mundi non erat byems et ae^tas, 
sed perpetua temperìes, et ver s- 
quabile, vss. 3. Ab ornai igitnr retro 
ffitate tellus niater jure dieta est, 
cnm volucres, feras, ipsum deniqne 
hominem produxit. Creech, 

818 Omnia enim pariter^ ifc.] Ita 
quoqne sestas et hyems; ista enim 
hujus versus sententia. Creech, 

819 Quare etiam atque etiam] Sic 
supra panilo ante : ' Linqnitur, ut 
merito,' &c. Lamb, 

Maiernum nomen adepta Terra te» 
net] Adepta tenet sic dictum, ut Illa 
quae annotavi ad 1. 1068. ' Amplexi 
quod habent perverse prima viai.* 
Lamb, 

822 Quod in magnis bacchatur mimi- 
tibus passim] I. e. quod passim per 
monteis, bacchantium in morem, va^ 
gatnr. Lamb, 

824 Sed quia finem aliquam, tfc,] 
Cur vero nihil horum fieri etiamnum 
videmus^ Quoniam vss. 11. tempo- 
ris conditio mutatur, terra desiit 
parere, et quid mirum si mundua 



T. JLUCRETII CAni D£ RBRUM NAT. LfB. Y. 1543 



ìam tenex modo calore, modo frigore 
nimioy «t aliis long» aetatis incom- 
nodit ▼exatns, sterilù tandem fiat 
eteffaetnt? Cruck. 

825 Dtttìiit, vi muHer] Sic sop. 
2. 1149. ^Jamque adeo fracta est 
•tasy afiectaque tellns : VU animalìa 
parva creat,' &c» Lamb. 

627 Excipere &wmia] Sabsequi om- 
nia, ^vMxf9$atf succedere omnibus; 



828 Ommia migranfl Udrrafterafial' 
m, omnia mutantur et demigrant ex 
MIO statn, ant ex sua forma. Lamb, 
Dnlcias, et elegantios esset : tnigrat, 
Gi&D. 

829 Ei vertere cogii] Vertere abso- 
Inte potitnm est, et veluti prò verti. 
Umb. 

8S0 Namque aiiud putreeeii, ifc,'] 
Sic Bop. 2. 78. ' sic rerum snmma no- 
ratnr Semper, et in ter se mortales 
nvtna vivont: Augescunt alisgen- 
tes, alias minuontur,' &c. eod. lib. 
576. ' miscetur funere vagor, Quem 
paeri tollont, visentes luminis oras,' 
&c« Lamb. 

JEvùdebiU] JEiàte atqne annis de- 
MKtatnm et confectnm. Lamb, 

835 MaUaque tum Telltu] Ratione 
primi animantinm ortus explicata, 
docet, terram, tanqnam rudem scili- 
cet et imperi tam, non statira perfec- 
ta et omnibus suis partibns ac nume- 
ria absolnta animalia creasse, sed 
initio multa portenta, alia sioe ca- 
pite, alia sine ore, alia si ne roanibns, 
&e. edldisse : sed frustra, quod ea 
neqne adolescere, ncque justum in- 
crementmn sumere, neque ciburo ca* 
pere, neque inter se commisceri pro- 
creandi causa potuerint. £o Con- 
silio antem hapc ab Epicuro excogi- 
tata sunt, nt estendere t nuUam esse 
proTidentiam, et homines ccteraque 
ammalia, non divinitus, sed fortuito 
esse nata. Qoam sententiam refel- 
lit Lactant. lib. de Opificio Dei cap. 
6. bis verbis : ' Non possum hoc loco 
tenerli quo minus Epicuri stultitiam 



rursum coarguam. Illius enira sunt 
omnia, quae delirat Lucretius, qui, 
nt ostenderet animalia non artificio 
aliquo divinae mentis, sed, nt solet, 
fortuito esse nata, dixit, in principio 
mundi alias qnasdam innumerabi- 
leis animanteis miranda specie et 
magnitudine fuisse natas, sed eas 
permanere non potnisse, quod illaa 
aut snmendi cibi facultas, aut coeun- 
di generandique ratio defecisset,' 
&c. Lamb, Quoniam fortuito nata 
erant animalia, putandum est in 
principio mundi alia qusdam innu- 
merabilia animalia miranda specie 
et magnitudine fuisse nata, sed ea 
permanere non potuÌ8se,qnod imper- 
fecta erant, et quod illa snmendi cibi 
facultas, aut coeundi, generandique 
ratio defecit, vss. 20. Nam qusecun- 
que videmus animalium genera, ant 
suis virtù tibos ant bominumcura con- 
servantur; leones defendunt vires, 
dolns vnlpes, cervos fuga, &c. Quae 
nostris coromodis inserviunt, canes, 
boves, eqnos, &c. nos ipsi defendi- 
mus et tnemor : sed quid imperfecta, 
et quae nulli usui forent aleremus? 
Creech, 

837 Androgynum] Extat elabora- 
tum omni cuni lepore et venere, Pu- 
licis antiqui poetc Epigramma: id 
dignum vìsum est, quod nostris bis 
Vigiliis inseratur. Pulicem igitnr 
audi : ' Cum mea me genetrix gravi- 
da gestaret in alvo. Quid pareret fer- 
tur consuluisse Deos. Mas est Pboe- 
bus ait : Mars fcemina, Junoque neu- 
trum : Cumque forem natus Herma- 
phroditus eram. Quaerenti letnm Dea 
sic ait: occidet annis; Mars cmce ; 
Phcebus aqnis. sors rata quaeque fuit. 
Arbor obumbrat aquas: ascendo: de- 
cidit ensis Quem tuleram casu : la- 
bor et ipse super. Pes haesit ramis : 
caput incidit amne : tnlique Foemina, 
vir, neutrum, flumina, tela, crucem/ 
Non injucundum fore potavi hos po- 
ètae prisci versus inserere ut palaeo- 
philos et antiqnitatis scrutatores de- 



1544 



NOTJE VARIORUM IN 



■lererer, qoot et probo et Uido. Si- 
qniden sii me perìode reficit et nml- 
eet qaaiB elegii, aat inicriptionU 
•otiquitateiD tobriam et doetam re- 
dolent Epigramma : qnale «inper ia- 
▼ento BNurmore ia agro Bononiensi 
inhiaDti et pendenti mente legi mo« 
aimentam eratam iis Terbis miro 
characteris artificio c«1atis« o. m a^ 

VIUO. e F. CORDO LB6. ZXI. RAPAC. 
PMMF. Caurr. BXAC. TRIBUT. GIVIT* 

«ALL. poat b«e Torba in fine lapidis 
boc <|ooqiie additnm fait. VAC. cur» 

CBRTU8 LIB. IH AGR. P. ZUT. IN PRO. 

p. XLiy. b, e. * Qainto Maailio Cai 
filio Cordo legionia Tigetiaue prime 
rapaeinm praefecto equitam: exao- 
tori tribatornm eivitatom Galliarnni : 
Facinadam caravit Certai libertns. 
In agro pasans 44. In fronte pas. 
totidem.' Et ne * Cordot' vox into« 
lena te reddat anxinm, icito 'Cor- 
dea' antiqaos filioa appellatte qni 
•ero nascerentar, i. e. qat eaient se- 
rotini s ut * corda fmaMnta' qn» te> 
ro autnrescont, et ' ftennm cordnm/ 
Anctor e^tPompeios. bec aperiet tibi 
QuitttiL lib. 1. ita tcrìbcntem : * Et 
ex caso naicentiomy bine Agrippa et 
Opiter et Cordns.' Sed et eviden- 
tint rem M. Varrò prodit lib. 2. de 
R. R. ' Dicvntnr agni cordi, qui post 
teppna nascnntnr et remanaemnt in 
¥olTÌa iatimifl, vocant cborien : a quo 
cordi appellati.' Quod vero subdi- 
lor in agro et in fronte tot passoa, 
aperìt qooqoe venns Hor. Serm. 1. 
8. 19. ' Mille in fronte pedes, tercen* 
tos cippas in agrum Hie dabat, hsB- 
redes mooimentnm ne aeqoerentar.' 
Subdit Porpbyrio : ' Solet aempe prì- 
▼atis iaacribi monimentis qaot pedea 
in fronte, qnot in agrisbabeant. Itera 
aiBgnlarlbns libris notari : h. m. b. n. 
a. Yidelicet ne prò sois babeant in 
ferendis reliqoiis aUornm mortno- 
rum.' Bic nampe Porphyrìo corri- 
gendns : quam notandi monomenta 
formalam in GalHa Cisalpina aolerter 
in Teteii lapide consideravi. Più», 



Hanc versnm delendnm 

spnrìum: boc primons. deìad 

?arìe legatur incodicibnset mi 

et vnlgatis, eam potiasimnm 

nem secntus som, qasB mibi mi 

epta visa est. Omnino ego ai 

bone Tprsum ab aiìquo nugato 

inciilcatnm. * Androgini' antei 

qui ntroqne sexu prediti soni 

monstre nature, sed non qas 

describit Lucret. qui de ila b 

q«e adolescere, aut omnino s 

agore neqniverìnt. At ' Andi 

qui snnt iidem bermapbroditl, 

vunt, et adolescnnt, et aem 

Ifaqne querit Vlpian. lib. 1. 

binom, 'ntrius sexns habenc 

Hemaphroditns/ et Lucili. 1 

* imberbos' appellai, quasi mal 

qaaip viris simiiiores, apnd I 

in voce * imberbi/ hoc versa i 

to, 'In verbo Androgyni, I 

mcecbocinedi.' qui sic est em 

das, ImberHf seu ' Inberbi^ Af 

ni, barbati moecbocinedi.' Las 

lendos bic versus* Faber, A\ 

num inier utraSf tue utraque u 

remctum. Ego com Lambim 

puto nothum. Ita tamen ia v* 

busdam legitnr. In aliis librii 

Gt/tm. Quid de varia sporii 

lectione inquiramns, cum tolai 

debeat ? Monebo tamen Heim 

Clandiani Phoenicem legere 

g^nai ùUer natura^ atque mb 

remotum. Quicunqne hunc 

inseruit Androgynon Platea 

Symposio) videtnr respexiase. 

838 Or6a pedum, ^c] Vel 
versn apparet versnm jinin 
^c. esse aliennm. Lamb. 

8S0 MuUa mne ore] Qoida 
habent, Muta eine ore* non 
Quamquam etiam bec scripta 
tur ferri posse, atque adeo es 
babilis: ut sit antithesis, ilfi 
ore, twevuUu, jadicent eruditi 
nino aptior esset antitbesis, i 
Afilla mne or«, etiam eine oti 
Lamb. MvUa, Qaidam libri 



T. LUCRBTIl CARI DB RKRUlf NAT. LIB. V. 1545 



Gito. Alii, Mttm: et TeDottins. 
Cmek, Recte; Mmta «ine ore, oti 
MB, * ceca sìne ▼olta.' Hav. 

8M Aékénu] Usos est hac voce sa* 
praS.dB2. ^Namneqne pnlverìs ioter* 
étm ientimat adhstnm :' et item ali- 
bi. Offdo aatem et sententia bonim 
fviionifli est : Et multa portenta co* 
Mta est creare natura, vincta, et con- 
iliiela ■embromm colligatiooe et 
adhssiofiey eaqae per totnm corpus. 



MI QhmI M^ «MS] Sic reposoi, 
sf^ectnra ductns, cnin reperissem 
la «w» cod. manoscr. qwod fovet vsas. 
Lami». Egregie Lambioos. Viilg. w* 
ki* In ¥et. qoìbusdani,/oMl. Forte 
/ìmI. GIfan. 

844 Aèilerfmii] Sic habent omnes 
libri et Mamiser. et Tolg. hoc pri« 
■OB : deinde sententia est optima : 
paitffeme verbam abaitrrere est ele- 
fMttiiabnnni, nsitatissimum, signifi- 
eantiaHaam. Et tamen Zoilns in ejas 
lecnm anbstitnere volnit verbnm ùòb- 
tergere^ idqne mnsis omnibus et ve- 
■eribna Invitis ac plorantibns. Nam 
(si Diis placet) ut baie verbo hic lo- 
eus esset, novns iste graimnaticns 
ex genere (opinor) Arìstarcbomm, 
ant Prisdanofum, novnni praeterìtnm 
inxit, «AsteffMÌ#, qnod in tota Lin* 
gua Latina non reperi tur. habet enim 
db^ Unii : idque notnra est vel pneris 
septennibus. Et tu andes, bellaa, 
manibns tnis inqolnatissimis bonos 
scrìpfores attingere ? 4s itópaieas cum 
tuo ftsdissino praterìto mlniergmU» 
Lemb. AètierguU aacfian. Ita ex 
ret Hbris restituì, snp. 4. 1058. 
Vulg.' «Affermi^. Oifan. Nonins in 
vece * I>esueTÌ,' ' Parisitos amovl, 
lenonem sedibns abstermi.' Creeeh, 

845 Nee poiture eupUmm aiatU tan» 
gfrtfiurtm] I. e. nec potnere ad jus- 
tum sKtatis robnr et vigorem perve- 
nire. 1. 5M. 'summum aetatis perva- 
dere florem.' Ibid. panilo post, 585. 
^ Stare, quibns possint sevi contin- 
gere iloreni. Munè. 



846 Jmgi per VemeriM ree'} Coire. 
Illud Ovidianum hoc vergit. 'Infelix, 
cai torpet hebes locus ille, pnella. 
Quo pariter debent fcemina virque 
fruì/ Pili». 

847 MuHa vidennu enim] Versus est 
Hjpermeter. Sententia antem est 
h«c : Multa concnrrere debere, ni 
animantes genus sonni propagare pos- 
sint : prìmnni ut sint pabnia : deinée 
ut visB qns^dam sint, per quas semina 
vim gignendi babentia menare pos* 
sint, membris per rem Veneream laz- 
atis et remissis : postremo, ut mas et 
fsemina membra babeant, quibns ani* 
bo Inter se per rem Veneream jungi, 
et communem Inter se voloptati 
capere possint. Lamh. 

860 Sewnma qua pMstnl] Sic legi 
dom potius, quam qua poasÌBl ; nam 
bic orde est : Deinde ut sit via, qua 
genitalia semina per artus, roerobrit 
relaxatis, manare possint. Laaifr. In 
aliis, qutìc, Gifan. 

851 Haberef Mutua que%iy^9fc,'] Se- 
cutns hic eram initlo cod. Fiorenti* 
nos, et nonnuUos aHos vulg. in quU 
bus iroprestnm est, habemium, Bhtttm 
queia nectani imter ae gcudte, uiri$qu§f 
cum altera scriptura, qnm reperitur 
in aliis libris, kabere. Mutua quei» acc* 
tani inier se gaudia uirique, Spc, mìbi, 
propterea qnod erat repetendura, aut 
sumendam foris verbum dcftfnl, vel 
debergf segre defendi posse videretur. 
Illam antem sic explicabam : Et nt 
ftnmlna cum maribus jungi possit, ìm- 
bendnm est utrìsqoe : id est, utros* 
que, scilicet mares et feminas, luu 
lìere oportet membra, quibns mutua 
gaudia Inter se nectant. Nune ma- 
gis probo receptam : et snbinteiligo 
iebeutf nempe utrique, mares et f*- 
minse, vel repete Air^ «omoS, 'vide- 
mns debere.' Xem6. Hubert, Mutua 
q[ue%» nectani inier ae gamdia, uterque. 
Sic omnes veteres ; siibandi, debef, 
vel, necesse est. Concisus videtur 
sermo vulg. Marnllus, Lambinns, Ct 
^nìg» Kabendum ufrisque, Gifan. 



1546 



NOT^ VARIORUM IN 



855 Vetci vUaiibua auris] Virg. JEn, 
]« 510. ' Qoem si fata virnm servant: 
8i vescitur aura ^tlieria/ &c. idem 
4. 445. ' Quid puer Ascanins ? super- 
atne, et vescitur aura.' Lamb, 

856 Aui dohu, aut rtrhu, aut dmi- 
quCf 4^.] Quaecumque (inqnit) anima- 
lia vides vivere, ea ant dolo, aut vir- 
tute, aut celeritate salutem snam tii- 
tata SQnt. sic Tyrins Max. SioA. ircpl 
Tris loMcp, ipeariKjjs» "CUnrtp yàp &AXo 
AX\^ (ct^ àKé^fia ^Ku napà rris ^ótrws 
eli rhp aÒTOv jS/by, d^' oZ trófrreUf x4ov- 
ffuf àKK^, iKd^is dpófJLot, Oripcu icvari' Kcà 
r^ fiky hup^ yéu^i ed rfi^tis, r^ Òk fAer- 
apa-Up at vH^ii, r^ 8* IXucmw/i^y ol 
^Xcol, &c. i. e. ' Quemadmodnm enim 
aliud alii animali a natura vitae prae- 
sidium et munimentura datur, a quo 
•ervatur; ieonibus robur, cervis cur- 
sus, canibtts venatio : et generi aqua- 
tili natationes, volatili volatns, rep- 
tilt latebra*,' ^c. Lamb, Vis, robur, 
valentia, ut olim loquebantur. Faber, 

MobUUas] Vs. 861. Fuga: et quis 
ferat Bartbii nobilUas ? Creech. 

858 Muliaque iunt, nobis ex UtUilaié] 
Ut boves, oves, caprsp, equi, muli, 
Sic. qusD animantes partim ad ves- 
cendum, partim ad vebendum, par- 
tim ad corpora vestienda nobis sunt 
ntiles. Lamb, 

860 Principio, genua acre Leonwn] 
Snp. S. 741. Gifan. 

Savaque sacla] Et genera animan- 
tinm iracunda. Lamb. 

862 At leviaomna'] Sic habent codi- 
ces aliqnot vulgati : in bis Veneti, et 
Fiorentini, et Germanici Basileae im- 
pressi, et ita legeodum, non Et Uvim 
aomna. nam hic versus refertur et 
pertinet ad ea qnae sequuntur. ' levi- 
tomnos ' autem canes appellat, quasi 
levem somnum dorroienteis, et qui 
facile e somno eKcitentur. vigiles ab 
Hor. dicuntur Od. 3. 16. 2. ' et vigi- 
lum canum Tristes excubiae.' Hoc 
etiam probavit Zoilus ut saum. Lamb, 
At Utiaomna, In aliis, Et; male. Gi* 
fan* 



863 Qttod est vetgrino] * Veterlna ' 
(inquit Nonius) animalia dicuntnr 
omnia qnse vcbere quid posaunt.' 
Lucret. * Etgenns omne, quod est ve- 
terino semine partum.' et Festus, 
'Veterinam bestiam,' inqnit, *jn- 
mentum Cato appellavit a veheodo.' 
Opilins ' veterinam ' dici pntat, qoasi 
< venterinam/ vel * uterinam,' quod 
onns ad ventrem religatam gerat. 
Lamb. 

864 Et lucerà aackì] * Bucemra pe* 
cus de bubns dicimus,' tnquit Fesios. 
idem Lucret 2. 661. 'Buceriaeqoe 
greges, et equorum duellica proles.' 
Lamb, 

871 Quor^] I. e. propter quara rem, 
seu propter quam ntilitatem: nam 
' quare' bic non interrogat, sed eomi- 
tiando referendi vim habet. liomb. 
Cui nimiam ne credas. Creech, 

873 Scilicet hac] Refert ad illa su- 
periora: quibns nihil liomm tribtiit 
natura, ita ut nec ipsa s ponte aua vi- 
vere, nec ntilitatem aliqaam nobis 
dare possent, &c. Lambin, 

875 Dontcìcm] Donec^ ut saepe a- 
lias. Lamb, Ita Lambinns. Vnlg. 
Donec. Oifan. 

876 Sed neque Centauri /uerwnt] 
Centauri, animantes ex homine et 
equo compacti. sic supra 4. 743. * Nam 
certe ex vivo Centauri non fit iqaago, 
Nulla fuit quoniam talis natura ani- 
malis. Ve rum ubi equi atqae homi* 
nis casu convenit imago, Haereacit 
facile extemplo, quod diximus ante.' 
Virg. JEn. 6. 283. facit Centauros 
et Scyllas in vestibnlo inferorom sta- 
bulare cnm somniis : * quara aedem 
somnia vulga Vana tenere ferunt, fo- 
liisqne sub omnibus berent : Multa- 
que prteterea variarum monstra fe- 
rarnm, Centauri in foribus stabolant, 
Scyllsque biformes.' Lamlnn, Con- 
tra Empedoclem maxime qui hoc as- 
seruerat. Faber, At natura rndis li- 
cet, et imperita, non ea protulit ani- 
malia, de quibus poetse tam splendide 
mentiuntur. Thessalia nullos ncqnaro 



LUORBTII CARI DB RERUAI NAT. LIB. V. 1647 



tenros» neqne enim eqnos 
MMDjungi possunt, cum non 
■te, eodem alimento, neque 
orìbos Qterentiir, vss. 14. 
Scyllis, et ejusmodi mon- 
«duro, VS8. 9. Qui autem 
nextitìsse credidit, non con- 
leonis, seque ac cnjnslibet 
rUcera torreri igni, et con- 
By V8S. 7. Qui deniqoe mi^a 
rota istiusmodi animalia e 
tira produci posse statnat, 
Hiper anrea, lacleaqne (lu- 
'•lìqua otiosoruro poètarum 
lyTftS. 19. Perpendat tamen 
barani et arborum semina 
: olim omnium animalinm 
»}ui terra continerì;at nun- 
ciintnr compiexae arborea, 
lasherbis conjanguntnr, vss. 

tot duplici] In qnibnsdam 
tmi; male. Gi/oji. Duplici 
mana, et equina. Lambin, 
teflon] Aòyofus, potentia. 

e iUinc par vis ut non sic] Si 
OS Yarias scriptnras lectori 
▼ellero, totaro paginara 
Satis 'erit mibi eas re- 
5 reperiuntur in lib. manu- 
ì videat lector, me ita hunc 
n restituisse, nt tamen ab 
ige discesserim. sic igitur 
canns, Hinc iUinc par vis ut 
wr$ esse polis sit : Scipionis 
sic, Hinc illinc paribusut 
ra esse polis sit: Bertinia- 
nmianus sic, Hinc illinc par 
sU par esse polis sit : quae 
cnm sint vitiosa?, ego sic 
■, fftnc illinc par vis ut non 
Us sU, Atque haec qnidem 
fere in Yenetis recentiori- 
gdanensibus reperitnr. sic 
I legitur, Hinc illine par vis 
* esse polis sit, Sententia 
ut scripturse, si cui forte 
videatur, haec est : Non 
) natura seu potettas aliqna 



ex alienigeois membris, ut bomania 
et equinis, compacta et conilata, ita 
alienigenis (inquam) ut ex ntraque 
parte, equi iciiicet et hominit, aut 
alionim animalium Inter se compac- 
torura, vis par pari esse, id est par 
pari respondere, non possit. de ver- 
sus autem ratione non est quod qnis- 
quam dubitet, propter vocem per», 
in qua voce syllaba ri non eliditnr, 
sed corripitor. nam hoc esse Lncre- 
tio nsitatum alibi ostendimus. Lieet 
eliam sic legere, utTumebo placebat, 
Hinc ilUne par vis ut non sic esse polis 
sit, eadem fere sententia : ut ex bac 
et illa parte non possit esse par vis, 
sic, id est, compactls Inter se diversis 
animalibus. Atque hanc lectionem 
nnnc sequi maini. Lìcet etiam sic 
legere, Hinc iUinc par vis pari uti non 
esse polis sit, Lamb. Par vis, ut non 
sic esse potis sit, Italegendnm pnto. 
In vet. qaibosdam, par vis ui non sit 
pars esse. In vulg. quibnsdam, pari- 
bus. Gif. Nec fnisse unqnaro Cen- 
tauros, homines equo roixtos scillcet, 
neque ullum animai, quod ex dnabna 
natnris adeo diversis constaret, vivere 
et per snbolem propagari posse: 
' Sed neqne Centauri fuernnt, neque 
tempore in uUo fìsse qneat duplici 
natura, et corpore bino Ex alienige- 
nis membris compacta potestas,Hinc 
iilinc par vis ut non sic esse polis 
sit.' Magna vero in postremo ilio- 
rum versnum difficultas est, tanta in 
Mss. Codd. tamque inconstans et 
niultiplex variantia est. In qnibus- 
dam enim legitur. Bine iUine par vis 
ut non sint pars esse poti» sit* I none, 
et mortnos excita, teropus est. In 
aliis, Hine ilUnc par vis ni non sit par$ 
esu potissU. Portenta versnnm, ut 
vides ; et tamen Gifanius hanc pos- 
teriorem, qosB omnibus vitiis scatet» 
recipere se et probare profetsos est ; 
quo nibil unqnaro deterins poterat. 
Sed quo tandem pacto rem adeo in- 
tricatam, tamque a recto sensn et « 
Latinitatis oso rerootami cxplicare 



i 



1548 



MOTA VARIORUM IN 



ausns non est? In ea re nnt, Leetor, 
▼isns mihi magnopere est sapere; 
non poterai ; qnae Tehementissima 
caasa est. In qaibasdaoi etiam legi- 
tor, Hine iUine par vis lun sH par esse 
peiUiit, In aliis deniqne alia, qaae 
non sant tanti nt hoc transcribantor. 
Lambinus qnldeoi legi posse pata- 
bat, Hine t/Ùmc par via ut non pari ette 
patii sii, Tnrnebas, Htfic iUine par 
VÌI Mi non 9ie esse poiis rii, At ego 
seentas vestigia libri Ms. qno nsos 
olim est Faemns, quìqae versam 
hanc ita exaratnm exbibet, Hine il- 
Une paribui ni non sii pars esse poOs sii, 
tandem ad * intectas fronde qaietes/ 
et verìtatis latibnlnm deveni, Hine 
nane par vis Mi pariibus esse poiis nt, 
senso tara necessario, nt aliter seri- 
bere poloisse Lufcre tinnì, nemo saspi- 
cari possit. Rem tribns verbis expo- 
nam : Nnllnm animai ita ex duplici 
et diversa natnra constare potest 
(exempl. g. Eqni et Hominis) nt bine 
et illinc (a natnra bominis et eqai) 
par vis esse partibns possit, i. e. 
dosB iilsB partes componentes nam- 
qnam parem vim baberent ; cnm spe- 
cies animantnm aliae aliis citias cres- 
eant, citins minnantar ; qnae ea ipsa 
ratio est qnam aflert Lncretias in iis 
versibus, qnì bone sequnntnr. Sed 
ilios slne omni mea opera tntemet 
legere poteris. Faber, Ita Tnrnebas, 
nec incommode: alii aliter: Faber 
antem spretis aliomm conjectnris 
b»c babet, * Lego Hine iìHne par vis 
ni partibns esse potis sU, Sensn tam 
necessario, ut alitar,' Sce, Deniqne 
nescio qnis legit: Hine pars ni non 
siif pars iiHne esse potis sit,' Creecb. 
Placet Turnebi lectio, quam 6rmat 
vs. 989. Distinctionem vero mutavi 
induomm prsecedd. versnnm fine; vs. 
878. enim comma, vs. 879. pnnctam 
poncbator. Hav. 

880 !d lieet] Id, nempe in Centauro 
non posse bine illinc parem pari vim 
esse. Lamb, 

881 Cirewm] Circiter, vel die po- 



tins eircÉmactiSf nt sit tmesis* J 
BS2 FtoretyAKfiitH^vigeU » 
do estendi t,Centanros esse non 
non potest unum animai ex ina 
buSydisparibus, disconvenientll: 
testatibns et membris esse coni 
Nam ita pars altera erit imb 
altera firma : hsec diuturna, et * 
altera vitas brevis, et ad ni 
praeceps : et quo tempore alte 
se tate corroborata atqne adnl 
eqnns, qui tribus annis exactìs 
altera vix dum ab ubere matt 
depulsa, ut puer: et contra 
tempore pars bnroana erit vai 
robusta, tura eqnina erit san 
confecta. Postremo non iisdc 
luptatibus dncuntur, neqne i 
molestiis afficiuntur liomo et 
Idem de Scylla canibus toc 
sentiendum : de qua etiam mox 
Lamb, 

Quin sape etiamnum] I. e. i 
etiam cum treis annos uatns ei 
Videtur legendnm, qìùn sape 
iunCf vel etiamnum: quo modo 
non, ut vulgo, quin sape etiam 
Lamb. Etiam tune. Ita qnida 
gati ; recte. Alii : nune. Gifai 
88S Laetantia'] Lac suppedii 
Lamb, Voss. ad Catull. p. 2S4 
tantia^ quia pueros IsBtos ree 
sic 2. S44. ' Laetantia loca aqn 
Creeeh. 

885 Pngienti languida vita"] Si 
' vitam fngientem,' ut Latini 

* venenum fugiens,' et ' litter 
gienteis.' Praeterea qnam hi 
gientem vitam' appellavit, ea 
bentem' nominavi t inf. eod. li 
' Dulcia Ifnqnebant labentis 1 
vite.' sic Hor. * annos fogace: 
pellat Od. 2. 14. 1. * Ehen, fa 
Postume, Postume Labuntnr 
Lamb, 

886 Pnent] Alias, pnerUi, l 
men malo pueris, Etiam banc 
nem probavit Zoilus. Lamb, 
rectins ex veteribns etiam lib 
stris, quam in aliis : fwerttt. Gì 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1549 



JÉontfflf] jMTentotif Dea, et ipta 
jsrenU. f^ifr appellant Oneci. Lamb, 

887 £i Motti tutu Ummgimé] Sic 
■q». eod. lib. 678. ' mollem ▼estem ' 
diilt prò molli pilo, et Unngiue: 
'et impobem molli pabescere Tette.' 



888 Ne/mie ex kùwUne] Hanc ver- 
proferì Nooiiu. «e forte aatem, 
Le. hce disi, at ne forte credas, &c. 



889 Coii^lerj] I. e. confici, utitnr 
Md. verbo sap. S. 41S. ' Id quoqae 
«■te slne peroicie confiet eorain.' et 
HBpc Vlrg. at JEn, 4. 116. ' nuoc qna 
raàooe qnod instat, Confieri posnit,' 
ftc et Osar lib. 7. de B. O. ' Post- 
qtmm Id difficìlins confieri animad* 
rertit,' Sce, Ixunb, 

800 AwÈ rapidis ctmibue mecinciMBÌ 
8cjllam sic detcrìbit Honier. 'OBunr. 
lu 8§. ''EtfOa V M Xc^AAii paUi, Òw^ 

Mf rflOTiX^f, flycroi, o^ 8* adrc w^Mp 
itmAf, oM Ktris fUM Trfiiiauw i8èi^, oM* 
d fc^ òmàtrwp, &c. i. e. ' Hic aotem 
Scjtla babitat, horribiliter latrans: 
Cai vox est tanta, quanta catoli re- 
cein nati : ìpsa aotem monstrum est 
«alom ; oeqne qnisqaam ea visa lie- 
tstos fiierit, ne si Deus quidem e! oc- 
cerrat.' M. Tnll. Verr. de sappticiis : 
* Hoc infestior nantis Verres, quam 
Scylla, qned mnllo se plnribns et ma- 
joribos canibiis saccinxerat.' Lamb, 

881 SeffUae] Duie enim fuemnt, 
illa Nlti, hsBC Glanci : sed et si una 
faisset. Sia erxiifMTas dicere posset 
ScjUas, otNeroDes, Marios,dcc. com 
Neronem et monstre illi similia, &c, 
Fdber. Ideo et ' Semimarinis cani- 
bas soecincta ' Nisi Scylla ! At Ov. 
Met. 8. 148. ' At aura cadentem Sos- 
tlnnisse levia, ne tangeret aeqaora, 
▼ita est; Plama fìiit : plamis in avem 
motata vocator ('iris ; et a tonso est 
boc nomen adepta capillo.* Pro m- 
fiiii eambm» leg. raMdif cambtu, 
Creech. 

88S Z>isMrdta] Legi potest 



IM. Sic Ov. Met 8. ISS. de Mino- 
taaro : * Dissorteroque ntero fcetum 
tnlit.' Et in prima Epistola Sabini 
' Nec in nno corpore dUssors Partbe* 
nope.' Creech, 

893 Sifm] Signom IKryxot est, pro- 
batto, &c. Faber, 

884 Neqme pr^jichaW] Sic jam eden- 
dara curavi in sec. ed. Adr. Tnmebo 
assensus. ' projicere ' aatem et ' su- 
mere* oppODuntur : neque pariter, in- 
qait, robora summit, i. e. corrobo- 
rantur: neque pariter adolescunt; 
neque senescuot, ant «tate confici- 
nntor. Lamb, 

807 Qmppe videre licei fimguncere 
tape cicuta'] Sic 4. 644. de veratro : 
' Prseterea nobis veratmm est acre 
venenum : At caprìs adipes et co- 
turnici bus auget.'LaiRÒ. Diog.Laert. 
in ViU Pyrrhi, Kol rh intrtior Kpno« 
phf Tpó^ifàow, èa^pém^ U ea^Aeifàou, * Ci- 
cutam quoque coturnici nutriroen- 
tum, boroini inferro pemieiem.' Adde 
Servium ad Virg. ^n. 4. 486. Hoc, 

899 Fiamma ^aid^M t^ro] Prebat 
nnnquam fnisse Chimseram, etiam hoc 
argumenlo, quod, cum poetSB fabn- 
lentnr, eam flammas ore efflar» soli- 
tara, censtet auteraChimaera ex leone, 
dracone, capra, seu ipsa Chimera ; 
leoaes proinde ut ceterae animantes 
a flammis Ixdantor, et torreantur. 
Sed non dis8imulabo,nonnullos libros 
babere, Ignea fiamma quidem. Lamb. 
Quidam libri : Ignea fiamma faidrai. 
Gifan. 

96S Prima Leo, poeirema Dracei] Ex 
Hom. 'U. f, 181. et Hesiod. Theogoo. 

mi 8i xittmpa, Profert et M. Tuli. lib. 
S. Epist. ad Attic. ' Qnod de Q. fra- 
tris epistola scribis, ad me quoque 
Ìv\twp6999\4m¥y tfritfcrS^— quid dicam, 
nescio.' Lomò. Prima Lea, TàwpdrUf 
i. e. Korà wpSra. Versus notissimos, 
wp6o9t Xdmf, iwtBw 8i, &c. Fabtr, 

904 Ore fora» acrem efflaret de eer* 
porefiatmaam'] Hanc potissimwn scrip- 
loram secutus sub, at et maxime 



# 



1550 



NOTiE VAmORUM IM 



probabllciD, et masime cnm libris 
antiqaU coBsefitaaeaiii. sic fere lo- 
qaltur 6. 1152. * Spiritos ore foras 
tctrum Yolvebat odorem.' Lamb, Ef- 
flaret, Flaret, in aliis iibris. G</a?i. 

908 Effluita] NoDias docet « effa- 
tire/ idem valere qiiod ' cniD menda* 
ciò dicere/ et profert hnnc locnm. 
animadverti autem hoc verbum in 
qnibusdam libris scribi duplici tt, 
Lamb. 

911 AìU hominem iantù membronan] 
Quamobrem hoc non potuerit inìtio 
efficere natura, causam affert 1. 200. 
' Deniqne ctir homìnes tantos natura 
parare Non potnit, pedibns qui pen- 
tum per vada possent Transire, et 
magnos manibns divellere roonteis, 
Multaqne vivendo vitalia vincere sae- 
cla^ Si non, materies quia rebus red- 
dita certa est Oignondis f &c. Lamb» 

921 Res tic quaque suo riiu procedit ; 
tt omne»] Ita Lambinus acute, cum 
in omnibus libris esset, Sed. Forte 
etiam sic : Sed $ic quicque. omnia. 
Hoc placuit Marnilo, et Florentinis. 
Gifan, in prima edit, Cum in om- 
nibus libris et manuscr. et imprcssis, 
praet^rquam in Florent. sic reperìs- 
sem scriptum : Sed sic quteque suo rifu 
proceditf el omnes^ Fixdere natura certo 
discrimina servant: a me impetrare 
non potoi, ut in qnattuor vocibns, 
quaque, etj omnes, servant, mendum 
subesse ezistimarem, sed in aliqua 
alia potius. Itaqne Fiorentinam lec« 
tionem rejeci, quae talis est, Sed sic 
quodque suo ritu procediti ut omnia F<v- 
dere natura certo diacrimine servent, 
suspicatns autem primam vocem ver- 
sus esse depravatam, sic reposui, Res 
sic quaque suo ritu procediti et omnes, 
àfc, Zoilus initio probavit banc emen- 
dationem : deinde e vestigio impro- 
.bavit,el ita reponendum gravis auc- 
tor censuit, Sed sic quidque suo ritu 
procedit, et omnia, Sfc, Lamb. Sed tic 
^idque suo, tfc, ornata. Ita restituì. 
In veteribns : quaque, omnes. Vide 
2. 718. et 908. et inf. hoc lib. vs. 



1022. G^fàM. in petterkri €dU. 

928 Et genns kwtunmm, ifc.'] Smoc 
de primis bominibns verba facere in- 
cipit. Lamb. Et genus, DescriptiO' 
piane admirabilis usqne ad vs. 1039. 
Qui relationes recentiornm scripto- 
rum legerunt, hìc Margaiates, Bra* 
silios, Canibalas, et plerosqne Indie 
Occidentalis populos agnoscent. Fa* 
ber. Hominum e terra natonim vi- 
tam, habitum, ingenium, mores fuse 
describit, et primo qnidem vss.20. 
docet primos homines validiori, quam 
nunc, consti tissecorpore, obinnatam 
duritiem, quam e dura terra geniti 
contraxerant, inde minos obnozii 
morbis erant, et longsevi. Nemo au- 
tem agros colui t, sed gtandibus, pò* 
niis sylvestribus, et aliis ejnsmodl 
fmctibns placabant famem : ad se- 
dandam sitim flnvii fontesque suo 
murmurc vocabant. vss. 8. Nulla 
illis vestimenta, nuUse domns, pro- 
cellarum, frigorisquc vim defende, 
bant sylvae, frutices, et antra,. vss. 6« 
NuUsB leges: nullnm commnne bo- 
nnm: vivebant rapto, et promiscna 
venere (nam vi, blanditiisyaat pretio, 
gtandibus viz. pyris, pombve mares 
sibi f<£minas conciliarunt) utebantor. 
vss. 9. Creech» 

924 Durius, ut deantf Teìlus quod 
dura creasset] Sic fere Virg. Georg. 
1. 6S. ' Unde homines nati, durum 
genus.' Lamb, 

928 Nec labi] I. e. nec labe ; ut 
alibi * parti,' * contagi,' * voci,' et 
multa alia, prò parte, contage, voce, 
&c. Lamb, Labi, Labe, * parti ' prò 
parte, &c. passim. Faber, 

930 Vitam traetabant] I. e. vitam 
trahebant, seu traducebant. quidam 
tamen legendum putant toUrabant: 
quibus propemodum assentior. Ve- 
rumtamennihil mutare ausim. Lamb. 

932 Molirier] Moliri dicimnr quid- 
quid cum labore facimus, aot aginras: 
' moliri' igitur ' arva' hoc loco poti- 
tum est prò eo, quod est agros eo« 
lere, seu ex campis et locis inaratis 



T. LUCRCTU CASI DE «ESUM KAT. LIB. V. 1551 




aigis probo. 



ttS Ncc 



•grot callM 

leddere. Ne^«e vero wmt falfit, Icfì 
ÌM qvUMsdaoi libri* wlf . sdKrtcr 
O. led ■rfiriti ■■■#^ I, 
Io 

éefwitn 

vtffidte] Sic iaf. eod. lib. 1361. 
* Uode etian libitom est ttirpeis coa« 
■ittere ramis. Et aora defodere io 
term.TÌrgaltOy'Àc. ImwA, 

9S5 Qo«d Um ettvdL Spmit ama] 
Ad bone locoio illnstraodooi perti- 
MBt ilio Tjrrìi Maumi wtfi, fy t mr 

fimff «1 T f fai TMS i»ifa0wms f«n^ <nl 
Ijpoi. Koì Sia T«vro # i ff fyi<>»^ ^cpor 

«èlir ISc< 7«onriar ^ tt i r ifww j jS 
iMW« i. e. * Vlvebaut aatem sdlicet 
(qoalen TÌetom adamabat, nt aiont, 
Epicnnu) primi booiines glandibos, 
et piris agrestibus. Atque iccirco 
faM eaty tam terrana fractus tn- 
lÌMe apoote soa Yeniepteis: quia 
oibil eia opus erat agrìcoltora, aat 
labore raatico, com ▼icta etereo- 
tnrspoote soa oato/ Eodem perti- 
nent et illa Platooit voAiruc^' T^ 
8* »2r rmw hA^mf Acxtfcy nn^uk- 
To» vcpì /32ov, 8cà rò ro«^y8c éjfnfrwu df^s 
fv^ficr ednwrs airrhs èwurrarmv, KoBdinp 

p4ttorTot ik ÀKubwy woKerùai re ofttc ^w^ 
aìXk acT^MS TuraucHT Ktà vaiimr ìk yris 
yàp iuf^fiùtatcorro wdyrts, oi9kp tufunuU- 
POI rw wpi<r$ar &AXà rà /jàp rouuha 
MfP verrà, mofnrobs «* à^rowj flx^ 
&v^ T« Spvwr Ktà woXXfit t\fis <UAi|}, oòx 
vwò y^Mffyias ^vofiépovs, àKK* aitroitàrns 
àpoitioyaiis t^s 7n»» TWfu^l 8i icol 4- 
arpàtroi OvpaxfKothnts rà voAXÀ ipéfJMrro* 
rh yàp àpÓ0¥ atnois KXinroy iiciieparo' ita- 
Xtucàs V wbpàs cTxoy àpopvofUwris ìk yris 
vótu à4>$éyov, Scc, ' Qaod igitur de ho- 
mÌDum vieta spoDte snasnppediiante, 
propter talem camam dictum est. 
Deus pascebat eo^y cum ipse eis prae- 



ledet 



divionft, aha feoerm 
t et conot. Dio 



et liberaroB poatesaioaes. Ex terra 
eoia reriTiseebaat OMoes, res pr«- 
teritas oMMoria ooo repeteote». At- 
qoe bac qoideia talia oiaeia aberaot. 
Fmctoft aoteoi oberes et copìosos ha- 
bebaot, tool ex qoercobwH, tuoi ex 
adia tilva, ooo ex agrìcoltmra oasceo- 
teisy qoot terra apoote soa gerebat. 
Nodi aoteai et lioe stragtÉlis osag- 
■aa partem foris et sòb dio ritaoi 
eolebaot. Naoi aoni teapora eoa 
essent teaperata, oollaa eii aoles- 
tiaa exbibebaoty cobilia aoten bm>1« 
lia bal>ebaot, aolta berba ex terra 
aoccresceote,' &c. Laaift. 

936 PiMemimi] In Macrobio: pte- 
corof. Gi&n. 

937 GlmmiifermM imUr camòoof cm-- 
poro fo^rcot] Hoc eo dicit, qood 
glanSy et primos, et primorom bo- 
ninom ¥ictas foit ex quo idea tic 
iof. 1415. ' Sic odiom cepit glandis/ 
&c Laaiò. 

939 ilròaia] Rubra poma silva- 
rum: qo« Plin. onedones appeìlat. 
Virg. Georg. 1. 148. * atque arbuta 
sacrae Deficereot silvs.' Lumt, 

Ptniceo] Sic babent libri manu- 
scripti, noD, ut vulgati, Pmùceo. Ve» 
teres enim io multis nominibus a prò 
u nsurpabant. ita ' mcenera' et * poe- 
nire' dicebanl prò muoera et punire, 
nt supra admonuimus ad iUum locnm 
l. SO. ' fera mcenera militìai:' et ad 
illnm 2. 829. * Purpnra, Pcuiiceus- 
qne color, clarissimus multo,' &c. 
ubi etiaro maliiu legi, Paniceu»qu4 
color, ut est iu lib. manuscr. Talia 
sunt illa apud M. TuUium in lib. 
de leg. • cojra,' ' oesns,' &c. prò cura, 
usns, &c. Lcunb. Pmiceo, Ita vet* 
lib. Gifan. 

942 Pabula dia tuUt, miserU morta» 
lUrtU ampia] Si legimus, nt habent 
nonnuUi libri vulg. Pabula dura tulii, 



MOTJS VARIOHVII IN 



dfc, sic ezplictbo: pabnU telit darà 
qaiden illa, et afrestia, led tamea 
prioiis iUit bomimbas ampia, i. «• 
àpwMrra Kol imawà^ i. e. qnibm UH 
erant coatenti, Tel qun ilKs tatit 
eraat. Sìd, ut habent tres libri ma^ 
BOAcr. et docti viri magia pfobaiit, 
PaMa dia tmUiy dfc. * dia ^iila' la- 
terpretabor eoa tponte, et siae la- 
bore, et quasi divinitas ▼enieatia ae 
aasceatia. Lambm, Ita vet nostri; 
rectitsime. In aliis; dwn, Lamiii- 
Dvt, «fimi; mendote. Diva ita non 
ntimur. 'Gifitn, JHva hal>et enim pri- 
ma Lambini edit. sed tn conjonge 
dia et ampUif atqae distingne post 
mortaìibus. Hav. 

04S At tedare dltai] In Macrobio, 
Ad. Gif. 

Fontesque voeàbani] Sic habent om- 
nes lib. et maDuser. et typis excasi, 
preeter Florent. in quibns legitnr, 
fimtetque doceìfont. Ego voeabant pro- 
bo, et interpretor, invitabaot. Limb. 

944 Deeurgus aquai] I. e. aqua de- 
cnrrens, qnod est ex loco decliri 
flaens. sic snp. eod. 1. 864. ' magnns 
decursas aquaram Undiqtie declarat.' 
JLtnnb* 

045 Claricitat lati sitienHa] Cnm 
initio secntns essem libros Tolg. da' 
fior accHat silienHa, i^c, et taroen lec- 
tori scrìptune varietatem indtcas- 
sem ; hspc, qnae deinceps sequnntar, 
annotaram, bis ìpsis Terbis: Clarior 
aqua, qnam aliis in locis, ' accitat,' 
i. e. invitat, sitienteis feras. sed non 
celabo lectorero, in qoibasdam libris 
mannscr. ita scrìptnm esse, Cianci' 
tate tUientìa^ 6fc, in al. clomtf oliale: 
que scriptarse sine dnbio mendosa 
snnt. veramtamen consideret eas lec- 
tor ingeniostts. Hactenas hoc de loco 
olim scripseram. Postea scriptnram 
yeterem repctitam, ac retractatam, 
hoc modo snpplebam, Clariàtart solet 
wiiienHa i€ecla/er, atque hanc emenda- 
tionem arbitrabar esse rectani. Sic 
autem dictam ' clarìcitare,' prò dare 
aut darà voce citare, Qt * altitonans' 




prò alte tonaat^ ' ahivolaM* pra alta 
▼olans, * bcaivolens,' ' blaadiloqaaai/ 
et simil. prò beae Toleai, et 
loqoeat. ìUvuac Siawoni Boslc 
tior, qai in eo meaai conjectoi 
toetar, qnod verbam eompositnni 
ricito retinet : in eo antem ab aa dia 
cedit, qaod prò 9oki fmcìi em antiqai^ 
•criptarìe vestigtis (crfr, totamqne veri- 
som sic legendum cenaet, Cimrìàia^ 
late aitieniia eacktfer. M^at» anteas,!. a» 
lato, magno, et denso agmiaa. QooA 
vero Zoilns reponit, dare eitat ad 9^ 
eitientiOf tfc, ferri non potett. Lamkm 
Clare citai ad se. Ita ex vet. libris^ 
qni babebant, vel, ClaHciiatiaia at; 
vel, Ckrilalt a ta; vel, Ctaictlaw. 
Volgati, Ciariar accitat ; abaaae. Naoi 
'cito' priorem habet brevem aem- 
per. ' Exdre,' et tamea ' eadta' 
dicitur. Csteram Ctarìctat ad «s^ 
forte rectios. Sed verbam iUnd aas* 
quam legi. G^an, ClariaHat^ Sime- 
onis Bosii conjectnra, pianta dlgaia- 
sima. ' Clarfcitare' antan tigaii- 
cat vocare, advocare, invitafe, éec* 
Faber. 

946 Noetitfagi] Meiias qaam NaU 
vagii. Creech. 

SUviitria tempUi] I. e. aatra, et 
N jmpbarnm domos. Lamb, 

947 Quilnu exibant] Ex qaibas 
ibant, ex quibns manabaat. LeiaA. 

Humore flmenta iMMca"] Orde est : 
flnenta, < hnmore Hibrica,'i. e. flneata 
hnmida et liquida. Lamb, 

948 Larere'] Lubrica iavert, i. e. 
Inbrìca ad lavandam, vel at lavareat. 
licet etiam conjnagere cnm vertie 
' exlbant,'nt sit' exil>ant lavare,' i. e. 
ut laverent, qnemadmodum loqaa* 
bantiir veteres. Lamb. 

960 £1 parlila] Pariim hic aoloni 
positum, quemadmodum et alibi, re- 
ferendum est antem ad veraom lltam 
snperiorero, ' Lubrica proluvie larga 
lavere,' &c. Lamb. 

Statere] Seatere a verbo scafo, is, 
it, tertisB in6exionÌ8. sic 6. 890. 
* Quod genus endo mari spirat foni 



T. LUCRBTll CARI DB BBRUM NAT. LIB. V. 1553 



dtteis tqiMi, Qei teatlt' ibld. W6. 
* £t acattre ilki forat in «tappuii ite* 
«ÌMu' Umb. 

MI N ecéu m rea igni 9cibtmt frtfr- 
ifrw] Catis enìm et peUibin repertls, 
eertU matrìmoniis institutis et reeep- 
tu, ignis 11811 cognito, turo ingeninm 



BVDC mista referre Liiia vlrgineos 
loci da per calatiios : Et portare suis 
▼estitai frondilMM nfas, Ant variam 
plnmae ▼ersicoloris avein. His tam 
UaDditiis fnrtiva per antra puells 
Oscuia silvicoliB empta dedere viris/ 
Et pastor iile apiid Mar od. Eri. S. 



I w iiii om noUins «Me coepit, at dicet 71. inqnif : ' Aarea mata decem mi- 
non Ha multis post versibns. Ltmb, ai : craa altera mittam.' Phu, 

9» PeUibus] Qu» inventori ipsi, 964 Et manuum mirUy ìfc] Hi de* 
•iqae ^i primoa geaait, inTidioaa^ et niqae rolmati immiteaqne Iwniines 
ptatifene faemnt, ut dicet infra eod. per totos diea feraa aaxÌA, atipitibna, 
lilir. extr. vs. 1368. < Pellia item ce- et id goona amia peraeqnebantor ; 
ddity' ère. Lamb, et malfa caede fafigati, Tel curo nox 

• 9M Ntc artmmme btnmm poénnad advenerit, ae frondibna foKisqiie in* 
ipcctare] Hac de re infr. eod. iib. f oiventea, homi dormiebant aeciiri ; 
^. né?. * Condere coepemnt nr- aecnri iMfoam, neqno enìm ^imoe- 

ront (ea erat alnarda Stoicornro opi* 
nio, ' Nam radia ante illos, millo cNa* 
erimine, vita In apeclera conreraa 
operum ratlone carebat^ Et atapefac- 
ta novo pendebat inmine mundi, 
Ov. * Antra domna foerantfCibns ber- Tom veint amissis m«erena, tum l9ta 
ba, cnbilia frondea. Conatiterant renatia Sideriboa.' Manil. 1. 66.) ne 
One fcrmina virque loco.' Pitta. la adveniente nocte diea deincepa non 
qaibnsdam libris manager, reperi rediret, ob jam perapectam a prima 
acriptnm, Ei Kmaa tu ailria /veeòol. origine diei ac noctia viciaaitndiBem, 
«K qna vìtiosa acrìptnra pnubara le- vaa. 16. Haec antem vita erat non^ 



■f &c. Aliquot veratiNm, qui 

deincepa aeqnnntnr, ordinem neaeio 

qnanun liominam culpa pertnrbatum, 

raatitnl. Uanb. 

000 Et Veaaa in $ihÌMjwngebat, ^.] 



geBdoro, Et Vemu m tikria kuiebat. 
Vemntamen receptam lectionem pro- 
bo. Lamb, Ei Vemu in mltU ineitbat, 
■ic reatitoi. Teterea qnidam, ImeeUA^ 
ÌMgehtàj tfc \%i\%, jiatgibat, Oifan. 
. 068 VH vioUnta tiri via] Hor. Sat. 
1. S. 108. ' aed ignotis periernnt mor* 
tiboa ilKyQnoa veaerem incertam ra- 
ptentea more ferarom Virìbaa edi- 
ttor caadcbat, at in grege tanraa.' 
ite. 
impaum Wmio] H. e. magna libido. 



nnllia incommodia obnoaia, dormien- 
tea ferie invadelwinff, et inde mora 
cita, vel longa graviaqne (nondvm 
virea berbarum noverant) pntreacen* 
tia vulnera acquata eat. Mnltoa fa- 
mes abatolit, plurea noxiae berbv, 
quaa ioacii legerant : ne vero quia pn- 
tet tot malia obrntum fniaae totum 
bomannm genna, et ad interitam re- 
dactnm, coniideret feraa tum aingu- 
loa laceraaae, noxiia berbla ant ali- 
menti inopia paiico^periiaae; atqiiot 



aie Capaar * impenao pretio' dixit prò niiilia rapit una acìea, qnot abaorbet 



magno. Ijanb. 

06» VtlfretiMm] Ant illi ailveatrea 
viri emebant venerem oblato pretio 
ta pjiis, glandibaa, et id genoa re- 
Uqma nemoralibua frnctibna. Idem 
Propertiva ex Lncret. 9. li. 87. Eleg. 
MUia pompa fnit decuaaa cydonia ra- 
mo. Et dare ponicela piena caniatra 
aabia : Nane violaa tendere maan: 



mare, quot denique luxnriea enecat, 
et venenata poenla f vaa. 80. Crack, 
067 MuUmiiu vincÉbaU] Multa vi- 
ribua corporla obtinebant: raro fn- 
giebant, raroqne metn perterriti la- 
tebraaqnaprebant,et latebrarnm pne- 
aidio periculuni vitabant. Lmnb, Ra- 
ro fiigiebaot, et latebrarnm pra^aidio 
periculum vitabant: Lambimia. Utra 



DOpk, et V«r. CIum. 



Lmcret, 



6 F 



1554 



NOTJE VARIORUM IN 



interpretatio melior tlt, Lector jn- 
dicet. Creeck, 

968 SUvestrilnu membra] Ita ex ve- 
teribos libris, et partini conjectura 
restituì. Vulgati, «t/«<i<rta, ex Ma- 
rnilo, et Nudabant, Gifan. 

969 Nuda dabatU] Sic legendum, 
noDy nt vulgo, Nudabaxt terrm» Licet 
etiara legere Mandabant temt, si quia 
forte malit. Lamb. 

970 FoHU acfnmdibus] Ita ?et. li- 
bri. Gif. 

97S Sed taàti reqtectabant, ^-c] Pri- 
mi illihoinines,qnos Horatius mutnm 
et turpe pecut dixit, (qnippe Epi- 
cnri rationem sequebatur, coro Id 
scribebat ;) genus bercule mirificissì- 
mam erant, quippe qui ìd loporem 
dati, in somoum, inquam, i^vfiow da- 
ti, aliter longe ocnlis suis ntebantur 
ac nos hodie utimur. Nos enioi, ubi 
semel ccepimus obdormire, nil ocnlis 
praetersomnnm et insomnia videmns : 
illi, somno gravati et oppressi, per- 
petuo * respectabant,' reflexo capite 
scilicet, solem orientem. Lncretinm 
in eam rem tibi testem dabo : * Sed 
taciti respectabant, somnoque sepul- 
ti, Dnm rosea face sol inferret lumi- 
na coeio.' Sum verus? sic solco; 
menm est. Sed jocnlaria omittamus, 
ut ad rem, (quamquam non temere 
scriptum est, quidquid hnjus scrip- 
tiim est,) veniatur, locum illum in 
JEn. 6. 687. qui in roultis Codd. sic 
legitur, * Venisti tandem, tuaque ex- 
spectata parenti Vicit iter durum 
pietas,' &c, eruditi sciunt ita scribi 
debere, ' tuaque spectata parenti Vi- 
cit iter durum pietas ;' idqne ita esse 
constat, non quod Scali gè r id prinins 
conjecerit, nt vulgo creditur; sed 
quia non aliter legisse Servioro, ex- 
cerpta ex common tariis ipsius meri- 
die ipso clarius ostendunt. Vemm 
homines imperiti ita existimabant, 
graviter in eo versu contra metri ra- 
tionem esse peccatum ; unde prò 
Retata wapaHiiiipOwraif extpedata. Qui 
totem erroris fons in ilio Virgilii 



verso fuit, idem properoodum in hoc 
Lncretii est. Homines enim A/imia»i 
cnm rationem carminis non sentirent^ 
locum fanne depravamnt,qni ita cor- 
rigendus, Sed taciti extpeciaUmi som» 
moque $epuUi. Id qnod ni ratio prò- 
baret satis, saltem casts Latinitalis 
consnetudo satis illos admonere der 
buerat ; dicimus enim * exspecto dnm 
sol oriatur ;' at, * respecto dum sol 
oriatnr,' nemo nisi barbarus dixerii, 
non magis, quam, ' video dum ille 
aut ille veniat.' Faber, At non ma^ 
gis expectant, quam respeeiant dor- 
mientes : mallem igitur resupinabtmi» 
Creech. 

975 A jtarvis] Quidam libri habent^ 
A pueris, Lamb. 

977 Non era*, «1 fierì, ^•c.] Ordo 
est : Non erat eis cu ras mirarl, quo- 
modo id 6erì posset : nec cnsabant 
diffidere, i. e. non veniebat eia in 
mentem diffidere, ne terra tenebrìa 
sempiternis obsessa permaneret : sed 
magis illud erat curas, qnod, &c. 
Lamb, 

981 Infesium mtsms faciebant} In' 
festam faciebant: I. e« nt M. TolL 
loqnitur, ii{fesiam habebant: atqira, 
ut planius dicam, infestabant. sic 
sup. vs. 769. ' Cum loca praeterìit 
flaromis infesta,' &c, Lamb, 

962 Saxea teda'] Antra, saxeas de- 
mos, sup. 947. * siivestrìa tempia.' 
Lamb, 

984 Atque ùitempeeta] * Intempes- 
tam noctem ' JEììns dicebat, (at re- 
fert Varrò lib. 5. de L. L.) cum tem- 
pus agendi est nullum: quod alli 
< concubium ' appellaront, quod fere 
omnes tnm cubarent : alti vero ab eo 
qnod sileretur, * silentium ooctls.' 
quod idem tempus Plautus ' contici- 
nium ' dicit. Lamb, . 

985 Ho^riiibus eavis] Suibna siirea- 
trìbus, leonibus, lupis, nrsis, et almiJ. 
feris: a quibus saepe vorabantnr, nt 
mox dicturus est, 988. ' Unos enim 
tnm qnisqne magis deprensus eomm 
Fabula viva feris,' &cv Quae videntuc 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1655 

«mU e Plit in Politico :T9f7AproS lectionem illnd qaod est inp. eod. 

■«nyiAui tua t4fiamt ij^Sf iaiftopos lib. 885. ' Membraqoe deficiant fu* 

èm^mÈuBètrtf iwifUKtias, rdr voAAmt gienti languida Tito.' Nam ' liben- 

«S 9^plm9 thra x«^*^à ràf 4^€is fr tis vitn'et ' fngìentls vitae' eadem 

àmwfpimeéirrmify ainoi re àffSfyus Mptf ratio et sententia est. Lamb. Ma- 

wm K9à èupiikaieroi yrfO¥&T%s Zaipfwéfiìvrq reti emendatio, qaam, soleos sno 

fa^ «èTMT, &c. i. e. ' Nam ab ejns qui more, arripait Gifan. Mss. lamenHi. 

noè possidet et gnbernat Oenii prò- male. Faber. 

cnrmtione deserti, maltis feris, qua- 988 Magit] Quam nnne. Lamb, 

raffi natura erant saevae atqne aspe- 091 Viva videns viro] Non temere 

rSy efferatis, cum ipsi essent imbe- barumsyUabarumcoraplosionemqufB- 

cilli, et sine cnstodibus, ab iis diri- sivit, Viva vid, vivo, Quod autem ad 

piebuitar,' &c. Lamb, hojus loci sententiam attlnet, cum ep 

966 Nee nimio tum plu$] Qnamvis congruit illud Ennianum : ' Vulturla 

bomines tnm sspe a ferìs dilacera- in silvis misemm mandebat homo- 

bantnr, ac devorabantur ; non tamen nem. Heu, qnam crudeli condebat 

tmc molto roagis, qnam none, roo- membra sepolcbro!' Ad bnoceundem 

riebantur. Lamb, locura pertinet et ille ex lib. 8. 1069. 

067 Duleia Hnquebant labenti» lumi- * Mortua qnoi prope jam vita est vivo 

m] Hec ex conjectnra reposni, cum atqne videnti/ Lamb, Vivo butto, Vi- 

in libris sit, iamentis. Plagi tat illud deor legiise apud Dionysium Longl- 

phraaisy ut et sententia. Nam volt num, incomparabilem illom rbeto- 

taatom Poeta, tum etiam mori ho- rem, tale quid in scriptore Gracco 

mines, solitnm. De modo &v/xKr8io- (Gorgia Leontino, ut poto) fuisse re- 

tféams. Ita etiam apud Liv. lib. 4. prehensnvn,{yóvtsfyilfuxoiTé^)*viiU 

* Comminatique Inter st/ Sic, legen- tures, viva bomlonm basta/ 8ed Gor- 
don poto : eotnbmaiiqui» Ita olim ex gias rbetor erat, artis et ffw&iirtMs to« 

* globo,' * gluma.' Fest. Gi/an, Li- tus, homo oìiò§fUtts Uivérrrros, et coi 
^rì qnidem omnes et raannscr. et ty- haec non licebant : at Lucretios poe? 
pls excosi habent lamentìi, Sed pia- fa est ; et hsBC descriptio molta ex 
cet mihi M. Antonii Mnreti conjec- grandi genere habet. Itoque nibii 
tura, qnl legendom pntat labentii Iwr est qnod Longini judicium, quantum- 
OHM «ito. Nam quod ita quidam vis acre et exquisitnm, reformideU 
dedarant, * vitam relinqoebant la- Faber, 

mentis,' i. e. com Iamentis, senten» .994 Honiferit aedbani vodbu» Or* 
tiam qóidem affemnt probabilem, et cum"] Horribilibus vocibas mortcm 
buie loco consentaneam ; sed inusi- vocabant, dolore cruciati. Lamb, 
tato loqoendi genere expressam. Cam 995 Donicum eoi] I. e. donec eos, 
bsM; olim ita scripsissem, nisi quod &c. sic autem habent duo lib. ma- 
in contexto Locretianorum versoom noscr. reliqoi, Deuique, et item qui* 
non posoeram ìabeniii in prima edi- dam valgati : quod depravatum est 
tioae, sed in seconda demum ; Zoilns ex recto HoiitcìiJii. Lamb. Ita vet. 
hanc conjectoram tei meam, tei Ma» nostri quidam. Vulg. Denique, Ma- 
reti, arripnit, sibiqoe ut suam vindi- ruUus, Donee ; male. Gifan, 
cavit. Quis plagiarius furacior, quii Vermina'] Dolores ex vermibos 
impodentior, quis injustior fingi aot membra corrodentibos ac depascen- 
excogitari potest? Non dignns est tlbus. console Festum. Lambin, Vide 
qoem omnes, qoi litteras colont, no- Festum, qui hac voce dolores ex ver- 
tis inorant iosignibos ad igoominiam minibos membra interios rodeotibna 
sempiternami Confirmat aotem banc natos sìgnificablt. Faber, Verminu, 



1550 



NOTiE VARIORUM IN 



•ont tormint, aade * TemiiDarì/ pati 
tonnina. V9$i. dt AntA» l. pag, 150. 

906 Quid Vulnera veUent] I. e. qnid 
▼nlnera postalareot ; seu qnae reme- 
dia viiliierìbas Mnandis essent adhi- 
benda. Lamb, 

007 Ai non multa ftirum] At non 
milita vironim miliia tono die in pr»- 
lio cadebant. Dicsarcbos libro de 
interitu boniinam (nt refert M. Tuli. 
1. S. de Offic.) ' coìiectis ceteris can- 
sis elnvionis, pestilenti», vastitatis, 
bellnamm etiani repentina mnltitndi- 
nit, qnaroni impeto docet qnndam 
hominam genera esae consnmta : de- 
Inde eomparat, quanto plnres deleti 
aHit horoines homlnum impetu, i. e* 
bellia et seditionìbos, qnam omni re- 
liqna calamitate.' Lamb, 

008 Nee tìtrbida pmtiiì Nec mare 
▼enti» tnrbatnm et concitatom na- 
▼eis ad scopnlos allidebat, et ita fran- 
gebat« Lamò. 

000 LadsbmU nav€9 ad, 8^."] Allide- 
bant. Faber, 

1000 Sed temere^ in eaunm mare, 
fimctilnu àope eoortum] I. e. sed mare 
flnctibus coortis, et tempestate com« 
mota, temere et frustra snyiebat, 
seu iratcebatur, nempe quia nemo 
tom navigabat. mendose in qnibns» 
dam lib. vnlg. legitur, Nec temere in 
eunu, ife. Licei antem etiam ita le- 
cere, Sed temere, in ea»tum, /nutra 
mare eetpe coartmn, tfe. ut habent libri 
Pariiiens. et Veneti ntriqiie, et Ba* 
silienses. Lamb, fìuetilnu eeepe eoor» 
iif. In quibnsdam vnlf . fnuira eeepe 
eeortum. Oifan. Codices, Sed teme* 
re, inea8ium,fnt$tra, Mare $<epe eeeir* 
tam. Sic 3. 1060. ' Mnltimodis, te- 
mere, incMsnm, frnstraque:' Voss. 
adCatull. p.280. * Sed temere, incas- 
fum, floitro mare aspe eoortum S»- 
▼ibat.' Fluatrnra antem Tertnllianiis 
in palilo interpretatur temperatnm 
maris motnm, et medium Inter tran- 
quillnm mare, et quod decumani» as- 
surgit fluctibns : (vid. Tertullianum 
de Pallio Gap. 2. et Salmaaii notas :) 



sed hsc Tertnlliani interpretatla 
Vossii eonjectnram refutat, tnm eofan 
saevit mare, cum decnmania flnctibvi 
asAorgit. Creeck^ Neacio nude lee« 
tionera snam bauserit Lamb. aliaoi 
constanter senrant Mss. et amat La- 
cretina ita geminare epitlieta; qnod 
nisi esset, posse t legi in cauie», i. e. 
acopuloa, viris naTÌbnaqne nullo ano 
periculo oppoaitoa. tiàver, 

1001 Letiterque mina» p&nebai] Si 
legemus aitsceòal, nt habent qoidan 
libri, aie videtur bie locns esplica»-' 
dna : et lerlter, i. e. aine periculo 
mortalinm, mlnas inaneia miacebaC, 
i. e. frustra miaabantur fluctiboa. 
Sin, ut in quibosdam Tulgatia, a qui* 
bua non diacrepant nonnolli masu- 
acrìpti, legitur minai ponebai inanei» ; 
qnam lectionem nunc magia probo : 
sic Interpretabor : ponebat ICTiter 
minas, &c. i. e. facile et cito deahie- 
bat minari. Lamb. Mina» Mtacefrat. 
Alii, fcnebat. Oifan. 

1009 Pellocia] I. e. fallacia, et fai« 
lax aequoHa.tranqoillitas, qaaa poft- 
ea in magnos et horribileis flnctia 
inlerdum verti soleL anp. S. 569, 
* Subdola cum ridet placidi pellada 
Ponti.' ' iynx ' appellatur a Oraecii 
talis maris fallaria, et quaai illece- 
bra : ▼idelicet aumma tranqnlllitasi 
quflB ad natigandum bomine» inWtat. 
Atqne bic locua me admonet, ut lo- 
cum apnd M. Tuli, inepiatftlìs ad At- 
ticum, depraTatnm, emeiidein ; qui 
eat in Epiat. 6. 12. Sic anten in 
nonnullia libris vnlgatìa legitur : 
'Itaque erat in animo nibil featinare, 
nec me Delo movere, niai omnia 
àKpartfpivr jxir^ vidiasem :' quo modo 
in nostria libria vet. acriptum reperi : 
in nounullia aliia, atai omnia èucpaenf* 
pimf tuia vidueem, Malaapina ale 
pntavit legendnm, ut ai omnia ÒMp^r^ 
ptmf jura vidissem : qnam lectionem, 
quod milii apecioaa videbatur, in mea 
editione secntiia sum. Sed tantum 
abeat, nt hsc alt emendata, ut cor- 
ruptior ait quam recepla. Ne diu- 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1557 

^1* ifitar ìtctoTtm tntpensnin u- qnora, oec mibi terrt placet, sed me 
Aran, ex voce àtcporiipéup, dae faci- maf i multo PelUcet squa maria fa- 
•ada aont, iUyw rn^4iir, et ex * jara,' eiet rìdenti bus undis. Ast ubi caua 
ft^yrik sententia none bojos loci pia- aonant ponti freta trìstibns Eoris ; 
na et t. Hoc enim sentit Cicero : Cam spnmant andar, et floctas marii 
Propter difficolutem navigandi, aBqaora tarbant ; Terram ocnlit cir- 
qoaro tiiperioribus diebns esperti cnmspicio, ramoaque virenteis, Et 
•amna, et quia navicnls Rhodiormn fngio mare ventosiun, fluctoHqoe so- 
tfoctam ferre non poMaot, decre- noros : Terra mihi fida est conli, sii- 
tam erat mihi festinare, nec me Belo wqne salabres/ Scc, Ex interpre- 
coBMDOverey niai omnia Ibcpa rriftèw^ tatione raea Latina facile jam rnivis 
ihre ni^À», I, e. * proraantoria ob- intelligere lìcet, seenndnm vertasi 
servava,' t^a, i. e. ' tranqnillitatem esse mendosuro, et prò /wotitra, legen- 
■avis ad navigandnas allicieatem at- dam duabas vocibas /tot yu, Quod 
^oeinvitantemy'vidissem. Hvcigi- idem ille Bosìus unas et princeps 
tar eat ilia niaris tranqniUitas, quam vidit,mihlqne nnper, cam essetdomi 
Lncretios ' pellacjam ' appella!, et mese, indicavit : ego autem cootinoo 
Im>c et secando libro s qoamque M. ei assensus sum. Latnbin* 
Tali, se exspectatnmm dicit, diligen- 1003 PdUeert fo/raatfdfnlSuìs blan- 
ter observata ventoraro, qui ex prò- ditiift In fraadem allicere. sop. 4. 
montoriia exsistnnt, ratione. Fnìt 1801. * Qosb lacere in frandem pos- 
aotem tok Ayya depravata a scrip- aent, vinctosque tenere.' LaaiMa. 
tore librario, com eam scripsitset BideidibuM aadis] Placidis et leni- 
literis Latlnis, hoc modo, jurra : nn- bns. oam y4?im9 dakiamiSf i. e. * risns 
4e postea factnm est jura, Vemm, maris,' prò tranqaillitate maris poni- 
0equiddissÌBialem,hujaaconjectarse tnr a poetis. Lamb. Nihil enim 
et «roendationis laus Simeoni Botio, blandios tranquillo mari. Creeeh, 
viro d^^tissimo atqae Ingeniosissiroo, 1004 Cova] Cor 'csscam' navU 
debetor. Et qnoniam idem in quo- glomm rationem appellat ì an quod 
dam Moschi earmine, quo talis maris tane erat ignota ? an qood ab homini- 
illecebra describitnr, mendum ab nibas * csecis/ i. e. impradentiboa at* 
alUs non modo non soblatum, sed ne que incon»ideratis, postea excogitata 
anlmadversnm qoidemi divina con- et inventa est ? Lamb, 
jectara fretns sustoiit, Moschi ver- 1007 lUi impnid£nte$] Qnia ignora- 
sos, prseserrim cnm ad hunc locnm bant vireis, sen potestates, et nata* 
lllostrandom valde pertineant, non ras stirpiam, herbarom, animantinm, 
me plgebit hoc ad^cribere. Sic igi- ceterarumque rerum. Lamb, 
tnr MoMchus ; Ei8. E. l, Tà^Sxa rìm 1008 KergiòaaOlnfundebant.Plao- 
ykBumàif 9rw At^/ias àfrpéfia /S^AAm, tus Corcai. 1. 2. i3. * Ipsnm expeto 
Tàp ^p^ rày IcUÀv ipteifoiiai, oiflf hi tangere : invergere in me liqiiores 
fiéura tini f(Aa, woréytt 8^ woXb irXiw tuos Sino ductioi«' Iternro Lucret. 
étifàM yoXdpa, 'A\K* Zrw &x^ iroXibt sup. 9. 912. Mn terras igitar quoque 
^Mf, b, M BéXojca Kuf>rby lira^i'p, rh solis vergitur ardor.* * vergendi ' ver- 
si at^yicra wKvà tufAfirjff *Es y^ópu waw" bo utebantnr in sacrificiis, JUmb, In- 
TaW, irai S^pta, ràv V ixa 4>€Ùym* fnudebant, Plaut. in Cnrcul. 1. 2. 12. 
TaUiimb. n<rrà, rdxa 8* dfrmof e0aiky * Invergere in me liqiiores tuos Sino 
IXa, Sce. i. e. ut nos qnìdem vertimos, ductim.' Virg. IEd. 6. 244. * Fronti- 
' Cam mare csernleiim lenis pavit que invergit vina sacerdos/ * Ver- 
aura levisque, Tum mihi titillane gare' autem est converta in siois- 
nenleai Isvam atqoe roisellam JE^ tram partem mano Ita fondere ut 



1558 NOTiE VARIORUM IN 

patera con?eititnr, qaod io infer- cnrmre, in menibris nt tìU mòretirr/ 

nÌ8 sacrìs fit. Servius. Ideo haic et 4. 820. * Qaod ne miremur, sopor 

loco Tox ista mire convenit. Creech, atqne oblivia cnrant.' et inf. eod. Kb. 

SotUrtius] Ingeniosios. Ex qno 1162. * Snscipiendaqne cnrarit aol- 

venefici appellati snnt. Lamb, lemnia sacra.* Lamb. 

1009 Inde catoB poit^mm, ifc'ì'HdLC^ Aliia earpora] Hec Verissima scrip- 

teoas liomines efferos, per sylvas va- tara, ex vet. libris. In qoibtisdmm 

gantes, et rapto viventes vidimus: vulg. algida* Oifan. 8ic legi debet, 

alii jam in scenam prodeant, man* et ita habent libri mannscr. vulgati 

aneti, mites, et civilis vitae studiosi : veio cdgida mendose. snnt antera ' al- 

non enim manebat ista, qnas in novo sii,' et ^alsiosi,' qni frigna ferre non 

mnndo fait, aéris téraperies, sed mo- possunt. Varrò de R. R« 9. 1. de 

do darnm frigus, modo nimìos calor, capris : * Stabnlatnr pecus melina, 

|>rocellae, et tempestates affligebant : ad hibernos exortns si spectat, qnod 

inde panlatim fract» istornni vires ; est alsiosum.' Hanc qooqne emend»- 

lode domos strnxerunt, qnibns sese tionem probavit et secntus est Zoilnt, 

continentes privata Venere nteban- tamquam ejus anctor. Lamb, 

tnr, et natomm blanditiis àssnetl 1015 Cmli sub tegminé] Sob divo, 

mansoetadinem indnebant. Deinde Lomò. 

pellibns contra cceli inclementiam 1018 Habenie» Fimiima'] I. e. fini- 

nsi, et post repertom ignem ita erant timi, seo finitimos agros babentes, 

emolliti, ntfoedera et amicitiaminire, ZftopoL Non est antera qnod qnen» 

a vi et injnriis abstinere necessarinm qqam moveat duomm mannscr. li» 

foret, si ipsi salvi esse vellent: ita broram scrìptnra àoenia, èrratniÉ 

tandem concordia conservatum est enim est librariomm, qui siepe serl- 

humannm genns. vss. 18. Creech. bebant u prò 6, contrae 6 prò a: et 

Ac peUeis} Primom enim pellibns item svpe aspirationis notam omitte- 

corpora texemnt homines: deinde bant. Lamb, In quibusdam, omuIIì. 

elegantiorem atqne operosiorem ves- Quod et Marullns volebat, et lege- 

titam reperemnt. Itaqne Hercules bat. Finitimi, et Pins. G{fan, 

pelle amie tns fingitnr ac pingi tnr, ut 1021 Balbé] Balbntientes. 'Bai- 

homines antiquum vestiendi corporis butit,' ìnqnit anctor vocabnlarii Latl- 

morem memoria repetant. Quod no*Gr?dc\ t*yrtwl^irpò&rai^9tprjpauXJfm,' 

confirmat Diodori Siculi anctoritas Lamb, Quippe qai nondnm expedite 

lib. 1. bis verbis : 'O/Ju^m 9^ ré rt ^^iro- loqni didicissent, sermone minime adi- 

Xor Ktà 'rìip AcoktV t^ wo^m^ v^vm bue constituto. Faber. 

'HpaK\€7f òtà rh Kvt^ fKtirovs roh§ xpó* 1022 Misererier omnia] In veteribna: 

yovs, t'^^w» Tw 1iw?<wp t6pfiiAÌPcn^f robs omni. Marullus : omnis; qnod probo. 

àfBp^ovs roìs lùkp ^ùKois àfi^yta^at robs In Vnlgatls, omnium ; etiam non male. 

àm-irafrrofUpovSf tm 8k Sopcui rSr 9fiplÌMf Gi/an, in edii, pr, Miaererier Mwataai. 

aiceiratmfpiots xpv^'^^^ ■•e. ' Similiter Sic habent omnes fere libri vnlg. 

antera clavam et pellem leoninam mannscr. autem omni, ex quo snspi- 

antiquo HercuH convenire, propter- cantar nonnnlli legendnm orniiis, iea 

ea qood temporibus illis homines, amneis, Omnino scriptara vnlgata 

nondnm armorom usa reperto, vira tolerabilis et probabile est. Nam iù 

adversarioruro snorum lignis propul- voce omniumj fit trwlfffonsf sen avfju^ 

•abant, pellibns autem corpora tege- ytfffist ut apud Virg. JEn, l. 7S1. * de» 

bant.' Lamb, pendent lycbni laqueari bns aureis.' 

1014 Curavit] Effecit. Tralatio est. et apud Catull. Carm. de nuptii» Pe- 
ate S. 127. ' calidiqne vaporis Semina lei et lliet. *Qualis adest Tbetidi, 



T. LUCKBTII CARI DE RBRUM NAT. LIB. V. 1359 



qMlit coneordU Peleo/ Lamò, Sic 
IflfMidain cnai wvig, et vet. omnibus. 
8ed ita depravari consuerant Ver- 
fos dactylici. Gifam.inedU.poii, 

1021 iSed baiuif magnaque pani] Si 
noo omnibus modis poterai concordia 
gignl ; at bona et magna pars faedera 
-Benrabat. Lamb. 

1QS6 AdkMc] Usqne ad hoc tem- 
pns. Lamb. Forte: ad hac. Gì fan. 
Sttcla] Genera animantium. Lamb, 
1087 Ai rortM UMg^ua Sauiius] Nunc 
de principio et origine sermonis bu- 
mani. De qno sic Laertìas : *oew kqI 
rk Mtàora ^ àpxyis f^ 04<rtt yt^Moi, 
4XX' ubràs ras ^€u rw àttep^ftrw icdf 
hoaùra Ì$pfi 19m vcvxo^of wdOfi, «col ttui 
Xmufia^ùéaas ^atrrériwra, ÌZi»i éls rlw 
Upa ^m^ itniiiwwiMy 0TcAAo^t^n}y ^* 
lai^Twy rfir «aOfir, col r&if ^ayraaftd' 
ffwr, dw. i. e. 'Ex qno et nomina sen 
vocabnla remm ab initio non ex in- 
ftitnto et Consilio esse nata, sed ip- 
Mt bominofli natnras in singnlis gen- 
tiboa, propriis affectibus tactas, et 
pcopriis visionìbus pnlsaS) proprie vo- 
cera in aerem emisisse, ab nnoquoqne 
affectn et viso contractam, ut ali- 
qnaodo esset etiam ex gentium locis 
differentia. Posterins autem in sin- 
gnlis gentibos privata nomina fuisse 
rebus iraposita, nt declarationes co- 
gftationnm essent inter se minus am- 
bìgn«, et breviores, et dilucidìores. 
Cnm autem ii qui apnd alios sui ani- 
mi sansa expromere vellent, res iilis 
Ignotas, minimeqne in promtu posi- 
tas proponerent ; novos qoosdaro so- 
nitns edere coactos esse : ilios autem 
ratiodnatione et conjectura maxima 
6S parte dnctos, quid hi sibi vellent, 
eognof isse, et eornm senteniiam in- 
terpretatos esse/ Hactenos Laértius. 
lega etiam bac de re Diod. initio lib. 
1. sed maxime Platonem in Cratylo. 
Ltmbm, Sed qno modo fcedera inter 
homines, (mutum et turpe pecus,) qui 
sentire forsan potnerunt, at qusB sen- 
tiebant effari nondnm didicerantP 
Respondet Lncretios, homines istos 



prìraos su» facttltatif fnisse conscios, 
et nt nnaqnssqne res sibi objecta do* 
lorera, gaudinm, metnm, dee. excita- 
bat, diversos sonos expressisse ; id 
enim cogebat natura, et idem fadnnt 
aves, equi, canes, omnia denique ani- 
malia quae respirant. Hoc vero modo 
balbe tantum vs. 1081. significabant. 
Nondnm instituta erant commercia, 
neque nisi rebus nomina imponeren- 
tur institui potnerunt: igitnr nnns- 
quisque bominum utile sibi aliisqne 
fere sensit certa rebus nomina assig- 
nare. Ita omnibus, qui eodem foedere 
erant j une ti, de iisdem vocabulls in- 
ter se convenit, et rerum nomina ex- 
pressit utilitas. Quod vero dicat ali- 
qois, (non tantum Pythagoram, et 
Platonem, sed et sacram Mosis his- 
toriam mihi videtur convellere,) unum 
via. hominem rebns omnibus nomina 
dedisse, illud ineptum prorsns et ab- 
surdum. Htec vss. OS. Creech, 

lOSO Infantia lingutt] 'h^affla.Lamb. 
Juv. Sat. 10. 190. ' Madidi infantia 
nasi.' Sed iniantiam lingnsB recte 
loterpretari videor. Cruch, 

1088 Seniii enim vim quiaque «mom, 
quam pastW] Cnm in omnibus fere lib. 
vulgatis legeretnr, quod poetii abuHf 
ego quoad reposueram, ut esset hspc 
sententia : sentii quisque vim suam, 
quousque ea vi abuti possi t. Nam 
quoad unius syllabaB est per synizesìn, 
ut sup. 8. 849. ' Quoad licet, ac po- 
lis es reperire inoienti» olivi,' dee. 
Sed cum in uno atque altero lib. ma- 
nuscriplo reperissem, quampossii ab- 
utif banc scripturam secutus sum, ut 
longe omnium optimam : ' ulor ' enUn 
et * abutor ' etiam cum quarto casn 
jungebant veteres. Quod autem ad 
hujus loci sententiam attinet, cum eo 
congruunt ilia ex Minucio in Octa- 
vio : ' Quid ve animantium loquar ad- 
versus sese tutelam multiformem ? 
alias armatas corni bus, alias dentibus 
saeptas, et fundatas ungulis, et spica* 
tas acoleis, aut pednm celeritate li- 
beras, aut elatione pinnarnm?' Lamb, 




imposi ta, eamqae, qui pritnas no- nomina ipta per Be «e cognitioi 

mina fabrieatqs tit, hfottmwfrf^^ aliqnam rm ^ifftt» affierrent, atq«e 

i. e. * ooniiiiiim opificen/ et ìm^ia- ex sola proBiiatiatione trium qoa^ 

ro6^ir, i. e. < oominiim impositorem/ tuorve syUaliAriifln sìngnlaris aliqu 

•en ' conditorem ' aoninat. Lm^, c«giiitio pararetnr» sane minuMiflOl 



JS60 NOTiB VARIORUM IN :• 

QwamputU nkìM. Rectf Lambina», 1044 Temfort eodem «lu,4rc.] Prmjm 

ex vet. quìbnsdam, et ita ìb nostris inde ac si dicat : si quii onus pocoil:^ 

vet. In aliis, quoé, Oifan. Ita PlanL nomina rebus imponere, et res v 

et Ter. ^abnti/ insumere est, 6sc« bulis notare, idem et alina 

Faher, tempore facere potuit. LamA. 

1035 AJt €aiuli pantìuranimf tcyiimi- 1045 PrtHerea a rm oiit ^— fa< ] mt 

qus] Profert bunc versum Nonsaa in Hojus loci hspc sententia est : Pn». «■ 

voce * catuU.' Jan ' scymni * Orsca terea si non etiara alii bominet liiti#:»;a 

vox «st, Idemqiie valet quod Latina ae oratione usi faerant ; nnde 1n4iì^'bi 

* catali.' idUHÌHM, Scffmm. Xicuftpoi uni nata est cognitio ntilitatja, qwi' n 

plemmqoe prò catnlii leonam, aliai jex sermone percipitnr? et aad« tl-.:^ 

generale nomen est. Fd^er, data est potestas facieodi, nt aift '^ 

1037 Furdinn iiiam quom nuW] Cora acirent atqne intelligereot, qni^ aiMi ^ 

olim secutns essem omneis fere libros vellet ? Hic enim ordo verbornm Mtl C 

vnlgatos, b»c annotaram : In quibns* nnde baie data est < potestas ftieert/ *^ 

dam iibris nsannaer. destderatnr vox I. e. potestas faciendi, nt scireai^ „ 

ìfMÌt, ut fortaase legendum sit, Vix- animoqne viderent, quid v«llttf 

dum etìuM eum ticat dmtes^ wtguetque Lamb, 

craoh*. Codicea qnidem Fiorentini sic 1046 Inter $€ fmerant'i Fuermi. Ol* 

babent, VisHiamcìimtuHtytfe, Nnnc fan^ 

igitiir sic legendnm cenaeo, Vix dum 1051 Smadereiiue gurdit] I.e. soadeft 

itiam aum éuai, ifc» non, ut vulgo, Fix non intelligentibus, sen iis qui imeU 

dum OMB ipms ami, 9fe, Licet etiam ligere non curarent. Ldumb, 
sic Legere, Vix dum etf , cmjr mtd den- 1052 Quid facto estri o^Mt] Sic mef 

te»,unguetfue ereali, huuh, Vixetìam cessano legendnm, essel, quamvia €•• 

cum $utd. Ita vulg. Fiorentini, et dices omnes reclamurent. Verum ta* 

Marnllus. In vet. Vixjum eum sumt, men a^juvant et confirmant baM 

In vulg. Vix dum eum ipeis euuL Et scripturam duo codices veterea, cu» 

Lnmbinus. G^im. qnibus consentiunt quidam TnlfMi» 

1A38 AHiuum parto genue] Profert qni habent, Quidfaeio bU ojpue. Lamb. 
bunc versnm Nooiua, cum eo qui 1055 Poetreme quid in hoc] Postie* 

proxime aeqnitnr, in «roce * anxiliap mo (inqnit) quid mirum est, bominet» 

ttts/ ' Alitunm ' ante m prò alitnra quibus natura prsecipue vocem et 

positnm. Sic Virg. Mu. 6. 87. 'Ali- Unguam dedif, potuiase sno cujnaqna 

tnum pecndomque gonna sopor altus arbitrato, ac prò suo ctgoaque aensa« 

babebat.' et Lncret. panilo post : qni est varius et ranltiplex, singulaa 

* Postrema genns alitn«m,'.&c. Lamk. res notare ; cnm mata animalia snoa 

1039 TVemulum auxiHaium] Prop- affectus, qui sont admodnm pandy 
ter tremulnm alarom motnm. Creech, dissimilibns tamen voctbns aatnre 

1040 Proinde jmiare aliquem] H»c possint, ac soleant ì Nam animantM 
contra Pjrtbagerara dicnutiir, cut rationii expertes dolerem dontazat» 
•nmmae sapientiae viaum est, rebus et volnptatem, et reteros «ffertaa» 
omnibus nomina impoanisse : et iteoi qui bis daobus subjiciuntnr, voce i 
contra Platonem, qui in Cratylo' articulata quidem iUa, sed 
docet, nomina eoosnlto rebas e«so dissimili, signtfieant. Lamb. SI eaim 



iJL » 



«v#t. 








*. ' ~k 









uar?» • 



• «i 



■•«■« 





mtio 



1. *. e\ 

; :* L *. 

» aac*^ Ffì rotici 

et dvBtilM» bikìaiu ini- 

irsy MMi ft«ai«nl; 

rìctilM» ita UÌAtiic* 

aCf|«c min j«iii Uimnt. 

cowplrnt: irtmwtt 

reposiieraw, ^onluM 



*t1■l^ iMiluili lM>*v«tiÉ%t:KM>. ^-^tii^it* 

'l'Hit ' ■ »KiWii 4 t iK>«««K' «VX* 
«< c«it>AKriUiux. f\»«k«>. Ui. .V^ ti 

lC9ft »\M tintimi C'xt IM ^«Mi. «0« U^i.i 

4lu \||t)t. ImK'VI» I«4 «%i<MU»« v'k l«^ M 
MMHIHtil MWlHlU^^r «I1HKK^«%'- Ì4«*^ 

11* ««I. IiUm h>i«. \uU. Int.^l 

lu Ifgiiui H<mi titilli tuiti mimili. 




1562 



NOTiB VAUIORUM IM 



si, in qiiibns «criptam e8t,\if ubi, 
Lamb. Mire lectionem GifaDianam 
loietant confirmat Vcms. Pater in £ty- 
mos ad r, * Lacere.' Filli : montique 
paÙHtej qaam ad Catall. pag. 6. snp- 
peditat, elegantior fortaise, qnani ve- 
rior. Preig, 

Jaetant'\ Sic legendnm, non ladani, 
significai enim tempns illod, qno 
tempore canea Indibondap soos catn- 
los, ant pedibos jocteni, aut morsinn- 
colis appetente», non valide impres* 
ais dentibufl, sed tnstentatis et sns- 
pensis, et fancibus tenere admotis, 
eoa qnodammodo haurire velie vi- 
dentnr, ita tamen ut illas suis catu- 
tis nocere nelle, facile appareat Zoi- 
Ina hanc emendationem non probat, 
Tel stupore mentis, vel malevolen* 
tia, vel ntroqne (quod credibilins 
est) impeditns. Lamb, Laetanit i« e. 
trahnnt. Atqne itaomneslibri. Ma* 
le,opinor, Lambinos, jaetaiU. Oifan. 

1068 SutpentU] Non graviter im- 
preasis, sed sublevatis. sop. S. 197. 
' Namqoe papaverum, anra poteat 
tospensa, levisqne, Cogere, ut ab 
sommo tibi difflnat aitus acervns/ 
Idem 6. 1186. ' Ant etiam suspensa 
manet vis aere in ipso.' Virg. 7. 
810. de Camilla: 'Vel mare per 
medium fluctu suspensa tnmenti 
Ferret iter, celereis nec tingiieret 
«quore plantas.' Idem Georg. 1. 68. 
' At si non fnerit tellus faeconda, sub 
ipsum Arcturum tenni sat erit sns- 
pendere sulco.' ' snspendere,' sobin- 
teli, tellurem. Lamb, AiU ubi eo$ 
jacUnU pedibui, miorguque petentei Sum» 
pensia teniros imiiamtur dentibu» hau$' 
iuM, Posteriorem illum versum jam 
abbine sex seplem annis emendavi 
ex occasione qnam mihi obtnlerat 
locus quidam Phsdri purissimi sua- 
viaaimiqne scriptoris, cujns editio- 
nem notulis meis illnstratam susce- 
perat Salmnriensis Bibliopola. Lo* 
comitaque integrura transferam, ne- 
qne enim in eo quidquam mutar! 
Decesse est. * Sutpiìuo pedi, Nik 



facilius: sed quia ad hnnclocnm ver- 
sus quosdam Lncretii attnlit Schop- 
pius, in qnibns gravissimnm errore» 
esse contendo, mihi qnoque illos af- 
ferre lubet, et, occasione admonea- 
te, emendationem addere. Loqoi- 
tur autem ibi de canibns' et eomn 
catnlis in hnnc modom : * At catalos 
blande cum lingna lambere tentanf, 
Aut ubi eoff jactant pedibns, morsa- 
que petentes, suspensis teneros ini* 
tantur dentibus banstos.' RmMnem 
in tertio versn esse aio. Cam enin 
id, quod a Lncretio describitar, caia- 
lis suis facinnt canes, die, qo»to, 
lector, quid tandem imitantnr ? oob- 
ne veroM baustus ? i. e. nonne fVMia 
catnlos snos didncto rictn jam Jam 
hanstur» videntnr ? quod ipsum etft* 
les factitare videmus, ubi cura parva* 
lo grege sese oblectare voInnL Le- 
gendnm itaque est, SuipemiB verm 
imitantur deMtihut hau9tu$/ Flaber. 
Ali! Patente, Certaut etiam gram- 
matici utrum UtcianifUnjaetani Itge- 
retor. In sequenti versn prò Uni' 
ros, Faber, reros. Negligo. Cmek, 

1069 Longe aUo poeto] Hanc ver- 
sum profert Nonius, qnanqoam eor* 
ruptum. Lamb, 

Aduiant] Adulantnr. AduMimim 
proprie canum esse docet Nonios in 
voce * adulatio.' M. Tuli, de N. D. 
lib. 2. * Canum tam amans domino- 
rum adnlatio.' Lamb, 

1070 Baubantwrì Latrant. Ver- 
bum factum a canum voce (inqait 
Non.) in verbo ' baubari.' £t anclor 
vocabularii Latino-Graeci, ' baubari,' 
Inquit, * óXa«r€iy.' JLamò. 

1074 Pinnigeri] Alibi pemdferùcMr 
Cupido fingatur pennatus, coniale 
Propertinm 2. 12. Lamb, 

Savif] In vet. quibusdam «* aorit 
Gifan. 

1076 Et cum ais] Ita recte Lambi- 
nos, cum in omnibus librìs esset : «e. 
Ut et supra, 1. 1038. Gifan, in ed, pfi 
Et cum aie aHaa, ifc. Sic restitui, cum 
in libris omnibus Icgerctur, Bi 



T. LUGRBTII GARI DB RBRUM NAT. LlB. V. 16C8 



u; nam quid valet hoc loco 
liDtt otiosnm et ineptum est. 
un, i. e. ftois, nt sup. S. 10S8. 
BB aia ocolis etiam bonns Anco' 
t.' Lamb» Et eum tic. Lambi- 
it; acotCy sed centra vet. li- 
Gifam. ed. posi, 

i Ad orma] Qu»nam annaP 
ine, an Venerea ? Ltmb. Alini 
btamm vocum sensusy led 
■1m. Creeek, 

' Putiremo^ genu» dUman^ 4*^.] 
«. 790. 'Principio genos ali- 
varisque volucres.' I^amb» 
\ Otmfrngai] Onsifraga, aqoils 
t de qoo lege Plin. 10. 8. 

. EifuomdivUtUyifc'l Proinde 
aloqoatar, Et niutant cantui 
I Cam de victn certant, praeda- 
pvgnanty partim cnm tempora 
tar. Liunb. 

I Partim] Illod hic citra gemi* 
em osurpavit Poèta : ita Cicero 
te Magio Misceli, lib. 1. cap. 
de Div. * A nobilissimis civi- 
artim etiam a se omnibus or- 

tmeidatus jaceret.' Addit 
^al. Max. locum lib. 2. de Inst. 

capitali judicio damnata.' 

■on alia tox est quK respon- 
Efav. 

; ComicKjnatMvdaMfiifta, C^- 
M] Virg. Georg. 1. S88. * Tnm 

piena plnviam vocat improba 
Et sola in sicca secum spatia* 
sua.' Idem ibidem, 410, ' Tom 
la corri pressa ter gottnre vo- 
lt qnater ingeminant, et saspe 
ma altis Nescio qua prster so- 
dolcedine laeti Inter se foliis 
ant.' XaiRÒ. 

la vetuita\ Comicem notem 
im Ktates vivere testatnr He- 
y hoc esty anuos fere trecen- 
e Ule 2. 745. '£yy^ toi {*<(« Tt- 
tmifRjfa Kopémri, i. e. ' Novem 
i vivit garrula cornix.' Hor. 
. 17. 'Annosa cornix.' et Od. 



4. IS. ' Comicis vetots.' Lamb. 

1000 lUud t» hi» rebuit 4*^] None 
osfendit, onde ignis in terras dela- 
tos sit. profert batic locnm Servins 
Georg. 1. 009. ' Et silicis venis abi- 
trosom ezcuderet ignem.' Lamb. So- 
pra ignis mentionem fecit, vs. 1009. 
Jam vero vss. 17. docet ignem vel 
folmine in terras delatnm, vel ex ar- 
boribos vento jactatis ramisqoe Inter 
se contritis natom primo se mortali- 
bos exhiboisse : illius aotem ministe- 
rio ad prspparandos cibos hominei 
foisse osos, qooniam observaverant 
solis calore mitiores fieri et sibi ap- 
tiores firoctos : ìpét alios victos, alia 
viveodi ratio, qoam invenil ingeoio- 
sa loxorìes. Creeeh* 

1091 Faia^endetmlitmttrraMwmrUh 
UboM ignÉm"] Hoc idem significant 
poetse, com faciont Volcaoom oo, 
qood claodos esset, a Jonone in fer^ 
ras dejectom; a Thetide aotem et 
Eorynoma receptom ac serratom. 
Nan per ' Vulcanom claodom' signl« 
ficator ignis noster, qol sine materia 
constare non potett, per Jononem 
Volcani matrem, aer, in quo folmen 
et cetera ^Mr^vpa gignnntor, et ande 
nascontar: per 'Thetidem' vero, 
sitos terre, per ' Eoryoomara,' Ignis 
distribotio, et commonicatio, et osos. 
Nam hftc doo, terrs sitos, et ab ho- 
minibos cognita ignis otilìtas, inler 
ipsos distribota et commonicata, ig- 
nem conscrvaront. Fabola aotem est 
apnd Homer. *ÌK a. S94. Vnpdwéimt 
Uipft Tff a«l olBodf BAs Mm^ *H fC 
4admff\ 9rc/i^&A,70f AfkvroTifXf ri^dr- 
To, Uirrfìbs iiiSìs Un/rt KimAwiios^ ^ ^ 
èòiktffM Kpvifoi X*i^ ^Arra, rW b» 
icéBw tf^Tta 6v/A^, ti fi^fi* Ebpwéfoi rt, 
e^if tt hr^é^arro «dXiry, &c. I. e. 
'Profecto veneranda et verenda Dea 
mihi domi est, qoK me servavit, 
cum me dolor letigit, gravi caso de- 
bilitatom, matris mese impodentis 
Consilio et volootate: qoK me vo- 
lebat a conspecto soo et Deorom 



1564 



NOTiB VARIORUli IN 



removere, et de medio toUere, qnod 
clandus essem. Tane eqoidein gra* 
▼eU animo dolores pertulissem, nisi 
me Euryooroe et Thetis soo hìdo ex> 
cepissent.' Lamb, 

1092 ìMUum ardori lu ex veterU 
bas librU reati tot. In aliis, diditwr ; 
non tam recte* G(Am. 

lOOS MMUa viàmui tttim] Proferì 
honc veraam cam eoqui deincepa se* 
qaituri Nonius Marc, in verbo fulgt» 
re, penultima correpta. Idem Lncret. 
0. 160. * Fulfit item, nobes ìgnis cam 
lamina multa Excuasere/ Lamh. 

109$ Et nmom Umm cum vealù] 
Signi6cat etiam probabile omo, pri- 
mum igfiem ex dnabua arboribaa in* 
ter se coUisis et confllctis ex pressura 
fttisse : qnod fieri solere dietum est 
sup^ 1. 806. * At uspe in magnis fit 
montibns (inqais) ut altis Arboribos 
vicina caenmina sninma terantnr/ Sic* 

1008 Emicai, 4fv.] Servios hiinc lo- 
cnm proferens, eodem qoem» svp. in* 
dicaviaaa loco, legit Emiemt ; itaqne 
legitur in qnibasdnro lib. manuscr. 
qaos nnnc sequor. nam volg. habent 
Et mieat* Lamb. Emieat. Hoc in 
vet. quibiudan exstat. In alUs, Et 
micat. Oifan. 

1090 Muimdutk] Afa^a, i. e. ma- 
tao : nt Slip. 9. 850. < crebra revisit.' 
ibid. 70. ' et inter se niortales mu* 
tua vivant.' Lamb, 

1108 Verberilma radiorum] Trala* 
tio. Sic sup. hoc lib. 486. ^ Et ra* 
dii solis cogebant uodique terram 
Verberibus crebris extrema ad lioii* 
na apertam/ &c. Lamb, 

1100 Et corde mgtbatU] I. e, et cor* 
dati erant: Consilio et m«nte prss* 
atabant. ' cor ' prò animo posiierunt 
veteres: ex quo * cordati' et 'ex* 
cordes.' Ennios, * Egregie cordatas 
homo, catas ^lin' Sextos.' Hor. £p. 
1.9. 25. *fni»set tnrpia et excors.' 
Ausoniiis : ' Otti reroinisco putat se 
dicere posse Latine, Hic, ubi co 



•criptnra est, ikceret cor, ai cor halM» 
ret.* Arnob. lib. 6. ' Usqne ndeo»* 
mortales sseciili illins ac tempoifa 
corde foerant vacai ì* Stc. ÌMmkm 

1107 Condert empenuU mrbeM^ ^.] Ut 
commani salati melias consultnm fi^ 
ret, summa potestas deferCnr nal, 
qnem forma, ingenio, ani Tiribw 
pnestantem, et piane regeni effaei^ 
rat natura : ille arbes, ille arcee eett> 
didit sibi subditisqne snis ab boatim 
injnriis praesidium: illins arbitrio 
agebantnr omnia, et O fselix hopM* 
nom genns sub tali prìncipe! 8cé 
sabito corrapit avaritia, ève rtit 901* 
nia anibitio, et ita hodie doroinmBtnr* 
nt si vivere velis, rernm pnblicvm 
administratlonem fuge ; difienlter 
enim obtinetur imperiam,et 
lius retinetur : prò voluptaliboa 
ras affert et molestias, instabile de» 
nique et infirmam est. Invidia et 
insidiis nndiqae petitan* 8ed quid 
moneo ? 8emper rapoit, aempnrqnt 
rapiet homiaes. ' Ventoao gloria cor» 
ru.' Hsec vss. 28. CraedL Cmf0^ 
ruat tum urbi$. Hoc ex veL librii 
ioteijeci. Ab aliis quibusdam abest 
Gifan. 

1111 Facies] Species, dlòc Etiam 
Aristoteles lib. 1. de Bep. acriUt, si 
qui reperìaiitur ea palcbrìtadine cof^ 
poris prediti, qu» in Deorum statnis 
cernitur, neniini dubiam fntnnun, 
quin ii aliis imperare debeant. Xe» 
nophon prsetcrea in symposio ait poi» 
chritndinem esse qaiddam regina 
natura. Eodem pertinet hoc Enrir 
pidis, quud est apad Stobspnm in iit 
qu» collegit de palcbritudine : ''Ils^ 
8' ainùy iteyoi^ ^VA^' ^■^^^■"M^t H^fitar 
Ithr cl8os òJ^iovs rvjpayviòos, flAaC^ni «yèp 
àprrìi rovft òwdpxot^ ^ 01^ IV àl^mnr 
T&¥ KoJsMv rh ffAfi* Ix*^* i« ®< * Vitlaam 
eoruni fìiios niares ex marìbns pft* 
gnatos, prìmum qaidem forma et spe* 
eie ipsa regno dignos. Maxima eoira 
virtus est in hac vita, si cai corpas 
cootigerit dignitate quadam bonesta 



« 



T. LUOit£TIl GARl DB RCRUM NAT. LIB. V. 1565 



fradition.' M. Tnll. partitionibnit: 
^ PMleade corporis bonU dicendiim ; 
lBq«ibosqHÌdeiii,qnaBTÌrtnteiii maxi- 
mm Wgiiificat, facillime forma lauda* 
tor/ léomb, 

Vtrufui vigebtaU] I. e. et qui viri- 
tat pnMtabant, erant lo pretio, et 
allia inperabant. Sic Varrò Mar* 
fDp.'Qni potè plas, nrget, pitceit 
«tMrpe mtnatos Biagnu' coinest; ut 
•veto «accat accipiter.' lamb, Nam 
fatUM imittam tw/at/, viresque vigebmd. 
Lego» IVaai faeieg muUum vahtiiy rtref- 
fBtf 9igmiie$, Et facies, (i. e. dignitat 
oriiy et corporis proceritas,) facies, 
iaqaaniy et vires vigentes lunltara 
Illa tempestate valuernDt. ootns est 
Arietotelis locns In eam rem. Faber» 

1111 P9t^€riu8 re$ mveniu eH] I2es, 
i. e. peeaoia, bona fortons. Hor. Sat« 
t. S*& * Et genos et virtus, nisi cum 
1% vitMir alga est.' Ijunb. 

IIIS QMod facile et UUidi§y et ftd- 
sMf] Hor. Sat.2. 8. 04. ' omnis enim 
rta, Vlrtns, fama, decnn, divina, hu- 
iqoe «palcbrìs Divitiis parent.' 




- 1114 IHrìHsris] I. e. ditioris. sic 
Ter. Pborm. 1. 1. 8. ' semper ali- 
quid addant divitioribu».' et M. Tnll. 
t. de Orat. ' DIvitior dithyrambns.' 
et Offic. 9. ' Mamerco homioi divitis- 
sfano.' Et ^mìllus Probas, se n Cor- 
neiiot Nepos, in Alcib. *Socerum ha- 
bnit Hipponlcam, omnium Orspco- 
mm divitissimuro.' sic enim edidi- 
et Ita legendnm, non, ut vulgo. 
Idem in Phocione, 
* Fait enim perpetuo panper, com 
dhritisaimns esse posset, propter fre- 
qaeateis delatos honores, potestates- 
qae sommas,* étc, Lamb, 
Ulft Creti] Creati. Lamb, 
1116 Quod sifKss Offa, Sfc»] Lege 
qaas lequnntur, et fateberis Epicn- 
nm providnm esse et continentem, 
■b omni avariti a et ambitione alle- 
Barn, nam utraque curas affert et 
amleatias, neutra promovet faelicita- 
ten. Hiuc ipsias effatom, l^iora «o- 



AvrcXc/«t %iroAa^vaa^ ol ^nurra rcdrris 
MfAitPot, Creeeh, 

1117 DimtÌ€B grande» k&mbn] Com 
ssppe habebat in ore Epicnrus parsi- 
motiiam, continentiam, tennitatem 
victns, animi denlqne lequltatem ; 
tnm id, qnod verbis laudabat, aiunt 
enm perpetua vitse constantia com* 
probasse. Verba autem ejus ha^ 
sunt apnd Laertium : Kol tV aivép' 
KMuof U èefotìh» fiéya voidfoputWy sfx iva 
irérrats rois ^^Toit xp<^M<^ ^^^' titms, 
tì» fi^ $X^fiMP rà iroAXÀ, roti Miyotf 
XpAyu^oky ittwturiUpoi ymfiimt, tn ffitara 
«roAvrfAfkf &iroXa^ov(riyoiff«i0Taraén^ 
Miuvoi» i. e. * Et animi «quitatera 
nihil externi desiderantem, roagnnm 
bonnm esse arbitramar, non ut pror- 
SOS paucis utamnr, sed nt, si non ha* 
beamns multa, paucis ntamur, vere 
persoasum habentes, eos jncnndis* 
slme sumptooso apparato vlctoque 
perfrni, qui enm minime desiderant.' 
De ejusdem continentia sic M. Tuli, 
lib. S.Tusc. ' Negat Epica rusjucun* 
de posse vivi, nisl cnifi vtrtnfe viva- 
tor : negat, uUam in sapientem vlm 
esse fortuna; tenuem victum ante- 
fert copioso.' Hls adde, qoce prse* 
terea a nobis dicuntnr infra, proe- 
mio 6. 11. * Nam coni vidlt bic, ad 
vitam qn» flagitat usus. Omnia jam 
ferme mortalibns esse parata,' &c. 
Lamb, 

1118 NeqoM enim est «a^atfm ptfna- 
fia porri] I. e. neque enim umqnam 
hominibus desunt pauca, seu parva. 
Ita fit, ut sapiens nnmqnam egeat, 
immo vero nt sit dives. Qnod ita 
colligi et concludi potest: homines 
non egent rebus parvis, neque pau- 
cis : sapiens parvis et paucis conten- 
tus est : ergo sapiens nomquam re 
olla eget. At qui namquam re ulla 
eget, dives est. Ergo sapiens sem* 
per dives est. Lambin, 

1121 Degere wìtam'\ 8ie habent 
quattuor libri mannscr. vulg. dneere 
vitam, Lamb. Degere, dìieere, Gi- 
fan. 




1566 



NOTiB VARIORUM IN 



1123 Quomam ad MmiRtcm, 4*^.] Di* 
▼ersam ab aliis, sed yeram interpre* 
talionem apposuis^e videor. Creech, 

1126 CoiUemptim'] Dno lib. ma* 
nnscr. habent amtemiuSf piane meo- 
dose, sed tamen de hac scriptura 
lectorem celatam nolui. Lauto. In 



altiera. Sic est antem legendam^ 
non, nt vulgo, qua smU tMis magk 
edita cunque, Lamb. Aliis. Ita fm 
vet. nostriSy et Lambini. Vulg. tMk 
Oifan. 

1133 Ex auditU] I. e. ex iU qmm \ 
andiernnt et accepenint ab alHs, noii^ *! 



qaibusdam vet contemptus. In alils, quae ipsi suis ocnlis viderant, aot 



experti snnt. Sic loquitor Plantaf J 
Bacchid. 3. 3. 66. * Qoin ego, qattaf ^ 
peribat, vidi, non ego ex andito arf 
goo.' Lamb, \ 

1134 Nee magii id mine est] Saar 
pereadem fieni, eadem facta lOBt» ; 



coHtemptmn, Forte, contempios; nt 
fl eJidatur. Cr\fan. 

1128 Proinde, stne, incauum] Secu- 
tos sum scriptoram vnlgatam ; nam 
nonnulli scripti habent Proinde fidii 
ùifossiim, piane mendose, nisi fallor. 

Lamh, Sine in eaasum. In quibusdam Faber, 

vtt. ftdei. In aliis, sùif. Gifan. IIZ5 Ergo, regibuioccins^ìreS] Dm* 

Sanguine nuteni] Sine valde labe- turbatis regibus iternm vis, injoriv, 

rent. sndor sanguinis, ingeotem cor- tumoltos, et ad pristinam ferìtatenr 

poris laborem, gravemque animi mo- rediit hominum vita, tandem placai! 

lestiam significai. ' sanguine sudent ' magistratus creare, leges constìtoera^ 

aulem translate dictum, ut * sudent et poenis coercere injurìosos : pmr 

humore/ &c. 6. 043. Idem ibidem, denter hoc quidem, nam metna vehe* 

1146. 'Sudabant etiam fances in- mentissima cansa est, et timore ho- 

trìnsecus atro Sanguine/ Sic fere mines maxime continentur. Nevera 

Plautus in Pseudnlo 1. 1. 98. dixlt quis putet se impune foedera violafo 

' flexe drachmis argenteis,* non longe posse, quoniam clam peccet, naai 

admodum a principio. Totum locum garrula est conscientia, et malti vel 

adscribam : * Ut litterarum ego ha- morbo delirantes vel in somnia lao- 

rum sermonem aodio, Nisl tu illi rum scelerum indicium fecerant 

drachmis fleveris argenteis, Qnod to Creech, 

istis lacrymis te probare postula», 1136 SMiorum] Sellamm regiarnoi. 



Non plurìs refert, quam si imbrem 
in cribrnm ingeras.' Lamb. Valde 
laborent, Interpretes, quibns credo, 
quoniam quid melius dici possit non- 
dom inveni. Creech, Etier eu bloed 
noeeten^ nostra lingua dicimus, idque 
sdlicet prsB metu, ne id, qnod am« 
biunt, illis ab aliis prsripiatur. Hav. 

liso Intfidia quoniam] Flaccus Od. 
2. 10. 11. ' feriuntque summos ful- 
gora (al. fulmina) monteis.' Lamb. 
Dnos bosco versus, si libri permitte- 
rent, delerem, certe ejectis istis in- 
tegra foret sententia quse illorum in- 
terventu luxata videatur. Creech, 

Vaporant"} Calent, ardent, fiagrant. 
Lamb. 

tisi Qua sunt aliis magit] Le. 



Lamb, 

1137 Intigne'] Diadema, corona, 
sceptrum. Faber, 

Cruentum] Regibus occisis, at sa- 
prà dixit. Lamb, 

liso Nam cupide coneukaiur] Sea- 
tentia hsec est : quod horoines antA# 
nimis roetuerunt, ab eis cupide pedi- 
bus teritur et conculcatur. Sic fina 
M. Tuli. Off. 2. < Qui varo in Ubeia 
civitate ita se instruunt, ut metnifli* 
tur, bis nihil potest esse dementina» j 
quamvis enim sint demersss legea all^ ij 
cujus opibus : quamvis timefacta tt« f 
bertas : emergi! tamen haec aliqnandQ ' 
aut judiciis tacitis, aut occoltlf d^ ' 
honore suffragi is : acriores antea 
morsus sunt intermissse libertatif| 



quscumque aliis snnt editiora atque quam retents.' Lamb. 



V 



4 • 



T. LUCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1S67 



Nm €MfidÉ eomeàUatwTf ^rc] Lociu 
I^OBimnoify quo faciont, qase Jav. 
Itti. 10. de ' Torba Remi/ ejosqae in 
fB^Miwn damnatnm Indibriis. Tac. 
1» Ami. ' Nibil io volgo modicum; 
terrere, ni paveant ; obi pertimoe* 
lint, impoDe cootemoi.' Et 6. Aon. 
' fSviom audacia torbidum, nisi vini 
petaat' Preig. 

^ùàuonUmetuiMm] I. e. qood ho* 
•ifnes nimis ante metoernnt. partici- 
fbim paasivum veterìbus ositatnm, 
poaterìorìbos obtoletom. notat Pris- 
dan. lib. la Lamb. 

1140 Ad tummam Facem] Ad infi- 
IMUB plebem, atqoe ad volgos ho- 
pJnniB. qood geooa reip. adminis- 
trands òx^oKpvria appellatnr a Gras- 
cia. Lmb, 

1141 Summatum] Priocipatom, 
smnainm gradnm, aopremos honores. 



114S Doeuere] Forsan didieere. 
Creedi. 

1145 Quo magii ipgmn Spomie ma 
€$tUtii tub lege$] I. e. qoapropter 
tanto magis se sobjecit legibos et jn« 
libila, fignificat Locretins, leges esse 
ab hoininibaa acceptas, ut eis sioe vi 
flneqae injori» meta vivere liceret 
tic fere Hor. Sat. 1. t. S. * Jiira io- 
veote meta injosti fateare necesse 
esty Tempora si, fastosqoe voles evol- 
vere mondi.' sic apnd Herod. lib. 2. 
Ddoces qoidam roagoa de se opi- 
DÌone jostiti» apod Medos ezcitata, 
com deeornm controversìis, nitro ad 
•e delatity magoa com aeqoitate seo- 
téitinm ferret, tyranoidem libenti- 
boa ilUa occopavit. Lumb. 
• 1146 Artaquejwra} Codex Memmi- 
anna habet, artqu* luta : ex qua scrip- 
tnrm P. Paschalios, vir eloqoeotissi- 
■My iiiatoricos regios, idemqoe mihi 
•midialmna, suspicator legendom, 
erCofM Jfiaia: coi propemodum as- 
•iotior. Nam apod M. ToU. crebro 
nperìtnrbsc vox, ot ' jossa populo- 
nm/ * acita ac jussa nostra/ Hoc 
arripnit Zoilos, quamvis ali- 



eni leve videri possit : et homo je- 
junos, idemqne injastissimus, hanc, 
non meam, sed Paschalii, conjectoram 
iooDcavit. Lamb. Forte, jiiffa. Nam 
in vet. qiiibosdam : lusa. Oifan. 

1160 Unde^ Ex legibiis. Nonnnlli 
.libri habeot Indi, Lamb. In qni- 
bnsdam volg. Inde, Ita et MaroUos. 
Gifan, Apertior trinm horom ver- 
snum senteotia, si invertator illomm 
orde, Cireum retU enim vii aiqut it^jU' 
ria qtumque, At^ue unde exorta ut ad 
eumpUrumquerevertity UndemeiìiM, if€. 
Creech. 

Pramia viitt] Dolcedìoem vite: 
seu fmctum, qni ex vita percipi de- 
bet. Lamb, 

1151 Cir(MmretU enim] Qnia qui 
vim et injiiriam iofert alteri, legibos 
irretitos dat cootlnno, aot certe ali- 
qnando, poenas. Ijunb, 

1153 IVee facile ai fiacidam^ tf€,'\ 
' Quia' (ot ait M. Tuli.) < sua quem-> 
qoe frans, sauro facinus, suum scelus, 
sua audacia de sanitate ac mente de- 
turbat.' Lamb» 

1155 Et ii/allWi I. e. et si latet. 
Sic Hor. Epist. ad Qninctium lib. 1. 
16. 61. * Da mihi fallere : da justnm, 
sanctumque videri : Noctem pecca- 
tis, et fraodibos objice nobem.' Atqoi 
Deos nemo fallere potest. Hac de 
re aotem exstat apod Geli. Peregrini 
philosophi gravis oratio, 12. 11. Jam 
vero totios hujos loci seotentia ab ilio 
verso, 'Circomretit eoim vis atqoe 
injnria,* &c. ad illa quae refert Diog. 
Laèrtios io Epicuro, pertioet: 'H 
ASurk, ob Koff iavrìpf Kotàm^ &\A* h rf 
Korà tV bwcn^laM ^fiff, ci /j^i X^icni buh 
T&v Toto^Mf i^&miKÓras KoKaards» o&c 
lirri yàp rhy ?JiBpa ri votovrra £y <r^f- 
B§yTO irplbs iWii^ous tls rh fi^ p^ÀwrmM 
Kal fi^JMTtirBaiy irurrc^iy, ISri XfyrUf «&» 
làuptàm èw\ Tov vapérros Kav9drp* fUjcpi 
yàp ncoraoTfw^s, ttSu^oy, c2 kfyr§i, i» e» 
< loj osti tia non est per se malum ; sed 
eo, quod meta afficiator ex suspici- 
one, si non fallet, aot latebit eos, qni 
pr«sunttalib«facinorib. vindicandit* 



IdGri NOTiE VARIORUM IN 

Non potest enim fieri, nt, qai clam libri. In aliis wtteTÌhmproerate. V«l^ 

violat aliqiiid eortim qn» inter homi- proiraxt ; male. G\fam, Ut * trax«? 

nen contenertint etpacta sont, ne cui Virg. 5. 786. * poemm traxe per 

damnum inferant, neve ab aliqno de- nem.' Est aatem Terbom orifflnit : 

trimentiim accipiant, credat fore ut Graecae, a Kpdfct, ([xpayow, nnde 

ignoretitr, et fallat, etìam si millies effinxit r^ * procrago.' in al. Ub. ^r^» 

in praesenti tempore ignoretur. Nam itaxe, non bene. Faber, 

perpetuo et iisque ad exitnm vìtm 1169 EiceUtim din in medium peeetda 

fore clam, diffidere debet.' Iximb, dedisaé] I. e. et din occultata peccata 

1156 Perpetuo iamen id fore eiam] sua in medium protali sse, et valgatM. 
Sic M. Tuli. lib. 1« de Finib. « Cnjns Lamb. 

in mente conaedit temeritas, hoc ipso, 1 160 Nune qua eaueei] Nane docct^ 

qnod adeatytnrbulenta non potest non qn» rés opinionem Deomm in aniaili 

fieri : et si vero molila qnippiam est, hominnm inseverit, et nnde nata rit 

qnamvis occulte fecerit, anmqnam religio. Lamb, A primo bominam 

tamen confidet id fore semper occnl- orto religio, et Deorum metna ; onde 

tum. Plcrumque improbornm facta Toro lata nnminum notities f a aiaw* 

primo sospicio inseqnitnr, deinde lachris qoibutdam, e Diis ipais (qol- 

aermo atqne fama, tum accusator, bus quasi corpus et quasi aangoinem 

tum index : multi etiam, nt te con* attribnit Epicunis) profiuentiboa an 

aule, ipsi se indicaverunt.' Lmnb, fortuito natis incertnm eat. lata aa- 

Fore eUmii] Sic Ter. Adelpb. 1. 1. tem simulachra perpetuo in mentet 

46. ' Si sperat fare clam, rursns ad bominnm tam vigilantiam quasi dor- 

ingeninm redit' Loavò. mientium incursu efficiebant, nt eta- 

1157 Quippeubi $e mMlHper Sommm]. jicerent hominea ex tare alicubi ipaia 
Sic sup. 4. 1012. * Multi de magala oonsimiles naturas, iatelligentisB 



per somnom rebus loqnuntnr Indici- paces, quippe nsembra aorerey et 

eque sui facti persspe fnere.' Lamb, loqui simulachra videbantar: Inunar- 

1158 Procraxe] I. e. palam apern- tales etiam, qaoniam eadeaa aan^ier 

isse, atqne indicasse, et quasi in pub* simulacbromm forma, et inmieaso 

lieo garriisse. Verbum est e Grseco illornm virtus,vss.4. Beataadeaiqot, 

detortum MpdJ*», sen Kpdyt», qnod qnoniam neqne meta mortia nec pe- 

ipsum a praeterito KéKpeeya factum est. ricuiis erant vexatae, et Baaqoaar 

valet autem Kpàfct idem qnod icXij'fl», lassate «tterno quasi otio fmabantur, 

i* e. ' clamo' et ' vociferor,' cujus vss. 4. Creeeh, 
prseteritum iclupcrya: bine verbnm 1162 CwrwrUI Tralatio. Sic aap. 

' procrago, procraxi, procraxisse,' eod. lib. 1014. * Ignis enim coravit, 

et Kcerà avymnipf * procraxe,' ut snp. ut alsia corpora,' Ae* Lamb, 
lib. S. ' abstraxe ' prò abstraxisse, et 116S Qam nwae in m/agnia JUìU È 

similia. Quamquam lioc loco quidam «ocra rebua'\ £am scriptnram seeutaa 

malunt legi protrarre , nt babent pleri- sum, quse reperitar in trìknia libria 

qae libri vulgati : a qnibus eqnidem Mannscripti», et in totidem valgatia^ 

iovitus dissentlo, sed cum procraxe neqne est quod quamquam offeadat 

reperiatnr in aliquot libris manuscr. vox taera iterata. Nam baac fa a m fa 

et in antiqnis Venetis, et probetur pà valet ad omatnm ac venaatatem. 

Hermolao Barbaro, et (quod caput Si quis tamen alteram lectionem ma* 

est) longe significantins sit, qaam let, non pugnabo: qua» taUa est, 

proiraxe, illud potius, quam hoc ex- ' Qa» nuac in magnis floreot rcbas- 

codendum curavi. Licet etiam legere que locisque.' Ma magnis rebus' an- 

prograxe, Lamb. Pragroxe, Ita vet. tem, verbi gratta, in Ha qatt ad bel- 



O 



T. LUCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 15G9 



j^um^ mt ad pacem pertinent, obi 
▼ota prò rep. nuncupantar, et cam 
rea magnae snacipinntor. Quidam ta« 
Bien hunc Tersain existimant non eiae 
liocretianain, sed iDculcatum. Lamb. 
FUrtmt Mera rebus locUquey liaec verìs- 
aima scriptura. Etsi in qnibosdam 
libris aity fioretd rebuaque heUque, 
Vide Indicem, * Repetitio.' Gi/m. 
Hic ▼erans vel apurioa eat, ut aìii vì- 
dernnty praeter Oifaniam, vel extra 
oaoem medendi spera jacet. Sensna 
•ntem ìUius esse debuerat, *Quk 
budc in conctis fnmant arisqoe focis- 
qiie/ Fmb, At aanus vide tur verana 
etiateger. Crteeh, 

1169 Cele6nirf] Colere, et^elebria 
raddere. Lamb, 

1166 Attimo faciei vigilante videbanQ 
I. e. animo depingebaot et informa- 
Inmt vigilantes, fhrcy i^arrétmnr: 
Lamb. 

1170 Somnie] "Ovap. Lamb. 
Miranda corporis auctu] In qnibua- 

dam ^et. auetu». Vide 'Angmen/ 
lU Virg. de Crensa lib. 2. et lib. 1. 
da Romolo Liv. Gtfam. Mira corpo- 
ria magnitudine : miro angmento, seo 
aogmine. in quibusdam libris scrip- 
tam reperi auehu : onde quia suspi- 
cari possit legendum, mirandot cor" 
porta auetuM, nt ait b»c sententia : et 
videbant magia in aomnis, quaro vigi- 
lantea, ^ magnoa corporis aoctos/ i. e. 



kmreTeXea^iòmyf i. e. ' ex assiduo et 
continente siroilium imaginum in 
idem finitarum affloxione/ XidJii^. 

1 176 Et manet ùwmino] Ex voce ta» 
meny quae erat corrnpta, totidem litte- 
ris verbum maa«r< feci : qnod buie loco 
prorsus convenit. Nam hujus loci hapc 
sententia est : Diis tribnebant immor- 
talitatero, quia semper eorum facies 
suppetebaty et forma permanebat : et 
piane permanet : et quia tantis, &c« 
Lamb, Lambinus conjicit legendum : 
manet. Ego libros sequor, qui tamtm 
habent. Gifan, Propter tenuitatem, 
et alias idgenos quali tates. Foier. Alii 
Et tamen omniuo, tptoe: qui quid velint 
ìpsi videant. Alii, et manet omnino^ 
quo» : ì, e. Necense ut maneat illorom 
forma quos, &c. Creech, 

1 178 FortunUque ideo Umge prteetare'] 
I. e. et eo fortunatisaimos et beatia- 
simos Deos esse putabant, quod mata 
mortis vacarent. Lamb, 

1182 Pratereoy cceU] Altera canaa 
quamobrem bomines Deos esse credi - 
derint ex Epicuri sententia. Preter* 
ea (inquit) caelnm eadem semper 
ratione mover i, et varia annornm 
tempora immutabili et rato ordine 
verti cernebant. ' Caeli rationes/ i. 
e. capii motus ratos. At Stoici hoc 
maxime argomento providentiam pro« 
bari posse putabant, quod essent 
certi caeli motus, rati astromm ordi- 



ingentia corpora. Hanc conjecturam nes, et ab omni steruitate immutabi- 

meam, molli et levi brachio, et iw les cursus. Sed qqid si dicamus le- 

woféB^, a me propositam, Zoilus qnasl gendum Praterea cali regione»^ ordine 

suam refert, * Ut puenim saevo ere- certo^ fye, ut ita explicemns, atqoe 

daa dictata magistro Reddere.' Lamb, interpretemur : Praeterea cernebant 

• 1172 Voceeque faperfroa] Tales eniro oras caeli, &c, certo ordine moveriac 



▼Idebantnr ob corporum procerita- 
traiy agUitatem, &c. Faber, 

1174 JEttmamque dabant vitam"] I. e. 
et tribnebant ingeutibus illis corpori- 
bua Deomm immortalitatem : pul- 
ebra et valida Illa Deorum corpora 
immortalia faciebant. Loiafr. 

1174 Qata eemper eorum Suppedita' 
batwr facieà] Nempe ^«c ow^x^^s hti^ 
k^voms T«r òiioioHf dkiXanr iw\ rh abrh 



versari. Lamb, Si aliam religioni» ori* 
ginem requiras, En cauaamm natura- 
linm ignorantiam 1 vss. 11. Nam cum 
siderum couversiones, vicissitudinea 
teropestatum, grandinem, nivem,ven. 
tos deniqne, fulmenque viderint bo- 
mines, ncque quo modo base fierent 
explicare potuerunt, fugiebant ad 
Deum, nam constantes syderuni motus 
cui potius quam sapienti gnbernatori 



Delph, et Var, Ctas, 



Lucret. 



5 G 




1570 



NOTiG VARIORUM IN 



attrìbnerent P et ubi illins tedem ap« 
tius qiiam in ccelo collocarent, unde 
nix, grando, fulmen, Scc. Creeeh, 

Cali rationei] * Ratos coeli motiis :' 
sxpe Lucretins, et melios qaam Codi 
regionei. Creeeh. 

1185 Ergo perfugiuniy ifcJ] Ergo 
cam rerum causa» ignorarent, hoc 
perfuginm habebant, at omnia Deo- 
mm arbitrio et providentiae manda- 
rent. Lamb, 

1187 Facere} Supponere, credere. 
Faber, 

In Cceloque Deum sedes] Qnod ve- 
mm esse negavit sapra lib. eod. non 
longe a princip. vs. 147. ' Illud item 
non est ut possis credere, sedes Esse 
Deam/ &c. Lamb. 

1189 FJ noctis Signa severa] Sic ha* 
bent onines qnos vidi libri, nonnulli 
tamen legi voliiot serena, in quibus 
ego me principem profiteri non dtibi- 
tem. Vide quae notavimus ad 4. 462. 
* Et sonitus audire, severa silentia 
noctis Undique cnm constent/ Lamb, 
Ego ^ severa ' explicarem veneranda, 
dia, sacra, ut videtur etiam capere 
Casaub. ad Athenaeum p. 790. ubi 
hoc Locretii proferì ad illustrationem 



seipsnm respici t, explorat iiatnrilt " 
vires, ut omnia intelligat, nihil adnil- 
retur ; inde enim fit ut sydenim mo- 
tus, et alia natursB phaenomena ìntfe« ^» 
pidns spectaret, dum omnia fieri sioe 
Deorum interventu noverìt: nana 
pietatis mater (papicolam credere» 
Lucretiuro) ignorantia. Hor. Ep. 1.6w 
* Nil admirari prope res est una Nu- 
mici, Solaque qnae possi t facere, et 
servare beatum: Hunc solem, at 
stellas, et decedentia certis Tempora 
momentis, snnt qui formidine nulla 
Imbuti spectent : ' Alius : ' Felix qui 
potuit rerum cognoscere causas ; At- 
que metns omnes, et inexorabile fa- 
tum Subjecit pedibus, strepitomque 
Acherontis avari.' Creeeh. 

1194 Atque iras adjunxit acerbat] 
Quod Epicurus dicebat allennm esse 
a praestantia naturae divinae. snp. S. 
649. * Ipsa suis pollens opibus, ni* 
bii indiga nostri, Nec bene promeri- 
tis capitur, ncque tangitur ira.' Lamb. 

1196 Minoribus noetris] Poaterìs 
nostris. Lamb. 

1197 Nec pietas ìiUa esi, ifc.] Hunc 
versum cum quatuor deinceps se- 
quentibus proferì Firraian. lib. 8. de 



versus ^chyli ex Heliadibus Sr' cliri Orig. Err. Non admodum aatem 

^f AaWinrov wpofpvyòif Itpas mficrhs à/ioX- dissimile est bis Lucretianis illud Ar- 

yÒ¥, ' qnum ad orientem abit, relieto nobii lib. 4. ' Cultus verus in pec- 

noctis veneranda silentio.' De hor- tore est, atque opinatione de Dììb 

rore etiam noctis capit Turneb. Adv. digna : nec quidquam prodest illatio 

30. 22. Hav. sanguinis et cruoris, si credis de his 

1192 Et murmura magna minarnm'] ea quae non modo sint longe ab eomm 

I. e. et tonitrna, per quae Dii viden- divina prtestantique natura, verum 

tur hominibus minari, et terrorem in* etiam labis et turpitudinia aliqnid 



ferre. Lamb. 

1193 O genus in/elix humanum'] 
iic<p^yrifm. sic snp. lib. 2. princip. 
* O miseras bominum menteìs, o pec- 
tora esca !* Lamb. Opinio de provi- 
dentia, si Epicuro credimus, unica 
est causa solicitudinis illius, quae vi- 
tas hominum afiligit, atque haec sen- 
tentia vss. 24. qui seqnuntur explica- 
tur. Ab illa autem opinione vnlgi 



majestati eorum conrilient, et de- 
cori/ Alii legunt, Nam pietas nuUa 
est. Lamb. 

VekUum] Qui Deos vcuerabantur^ 
operto erant capite, cnjifs ritui ra* 
tionem multis verbis reddit Plutarch. 
^fiaXKo7s, Plaut. Ampbitr. 5. 1. 41. 
* Invocat Deos immortaleis, ut sibt 
auxilinm ferant, Manibus puris, ca- 
pite operto.' Preeterea ' velati ' di- 



vana et inepta superstitio, quae nulla cebantur, quorum caput licio laneo 
est erga Deos pietas; qui vere pius, circumdatum erat: quod usurpabant 



p^* 






T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. 1571 



«t ledati, qni res repetebant, et snp- 
ptices. T. Liv. lib. 1. * Legatus ubi 
ad fineiff eoram veoit, nnde res repe- 
tQDtnr, capite velato, Aadi Jupiter, 
iaqoit, «adite fines/ &c. Virg. S. 
S70. ' Exorat pacem Divnm, vittas- 
qae resoWit Sacrati capitis.' Idem 7. 
237. * Pneferimas roanibtis vittas, 
et verba precantam.' Idem 12. 120. 
' Velati lino, et vcrbenis tempora 
▼Uicti/ PlaatDB Amphitr. 1. 1. 101. 
' Velatia manibus orant, ignoscamos 
peccatom sunm/ Lamb. Velalum sape 
videri Vertier ad htpidem. Prseter ea 
qoe ad hanc locnm a «iris doctis ag- 
getta Bunt, videodi etiam, de < lapide 
oDcto/ ut et < coronato' Pitbceus 2. 
snbseciv. cap. 14. tom. 2. Fac. Crit. 
pag. 796. de * velando' seti *■ ope- 
riendo capite/ Sdiegktns in Praemis- 
sìa, ep. 10. Tom. 4. Fac. Crit. pag. 
D07. et seqq. Preig, 

1198 Vertier ad Utpidem] I. e. cìr- 
eoroagi ad statnam lapideam. Ad 
fanne locum intelligenduro opus est 
Plntarcho advocato. Sic igttnr ille 
in Marcello, verba antem Graecii non 
referemusy sed ea nostro arbitratn 
Tertemnsy ab ilio loco, "Hlhi 94 mts eli 
ip$o\iip ìwunp4<pwros, &c, i. e. ' Ciim 
antem is ad conflìctnro se converte- 
ret, aceidit, ut eqnus, bostium fero- 
cia territusy averterei se ab acie, et 
Marcellum invitam in divrrsam par- 
tem ferret. Ille antera veritus, ne 
trepidationem ex religione Romanis 
incnteret, eqao celcriter in lacvam 
partera, qua parte liabenam tenebat, 
retracto,et circnmacto ad versus hos- 
teis, ipse solem demisto capite adora- 
vit, qnasi non fortuito, sed hiijus rei 
grafia, circumactione ìlla usus esset. 
Est enim boc in more positurn Ronia- 
bìs, Deos venerari dextrorsnm cir- 
cnmacto et versato corpore.' Plan- 
tns Curcul. 1. 1. C9. * Quo me vor- 
tam, nescio. Pa. Si Deos salutas, 
dextrovorsnm censeo.' ad quem lo- 
cnm pinra. Lamb, Fuse Interpp. 
Tertalliani et Minutii. Faber, Ro- 



mani velato capite et circumacto dex- 
trorsam corpore Deos (Lapides) ve- 
nerabantur: vid. Plutarch. ^«f^ialicà, 
et Vitam Marcelli: et Interpretea 
Minutii Felicis pag. 12. Creech. 

1199 Fondere palmat] Tendere ma* 
nus. qnod item faciunt qui Deos 
orant. Virg. yEn. 1. 87. ' Ingemif, 
et doplices tendens ad sidera palmas,' 
&c. Lamb, • 

1201 Vota nectere rota] Atque ita 
vestire porticus templorum tabellia 
votivis, ut Inquttur Juv. Sat. 12. 100. 
' Legitimc fixis vestitur tota tabellia 
Porticus.' Hav, 

1202 P. p. 0. mente'i * Pacata 
mente,' i. e. àrapdxofs. Laudabat an- 
tem et crebro habebat in ore Epi- 
cnrus àrapa^Uaf illam, i. vaciiitatem 
ab omni motu turbido, mentisqne 
asquabilitatem, et tranquillitatem. 
Cura boc loco congruit versus ille 6. 
76. ' Nec, de corpore quie sancto, 
&c. Suscipere hsec animi tranquilla 
pace valebis.' Lamb, 

1203 Nam quom iuepicimuSf ^c] Ver- 
sus piane admirabilis, et plausu cla- 
moribusque Musanim dkgni illi snnt, 
quos jam lecturus cs : < Nam cum 
susptcimns magni ccelestia mundi 
Tempia super, stellisque micantibui 
vthera fixnm. Et venit in mentem 
solis lunseque viarum, Tunc aliis op- 
pressa malis in pectore cura Illa 
quoque expergefactum caput erigere 
infit, Ecquae forte Deum nobis im- 
mensa potestas Sit, vario motu qa». 
candida sidera verset.' Sed boc quid 
erit : * Tunc excitatur cura et dubita* 
tio num aliqua nobis sit Deornm po- 
testas, quse ccelum verset, et impor- 
tuna providcntia, rerumque nostra- 
rum curiositate vitam turbare possiti 
Ea enim versuum illorum seutentia 
est ; itaque valde verisimile sit 
scripsisse olim poètan^^ non nobis^ 
(nam liic aliqnod nomen esse debuif, 
aut adverbium saltem, quod locum, 
seu coclum, deorum sedem notarci,) 
non nobi$, inqnam, sed endo poH», i. e 



r 



1572 



NOTiE VARIORUM IN 



in coelo, (iit ' endo ntatu * et centam 
alia passim,) sed ciim nnpni rh endo 
additum esset glossema in, sicqne 
remansisset ver«us ircX^s et piane 
▼itiosos, Eequa forte Deum in poU$f 
abjecto glossemate, et metro, non 
•ententiae, cousulentes, scrìpsere no- 
Ma, quod per wapiXjcop Atticom tutarl 
locnm saum non potest ; nam, nt jam 
disi, vel nomine opus, vel adverbio 
est, quod èawpopkp suam ad ^ coeliun ' 
babeat; alioqai, &c. Ceternm etsi 
emendationem vocare non ausim, ta- 
roen ita fore arbitror, ut homines 
lectionis Lncretians studiosi, non 
modo conjecturam non improbent, 
sed et libenter sint amplexnri. Faher. 

1207 Capid erigere] Caput attollere. 
Sic sup. de religione, 1. 66. *■ Qnae 
caput a cfEli regionibus ostendebat 
Horribili super adspectu mortalibiii 
initans/ Lamb, 

InjU] Incipit, nt sup. S. 514. * Com- 
mutare animnro quicumque adoritnr 
et infit.' Lamb, 

1208 Ecqua forte, ^c] Pendent 
baec ex iis quae antecediint : illa cura 
(inqiiit) ' caput erigere,' i. e. animus 
hominum sollicitare incipit, num for- 
te aliqua sit Deonim potestas im- 
mensa, qn»e mundum gubernet.Xrfim6. 
ProMoòis Faber substitait endopoU$y 
in caplis. Sed ista audacior est con- 
jectura, et * tibi,' < sibi,' ' vobis,' < no- 
bis,' &c. prò libitu inserebant veteres 
poètae. Creech, 

1210 Rationis egeataà] Ignoratio ra- 
tionis et causae. Lamb. 

1211 Ecquanam] Num aliqua: ut 
1.951. ' Nunc age; snmmai ecquae- 
nam sit finis eorum,' &c. Lamb, 

1212 Quod] Usqae ad qnem finem. 
Lamb, 

1213 Et tanti motus, fyc] Sic legen- 
diim potius. et ita babent codices 
quatnor manuscripti, qnibuscum con- 
sentiunt Parisienses, Vicetini, Oer- 
manici. in aliis est. Et taciti motut» 
Lamb. Seu tanti leges, seu taciti f 
utt in aliis codicibus scriptum est, ci 



nihilo melias fuerit. nam alinnde 
haeret sententia et saspensa est. Eo 
tibi illins seriem : ' Animus dnbi- 
tat an aliqua mundi origo fuerit, et 
quis sit finis qiioad mundi lucenia (i* 
e. ccelum) possit ferre et laborem 
tanti motus.' Lege modo ; id enim 
si facies, nnllus dubitabis quin hic 
locus foede corraptus sit ; illud enira 
ET, quod ex sn peneri versu in hune 
translatum est, sententiam piane tur- 
bata Ego autcm sic legendum arbi> 
tror, Huac tanti motus pomnt mtfferte 
laltorem. Ita mox in boc ipso libro, 

* Nec poterat pariter durnm snfferre 
laborem.' et sub finem, S58. * Atqoe 
ipsi potius durum sufferre laborem.' 
et Ter. tale aliqnid. And. 5. S. 17. 
' An prò ejiis ut stultitia supplicioni 
sufferam.' fortasse etiam ita in 1. 142. 

* qucmvis snfferre laborem.' Ubi 
hodie alii perferre legunt, alli efferre, 
Faber. 

1217 Praterea, eui non, i^c] Alia 
denique religionis causa est timor, 
vss. 23. procellis, terrae-motn, aliis- 
que maximis malis, quae nulla sua vi, 
nulla arte aut industria eluctari pos- 
sunt homines attoniti, potestatnm in- 
visibilium opem et auxilium ìmplora- 
bant; inde preces et vota, et'Pri- 
mus in orbe Deos fecit timor.' At 
quid valent vota P saevit ventus, pre- 
ces simul et vela rapit, nec magis 
audiunt niimina quam tempestas: 
casu feruntiir, rapiuntur omnia. 
Creech, 

1218 Conrepunt] Contrahuntnr, et 
in unum cognntur. tralatio est roira- 
bilis, et audax. Idcirco docti qui- 
dam legendum censent horrescunty ut 
infr. 6. 260. * In terra quoque ut hor- 
rescant, ac tecta requirant.' Ego 
nibil mutandiim censeo. Lamb. Ree* 
te Lamb. in horrore enim membra 
quasi contracta vermium more con- 
repere dicit ; cui nos similem in ti- 
more babemus locntionem, myn hert 
krimpt 'er van in. Idem mox vs. 1221. 
et 1222. jungit ' tremnnt ' et 'conrìpi- 



T. LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1573 

«ot membra.' Hav, corpora esca, Qnse mare, qnae ter^ 

ms CoNrtptiml] Celerìter contra- ras, quae deniqae nubila c«li Ver* 
bmit, Qt 4. 81. ' coorepta luce dieì.' raot/ Lamb. 

1228 No» DivMM paeem] Sic Pbm- 



PercMlti] Quidam libri scripti ba- tns Amphttr. 5. 1. 74. ' Abi dommn. 

bent fercum, atrnmfis ferri polene, jabe vasa pura actatnm adornari 

pereuMiif i. e. permoti : percuUi, de mihi. Ut Jovis supremi mnlUs boa- 

statu moti, et prostrati. Laro. Qai- tiis pacem expetaro.' Idem CurcnI* 

dam libri vet. percusn, Sup. 1. IS. 6. S. 21. ^Hoc animam advorte. pa«> 

Giftau cem ab JEsculapio petas.' Idem Rad. 

122t Ne qvod obadmisium, ifeJ] Or- 1. 6. 1. * Qai sont, qai a patrona pa- 

do est : ne ob aliqnod facinos fcede cet mea expetissunt ^ ubi valgo legi- 

admistom, aat ob dictam siiperbom, tur precet, mendoie. Lamfr. 

grave tempos adactom sit, ad eoi, Pacem] Solennis formala, 'Paeem 

labaodl : i. e. tempas eu advenerìt, Deom/ &c. Faber, 

'tolvendi pccDarum,' i. e. solvendi Qikntl] Orat, vel qosrit. Festnt: 

{weBaiy ant solveodarnm pcenaram. ' Queso significat idem, qaod rogo. 

Sic loqnitor Ter. prol. Heaut. 28. qaaesere tamen Enniiw prò qaerere 

*date crescendi copiam, Novarnm posait.' Lamb, 'Qospsit' prò qnae* 

qnl spcfttandi faciant copiam Sine rit, nt ' asa ' prò ara, ' asena ' prò 

vitils.' sic et Plaut. Capt. 4. 2.72. arena, 'Auselii'pro Aurelii etsimilia. 

' Nominandi istorum tibi erit magis, Vost, de Anal, S. 41. 

qaam adeundi copia.' et M. Tuli, de 1229 Atàmaaque $eeundai] I. e. et 

Inv. Kbet. lib. 2. princip. * Nobit vento* secondos. sic Hor. Od. 4. 12. 

omniom, qnicumqne fuerunt, ab alti- 2. * Impellunt animie linteaThracie.' 

mo principio hujus praeceptionit na* Lamb, et Fab, 

qoe ad boc tempas expositis copiis, 1238 Pulchroe foBeeii, tavoàque m- 

qitodcomqne placeret, eligendi pò- cureié] Per insignia magistratunm et 

teatàa fnit.' Idem Accus. lib. 4. honoram, honores ipsos significat, ut 



< 



Eamm antem rerum nnllam sibl sap. 3. 1009. ' Qui potere a pepalo 

iste neqae infitiandi rationem, neqne faceis, ss? asque secureis ImbibiL' 

defendendi facultatem reliquit.' Idem et Hor. Epist. ad Quinctium 1. 16. 

Philipp. 5. ' Agitar, ulrum M. An- 34. * ut si Detuleris fasceis indigno,' 

tonio facultas dotar opprimendas &c. Lamb, 

reip. cflsdis faciendae bonornm, diri* 1235 Denique nb pedibut tHhu qwnm 

piendas urbis, agrorum snis latroni- iota vaciUat] Terr» motum significat, 

bns condonandi, populi Rom. servi* ac describit. Lamb. 

tote opprime odi, an nihii honim ei 1237 Si $e temnanfi Si sibi diffi* 

facere liceat.' Sic et Sneton. in dunt, et ad Deos confugiuat, sua» 

Octaviano Aoga»to, sub extr. ' lis* imbecillitati diffidentei. Lamb. At* 

dem etiam epulam in conspecta suo qne ideo omnia repente ad Deos con* 

pIRbnit : permissa, immo exacta fernnt. Faber. 

jocandi licentìa diripiendiqne pomo* Mortalia eada"] Homines, genera 

rem, et obsoniorum, reromque missi- bomana. Faber. 

liam.' Lamb. . 1240 Quod tupereet, «et, ^c] Nane 

1226 JEqaora'] In quatoor impret- docet, quomodo aurom, argentum, 

sia, <rtA«nt; male. Gifan. «a, et celerà metalla reperta sint. 

Verrii] Impellit, jacUt, agitat. Lamb. Prima metallorum inventio 

tralatio est, qua asut est et alias, ut et usns, quo denique in honore et 

1. 278. ' Snnt igìtur venti nimimm pretto singnla erant vis. 40. exp 



1574 



NOTiE VARIORUM IN 



tar: Inventio ad syWaram exustio- 
nem, factamqoe exiode metailonini 
colliquationem refertur vss. 18. Coni- 
bustis enim (qnomodo exortnm fnit 
istud incendium nihii attinet) sylfis, 
liquefacta qns in terre venis dis- 
persa jacebant metalla in nnam mas- 
aam confluebant; qiiam cum laevem 
splendidamqne homines viderint, tol- 
lebant experturi cni usui res iitta tam 
laevis et nitida inserviret. Cum vero 
observaverint massae iliins fignram 
conformem esse figure istius iaciinn 
seu foveae in qaam confluxerat, con- 
cludebant eadeni metalla igne iterum 
resolata in qnamlibet formam duci, 
ita deniqne attenuari posse, ut rou- 
rronem accipiant et acnmen. Inde 
e quolibet metallo instrumenta facie- 
bant, quibus sylvas exciderent, tigna 
trabesque perforarent, Scc. Quoniam 
Tcro aurnm et argentum facilius ob- 
tondebantnr, quia moUiora, ideo pri- 
mis istis hominibns vs videbatur pre- 
tiosius, quod utiiins : neque nataram 
sequnntur inficeti isti homines, (fui 
auro et argento inutilibus metallis 
Btnpent, ss et ferrum utiliora negli- 
gunt. vss. 21. Creeck, 

1241 Plumbique poietiaa] Dictnm ot 
a Virgilio JEd, 4. 132. ' cannm vis.' et 
a Lucretio ipso sup. 878. < Ex alieni- 
genis membris compacta potestai.' 
Tumeb. Adv. 6. 6. 

1242 IgnU ubi ingenieii] Vnlt me- 
talla esse primum reperta incendio 
silvarum. Hanc sententiam confir- 
roat id quod scribit Aristot. wtpi 0av- 
Itaxr. ixavafi, bis verbis : *Ev rp 'Ifiriptq. 
Kiyowrt rw¥ ZpvfiSi» iiiwfruffBimttv ivh 
ramv iroifiéyuyf Kaì rrjs yrjs 9u^€pfMUf^ 
$€unis ùwh rrjs S\ris, <^vtp&s àpyóp^ ^tv* 
trai tV X^9^% "^«^ M^^ XP^vov ff€urfiQy 
iinyawfxéyuVf iceà r&v r&ww Pceyivrmf^ 
irdfiir\ri0€S avtfaxOrjvcu àpy^piop» tò^i K€à 
MaffffaXu&TMS irpoooòcv ìwotfiaw où r^ 
rvxovaaf, ì, e. * Ainnt in Hispania sii- 
vis incensis a quibusdam pastori bus, 
et terra a materia concalefactay per* 
ipicae argentom in ea regione flox* 



isse, et aliquanto post tempore terrai 
motn subsecnto, et locis diacissisy 
ingentem vim argenti coactam esse» 
Qnse res etiam Massiiiensibns vecti- 
galia peperit non parva.' Sed de 
metallorum primis inventoribus lega 
Georg. Agric. Itb. i. de metallis. 
Lamb» Idem narrat Posidon. a pud 
Strab.iib. 3. de Mineris Tnrditanis 
sive Andalusia. Atheneus 6. 4. 
Aristoteics de Mirabilibus Anscul. et 
Diod. Creeck. Servius ad Virg. JEn, 
12. S7. ' A pud majores orichalcon 
pretiosius fuit omnibus metallis. nam- 
qne, sicut Lucretius dicit, cam pri- 
mum homines sylvas incendistent, 
nnllarnm adhuc rerum periti, terra 
casu fertilis omnium, ex incendii ca* 
lore, desudavit metalla : inter qos 
orichalcum pretiosius visnm est, quod 
et splendorem auri et aeris durìtiem 
possideret.* Hoc, 

1245 Formidinis ergo] I. e. terroris 
inferendi causa, ergo productnm va- 
let idem quod x^t ut docet Festosa 
Lamb. 

1246 Sive quod inducit] Virg. Georg. 
1. 84. *Sspe etiam sterileis incendere 
profnit agro», Atque levem atipalan 
crepitantibus urere flammis.' Lambk 
Ita olim pinguia reddebant arva. 
Virg. Georg. 1. Horat. 2. Epist.2. 
Gi/an, 

1252 SylcoM exederat altìé} Sic ha- 
bent tres lib. manuscr. Vatic. Tettìao. 
Memm. et vulg. Veneti, Parisieus. 
alii altisy ut cohff.reat cum voce ' ra^ 
dicibus.' Lamb, AUis. Gifiin. Me- 
lius quam aliai: nam * altae radi* 
ces' in venas metallorum descendunL 
Creeeh, 

1261 Tum peneirabat eos] Tum ve- 
niebat eis in mentem : vel tum sibi 
persuadebant, vel (ut Arnob. ioqni- 
tur lib. 1.) < tum cogitatio eos snbi- 
bat.' Lamb, Cogitabant, &c, Faber, 
E^r^ct, €l(r/ipxfTo, Tumeb. Adv. 80. 22. 

1263 Et prorsum quamvis ni acuta] 
Ordo est: et penetrabat eos, hsc 
prorsora posse duci procadendo in 



T. LUGBBTII CARI DB RBRUM NAT. LIO. Y. 1575 



fastìgia mncronum, * qnamvis ' (i. e. 
qoantumvis) acuta et tennia. Lamb, 

1265 Ui nbi téla pareli^ Tela, i. e. 
instrumeiita apta ad dolandum, lae- 
taodum, radendum, perforandaiiiy 
ite. tic inf. eod. lib. 1350. ' Textile 
post ferm*8t, qtiia ferro tela paran- 
tur.' Sic enim docti viri liane ver- 
sam le^nty non, ut vulgo, tela para- 
twr. Lamb. 

Sylvasque excidere pastÌMt] Legen- 
dom fortasse est, Sylwu quibus cadere 
poMshU» Lamb. Quidam non absurde 
Quibu* efflvoi cadere. In seq. versu 
sive legas Mat^iem Icevare^ dotare^ tfc, 
sive Mtderiamque dotare, et Itevia red" 
derCy Sfc. perinde est. Creech. 

1266 JÙateriem lavare, dotare, ^c] 
Cam ego ita scriptum reperissem in 
quataor cod. manuscr. Materiemque 
dotare, lavare, et radere tigna, con- 
verso ordine verborum sic restitui, 
Materiem lavare, dotare, et radere tigna, 
Qaauqiiam P. Paschalius censet le* 
gendam, Materiem lavare, et Utvia ra- 
d€r§ tigna. Jaro vulgata scrìptura, 
qaae reperitur in utrisque cod. Vene- 
tìs, Florent. Parisiensib. Lugdnnens. 
Materiamqui dolore^ et lavia radere 
tigna, mihi non probatur: uisi quis 
eam ita leviter imroutet, Et lavia 
reddert tigna: qu» immutatio cum 
longios absit et ab antiqua, et a vul- 
gata icriptara, proponenda illa qui- 
dcm, «ed non recipienda mihi visa 
est. Cam bsc edidisseni, Zoilas, 
noo probata bac lectione, banc oppo- 
salt, Materiamque dolere, lavare, et ra* 
dert tigna: ut sit anapiestus scilicet 
prò spondeo, vult etiam hoc modo 
legi posse, Materiamque dotare, lavare, 
et rùdere tigna, ut sit creticus, inquit. 
yaleat nebnlo cum suis lutulentis 
versibns. Lamb, Materiamque dolere. 
Ita ex veteri quodam codice scripsi. 
In aliis vet. dolore ; etiam non male^ 
Ut sit Creticus. Haec Marnllus pri- 
jnos, deinde alii mutarunt, contra 
vetcres libros. Vide Indicem : ' Do- 
lere.' G\fu9. 



Iitì6 Dotare] Unde dolabra dicitrir. 
Lamb. 

1267 Et terebrare] Unde terebrum, 
et terebellum. Lamb, 

Perque forare] £t perforare : tme- 
sis, ut sup. ' disqne supatis,' 'inqoe 
pediri,' 'conque globari,' et similia 
sexcenta. Lamb. 

1270 Potestà»] Anri et argenti. 
Lamb. ' ^ris potestas,' ses ipsum, 
alibi ' vis,' ' virtus,' &c. Faber. 

1272 Nam fuU in pretio magis as] 
Propterea quod solidius etdurius est 
auro. Lamb. Maltis de bisce dispu- 
putatTertall. de Habitu Mulieb. cap. 
5. ' Quod si, de qualitate usns, gloria 
est auro et argento, atqui magis fer- 
ro et seri : quorum ita disposita est 
utensilitas, ut et proprias operas plu- 
res et necessariores exhibeant rebus 
huroanis,'&c. Hav. 

1273 Propter inutilitatem] Quia au* 
rum moilius est aere et ferro. Lamb, 

1274 Aurum im eummum succestit ha» 
norem] Aurum merito ceteris omni- 
bus roetallis anteponitur, propter exi- 
mium nitorem, et naturam ab igni 
et fiamma, prteterqaam quod liques- 
cit, undique tutam atque invictam. 
hoc etiam auri maxime proprium est, 
quod, cum sit aere, ferro, atqne adeo 
argento moilius, malleo tamen om* 
nium metallorom latisiime ducitur, ut 
ex aureo levissimi ponderis nummo 
complures aureas bracteae fieri pos« 
sint. Lamb, 

1275 Volvenda alai] Volubilis. sic 
Virg. 0. 6. * Turne, quod optanti Di- 
vnm promittere nemo Auderet, vol- 
venda dies en attulit nitro.' Idem 
1. 273. ' Triginta magnos volvendis 
mensibus orbeis Imperio explebi t.' 
Lamb, 

1277 Porro aUud euecedit, et e, t^cJ] 
Sic sup. eod. lib. 828. ' Nec manet 
ulla sui similis res : omnia migrant : 
Omnia commntat natura, et vertere 
cogit. Namquo aliud putrescit, et e 
cootemtibn.s exit.' et 2. 74. * sic re- 
rum sumraa novatur Semper, et inter 



1578 



NOTJE VARIORUM IN 



in Plaotam et Locretinm scripsit : 
aìt enim in Ms^cod. legi^otere; qnsB 
germana Lncretii lectio est ; unde 
enim id verbam advectum fuUset? 
^Vieo' atitem est flecto, unde 'vi- 
men/ * vìetor' et 'vietiis;' itaque 
' viere eqaum' est flectere eqtinm. 
Virgil. * Flectere Indns equos, ' et 
alibi passim. Sed cum rò dextra lo- 
com retinere suum non possit, nti 
demonstratum est snperius, et nsus 
virgae in moderando equo longeanti- 
qnior esse debuerit, quam usus fre- 
norum, legendnm esse videtur, Quam 
moderarier hunc frenia, virgace viere. 
Qnìn et adulto jam orbe, et excultls 
artibus, satis constat Numidas infre- 
nis equis osos fiiisse. Virg. £n. 4.41. 

* Et Numids infreni cingnnt.' Sic 
enim intelligi debet ille locus ; de 
quo si qui dubitabnnt, legant modo 
Arrìani politissimum de Venat. li- 
bellnm, qnem, me curante, et Luca 
Holstenio mittente, non ita pridero 
edidit Sebastianus Craroosins typo- 
grapbornm nostrorum clarissimus. 
Quamquam id ex S trabone etiam 
constat, et notumillud Martialis est, 
' Et Massylaeum virga giibemet e- 
quum.' cui et addas licet iilud Silii, 

* Et doctns virgae sonipes.' Sed me 
notarum acervos scribere nolim. Fa- 
ber. Dextra pugnare, Larobinus. Gi- 
fàDìns Vegere : i. e. incitare, impel- 
lere; quasi dextra equos Equites 
impellant ! Faber deniquevìrg-ore vi- 
ere: *vìeo' autem est flecto, unde 

* vimen,' * vietor,' et * vietas ;* unde 

* viere equum' est flectere equom : 
usus autem virgae in moderando equo 
longe antiquior debet esse quam usus 
fraenoruro. Qnod si armatumy («t 
qaidni armatnm?) in priori versu le- 
gatnr, tota ista Fabri emendatìo con- 
cidet; nam equites armatos equos 
suos vif^ga vientea securi rideamus. 
Creech. 

1298 Byugo Carni] Curro a duo- 
bus equis tracto: Blgis. cujus mo- 
ris exempla cxstant apnd Homerum 



innnmerabilia. Lamb, 

1299 Et Byvgo priuM eaf , tfc.'] I. e. et 
prìns est inventum curro bijugo belli 
pericula tentare, quam quadrigis nti. 
Lamb, Error manifestissimns. in su- 
periori versu legebatur : Quam b^iig9 
curru belli tentare pericla ; node in- 
cogitans exscriptor, qui illa respexe- 
rat, effinxit nobis hoc portentnm La- 
tinitatis; quo enim alio nomine hoc 
vocarim ! * Antìqnius est conjnn- 
gere bis binos equos quam bijugo/ 
Lege itaque, sed incunctanter. Et 
byugos priue est quam bi$ an^migert 
binos, I. e. Inventae sunt blgae ante 
quadrigas. Sed res plana est, neqne 
adversaturnm quamquam arbitror, 
Fiiber. Bijugos Faber: et felicior 
liaic quidem conjectara: i. e. inven- 
tae sunt bigae ante quadrigas. Creech, 

300 Fakiferos] De * falci feria cor- 
ribus' lege sup. ad illum locom t. 
642. * Falciferos memorant cumu ab» 
scindere membra,' &c, Lamb. 

1301 Inde boves Lucasi I. e. elefao- 
tos. Varrò lib. 6, de L. L. opinionen 
refelli t et eorum qui putant ' bovei 
Lucos,' si ve ' boves Lncas' a Laca- 
nis dictas, ab eo, qood Romani, cum 
maximam quadropedem, quam ipsi 
faaberent, vocarent bovem, in Luca- 
nia Pyrrhi bello primum elefantoi 
apud hosteis vidissent : et eorum qni 
a Libycif} dictas volunt. ad extremom 
autem ait, se arbitrari, * boves Lucas' 
ab luce potins dictas esse, qnod lon- 
ge relncebant, propter inaoratosre* 
gios clypeos, quibus eorum turres 
erant ornats. Plinius tamen lib. 8. 
prìoribus illis assentiens, sic scrihit; 
* Elefantos Italia primum vidit Pyr- 
rhi regis bello : et boves Lucas ap» 
pellavit, in Lncanis visoi anno ur- 
bis 472.' Ennius: 'Atqne prìns pa- 
riet locusta Lucam bovem.' Auio- 
nius Epist. ad Tetradìum: ' Cur me 
propinquum Santonorum rocenibus 
Declinas, ut Lucas boves Olim, re* 
sumto praeferoceis prcelio, Fngit Ju- 
ventus Romula ?' Ltmb. Ut ' Campas' 



T. LUCRHTIl CARI DB RERUM NAT. LTB. V. 1570 



pio Campanns apod Plant. Trìn. 2. 
4. 144. et Trac. 5. 50. ita ' Lucati' prò 
iocaoM. Sic autem dicti snnt £le- 
phantes, quod eos Romani primiim 
apad Lncanos viderint in bello ad- 
vereus Pyrrhum. Ita * malahathrnin' 
sen 'malobathrnm/ quod <p{>\Xov 'IvSt' 
«^ est, ab Horatio Syrinm vocatur, 
non qood in Syria nasceretar, (haud 
itne magia quam ' aroomum/ quod 
abaliia quoque Syrinm dicitur) sed 
qaia alinude adductum in Syria plu- 
rinum ioveniretur, veiideretur. Fab, 
Ptjnias 8. 6. ' Elephantos Italia pri- 
■om vidit Pyrrìii regia bello, et Bo- 
▼es laicaa appellavit in Lucania vi- 
aoa,' Varrò tamen lib. 6. de L. L. 
'Luca Boa, Elephas, cnr ita ait die- 
ta dnobna modia inveni acriptum, 
nam in C. iElii commentario a Liby- 
eia lincaa, et in Virginii commenta- 
rio a Lucania Lucaa, ab eo quod noa- 
tri maximam quadrupedem quam ip- 
•i faabebant vocarent bovem, et in 
Lucania Pyrrhi bello prinium vidia- 
leot apud hostea Elepbantoa, id eat, 
qaadmpedea cornntas (nam quoa den- 
tea mnlti dicnnt, annt cornua) Lncam 
borem appellaaae. Ego arbitror po- 
tioa Lncaa a luce, qood longe reluce- 
bant, propter inanratoa rcgioa cly- 
peoa qaibua eorum tnm oruatae erant 
tarrea.' Frigida interpretatio. Creech. 
TWrtto atrpore] Plin. 8. 9. de ele- 
fantia loqnena, 'Torreia armatorum 
in hoateia femnt.' Plutarcbua in Eu- 
mene : Kal &s T&¥ Oiiplwv rohs v^pyovs 
Ibw, «al ras irop^paa ttòorf Jkrmp 1^ 
aèroit itAfffws is fjukxw^ àryo/iévois, &c» 
u e. ' Et obi ferarnm (i. e. elefanto- 
rnm) torreia aurauro, et purpnraa vi- 
dernnty qood erat eorum omamen- 
tnniy cnm ad proelium ducebantnr,' 
4ec JUunb. Elephantea dorao tur- 
rea geatabant. Creech, 

TairoMj Anguimanos] Elefantoa, qui- 
boa proboacia iìexilia, volubilis, et 
plicabilia, loco manua eat : atqoe adeo 
' manna' appellatur a Latinia. M. Tuli, 
lib. S. de N- D. ' Manua etiam data 



elefantis, quia propter magnitudinem 
corporia dìfiìcileia aditna faabebant ad 
paatnm/ 'Anguimani' igitur dicun- 
tur, quia manum habent anguia in- 
atar volubilem. * Hoa' (ut acribit Ve- 
getina lib. 3.) 'contra Romanum ex- 
ercitum primna in Lucania rex Pyr- 
rbna eduxit:' poatea Annibal in Afri- 
ca. Iterum Lncr. 2. 537. * Siculi 
quadrupedum cum primia eaae vìde- 
mna In genere anguimanoa elefantoa,' 
&c. Lamb, Proboacia Elephanti ma- 
nua dicitur; aed illa manua inalar 
aerpentia, &c, unde ' anguiroani.' 
Faber, 

1304 Aìid^ AHud a maacnlino «alia,* 
quo usua eat Catullua. lege qnie an- 
notata annt aupra 1. 264. ' Quando 
alid ex alio reficit natnra, nec ul- 
lam,' &c. Lamb, 

1306 Intfue dies belli terroribuSf ^c] 
I. e. et in diea belli terrorea auxit. 
Lamb, 

1307 In menere belli] Sic habent 
trea libri nianuscr. Vaticanua, Berti- 
nianua, Memmianoa : et typia excuai, 
Veneti antiquiorea. AHi, inmunera 
belli, quae acriptura tamen non eat 
rejicienda. Lamb, Si quia dicat le- 
gendum esae in marnerà belli ; haud 
equidem repugnaveroj imo Inbena 
aaaentiar. Faber, 

1309 Parthi] Sic habent trea libri 
manuacr. et totidem vulgati, alii vol- 
gati , paratili. Lamb. In quibuadam li- 
bria, parlim; male. Gifan. Probant 
banclectionem viri docti, Lucretii in- 
terprelea, nec tamen ìllnatrant. Quod 
quarodin Lncretio debebunt, nihil ap- 
tina credibilinave cogitatn erit, quam 
enm acripaiaae: Etvalidospartimfn'eise 
misere leones, ut in Var. Lect. ex edi- 
tionibua et coUationibua band con- 
temnendia aonotatur. Cauaa immu- 
tationia fniaae poteat, quod aemel 
tantum poneretur hoc adverbium, 
aed iia, qui non aatia attendiaaent, aie 
aolere Lucretium ; ex. gr. aupra, va. 
950. ' Et partim plano acatere atqae 
erompere campo.' Et va. 1082. < Et 



1580 



NOTiE VàRIORUM IN 



partim mutant coni tempestatibas 
una Raacisonos cantus.' Eadem vox, 
non alia de causa fortean, in rapitili 
degeneravit, 6. 851. Vide qnoqne 
Magium, in Face Crit. tom. 2. pag. 
1281. et ipsnm Gifaninm in Indice, 
* Partim.' Preig, De Partbis tamen 
utcunqae probatam dabo. Scribi! 
SpartianuB in Caracalla cap. 6. ' Dc- 
hinc per Cadnsios fìnes et Babylo- 
nios ingresiius, tnmultaarie cum Par- 
tbortim satrapi» manum contalit, fe- 
rin etiam bestiis in bostes immissis.' 
Video in Parthos, non a Partbis mis- 
sos, sed factum tamen videtur id, 
qnod ibi vel erat usitaturo, vel factn 
non difficile propter ferarum mal* 
titadìnem et magistrornm ibidem 
usum ; ita nt omnino etiam quondam 
ita Parthi facere potaerint, qnos non 
aliter nominat Lucretius, qnam pani- 
lo ante Poenos introdnxit. Hav» 

1310 Cum ductoribus armatÌM] Nibil 
mnto, tametsi negare non posoim, 
eam scriptiiram, quae in dnobns libris 
manascr. reperi tur, Cum doctoribua 
armatU, tfc. ferri posse. Hsec omnia 
Zoiins assentitnr, et probat, atqne 
adeo excipit, et iterat, ut dictata. 
Lamb. In vet. qnibnsdam, doctoribut, 
Utromque recte. G\fan. 

1311 Qui moderarier his] Hanclec- 
tionem probo, quamvis nonnnlli libri 
habeanty Qui moderarier hos pasenU 

1312 Permista cade caleìUet\ Sic 
snp. 3. 643. * Saepe ita desnbito per- 
mista csde calentes/ &c. Lamb, 

1314 Terrificai copi/tcm, ^c] Sic 
snp. 2. 632. 'Terrificas capitum qua- 
tientes nomine cristas.' Lamb, Hunc 
versnm abesse bine velim ; ncque 
enim facile crediderim cristas capi- 
tibns leonnm annexas. Alibi legi- 
tur, sed suo loco ; et una voce variat, 
qns errorem nasutis bominibus os* 
tendat ; * Terrificas capitum quatien* 
tes numine cristas.' Faber, 

1316 Peetorà] Leonum pectora, 
equorum binuitu et fremitu perter* 
rita : atque ita vox ' equite s' accipi- 



enda erit Koraxfnerruemff prò recto- 
ribus leonum, et prò iis qui leonibof 
insidentes, eos regunt ac modera» 
tur. et per ' fremitnm' eqnorum biA- 
nitus erit intelligendus. vel dicboc 
modo proprie: neque eqnites pote- 
rant equorum, quibnsinsidebant, pec- 
tora mulcere, perterrita ' fremitu,'ì.e. 
rngitu leonum: ' pectora' antem 'per- 
territa,' i. e. animos perterritos. et 
non poterant equos frenis convertert 
in bosteis. Quo fiebat, ut tota tur- 
baretnr acies, iique qui leones in ad- 
em produxerant, ipsi sibi plus mali 
darent, quam bostibus inferre pota- 
issent : atque adeo suis ipsi armis et 
inventis perirent. Lamb. 

1317 Lete] Leonum faeminse. Ltmb. 

1318 Ora petebatU] Sic legendom, 
non patebani. Est enim hic ordo ver- 
borum : Et lea? bominibus etiam suis, 
adverdum venientibus, ora et faciem 
appetebant. Lamb, Patebani, Ita vet 
libri ; recte. In aliis, peiebamt. Ma- 
rullus. Gtfan. 

IZIQ,A tergo deripiebaufi Hi duo 
versus sunt obscuri, et desiderasi 
explanatoris diligentiam : a me biefi- 
ter attingentur. Ei nee opituuUea a 
tergo diripiebant, i. e. lacerabant, 
quanquam, ne quid dissimulem, noo 
invitus legerim deripiebant, i. e. deor- 
sum rapiebant et detrahebant. ' De- 
plexaR' autem sunt de eis dependentei 
eisque implicatae. Sic enim a.ssiiie- 
bant, nt infixis nnguibus de eia pen- 
derent, et eos deorsum detrabere co- 
narentur; idque est ' deplexnm es- 
se,' cum 'de' infra deorsamque sig- 
nificat. Turneb, Adv, 30. 22. 

1320 Depkxteque] Sic babent omnes 
libri et manuscr.et typis excnsi. Qosb 
scriptura si recta et vera est, depleaue, 
boc est deligats et solutae. sed qui- 
dam legi volunt depexcsy i, e. Iiorrìd», 
seu lacerie, icor' iani^pamM : nt apud 
Ter. Heaut. 6. 1. 77. ' adeo exoma- 
tum dabo, Adeo depexnm, ut, dom 
vivat, meminerit semper mei.' Nàm 
' depexus' comtum et cultura signifi- 



UGABTII GARl DB RERUM NAT. LIB. V. 1581 



ili devex^y i. e. pron» 
Beote». Lamb. Sola e», 
t * implico,' &c. qui de- 
et locano kiioc Terentiì 
eodepexum dabo/som- 
. Faher, Haec Fabere 
VA Devexar, 1. e. pronae 
roentes : ego vero De- 
orsns significatione ; De 
igitur Deplexa, arcte 
. implicitae, postulante 
erpretor ; in versu se- 
m, * et in hoc versu vox 
n confi rmat. Creech, 
erram] I. e. ad terram 

tio$\ Sic legi debere, et 
user, declarant, et ratio 
8up. lib. l. 35. < aeterno 
dnere amoris.' Lamb, 
• Sic legeodnm ex om* 
st vet. fere. Quidam 
Vide Indicem. Gt/a». 
Ita omnino legendam, 
Dzae inde lioniinibus si 
08 jactassent tauri? Ad- 
Ic opponatur mox vs. 
itrages, quam non Inter 
lominos seu socios ede- 

00. 

mlf] Proruebant. Lawb, 
it^fracta suo] Hunc ex- 
inus, proximuni Marul- 
leatior. Gi/an. 
fraeta suo tinguentes san* 
Ite hunc versum scrip- 
>ris manuscr. versus ai- 
fere sententiae, Tela in- 
\guenles sanguine savi: 

etìam in libris Parisi- 
ODOuUis aliis impressi», 
km, quod sentio) ncque 

alteram, Lucretianom 
ine tamen ilio tolerabi- 
rbitror. Cum haec scrip- 
M ausus est (quid enim 
lycophanta ?) mandare 
anc versum veruto con* 
ollum, alteruro. Atqoi 
ì damiiavi,autneatram. 



Lamb. Potest nterque versns quon- 
dam a Lucretio profectus esse, sed 
ita ut alter in posteriore Aactoris 
editione prò altero in priore fuerit 
positus, quod et in Tertulliani Apo- 
logetico saepius factum observavi- 
mus. Qnoad sensnm de leoue ita 
canit Lucanos i. 210. ' tum torta le- 
vis si lancea Mauri Haereat, ant 
latum subeant venabula pectns, Per 
ferrum tanti securas volneris exit.' 
Idem de Ursa 6. 220. ' Pannonis 
haud aliter post ictum saevior arsa, 
Cum jaculam panra Libys amentavìt 
habena, Se rotat in vnlnus : telamque 
irata receptam Impetit, et secom 
fugientem circuit hastam.* Hav, 

In se fraeta'] SpuriuA est. Faber. 
Posteriorem multi, utrumqne versimi 
Lambinus vernto conficit, nec crade- 
lis ille. Creeeh, 

1329 Exibant dentis adactus] I. e. 
effugiebant, declinabant, evadebant. 
sic 6. 1216. < Aut procul absiliebat, 
ut acrem exiret odorem.' ibid. 1203. 
' Profluviam porro qui taetri sangai- 
nis acre Exierat,' &c. Videtur eue 
a gladìatoribns tractum et transla- 
tnm. Sic loquuntnr et Graeci : es- 
empli causa, Demosth. irarà 'AySpor/- 
mvos' Elff^poìv 8' ìk rw Ì8W, oiiò^tn 
KÌpdvyo» bwhp ^iis i^^arri, i. e. ' Con- 
ferens aatem de re sua familiari in 
rempnblicam, nullum periculum ex- 
iit,' seu (quod idem valet) < evasit/ 
i. e. effugit. Sic et icorà Ti/Aoicpdhrout, 
et quidem iisdem piane verbis. Sic 
M. Tuli. Catil. 1. < Qoot ergo tuas 
petitiones ita conjectas, at vitari pos* 
se non viderentar, parva quadam 
declinatione, at aiont, corporis eva- 
si V Ubi vulgo legttor, parva igmdam 
deeHnationef etfUt atimt, carpare effugi: 
male et mendose, opinor. Quam 
scripturam tamen in mea Ciceronis 
editione secutus snm, nondum ani- 
madversa antiqua, quam postea re- 
peri fere expretsam in ano exempla- 
ri manuscr. pervetosto, nisi quod 
duaD voce», corporis et «oom, delites- 



{ 



1582 



NOTiE VARIORUM IN 



cant in litnra : neqne satis liquide, 
ant integraB sunt, propterea qnod 
emendator aliquin, seu fortasse cor- 
rnptor potins, conatns est in locum 
antiquae scripturae, corporia et evasif 
snbstitDere carpare et effUgù Qnod 
eo dico, quia homo male de me me- 
ritus, approbata mea emendatione, 
in ilio versn, qui est 6. 1215. Atti 
pracìd abiUiebatyUt acrem exiret adorem^ 
prò quo libri omnes babent, Aut prò» 
cui abnliebatf ut acrem exciret odarem, 
commemorans verba illa Ciceronis 
in Catilinaria prima, ait se ita emen- 
dasse, <Qnot ego tnas petitiones,ita 
conjectas, ut vitari posse non vide- 
rentur, parva quadam declinatione, 
et, ut aiunt, corpore excessi ? ' Qoam 
•cripturam, quamvis non fdamnem, 
prassertim cnm a recepta In hoc uno 
discrepet, quod excessi reponatur prò 
effugi; recepta antem lectio in voce 
carpare non possit damnari, quod eam 
Virgilins confirmet in versu ilio, qui 
est 5. 438. ' Corpore tela modo, at- 
que oculis vigilantibns exit :' movet 
me tamen lilura, quae est in codice 
mannscripto. Praeterea illnd decli- 
natione corporiSf valde mibi videtur 
usitate dictnm, etsignifìcanter. Pree- 
terea illnd excessi prò erast, ut puto 
legendum ex antiquae scripturae ves- 
tigiis, aut effugiy ut habent libri vulg. 
et nonnulli vet. dnriusculum est apud 
Ciceronem : ncque id facile recepe- 
rim, nisi vetus codex comprobet. Nam 
si ita scriptum est in vet. codice, nihil 
causae dico, quin, omnibus aliisscrip- 
turis etconjecturis rejectis, ita sit le- 
gendum. Mibi enìm carior est veri- 
tas, et antiqua scriptnra, praesertim 
probabilis, quam meae omnes conjec- 
turae et cogitationes. Lamb, 

1333 SiCf quas'i Olim secntns libros 
omneis, edideram, ^t quos, sed hoc 
annotaram: fortasse legendum, Sic, 
quas, At Zoilus tribns annis post 
quid facit? quod homo injustissimns 
et impudentissimns faciat. Adscri* 
bit, se reposuisse Sic, conjectura 



dnctnm. Ex qao istam homiova 
genere censeas? non ex Autolyco- 
rum, aut Eurybatarum, ant taUuoi 
societatis humanc pestiom? Lamk 
Ita conjectura ductus scripsi. la 
libris. Si, omisso e ob seqnens alte* 
rum e, seu q, qnod saepe factum est 
Est autem quasi Epiphonema. Gir 
fan. 

Domi domitas'] * Domi, domi,' coio- 
positio et complosio binamm syllt- 
barnm. Lamb, 

1334 Effervescere'] Qnidam libri ha- 
bent Efferviscere : quod magia probo, 
quam Effervescere. et nbique malim 
ita legì j/erviscit, et ferviscere, Lamb. 

1338 Ut nunc sape batfcs Luca] 
Sic habent omnes libri vet. qaibns 
ego usus sum, si bene meminu Ne- 
qne video, quamobrem qnicqatm 
mutari debeat. Confert enim tanros, 
apros, leones, qnibns usi snnt in pro- 
liis primi homines, cnm elefkotis, 
quibus sunt usi posteriores. Non- 
nulli tamen legi volunt. Ut nunc 
sape boves tetnpUs ferro moie casm 
Diffugiunty Sfc. seu Effugiunt. Ego, 
si quid sit mutandum, malim legi, 
Ut nunc sape boves Leda ferro mtk 
macia, ut intelligamus per boves lec- 
tas, majores hostias, seu victimii, 
quas solebant ex toto armento eligi : 
Mectae,' ad immolandum scilicet. 
Probabilius autem est ex leda fac- 
tum esse Luca, propter versnm illnm» 
qui est snp. 'Inde boves Lncas,' &c. 
quam ex tempHs: quam vocem nullo 
in codice ncque manuscr. neque volg. 
reperi. Lamb. 

Ferro male mada"] Sic legendum, 
et ita habent qnattuor libri mannscr. 
et aliquot typis excusi. 'mactas' av- 
tem, (ut docet Festns) idem valet 
quod *magis auctns:' ex qno^mac- 
tare.' Jam male madus, i. e. non 
auctus, laesus : vel ' mactse ferro' sic 
dictum, ut * mactare infortunio,' ' crn- 
ce,' 'cruciatu,' apud Plautnm: vel 
< male mactae,' i. e. male mactatae. 
Lambin. Ut nunc sape boves tempUs^ 



LDCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 14S68 



Dijfkgiunt. Ita ex 
ottris restituì. Sententia 

In aliU, Luca, macia f 
Eff, ' Mactap/ nunqaam 

' Mactare' non ad Ele- 
!èrrì posset. Gi/an. Alii 
ttme sape bove$ templUfer- 
r. Notam illud Virg. ' et 
xcassit cervice secarìni/ 
Lue se boves, eie- 
in spectaculis (si 
tU state in spectacnlis 

aliquando vulnerabant. 
Btves lecta : at Gifanìus e 
MUmplit ferro male casa. 



'iunt'\ Sic babent om- 
ri manuscr. et aliquot im- 

Effugiunt» I^mb. In 

tlicet, Dou redeuntes ad 

post excussos magistrot. 

i] Sic habent omnes libri, 

m viderini. Quidam ta- 

'olnnt fera fata, Lambin. 

•ais atqae protritis. 

fwty tà] L e. sic fieri 
éicerent : contingere po- 
a facerent. Lamb. Imo 
^^.B. Mss. SifuUySfc, i. e. 
D stnlti fuerint, quod ego 
I credo. Hav. 
M ridere^ Atque praevi* 
praepositio pra repetenda 

MI eommune maJum fueraf] 
isibi cum adyersariis hoc 
at eommune futunim : vel 
Hter et peraeque bae ani- 
»rant libi et adversariis 
m. Lamb, Fueret, Ita in 
I, et etiam antiquis im- 
nod postea in ftere$ et 
tam est. Gifan, 
ire quod gemerent] Dare 
h1 gemerent : dare plora- 
•: iowai olfÀoyds, sic Te- 
a. 6. 8. G3. * Vin' primum 
re quod ego gaudeam. 



Nansistrata, Et qood tuo Tirb ocnli 
doleant ?* Lamb, * Dare/ Tacere, ali- 
quid novi stmere, damnooi, òcc, 
Terent. Plaat. et modo Lucretios, 
'fera facta dederunt/ *dabit pog- 
nam/ ' sic dabo/ Ssc. Fabew» 

Ipsiqne perire'] Nonnulli libri ba- 
bent, ipsiqueperirent, Lamb. 

1348 Armùque tacabaiU] Inermea 
erant ; sic ' vita vacat,' Fnrins apnd 
Donat. prò mortuas est. Faber, 

1349 NexìHs xestU] Intellige ves- 
tes e peliibns ferarum, quae consnts 
non essent, ZtpBfym Grscis homini- 
bns. Vide Tiuionem Lociani. Ita- 
que ntnnturin ea re verbo Mirrcfrtfai, 
vel itnprcurBoif hrafrma$at, Faber. Si 
moUiores artes respicias, prima de 
vestibus cura; nexilis autero Tes- 
tis, e peliibns viz. ferinis qo» non 
erant consntae, ante textilem ; fmi- 
tra enim textilem ante nsum ferri, 
quo parantnr instmmenta textoriay 
requiras : neque denique ars textoria 
primum foeminis commissa : illam viri 
exercebant, qnippe magis solertes et 
in artibos ingeniosi; deinde agricolss 
viris moUitiem exprobrando effece- 
runty ot mollioribns artibos relictia 
magis dnras excolerent. vss. 11. 
Creeeh, 

1350 Orna ferro tela par ataur] Tex- 
tile (inquit) fnit post nsum ferri re- 
pertum, quia tela, sea instramenta 
textoria, qnibos textilis vestis confi- 
citur, ferro parantor et eomponuntnr. 
hunc locum sic restituit Adr. Tnrne- 
bus. Nam in omnibus fere libria 
legitor lek pcora^vr. qnasi ' tela' sit 
numeri singidaris, fnminini generis: 
qnod est falsmn. est enim numeri 
multitudinis, * tela, telomm/ Cum 
bec scripsisaem, et edidissem, Zoilus, 
tanquam scarabaeus aliqnis, exortus, 
rescidit menm, age mitto memn: 
sed infirmavit Turnebi judicJum. 
Vide, obsecro te lector, os bominis: 
si quid oris habere potest KiroSor 
à^aivxyyr&raroif, Lamb, Paratur. Ita 
omnes libri. Male ergo alii, porciiliir. 



C 



1584 



NOTiE VARIORUM IM 



Et vide Indicem» < Tela.' Gifan. Tela 
parawhw, quiedain editiones, tela pa- 
ratura meo judicio male ; nam * tela' 
seu * arma' siint instrumeota. Ver- 
sns aatem sequens indicat quaenam 
Illa instrnmenta sint, qaae absqne 
ferro parati Dequeaot, insilia, fusi, 
radii, &c. Fab. Codd. et Oifanias 
Paratur. * Tela' enim aliquando sig- 
nificat ipsum instrumentam texto- 
rium, coi accommodatar tela. Creeeh, 

1S51 Nec ratUme alia] Qoaro ferro. 
Lamb, 

1362 iHiUia] Sic omnes libri. Cur 
ergo Laoibions reponit, Ituubula; 
maxime, cnm in Insubula syllaba se- 
cunda sit longa. Gifan, ìn$ubula 
clini legeudum esse putarara ex Isi- 
doro, qai docet ' insabula ' esse tex- 
toris instrnmenta, dieta qnasi infra 
et snpra sint, vel qnia insubulantur. 
Nam ' inni Ha * quid sint, me fngit. 
Lambin, Aliud ' incilia,' aliad * insi- 
lia,' Illud priiis quid sit docobit 
Festus. ' Insilia' autem non tacile 
fnerit explicare. Mitto qu» ab aliis 
dieta fnerunt, (quamquam nil fere 
asserunt ; ncque ego quidquam affir- 
mavero ;) hoc tantum dicam, ' insilia ' 
esse videri eam instrumenti textorii 
partem, qus pulsu pedum quatitnr, 
ut stamìnis pars modo deprimatnr, 
modo attoUatur, et fuso seu radio 
currenti libere trameare liceat; id- 
que ab insiliendo. ut a cubo, * cubile,' 
a sedeo, *' sedile.' Faber, Haec vox 
fngit interpretes : Faber demnm ex- 
istimat ' Insilia ' esse eam instmmen- 
ti textorii partem, qu» pulsa pedum 
quatitur, ut staminis pars modo at- 
tollatnr modo deprimatur, et fuso 
seu radio currenti libere trameare 
liceat : idque ab insiliendo. Quam 
conjecturam evertere videturvox ista 
adjuncta ' Isevia.' Vossius ad Catul- 
lum p. 249. EnnUa, Creeeh. 

Fusi] KAwtrr^pcf. CatuU. de Pelei 
et Thet. Nupt. ts. 557. * Libratum 
tereti versabat pollice fusum.' Lamb, 

Etradu] K«/Mcl8cf. Virg. iEn. 0. 



476. ' ExcQSsi minibas radii, r«v*- 
lutaqne pensa.' Lamb, 

Scapique] Sv^Edoi, instrumeota tex- 
toris quorum pulsa tela coarctatnr, 
et condensatur. Lamb, Viri doeti 
existimant ' jugum ' significare, i. e. 
lignum, circa qood stamina obfol- 
Tuntur ; ego * pectinem ' Ovidii peto, 
propter illud ^sonantes.' * Radiei' 
autem instrumentum est quo traiai 
stamini indncitur. Faber, Ab lif- 
nificent instrumenta textoris,qiioniDi 
pulsu tela coarctatur et eoodeotator, 
Tel jugum circa quod stamina voi* 
Tuntur, Tideant grammatici. Cnedb. 

1353 Lanam faeere] Lanam carpe- 
re, texere, et nere. Creeeh, 

1358 AiipuipHpatiuadmrummijfem 
laborem] Repete iaih aatpm * veUcnt' 
Sic antem legeudum est, non, ot val- 
go, Atque ipsi pariter. Hoc enin 
senti t toto hoc loco Lucret. viros, 
ante quam mulieres, lanam carpere, 
et texere, et nere natura docuit: viri 
enim sunt mulieribus sollertiorei: 
donee hoc ita turpe babitam est, nt 
lanificinm mulieribus concederent: 
ìpsi autem agrum colerent potius, 
atque in opere rustico faciendo ma- 
nus durarent. Etiam liane emenda- 
tiouem secutUH est Zoilus, ut scrip-. 
turam receptam etvulgatam. Lamb, 

1359 Opere in dure] In opere rus- 
tico faciendo, in agro colendo. 
Lamb, 

Durarent] Dura et callosa redde- 
rent. sic habent tres libri manoscr. 
et Veneti antiquiores. Vulg. autem, 
durarunt. Lamb. Ostendit versas 
superior, hunc spurium esse; qnod 
primus, opinor, moneo. Faber» 

1360 At epecimen tationu] None 
docet, unde didicerint homines sere- 
re atque ìnserere. et ait, ' specimen,' 
i. e. exemplum seu documentnm sa- 
tionis naturam dedisse, cum sab ar- 
boribtts virgulta quaedam tenera, et 
pulii arborum ex eamm fnictibas in 
terram delapsis nascerentiir. ' Spe- 
cimen ' auctor vocabularii manuscr. 



T. LUCRBTII CARI DS RERUM NAT. LIB. V. 1585 



lAtino-Gite^ interpretatnr 8*?yyia. 
iMmkm Arbores plantare, ab ipsa na- 
Im dldieeraat, observabant enim 
baceat glandesque decidaas nova vir- 
golta producere; inde idem tenta- 
bant homines, et nnusquisqae prò 
iagenio suo aliqnid agroram horto- 
nnu|ne cnltorae addidit; et exinde 
tamiew ista, quam videmns, horto- 
mm amenitat, ista arborum florum* 
qne ornata disposi tio vss. 18. Creech, 

1S62 Cadaci] Cadentes ex arbori- 
bos. Xicai^. 

186S Pulkntm examna] Faetns ar- 
bonin pallolantium. ' Esamina' 
proprie de apibus dicantar. Lamb, 



infir^fue ìUmm, I. e. aitom inferiorem. 
Loaiò. 

1373 /al«r p<a|ga emnré] Intercor- 
rere. Tmesis. Lamb, 

1376 Dukibus] Mitibos. Virg. EcU 
1. 81. * sant nobis mitia poma.' 
Lamb, 

1377 Felieibua} Qiiae sint arbores 
*felices/ qii» < infelices,' cam alii 
docnerunt, tum nos quoque admo- 
niiimns ad illum iocu.*n Hor. Od. 2. 
Epod. 13. ' Inutiieisque falce ramos 
amputans Feliciores inserit.' Lamb. 

Obiita^ Circum sata, 4tf K(mK^ 0v- 
rtveépra, M. Tuli. Accos. lib. 8. 
* Campus Leontinus, cnjus anteaspe- 



' Palli ' in arbore quid sint, docebunt cies bsec erat, ut cnm enm obsitom 



Varrò et Columella, et ntroqne ve- 
tattior Cato ille Censorius. Fa6fr. 

1164 ImUetiam] Ita cum Marnilo 
pvto legendum ; licet in libris sit, 
Uude. Hac in re saepe variatom est. 



SHrpeÌM commuterà rwnW] Quod 
umm est ex pluribas insitionis ge- 



vidisses, annonie caritatem non ve- 
rerere ; sic erat deformis atqne hor- 
ridus/ &c. Lamb, 

1378 At litpndat] None de mnsi- 
cae origine. Lamb, Ut ali» artes, 
sic etiam musica primo nidis et in- 
eulta; primum enim in avium iinita- 
tione constitit, inde fistola e calamis, 



aerìlHia: de quo Virg. Georg, 2. 78. (nara calami levi vento agitati sibila 



' Ant mrsnm enodes trunci resecan- 
tar^et alte Finditur in solidum cn- 
•eis via : deinde feraces Plant» im- 
mittnntnr/ &c. Lamb, 

lt6S £1 nova d^odere, ^c] Sup. 
aod. lib. 933. ' Nec nova defodere 
in terram virgnlta/ &c. Lamb. 

1868 Jnduigeiuio] Tralatio. Sic 
Virg. Georg. 2. 277. * Indulge ordi- 
jùbni.' Lamb, 

1860 In montem iuccederi] Sacce- 
dera^ L e. sursom cedere. Lamb, 
8aniim cedere, nam exeisis qnsB cam- 
poa vmllasque occupabant arbori bus^ 
aylvs in montes sursum cedere vide* 
baotur. Creeek, 



qusBdam et mnrmura emittunt,) com- 
pacta: qua pastores mulcebant cu- 
ras, aut in l&rtitiam effusi se aliosque 
maxime oblectabant. Jocis etiam, 
festivi» sermonibus, et saltationi, In- 
compoiiit» quidem, sed satis ridicu- 
IflB indulgebant ; inde risns, cachinni, 
et alia fselicis otii delectamenta. Nc- 
que ista operosior qua nos ntimur 
musica nos majori voluptate, quam 
rudis ista iUos olim perfudit; sed 
nova semper placent, et prìstina fas- 
tidimns. vss. 44. Creech. 

1379 Laoia carmina'] Tralatio est 
a rebus qoae tactu sentlnntnr, ad eas 
qnae auditu perei piuntur. Lamb. Nam 



1876 btfraque locwn] Et locmn, quod gratum sensibus, illud Ueve £pi-> 

qui infra esset, seu locnm inferiorem: curo. Creech, 

telia annt illa ' nuper-notitia ' apad 1380 Aureiique juvare] Et aureis 

Ter. Heant. ubi tamen quidam le- delecUre. Ixijnfr. 

gunt nm^crm notUia. et « ante-malo- 1381 Et Zephyrì, t^c] Vid. Ov. 

ram' apud Virg. lib. 1. iEneid. et Mct. 1.705. Creeek. 

• semper-amieiUa' apud Propert. in Caca tibila] Orde est: Et primum 

qoibosdam librìs Umen legitor hie lephyri docuerant agresteis cavas ci- 

Delph. et Var, Claa, Lueret. 5 H 



1586 



NOTiE VARIORUM IN 



CQtas infìare, per calamorum sibila 
cava : i. e. et Favonii docaernnt pri- 
muin nisticos cicutas in6are ex eo, 
quod calami ab iis agitati sibilos ede- 
bant. Jam illad totam, *caya per 
calamonim sibila/ daplicem interpre* 
tationem recipere videtur, qafc ta- 
men eodem revoWitur. Nam vel ' si- 
bila ' sic accipi potest, ut sit nomen 
snbstant. cava aatcm adject. vel con* 
tra, ' cava ' licet esse substant. * si- 
bila ' adjectiviim. Et ita < cava ca- 
lamorum/ interpretabironr cavitates 
calamonim : ' sibila * autem, sibilos 
mittentia. Virg. Georg. 8. 421. * Tol- 
lentemqoe roinas, et sibila colla tu- 
mentero/ Idem ^o. 6. 277. * Parte 
ferox, ardensque oculis, et sibila col- 
la Arduus attollens/ &c, Lamb. 

1382 Inflare cicutat] Ciattas, i. e. 
calamos, cannas. Virg. Ecl. 2. 36. 
' Est iiiibi disparibussepteni compac- 
ta cicntis Fistala.' Sup. lib. 4. 692. 
' Unco aspe labro calamos percurrit 
hianteis.' qui versus statim iteratur. 
inflare autem proprie dictnm. Sic 
Virg. in Daphn. princ. ' Tu calamos 
inflare leveis, ego dicere versus.' M. 
Tuli, in Bruto, * Si tibiae inflatae non 
referunt sonom/ Scc, Lamb, Virg. 
quoque prò fistola, &c. ita * calamos/ 

* avenam.' Faber, 

1387 C/nttififtcù/ftod] Unamquidque. 
Lamb, 

1389 Hae animos oUiSf ^c] I. e. 
bis rudes illi bomines raulcebantur, 
ac delectabantur eo ipso tempore, 
quo epulàbantur et satiabantur : vel 
una cum cibo quo satiabantur, agres- 
ti musica animos suos oblectabant. 

* fatiate/ i. e. satietate. Lamb. 

1390 Nam tum tunt omnia'] I. e. 
nam tum omnia grata sunt. Quidam 
legunt, nam tum hac sunt omnia cordi, 
Lamb. Ni niibi properandum sit, 
videor probare posse legendum, 
Nam Iwn swnt otia cordif id et ver- 
sus snperiores ostendunt; et qnos 
jam leges, ei conjectnrae non adver- 
santur. Vide tamen, Tum autem,. 



f. e. cum bomines 'satolli' santettè 
se epnlis invitarnnt plnscnhim. Fdk, 
Faber Otia cordi : venuste : Vosa. aé 
CatuU. p. 167. Omnia ckòrd€B, Post 
satietatem cibi nihil, inquit, honni* 
bus sqne placet ac musica, ntpott 
quae tunc sit rà wéyra. Nec est at 
qnisqnam miretur chordas dici tibiat, 
cum vice versa citharaa accipiantar 
quoque prò tibiis. Creech, Posses et 
fornata legere ; at omnino placet Fa- 
bri illud otia, recnmbere enim in pra- 
tis, curare corpora, joca, sermoneè 
serere, &c. otiosorum sunt. Hav, 

1392 Propter aqua riram] I. e.pro- 
pe aquce rivum. Profert hunc ver- 
snm Donatus ad illud Ter. Adelph. 4. 
2. 37. ' angiportnm propter est.' Ex- 
pressit hoc hemistichium Virg. Ecl. 
8. 87. ' Propter aquae rìvam viridi 
procumbit in berba.' Lamb, 

1394 Cum tempesta» rù/fòol] Cam 
per anni tempus licebat : cura anni 
tempestas non erat turbida ant frigi- 
da, sed serena et tepida. Idem Lo* 
cret. 2. 32. * Prssertim cum tempes- 
tas arridet, et anni tempora/ &c. 
Lamb, 

Et anni Tempora] Ver, et aesfai. 
Lamb, 

1898 Coronia] Alii legunt coro&à, 
quod nullls in libris reperi. Omnino 
non est neccsse quidquam hic Imma- 
tare. Nam utrumque nomen a vete- 
rìbus prò re eadem reperio esse nsur- 
patum. Plautus Amphitr. 8. 4. 16. 
' Capiam Coronam mi in caput : assi- 
ronlabo me esse ebrium.' Seqattar 
pancia post versibus : ' Ibo intro : 
capiam ornatum, qui potis decet' 
Sic enim restituì, ubi vulgo legitor, 
q[ui potius decet, Atque baec est ana 
emendatio ex sexcentis qoibus Pian- 
tum meliorem factum, et propemo- 
dum redintegratum, et prseterea bre- 
vibus commentariis illustratum, brevi 
divulgabo, Deo optimo max. appro- 
bante. Idem Pseud. 6. 2. 2. ' Simo. 
Quid video ego : Psecd. Cnm corona 
ebrium Pseudolum tuum.' sequitnr 



LUCRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. Y. 1587 



: Tertìbus : * Qnae isthsc 
f Te sic interdius cam co- 
li incedere ?' En perspi- 
et eoronam prò re eadem 
Flac. Sat. 2. 3. 255. * po- 
Dicitnr ex collo fartim 
ironas/ Lamb, CoroUÌM, 
Bostris mala!. In aliis, 
bac re magis ntebantnr 
we. Gifan, 

ne extra numerum proci" 
in namerum, ut sup. 4. 
porro, in numernm pro- 
I simulacra Cemimns in 
DolHa membra movere ?' 

iter] Antiqnum, teste Ca- 
• Phopnissi* : * Qnam tibi 
ionem duriter dictiii de- 
idelpb. 1. 1. 20. * Rari 
ly seniper parce ac duri- 
lere.' Idem Andr. 1. 1. 
n hsec pudice vitam par- 
if Agebat.' Ad qaem lo- 
Bf, ' Duriter,' inqnit, i. 
1 doloris : ' dure/ autem, 
illod ad laborem : boc ad 
latum est. Lamb, 
rram pede pellere matreni] 
lìariter, et quasi terram 
e. calcibus petere, atqne 
e Hor. Od. 3. 18. 15. 
'isam pepulisse fossorTer 
B.' Idem Od. 1. 17. 1. 
libendum, nunc pede li- 
ida tellus.' Sic omnium 
imer. *IX. «r. 571. roì t^ 
aprijf MaX-rp r* lOyfif tc 
«s twomo, i. e. 'illi antem 
lantes simul, cantum et 
edibus saltando seque- 
nfr. 

s] Ex eo qnod sequitur, 
iltis modis voccs.' Lamb, 
nni] Secntus sum codi- 
lum. nam alii libri habent 
ficat autem eos qnt dor- 
'ent, variis canti bus et 
mniam solatos esse. Cur 
lizit 9olatia intomnUt 7 at 



inf. 5. 21. * Dolcia permnlcent ani- 
mos solatia vitae.' et lib. eod. vs. 4. 
' Et primse dedernnt solatia dnlcia 
TitsB.' et Virg. ^n. 2. 02. < duri so- 
latia casns.' Lamb, Aderant solaiia 
9omm. Sensas nianifestus est, eos 
scilicet qui dormire nequirent, se se 
tibiae canta oblectare solitos. Cor 
igitur, inqnit interpres, tolatia tomni 
dixit? debnit enim dicere so2cUia m- 
Mimiùr. Et ita sane videtur. Sed 
quod jam dicam, diffirnltatem illam, 
qnie non conteranenda est, toUet. 
'Solatium' scilicet prò eo snmitur, 
quod rei alicnjns amissas loco datur, 
nude damnura resarciri queat. Inde 
adeo fit ut interdnm apud Jurisconsul- 
tos * solatinm' prò tenni aliqua roer- 
cedula sen pretio sumatur ; quod prò- 
bari nihil necesse, adeo certa res est. 
Si qois autem (hoc erit exeroplum) 
pateram auream, ant gemmam, aut 
aliqnid aliud mano tenens, diceret, 
' Hoc pretium somni;' nemo, opinor, 
esset, qui dictum illnd non facile 
intelligeret ; ita enim gemma * somni 
pretium,' sen * solatinm,' diceretur, 
ut ' pretium sedium,' ut * equi preti- 
um,' id scilicet quod prò equo datnm 
est. Objecerit tamen quispiam, dici 
solere, et recte qnidem, * Vigiliarnm 
mearnm pretium,' Sic, fateor; sed 
ubi ita loqnimnr, figura est, quasi 
vigilisB scilicet hoc nobis attulerint, 
qnod ab aliis in nos collatura est 
propter indnstrìam et laborem sus- 
ceptum. Faber, Voss. emend. Etrigi^ 
kmiibuM,,Mnnno, Qoem in somin» Mss. 
adjuvant Plin. Epist. 1.6. ' Evigila- 
bam.' sed simplicissima est Lambini 
interpretatio. Hav, 

1405 Dueer€ miuUimMt voce*] H. 
e. (opinor) quod Oraeci dicunt fuw- 
plt^iP : quod est vocem varie fingere, 
et figurare) ten voce varie figurata 
cantillare. ' ducere' autem, i. e. pro- 
ducere. Lamb, 

1406 Ei JUeiere €anÌM§] Hinc mol- 
les in canta flexiones apud M. Tuli. 
Ub. 3. de Orat. ad Qu. Fr. Lamk 




1588 



ìiOTM VARIOJIUM IN 



Et Mpera] I. e. et snp. seo in su- 
periore parte calamoriim. sic sup. 4. 
692. ' Unco K»pe labro calamos per- 
currit hianteis/ Lamb, 

1407 Vigilet] CastreDses intelligo. 
Faber, Ego vero caris aegros ; ut 
vs. 1404. * Vigilantibus.' Creeek, 

1409 Mii^oTem\nterea\ Sicrestitne- 
ram in secunda jam editione. Esse 
aatem sic legendiira et ratio, ettrìom 
codicum antiquorum auctoritas per- 
yincunt : nam vulgata lectio, Mcijore 
interea capiunt dulcedine fruetum^ ferri 
Doo potest. Haec autem, quam resti- 
tuii hanc senteotiam kabet: neque 
ex hodierna musica, quamvis sit eru- 
ditior, et compositior, etcultior, bo- 
miues hujus aetatis majorem volapta- 
tem perei pi un t, quam olim primi ilU 
et rudes bomines ex sua incondita, 
rustica, atque agresti capiebant. 
Lambin, 

1410 TerrigenaryLWÌ] I. e. priniornm 
illorum boniinum e terra natorum : 
TifyeWtfK, ' terree 6Iioraro.* sequitur vs. 
1426. ' Frigus enira nndos sine pelli- 
bus excruciabat Terrigenas.' Lamb, 

1413 Posteriorque fere, ^c*^ I. e. et 
fere eveoit, nt res posterior melior, 
priora reperta perdat, atque ex ani- 
mo deleat: et immutet sensns ad 
pristina, i. e. faciat, ut pristina non 
Kqne sint grata, neque jncunda sen- 
sibus, atque antea fuerant. Lamb, 

Illa reperto] 'EKtata MÒp^ificera. per-» 
dit autem, in contemptum vocat, fa- 
ci t ut in minori pretio sint Faber, 

1416 Sic odium capit glandis] Ex 
quo illod, &Kis BpvhSf * satis qiiercus/ 
et M. Tuli. Orat. perf. ' Qusb est in 
hominìbus tanta perversitas,ut inven- 
tis fnigibus glande vescantur?' 'Gian- 
dis,' et Spvòs, sive * querciis,' facta 
montio, mibi anrem veliit, meque ad- 
raonet, ut locum in epistol. Cicer. ad 
Attic. lib. 4. epistola, cujus initium 
est ' O exspectatas,' &c, in mea edi- 
tione, in editionibus aliis vero epis« 
tola, qus bine initium capit, ' Occu- 
pationum,' &c. ab omnibus eruditis, 



qui enm nsqne ad hnne diem attige- 
riint, qnique ei manna admovemot, 
desperatum, ac prò insanabili dere- 
lictiim, sanem atque emendem, de 
sententia amici mei Sim. Bosii, viri in* 
geniosiss. Verba Ciceronis sunt bspc : 
* Itaque dixit statim reus lege majes* 
tatis, or COI AAPTC AAAAA 4TH.' 
sic legitnr in veteribns cod. qu» Ut- 
terae perspicue sunt corrnptae. sic 
igitur legit ille : off troi a Òpus fiaXa 
^ófi, i. e. * non tibi bxc quercua ma» 
la (i. e. glau;ìes) gignit.' Verba 
sunt liberti cujusdam, qui videna tt 
reum esse, et fortasse etiam damna- 
tum iri, jocans in pericnlo ante oco- 
los posito, et alludena ad qnercam 
glandiferam, quee cibnm suppedita- 
vit primis illis bominibus, fuitqne eis 
quasi nutrix, et praeterea poenaa 
lege constitutam respiciens, (fnste au- 
tem verberabantnr liberti condea* 
nati, interdum etiam extremo sup- 
plicio afficiebantur,) haec loqoitur: 
' Non tibi haec querous glandeb prò* 
creai ;' i. e. haec accusatio, non tibi 
victum, sed magnum Inalnm datura 
est. Eadem opera illud quoque aite- 
rum vulnus, qnod est in eadem epist. 
sanabo, nOPITA IIYMNA : ubi quidam 
legunt, wp&pa irpùpjfa : sed legendom 
censet ille, POPFEIA ITMNA, 1. t. 
' larvae seu personae nudae.' Sed de 
Cicerone hactenns : nunc ad Lttcre- 
tium redeamus. Lamb, 

1417 PelUs Uern] Qubb fuit inventa 
a primis illis hominibna, ut sup. 1009* 
< Inde casas postquam, ac pelleia) ig- 
nemque pararunt,' &c. cecidit autem 
pellis, et contemni coepta est post 
usnm vestium e lana nexilinm, aat 
textilium, aut sutiliam repertun. 
Cum toto autem hoc loco mire con* 
gruunt illa Amob. lib. 2. Adv. G. 
' Quid enim si hoc modo cui pam veli- 
mus infligere prioribus ilìia atque 
antiquissimis saeculis, quod inventis 
frugibus glandes apre verini, et repn- 
diaverint arbuta ? quod corticibua 
contegiy et amiciri deaierìnt pelUbus, 



JCRETII CARI DB RERUM NAT. LIB. V. 1688 



U escogitata est tezti- 
imoditate succinctior ? 
;tU doinibus, et lautio- 
ba8 institutis, non an- 
rerint casolas, nec 8ub 
Ternis prteoptaverìnt, 
Dianere? Communeest 
» ipsis paene incimaba- 
booa malia anteferre, 
a prsponere, et quod 
rit pretiosiiiK, laetius id 
petere : in eoqiie de- 
ntis et salutarinm corn- 
ine. 

reor invidia] I. e. quam 
ioventori ipsi invidio- 
primus eam gessit, per 
iii« interfectus fuerit. 
i vestili ita ceteris iis 
cnit, ut inventori sao 
nerit. Faber, 
iem itUer ew distractunif 
» Diipersisse] Secntns 
rascr. uam vnlgati ba- 
ie, mendose. hiijus igi- 
' baec sententia est : Et 
i prìmtis gcssit vestem 
' «OS a quibus per insi- 
li est, distractum, dis* 
liversis in partibnscon- 
gnine multo, sabintel- 
' licet etiam legas dù- 
bent lib. vulg. dtjfrac- 
esteoi ' scilicet. Hanc 
dationem amplectitnr 
luo. Lambin. Alii, dis- 
teni ' VÌE. et io sequenti 
ne; et baee lectio, qtiam 
aibent, et Heinsius prò* 
stoerit, si voces seqnen- 
in fructnm convertere 
ode patere n tur. Creech, 
'rm»9é\ Ita vet. libri. In 
tie, nt modo duirtietam 

gitur pellea, t^."] Illa an* 
e pugna et csdes excn* 
un ante vestes teztiles 
• pellibos defendebant 
uis bomines excnset qni 



bellis et rapinis miscent omnia, nt 
auro clari, et insignes parpnra falge- 
rent? Sed id agnot qnoniam insana 
babendi cnpidine agnntnr, et igno- 
rant veram voloptatero, quam Epicn- 
rus docoit, et qnae non taro dellciat 
appetit, qaam Decessariis contenta 
est. vss. 13. Creeek, 

1423 ExercenC] Vexant, tranquille 
vivere non sinunt. Lamb, 

1424 Cwipa retidtl] Sic legendum a 
verbo resido, dia : quo otitnr 2. 283. 
' Et projecta refrenatur, retroqne 
residit :' non reiedii, a verbo resideo. 
Lamb, 

1425 FrigMs etdm] NecesMtas pri- 
mo vestium nsnra reperit : frigoria 
enim depellendi et injnrisB caeli ar- 
cend» causa vestes reperts atmt : 
deiode accessit loxos et volnptas, 
com vesteis porpnreas, et auro insig- 
neis, et acu pietas gerere volneront. 
sic fere M. Tuli. lib. 3. de Orat 
'Nam ut veetis frigoris depellendi 
causa reperta primo, post adhiberi 
coepta est ad omatom etiam corporìs, 
et dignitatem ; sic verbi translatio 
ìostitntaest inopisB causa, frequenta- 
ta delectationis.' Lamb. 

1426 Terrigenmt] Homines, ex terra 
natos, ut snp. vs. 1410. * Quam sil- 
vestre genns capiebat terrigenarum.' 
Varrò Eumenidib. 'Empedocles na- 
tos homines ex terra ait, nt blitum :' 
ex Nonio, in voce ' blitum.' Lamb, 

1427 VtBtii opta i^if] Jam antea^ 
Faber, 

1429 In catsam, frjutfoiipu Ubntafl 
Quia non est contentus parvo ant 
modico ; et qnia cupiditates babet in* 
fioitas, minimeque necessarias, et (nt 
statim snbjungit) quia non cognovit, 
qnae sit habendt finis, i. e. quid sit 
horoini satis: vel, si cognovit, eo non 
est contentus. Sic Lucili, lib. 5. ' Nam 
si quod satis est homini, id satis esse 
potesset : Hoc sat erat : nnnc, com 
hoc non est, qui credimus porro Di*- 
vitias nllas animnm mi esplere pò* 
tesse?' Idem lib. 18, 'Deniqne «ti 



1590 



NOTiE VARIORUM IN 



stulto nil 8it satis, omnia cnoi slot.' 
Lamb* 

1433 In altum] Metaph. a navigali- 
tibiis, periciilani sigoificat. De ts. 
antem ilio 1455. ' Namque alid ex 
alioyf. &c, dictum est in Emendatiooi* 
bus. Faber, Metaphora a naviganti- 
bus, versi! sequenti habes ' sestut 
belli.' Creech, 

1135 Ai vigile» mundi] Dicit homi* 
nes ex solis et lonse cursu didicisse 
annonim tempora circiimagi, atque 
in orbem redire, et statos ac ratos 
esse rerum ordines. Lamb. Quoniani 
diiitina experientia certos fecisset 
bomines anni tempestates certo or- 
dine redire, neqoe casa fluere omnia, 
et tarbari, (nam atomi primum for- 
tuito convenientesy ita motns sui le- 
gibus, et vi naturie constituuntur, ut, 
Disi aliqua causa extrinsecus adve- 
aiens impediat, iisdem semper moti- 
bns ferantur,) tandem certnm stabi- 
leqne vivendi genus araplezi sont; 
Inde constitutse respublicae, instituta 
etiam inter diversas gentes commer- 
cia ; tum litterae inventae, nati tum 
poetai bistoriarum patres, denique 
inventae sunt istae artes, nam om- 
nium authornm nomina describuntur, 
qu» vitse nostrae, ant voluptati inser- 
viunt. vsii. 22. Creech, 

1439 Jam validi» »ttpii] Timc coe- 
pernnt bomines in turribus atque in 
locis munitis babitare, urbeis con- 
dere, agros limitibus distinguere ac 
terminare, navigare, &c, Lamb, 

1440 Diacretaque Teìka] Limitibus 
distincta, et finibus. aliì legunt d«- 
ucriptaque tellu». Lamb. Descriptaque 
tellu». Ita restituimus, adjnti a vet. 
codicibus, in qnibus fere, distinctaque. 
Vulg. discretaque. Vide Indicem. Gif, 

1441 Velivoli»] Sic omnino legen- 
dum puto ex vet. libris, et Servio, ad 
lib. 1. ^n. Gi/an, 

Navibu» pandi»] Navi bus cnrvis, 
nonnnlli libri babent, florebat propter 
odore», sed (ut opinor) corrupte. Hoc 
totum enim propterodores, natum puto 



ex annotatlone, eaque pingni et cras* 
sa : nam ad baec verba * florebat oa* 
vibus/ adscripsit aliquis minime ma* 
lus, propter odore», significans merceis 
odoratas, qnsB navibus veherentor. 
quae verba postea conjecta snnt in 
contextum, detnisis rectis Tocìbus^ 
navibu» pandi», quod factitari esse so* 
litum, sxpe alias admonuimns. Lamh^, 
Ponti, Quidam libri, pandi», Oifan. 
Gifanius, Tum mare veHcoli» Jlorebai 
navibu» ponti, Vossins ad Catnllum p. 
77. baec babet: < Tum Mare veUvotuM 
florebat propter odore», Haec est scrìp* 
tura omnium, nisi fallor, libromin ; 
quam merito docti se non intelligere 
fatentur; sic enim, puto, scripseral 
Locretius ; Tum Mare veUvohan flmv-* 
bai Protei ad ora», Protens et Ipse 
Deus marinus, utpote qni primns na- 
vigasse e redi tur ; * Orae ' vero * Pro» 
tei,* sunt orat in qui bus regnabat 
Protens, in qnibus omnibus naviga- 
tiooem floruisse affirmat.' Qotbua 
baec placent illis nibil unquaro displi- 
ceat: Lambinus invenit in quibusdam 
Codd. Navibu» pandi», et istis voci- 
bns ego quidem contentus. Creeeh, 
Servius ad Virg. 804. * Eunius et Lo- 
cretius florens dicunt omne qnod ni- 
tidum est : boc secutus e&t Virgilias. 
Aliter Acyrologia est. Lucret. 'flore- 
bat navibus pontus.*' At in postrema 
Editione, siveMasvicii, volgata Lam- 
bini estlectio; si e Mss. nolo pugnare, 
quamquam non probem nullibi in illa 
Editione apponi Mss. et V. L. noti- 
tiam; et tamen altera lectio se ta- 
tari potest, si ita distinguasi TVni 
mare velivolum, florebat navibu» pontu». 
In bello enim velivolum etiara est 
mare, at in pace florere maxime so- 
let. Scio synonima esse * mare ' et 
' pontus ;' sed qnum mox pariter 
' auxilia ' et * socios ' dicat, qni non 
pluris differunt, etiam nunc mare et 
pontum conj ungere potuit. Hav, 

1444 Nec multo priu»] Quam poetaa 
res gestas carminibus persequi ccepe- 
runt. Lamb» 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. V. ISOl 



Qvid iit prìus actum] Prius 
smenta Htteranim essent re- 
Mmb, 

ìtéJ Respicere dicimur prae- 
am qoae prseterita tunt, re- 
dicnntar. Hor. Od. 3. 29. 45. 
imen irritam, Qnodcanqae 
ty efficìet : neque Diffringet, 
iqae reddet, Qnod fngiens 
ravexit/ Lamb, 
Nmmgiaf atque agri cuHunui] 
•nm coDficiendorum et agro- 
Bdonim rationem, rooenia, le- 
ttera, quaB hic enamerantor, 

diligentia, et experientia, 
I progredientes, docoerunt, 
Sic fere Arnob. lib. 2. Adv. 
toid est eniin in negotiis ho- 
^nod vel opera corporis, et 

fiat, vel solias animi diaci- 
ognitione teneatar, qnod non 

coeperit tempore, et in usom 
»perieotiamqae mortalinu ? 
hia, ransica, ceteraeque om* 
, quibos vita est excalta et 

commonis, cum horainibas 
ty et non potias nnper, qain 
ine panilo ante agitari, in- 
lebrariqoe cceperuot ?' Lamb, 
^edetentim progredienteii] Sic 
!8t snp. eod. lib. 53S. ' sed 
tamm, Praecipere, bandqaa- 
: pedetentim progredientis. 

Sic unum quidquid pauUatim 
QnsB arte et ratione con- 
qnit, non fuernnt uno eo- 
tempore inventa et perfec* 
irimnm inventa, caque non- 
ÌM polita; deinde temporis 
rfecta ac perpolita. Hac de 
tèrt. *A\Aà /xV ^iroKfiwrìoP 
<^iM woWà Koì iroKTOta ùw* aò- 
wparfitàrwv StSax^i^o^ tc icol 
frcu, rhv 8i Koyurfthy rà bwh 
tpeyyvTfiiyra, tkmpov iwanpi' 



fiow, md wpoffwplamm, ìp /Up riat 9m* 
TOP, h 94 riai fipaiértpoy, Sce, i. e. 
' Porro aatem existimare oportet, 
natnram quoque multa et varia a re- 
bus ipsis edoctam et coactam esse ; 
rationem vero ea qnae ab illa sibi 
mandata et tradita fuernnt, posterint 
accnratiora et politiora reddidisse, 
et inventis addidisse, in nonnnllis 
citios, in aliis tardius,' &c. Lamb. 

1465 Namque atid ex aUo eUtre$ure 
corde videbanQ Legendnm piane est, 
Niuitque aUd ex aUo clareaeere curde 
videmuM, Est enim illins versns con- 
firmatio ; * Sic unum quidquid panla- 
tim protrahit etas In medinm,' &c. 
Adde qnod ad priores illos ' terrige- 
nas' pertinere non poteste qnod se- 
quitnr, 'ad snmmum donec venere 
cacnmen.' Ad nos itaqne, atque 
adeo ad posteros a nobis longisslmin 
ìntervallis dissi tos pertinet: itaqne 
tidemMMy non tidebaml. Prsterea pro- 
positio est generalis, ical rStp matt tKmt 
ìllnd protrahit ; dlcendum alioqui fn- 
erat, protraxU, Deinde, quis affir- 
roet rà vivrà in artibus esse jam ad 
summnm perfectionis cacnmen per- 
ducta? nil certe tale Epicnrnn, nll 
Lucretius, qui pnsilins Epicnms est. 
Restat tamen tantillnluro quiddam 
scrnpnli circa corde^ inqnies. At 
ego te prò anctoritate absolvo; ut 
enim dicimns,(saltem ita plerumqne 
loqnì Lucretium nosti,) 'animo vi- 
dere,' *■ ratione videre,' &c. ut apad 
Salustium ac Cìceronem reperiri pò* 
test, ' spes animi," jndicium animi/ 
'metns animi,' et alia bene multa; 
ita ' corde/ qnod prò animo positam 
est, bene et ex veteris Latii palato 
positnm est. Sed h»c emendatio- 
num non sunt : ad ih ifyrffruApy non 
ad TÒ Kpmtihp pertinet. Faher, Alii, 
Videbant : imperite. Creech, 



K 



1502 



VOTM VARIORUM IN 



QuoD a Ts. 66. ad vs. 417. solem, 
terram, mare, totam deniqne mundi 
compagem, Dee ab seterno fuissei 
nec in aeterniim darataram asserit, 
id quidem piis omnibus et sanis phi* 
losophis commune : qnod vero veri- 
similibus quibusdam, veris antem 
multis firmisque rationibus, probat, 
illud sane Lncretio proprìum vide- 
tur; nec meliora unqnam (semper 
excipio sacrms scripturas) argumen- 
ta invenies. Ideoqne magìs miran- 
dnm est, tam prseclarum ingenium 
insernitte futiles istos versus a ts. 
167. ad vs. 236. quibus evincere co- 
natur mundum bnnc a Deo non fu- 
isse factum : fingit enim Deum par- 
cum nimis sen potius malevolum, qui 
nibii nostri causa, omnia vero sui emo- 
lumenti intuì tu agat. Qualem siqnis 
pingat Eptcurum, illum dicacis im- 
padentiae poeta postularet. Deinde 
snpponit omnem Dei aBque ac ho- 
minis notitiem a simulachris de- 
p.endere. At quis iste Deus? non 
ilie quem perei pit mens bumana, 
quem omnes gentes agnoscunt, et 
venerantnr. Demum quis ferat illum 
eulpas, quas vocat, mundi enumeran* 
tem, falso omnes, et vanissime effic- 
tas ? Haeccine vero vitia in novo et 
recenti mundo? Id quidem negat 
ipse Lncretius, ideoque inepte facit 
dum labes ruinasque aBdificii longa 
etate dehiscentis imputat artifici. 

A vs. 417. ad vs. 609. mundi ortum 



describit, qua descriptìone nulla est 
apud pbysiologos aut nagls verifimi» 
lis, aut magis venusta : gravitate ma 
feruntur atomi, concurmnt, inde re« 
siliunt, et prò varia ponderis ictos^ 
que ratione in diversa loca ditce- 
dunt, iblque coalescnnt. 

Quoniam vero a vs. 610. ad vi. 
770. non nnam certamqne causam 
motuum celestìtim, eclip»e«ir, die! 
et noctis, &c. ea, qua aliì solenti 
pertinacia assignat, ideo quibnsdam 
videtur flnctuare ; ego vero contea- 
do istam, quam vocant, conttantiaai 
in Epicureo pbysiologo ridicuUun Iìb» 
re, quippe omnia casu fieri pronao* 
tiat, ncque quis facile deprebendat 
unsm certamqne causam, cum eadem 
pbsenomena pluribus modis ezpUeari 
possunt. Nec ego quidem ilU succeo* 
serem qui multas profert causas, 
dum inter eas vera certaque prop«»> 
natur. De solis, lunse, ^c. magnita- 
dine nihil addam, supra enim raoottl 
istam opinionem plebeiam nimia essei 
et riiBticam. 

Lege quae sequuntur, et admirabi- 
lis ingenii tam vebementer deKrantis 
miserere ; ea autem est omnium, qoi 
negant providentiam, sors, ut in 
etliicis vana doceant, in phygicis ab- 
surda ; at vero primorum bomiaom 
indoles ea, qu« omnium barbaramm 
gentium, et in terrigenis Lacretii, 
Margaitas, Brasilios, plerosqae la* 
dia: occidentalis populos agnosces* 



DE RERUM NATURA LIB. VI. 



1 Prima frugiferoa] Sic M. Tuli. 
Orat. prò Fiacco : ' Adsunt Atbeni- 
enses, nude bumanitas, doctrina, re- 
ligio, fruges, jura, leges ortae, atque 



in omneis terras di^ribntae putan- 
tur.' Et Isocrates Panegyr. et Aris- 
tides Smyrn. in Panath. quorum ver- 
ba longnm sit bic referre. et Diodo- 



T. LUCRETII CARI DU RERUM NAT. LIB. VI. 1503 



mini lib. IS. hU verbis : K«a 

pmt ft^y rh riis wikttts à(/óf/Aa, 

f mbrois èswofittfdffai ria» cls é»» 

timfy r riifiÀrtnf' oJhoi ydp cl^iy 

rrtffy V ^^? vap& Oc»!' Kafi^Mf 
if AMrJ^ iwoiriaav. oZroi yófurvt 
M «^ ó jcocyòf ^^f ^K T^f àyplas 
mmt ftnis cis lifAfpw icaì òttcaleof 
I ^v/AfiUiffUf. i. e. ' EteDÌm, si 
B aliornm, Atbenienstum cìvi* 
IgmUtem par est colere et ve- 
itque beneficiorum quae in bo- 
eoDtuleraat, gratiam referre : 
■ Mint, qui primi victum man* 
1 et civilem hominibus imper- 
ita qaem proprie et privatim a 
iWMecnti, usu ciim omnibus 
micaruot. bi leges invenerunt, 
k vita coromunis ex vitse colto 
i alqoe injosto ad buoc buma- 
e jostom coDvictom perveoit.' 

^tfoi] Quidam libri habent 
wm* Lamb. et Gifan, PrinuB, 
m tritidy olei, &c. iuventrices, 
tom roagis. Faber, et Creeclu 
rUUibtu agrit] Hanc versos 
lam motuatus est pluribus locif 
ut Georg. 1. 238. * dose mor* 
svgris Monere concess» Di* 
et ^n . 2. 268. * Tempus erat, 
noia qoies mortali bus aegris In- 
Lamb, 

iditUrunt'] Distri buemnt. Lamb, 
ìcUo'o nomiiu Alkenm] MryoAiiyu* 

ttganmi] Tuleront. Natom ex 
etodine Rom. Nam qui legem 
MB novam ferebant^ popolom 
ibant/ vellentne eam legem^ 
aoetores essent, valere. Lamb, 
U frima dedenmfi Videtor le* 
un. Ai prima dederunt, t^. Hoc 
, Athenas qoidem multa generi 
no bona fecisie inventis frugi- 
excoltis artibosy humanitate, 
ina, legiboS) atque alìis rebos 
infinitis : Ai molto etiam me* 



lins de liomtnibas merìtas esse, cnm 
Epicornm protulerunt, Fab€r, Ista 
observatione potuimns carere. Cnedu 

6 Qa^m genuere Virwn] Epicorum. 
Erat eoim Atbeniensis, Neoclis et 
Cbaerestratse filius, ^k ^fiav Tufryrfr» 
riov. Lamb. 

Tali oMi corde] Tali sapientia prx* 
ditnm. tali empbaticws. Lamb, 

6 OflMta veridica 9M qwmdam] Sic 
sup. proosmio 1. 1. laodat Epicorum : 
'E tenebria tantis tam clarnm ex* 
toUere lomen Qui primns potoisti, 
inlustrans commoda vitae. Te seqoor, 
o GraisB gentis decus/ &c. Cum ba* 
beret autem boc Epicums, qood se 
onom Terom vidisse, maximis errori* 
boa animos bomioom liberasse gloria* 
retur, ceteros csecos fuisse diceret ; 
tum Epicorei onum Epicorum iaoda- 
bant, ceteros contemnebant. Sed 
hanc Epicuri arrogantiam, ceteram* 
que ^os inscitiam atqoe inscientiam 
moltis verbis, iisqoe acoleatissimis, 
exagitat Cleomedes lib. 2. mmKuc Baotp, 
quo loco de sole et ejns magnitudine 
disserit, et Epicorom refelliti qoi 
dicebat, solero pedali magnitudine 
constare, et enm occidente!», exstin- 
gni ; orieotem, iterom accendi. Sic 
tgitor Cleomedes : 'AAAà 7^^ èr rea 
rih ikmf àpxaSs^ koÌ t^ vcpl ri\au9 Kiy^^ 
Kol iy rais ifiucais TMovrof , ic«l 4r roé$ 
iurrffokayavt'^éBWSf luà 4y r^ icarà ras 
^aarraalas róm^^ tul rh oiryaKay hf warrX 
ffKéfifAori KoirafoXh rw «nroAiinw rv- 
^A^Tfpof . mU oiiò4¥ 71 Baioftaarii', ab 
ybpf fià Afa, ^tKttò^yuv M^ w my iarìw 
iwavpttif rify hf rais oSow bktfiaiaaf^ ÒX)C 
bApiìv Wflbs àperiiy wt^vKÓTMf^ itaì /ai9^» 
ruùnis MwpotrBtw Toiovfiàmyy bXX* ab)fi 
o'opicbs aberaé^s tcardarrifM èrya sifar sy , 
fcal TÒ vofii ruùrifw vmrhy 4\ittffi»a, Ol 
fUy Af voXotrcpoi à^tiettfwnrw ite rùy 
wóXmta Kol rahs Arò rijs alp4v€ms col rA 
Toiavra ròy inryypafiftàru9f \éfirty Koà 
òim^idopbif tiyai hr^ufifiémyrn rà M 
raacmv ical rvfXinfrof koì AmuMu 
^rra rdr tayiiArmy. Ol Zk vvy, Art 
(fJJ^Mu) M rpo^s Koi lunKaidas iitktkv 



1594 ]^OTi£ VARiORUM IK 

§i4poi, M roffovTòy ÌKT9Tifjt:fycain roòì o(i^ yàp \eyhp llytiyt rotrw àM» ^€pel» 

àirh Tris alpéfftws, Mcà aura rà ovyypdfi- rtfVy KaBéM§p 6 *09v9fftbt htww, ^twoifUt 

fun-Uy &CT* Ka^wwòovtri luthXmt 'Ev^v- &c. Sequitur, pancia interpositis.qiic 

pov, icai rohi &tò t^s aipdfftuSy àXrfiii ego praetermitto : 'AAA* B/ms roMvrtf 

Kéywf fioóKttrdcu, fj 0€oòs icol irpàvou» K€àiyro7sXAyotSfKaiÌ¥Toh9éyiiamifè9, 

Ì¥ TM 5Xois cfyoi. K^à ivtoi y€ lA» ohKaìffxbHr9ikwnìivhnéufrff€ur^ls'r^7m 

%f)laurro ahrSiv iiahXov iaroKMai rV IMvyépovy kqX 'HpaicAc(rov, Kcà 2«MtpdU 

wpótfoiay, ^ 'EirUcovpoy Kéyoma ^9v6% rovt X^P^i *^ ^ vp^irtpf ip aìrnis 

iwì roffouroy i^'ffprriVTtu ttjs riÒoifris, &s roisltpotpdtncut KtùàpXi*p^fO-ufolÌ9p6ùiH 

«coi TÒK avyiryopor «irrìis ùwhp wdirra rà Ao* iavroòs KOrarda'fft» iwtx^ipottWf r^ 

Kcerà rhw fiio¥ yuaK^JOiy òuncài^rBuL^ &c, mpénrpf iv ainoìs rd^iv fx^tw &(iaumf. # 

Haec autem mox Latine interpreta- cf rif :Ì€^f6a¥dT9Xoy ért^o^cic rtfi. tap- 

bor. Seqiiitnr aliquot versibus post, rtpias r^ 'HpaxXci ffvyttptw^ff^ui èri- 

nempe posteaqnam rcfntavit illam x^H^*^^ ''^ i^earrófiwoif rw powéXmr 

ejat opinionem, solem estingui, cnni koI rrjs Acorr^f, «ai kéyoKra wfìa oc^ir, 

occidit, accendi, cum exoritnr : Tav- *As ^7^ roùru» i^tórtpos» oint àxo^Btff^ 

ra ical icpà *£Tcico<;pov tro^a i^€vpty, KoiAy icdBapfjLet, M robs Kpomneòs luà 

iJiXày 1^ A^ T^ ^Ofiripucf Ocpoirp Ircurt ras voXXokÌ^cls, fuB* Stv ht\ rcus «Abwt 

kcUcKrros ^y ffrpar§ifutri r&y *AxtuSॠ&AXorc 8i orc^iyotf &ya5o^>^0vyy ^mv 

yttfófJLnyos {us teca airrós ^rtfii» è yotirH)f, Jh-c iccù rà {{/iftara àvrpi^iua^Sy^ «at Ir 

icol T^K 'O8vo-<r^ Xéyoirra rcvod^Kcy, voAA^ ica2 àirx^fiovi ii^ji icdrewXo^jiMivs, 

o^r^s fiiy c2v^, fiìffxufTO$ V àyiìp Owh teca Koitthy rà ro^ois hrófimfa vpàmm, 

"Diun' i^Ai^, Keà rà i^f ròp 'OSutrWa 84 KoBéw^p ris ffK^ri^ iv vdmt voanfpfrtmà 

ir9T(UfiK€P \éyorra wpòs aòròy, Oò yàp f/À Kìnrp^tÒ» fiopBóp^ Kv?aifòoéf»MPos ; ob col 

tréo ^fiì x^P^^^^P^" ^P^^^^ &\}ioy''EfifM' <rò oZvy i Bpaavrérri Kcà àyaio'xwrontn} 

ycu) àW* BftMS Kcà rotovros ^v, oòk 6y€i t^ icc^oX^, ìk ^iKoffotfÀas àiro^aptìs oixit' 

ifcvx^t ÀAAà vp&Tov fihp roìs fioaiK^wn trp irì Af^iop Kcà ^iXeuy£8a, koÌ fhs 

tMwKntcrifercu à\cfov€v6fifPOSf &s 9ii &K\as ércupas^ Koà rà Upà &yeucpairydk- 

Kcà abrhs Cfpjfós rtt &v* (irtira Koi àv ftara, fttrà MtvÒvptSoVy Kcà SofvScva- 

roìs àpuTTMiv éavròy KararAirff^w roK- wàKoVy Kfù furà véirntv t«v <ra«T«5 

/uf , Kéywp, is roi *AxmoI Upoiriartp hiÒo* dicururuy ; oòk oÌoBu, 8ti ^ ^tXoffo^ 

lUVf c3r* hy irroXltOpov lÌKotfuif, icoi rò, 'HpatcKéa Kcà Ay^pas 'HpatcKtiovs itaXc^ 

*Oy «ccy iyèi S^cras àydywy ^ &KKos 'Axcu- còx^t fià Ala, KtyaJÒws icoi ^80»^, &e. 

«N^. o£rro» Ktà 'ErCKovpoSf &s 8^ ris Àv, Quee sic interpretor, ducto a primis 

àKcfoyfvrraif iaunhy iv roU ifk\o<r6^is initio. ' At enim in prìncipiis sommsK 

KoraptBftMurBat à^i&if* Ktà oh iiAvo» <>€, sammararo, et dispatatione de fini- 

iJjJà, Ktà TÀ vpoerrua <p4p«<r$ai òiafitficuoé' bus bonorum'et roalorum, et in mora- 

fAO'os, Koì raÓTji yt tcat rov Stpa-trov Itbus talis est, et in iis qnae ad astro* 

Bpofrintpov iavrhy àvo^>aùfceM, iictans logiam pertinent, et in eo loco nbi 

fi^v yàp /xóvoVf iti àpurrths icoi tcros roh de vìsionibus disserit, et omaiiio in 

fiwTtXwfftyf à\a{w€wrcuy oì/kìti Zik koX omni quaestione, et ratione, mnlto 

rà irpttrua àroyéfiti iaunf* otros 8i, talpis cscior est. neque vero mi* 

Mi woWris Tris ffo^tas Kcà hrurrfififis, rum. Non est enim profecto ho* 

fà/6yos §&pnK4ycu rV àxifitioy 8ia3c/3aiou- minum voluptariorum veritatem in 

TOi, Kol òik rovTo Kcà TÀ wponua ^4p«r» iis quae sunt reperire, sed viromm 

$01 à^ioi. &<m To\b év ris òuccuértpóy ad veritatem natura factorum, p^bil- 

fuM òoKtt itfibs aMy ciVeiv, Stpair* èjcpi» que hac antìqnios liabentium, et non 

rófivBt, AiT^s wtp ii»¥ àyopfirèis/lffx^» eorum qui summum bonum finnt 



T. LUCRBTIl CARI DB RBRUM NAT. Ufi. VI. 1505 



^orporis conktltntìoiie, ejasque spè 
explorata <le6iiiri et contineri dicant. 
Antiqui igitnr edicto pnblìco ex ur- 
bibm esterniioabant eos, et qui hane 
seclam seqiierentor, et qui talia 
scripta probarent, ad pestoni et in- 
teritnm valere existimantes tanfae 
c»citatis et iinpudenti» piena de* 
creta. Qni auteni hodie vivnnt ho» 
mioesy nipote (opìnor) luxu et mol- 
litia enervati, hujus sectae studioso» 
tanti faclunt, eoruinque scripta, ut 
Tideantur malie, Epicnrum, et qui 
eam seqnnntur, vera dicere, qnam 
Deos et providentiam in natura re- 
inni esse. Et nonnnllis sane optabi- 
lios est providentiam suain interire, 
qnam Epicnrum mendacii convinci : 
ita simt infeliciter animati, et usque 
adeo a voluptate snspensas babent 
omneis vitae suae rationes, ut ejus 
patronom omnibus rebus hnmanis 
hat>eant cariorem,' &c. Tavra Kcà 
UfÌL, Sic. i. e. 'Haec et sacra Epi- 
cori sapientia reperir. At videlicet 
milii venit in mentem, eum cumTher- 
site Homerico comparare. Quem- 
admodum enim ìlle, cum in exercitu 
Oneconim deterrirous fuisset, (ut et 
ipse poeta dicit, et Ulyssem dicen- 
lem fecit: ipse quidem bis verbis, 
' Graiomm venit Trojam tnrpissimus 
ille/ et quae deinceps sequuntur : 
Ulyssem vero ba>c ei dicentem fecit, 
' Namquealium qnemqnam mortalem 
deteriorem Te esse nego;') verun* 
tamen, quamvis talis sit, non quies- 
ctt: sed primum quidem cum regi- 
bus rixatur et conlendit, multa sibi 
arrogans, quasi ipse magni6cos qui- 
dam vir sit : deinde inter optimateis 
se ipse collocare andet, * quas tibi 
Orali Primo donamus, cum aliqnam 
expognavimns urbem :* et illud 
* Qaem ant ego captivnm vinctis ab* 
dnxero palmis, Aut alios Graiorum 
aliquis:' sic et Epicurus, tanqnam 
aliqnis sit, de se insolenter prsedicat, 
seipsam in philosopbis numerari pos- 
tuians : neque hoc solum, sed etiam 



prìmas parteis se ferre confirmans i 
atque hac ratione seipse Thersita au« 
daciorem declarans. Ille enim tan* 
tum ut optimis, et regibus aequalis, 
nimium sibi arrogai; primas partes 
vero nequaquam jam etiam sibi ipse 
tribuit: at iste, molta sapientia et 
scientia fretus, se solum veritatem 
reperisse asseverai, atque iccirco se 
principem locum obtinere, et primas 
parteis ferre postulai. Quare multo 
justius mihi videtur aliquis ei esse 
diclurus, ' O, cojus, Tliersita, modo, 
ordine, judicioque Verba careni, 
quamvis Graiorum voce soiivi, Et 
Clara orator clneas, 6nem face.' Ne- 
que enim istum voce clara et snavi 
prsditum dixerim, ut illnm Thersi- 
len ;' &r. 'AAA* Z/ius rotovros iccà èp 
Tois A^ois, &c. i. e. * Vernmtamen 
cum et in sermQuibos, et in decrelis 
talis sit, non pudet eom se in Pytha- 
gora^, et Heracliti, et Socratis ordine 
collocare, atque adeo primam sedem 
inter eos obtinere postulare; quod 
simillimum est, atque si sacrilegi in- 
ter sacerdotes et sacrificorum princì- 
pes locum obtinere conentur, primam 
in eis sedem sibi vindicantes: ani si 
quis Sardanapalum animo complec- 
latur de lolerantia labornm cum 
Hercule contendere et comparari 
conanlem, et ciavàm, leonisqne exn- 
vium tractantem, eique dicentem, 
Ego bis dignior sum, quam tu. Non 
ibis in malam rem, o scelerate ? ad 
crocotas, et ad concubinas, quibus- 
cum in lectis totum diem conteres, 
modo lanam purpura tinctam tra- 
ben», modo coroUis redimitus, non* 
numquam etiam oculos babens foli- 
gine et nigro colore obductos, aut 
etiam in molta et indecora ebrietate 
tibiarum cantu delinitus: ceterum 
quie bis snnt consentanea et conse* 
quentia agens, ut vermis quidam in 
valde spurco et stercoris pieno coeno 
volutatus? non etiam tu, andacissi- 
mom et impudentissimnm caput, a 
pbilosophia profugiens, ad Leontium» 



1596 



VOTM VARIORUM IN 



et Philaenidem, et alias pnellas im» 
pndicas ibis, et ad sacros istos clamo- 
re8,cnmMiDdiirida, et Sardanapalo, 
et cum tiiis omnibus ejusdem ordinis 
et ebori saltatoribus? nescis, philoso- 
phiam Herculem et viros Herculeos 
ad se vocare, non mcbercule cinedos 
et voinptati deditos bomines P' Hac- 
tenus Cleomedes. Profert antem baoc 
Lucretii versum Probus Orammati* 
cus in InstitDtis. Lamb, 

6 Veridico ex ore] Ita omnino de 
Epicnro suo sentiebant coltores Hor^ 
toli. Ita mox, < f erìdicis dictis ' vs. 
SS. Faber, 

10 Omnia jam ferme mori,'] Detraete 
tnperiore ilio versa, * Et per qn» 
possent,' &c. sententia hojns loci, ab 
vs. 9. ' Nam cum f idit hic, ad vie* 
tum qoiB 6/ &c. nsqne ad versnm, 
* Veridicis igitur/&c. bsec est: Nam 
com Tìdit Epicoms, ea quse ad victum 
caltnroqne necessaria sant bomini* 
bus, esse in promtn posita et facilia : 
bomines interdnm divitiis, et honore, 
et gloria, et filiis probis ac piis ex* 
cellere, neque minos tamen domi 
anxios esse, et ipsos sibi displicere, 
et cum fortuna expostnlare: intel- 
Irxit, boc vitium, atque banc culpam 
ab animo proficisci aegroto, et male 
sane. Quemadmodum enim vas, si 
non est sincernm, quidquid in id in* 
funditur, corrumpit : si pertusum est, 
non potest continere : ita si animus 
non est purgatus et sanus, nulla sunt 
bona extema, quse eum explere, 
quaeve eum squnm reddere et ob- 
lectarc possiot. Juvabit repetere 
qnae posila sunt 3. 16. ' nonne vt- 
dere, Nil aliud sibi naturam latrare, 
nisi ut, cum Corpore sejunctus dolor 
absit, mente fmatur Jucnndo sensu, 
cara semola, metuque ? Ergo corpo- 
ream ad natoram panca videmus Esse 
opus omnino, qu» demant qnemque 
dolorem. Delicias quoque uti nullas,' 
Sic, quibuscum consentanea suut illa 
ffjusdem Lucretii ex 6. Il 16. * Qnod 
si quis vera vitam ratione gubernet : 



Divitifls grandes hominl tiint, vivere 
parce JEqno animo, ncque enim est 
nmquam psBnuria parvi.' Postremo 
traditum est, Epicurnm parvo iìilssé 
contentum, plarimaque de tenui vieta 
scripsisse, ssepeque habuisse in ore, 
exiguam fortunam intervenire sa- 
pienti : omneis denìqne cupiditates 
supervacaneas, et neque naturaleii, 
neque necessarias, fnnditos ex animo 
aapientis evenisse. Lamb, 

Paraiai] Quasi in medio posita, et 
parabilia. natura enim res paratn di/- 
ficileis et sunituosas non deslderat, 
sed parabilibus contenta est. Sic 
Laertius : xaì rh rris ^óa-t^t ìwiXmKù- 
ytfffiéwou tìKos, «cai rò fihf rSv è ef oBm 
*4paSf Ì9S lernv tiKrvfurKfytorÒp re col 
eimópurror, BtoKofifid^of^os* rh Si rfir 
KOKUP, &$ ^ xP^'^^^i ^ ir^vf l'xM. i. e. 
* Et qui natura 6nem animo atqoe 
ratione comprebenderit, quique, di- 
lecta babito, sen di»tinrtione adfai- 
bita, intelligat bonorum quidem ex- 
tremum facile compier!, et parto 
sumtu pareri posse: malorum vero, 
longo tempore, et multo labore.' 
Liamb, 

11 Et, per qua tilam poesent con- 
sistere tutam] Interpres hnnc vers. 
delet. Exempla Gifanii ab hac sij^ni- 
ficatione rov consistere prorsns aliena 
sunt. Faber. 

Et per qu4s possent] Hic versus boc 
loco poni debet, nempe deinceps post 
versum, * Nam cum vidit bic,' &c. 
si modo Lucretianus est. consistere^ 
autem, i. e. statnerc, et stabilire. Sed 
quidam putant non esse Lucretianum, 
atque iccirco delendum censent : qui* 
bus piane assentior. Nam primola 
snpervacaneus est, praesertim quo 
ordine vulgo legitur: deinde illod 
rtlom consistere tutam, concoquere non 
possum. Quin hoc contendo. Latine 
dici non posse, ' vitam tutam stabt* 
lire.' Nam ' stabilire vitam/ valet 
per se, vitam tutam reddere. Quod 
si ' vitam tutam stabilire' soloecum 
est, ergo multo magis vitam consistert 






LUGRBTIl GABl OB RERUM NAT. LIfi. VI. 1997 

qna oratione Tolunt isti, lilla re miiiiis.' Lamh. 

«' valere, subilìre et con- 15 AUpu tmwmm i^fettù cegi ter- 

luod ego tamen ante quem* vtrf ^acrèlif] Hunc iociiin(absit verbo 

nm sic ÌDterpFetatas snm. invidia) perquam tAaróxms restituì, 

in lib. Fiorent. legitpr con- Cum enim hic ita in omnibus Hbrìs 

ide quod in Memmiano scriptum ettet, Ati/ne m«t imgratii 

est, Et per quam vitam pò»- vUam vexart quereliit Cansui qmm m- 

Itretutanu Lamb. Quidam feiiii cogit mrvire quenUa, nisl quod 

tot, male. Vide Indicem: in nonnuUis scriptis proxinius siete* 

re.' Gifan. Delet Lambi- gitur. Pausa ntque i^featUf tf€, in Fio* 

lem ' Vitam tutam consis- rent. autem sic, PUtrimOy qmm ù^et' 

lo modo dici potest : £t <ts,4'c. ego, qui animadverterim (quod 

alifiinii ab hac significatione antea admonui) ubicunque duo ver- 

Istere' prorsus aliena esse sus, quorum alter alteri sit promimos, 

rmat Faber. Via tamen a eodem nomine finirentur, altemm 

trare possum qnin credam fere esse alienum et inculcatum; 

n scripsisse conàstere: ista veram et reetam scripturam reposnl. 

Epicuro propria, qui ^vipf ci\|us senfcentiam, quamvis planiuima 

vuàflf rov adfiarosy et non sit, mox ezponam. Lamb. Egregia 

«d^ iv rp KiK^ci agnovit. Lambini conjectura. In libris vet. 

cnri Epist. ad Pythoclem. italegitnr: ii^fue aataii tagrolis rtlom 

'onsistere, Cum Gifanio facit vexare quereliB Camamun^ qutt im/eatit 

Spicileg. Tom. 4. pag. 797. cogit aervin quertUa, Veteres qui* 

!rU. Imo et Voss. libro 3. de dam : Pausa atque ù^eatia, Gifan. 

pag. 15. et Turnebus ipse, 16 Jnt^UxU ibi vHium^ ifcJ] 'Arra* 

:c est Nota Adv. 2. 12. w4ioai$, Nam bic versus pende t ab 

re' a veteri scriptore nove ilio, qui est sup. vs. 0. * Nan cum 

D est, prò constitoere et vidit hic,' ecc. ut sit hsec totius bujus 

ut et Terent. Phorm. 1. 4. loci sententia : Nam cum vidit Epi* 

osistam viam ? ' prò, quam cnrus, ea fere omnia quas usus et ne« 

viam? scribit et làvius lib. cessitas ad vietum postulant, bomini* 

9e Cond. ' subsistere feras ' bus esse parata: honiines, divitet, 

>ere et sustinere. ' Consis- honoratos, potenteis esse, liberosque 

iir dixit, ut si Graece Kora- babere populi jndicio probatos : ne* 

zisset. Haec Turnebus, cui quo ideo minus tamen quemquam 

• Hac, eorum anxie vivere : animumqne ip- 

mtnus eaae dami quidqmm sorum cogi servire et opprimi que- 

ìec tamen quidquam, i. e. relis molestissimis atque acerbissi- 

irte, minus esse domi anxia mis : tom intelleait, * vas ipsom,' h. e» 

>rda, &c. Sic autem legen* animum, vitii causam esse, et omnia 

ip ut vulgo, qMoiqwimf aut bona qua^umque eztrinsecus et fo- 

Si qnis tamen malet legi ris comportata et congesta essent, 

in sept. casii, non pugnabo, illius vitio corrumpi. Lamb» Animnm 

quoquara minos' dictnm in* ipsumavaram,autmetnsnperstitioso, 

m prò, et nihilo minus. Quam opinione de providentìa et pcenis post 

m ea quoque scriptura, quam mortem, tanquam tetro sapore» im- 

imus, exprimit : nam ' nec butum. Craech* 

1 minus' idem est, atque id 18 Coniata] I. e. comportata, sic 

cci dicuot, obò4 Tt IXoTToy, enim Horat. Epist. 2. lib. 1. < valcat 

' et nihilo minus,' vel ' nee possessor oportet. Si coniportatis re- 



i 



1600 MOTiE VAftlOBUM IN 

bit. Sic igitor propooit et partitar pMset qiiam de casa : nani ptraia* 
poèta : * Quidquid mali est in rebus tatim et varie morbi, dolorea, obitaa^ 
mortalibus, id omne vel a casn est, &c. modo ad hancy nodo ma ìHmv 
▼el a natura proflnit ; et, qnantacom- adeiiDt, oti exilia, repnlsaa, et clad< 
qne malorum, cladinro, calaroitatnm* solet casus modo in bos, niodo !■ alÌ4 
qae agmina percenseas, ea nHsquam immittere. Fmb. Lamb. natwrm 
refercnda fnerint, qnam ad illa duo Codd. enim Quodfineret Mrfiwit: (Ri- 
capita. Nam prsBter casom et nata* iànins, Q^od fiueret natwrai, Alii Qt m^i 
jram, qno confugìes alio? quid erit fiueret naturali viro tLiqmtttmint.Yibm^ 
tertinm?' Deusjinquies; sednibilad denique: * Sic propooit et partitiBS' 
Epicornm : Epicuri Deus, nt ingeni* poeta,' &c. Hiecquidem acato Fabes'» 
4)te bis terve a Tertulliano dlctura ti opus foret isto acomine. E qa<9^ 
foitf^paenenemoest.' Hincitaqoejam nam Codice ^ptrmananUr^ vel farmw *■ 
intelligis clarìssimi Lambioi emen- tatim effingi potest ; igitar daleata e 
dationem stare handquaquam posse* iste versus, et sane abeate potetr^ 
Dein, qnod perquam foret vitiosum, ant admittatnr Lambini 



in hoc ipso verso diceret Lucretius, Lncretius enim solet alio veraii ei'^ 

qnod in sequenti tantum dici debuit, plicare qnod in priori obscorioa éiie-" 

* Seu casn, seu vi, qnod sic natura pa- rat, ita * varie volaret ' voce * casa ^ 
rasset.' Sed cur ea mala, qu» nato- ezponit, ' naturse vi,' istis vodbn» 
raliasint, vi fieri dicit? Nimirnm lex * vi, quod sic natura parasaet.' Crvadb. 
natnrae, necessitas naturar, foedera Sensum planom, perspicnam,et qnod 
patursR, vis est, quam elnctarì, qnam- caput rei est, Lucretio dignnm top- 
quo eludere non possis ; itaqne seri- peditabit, nisi veliementer iallor, id 
bit, ' vi, quod sic natura parasset ;' quod in Var. Lect. Is. Votalo accep- 
quia nerope ita res nostra? a natura tom referri videmus: Qaod/iMril/tr- 
comparatae fueriint, ut multa humani Iwuii, prò qno notulae nostrte margi- 
generis conditioni annexa incommoda nales : Quod foret fortufun^ addita ta- 
•int, &c. Quamobrem nec naturali, men explicatione, quae nibil ad rem 
nec natura vif nec Oifanianom nata- facit ; nempe: ' Malum, qnod feret 
rai,locum habereuUum in priori versn casu Fortunae, vel vi natura».' Seri- 
potest. Legenduro antem arbitror, bo, et distinguo : Quod fiueret far» 
coojectura ncque socordi, ncque alie- tunai varieque volaret Seu comu^ tea 
na a mente et scrìbendi ratione Lu- et, quod tic natura paraioet. Ut stt 
CTetìkmfQuodftueretpermananterfVa- sensns: malum, quod ten caso, tea 
rieque volaret, quale illud in 6. 916. vi fortunae flueret, varieqne vola- 
esf buie dicendi generi piane simile, ret, et Inter mortales passim vaga- 

* Usque adeo permananter vis pervo* retur, &c. Fortnnam in rebus bn- 
|at ejus.' Vides, ' pervolat perma- manis auctor ex hypothesi fere facit 
nanter,' bic autem, * 6uit permanan- dominari quoties bona malaque homi- 
ter,' et * varie volat.' Nisi antem nibns immittenda tangit ; ita tameo, 
mihi satis piacerei b»c emendatio, ut natnrae eam tanquam tubordina- 
aliam quoque Lucretiano stylo con- tam velit, aut naturar vicet, nt ita 
fbrmatam facile proponerem ; sed dicam, ei tribuat. Hinc libri 5. pro- 
haod necesse est, ni»i tamen me illins cemio, tantum non eodem halito, et 
non poenitet : Et fiueret permutatim, naturae et fortunae in rebus modera- 
varieque volaret. Sic Hor. de Fortuna, men agnoscit, ubi postqnam vs. 78. 

* Permutat incertot honores Nunc de.solis et lunae cursibns promisit se 
Il nunc alii benigna.' * Permuta- expediturnm, * qua vi ' eos ' flectat 



tim ' certe non minot de natura dici natura gubernans.' non dubitat vs. 



T. LUCRETII CARI DR RERUM NAT. LIB. VI. 1601 



106. de mmuli rninm Terbi; faciens, cipio. Lamb, 

•iil(}i€ere : * Qaod procnl a nobis flec- 42 Et quoniam dùeui, ifc] Lib. ta« 
tit fortuna gubeniani^.' I^'acit liic periore. Lamb. Hacteniu Epicurt 
ctjam, qaod sup. S. 1098. et 6. 1094, ìaiides : 8f qiiitiir vm. 63. argumenti 
'Fortanvy' 'cB«nK/ et 'exitin' ap- bajiis libri expUcatio, qnippe po«t 
pellationes iilter se pemmtat, et descript iim muodi ortum, et cselestes 
committit, niaimm de rebus adver- motiiK, de Meteorin aget, atque aliis 
•U ac trìstibns agent, ' naturae * nul- nalnrae admirandi.<, quorniii cansaii 
laoi mentionein injirit. In hoc voca« dum bomincs non intelìigunt, iila Diia 

attribuiint ; inde religio, nnminiiin 
metiis, timor, solicitudo, anxictas ; 
inde perìit vera pietas, et dominatiir 
vana snperstitio. Creech, 

44 In eofientque, iiece»$e Eneea dis- 
Boloi] Alii, Fieriifue neeenie est, Piera» 
que di$aolvi : mera? nng«. Creech, 

45 Porro] Porrotenii8. Lamb. 

46 Quandoqvidem iemel] Allegoria 
e»t ducta a certaminibiis Circensibus. 
Jjamb, 

47 Vincendi exhortata est tpet] Cum 
in lib. Scipionis scrìptnm reperisseni 
Ventorumt ut habent fere omnos libri, 
cum litura ; et ad orani libri adscrip- 
Inm Vincendi: in Memmiano aiitem 
exmtai ipei; sic reposui, Vincendi 
exhortata eit ipe», ratione haiic scrip- 
turam DaKìtante. Nam primiini Yen» 
toniM ab aliquo nnalevolo, aiit inepte 
religioso, snbstitntiim est : deinde ex 
Ventontm fncUim est Votorum: qnod 
ntrnmque a sententia alienimi est : 
nifi qui« dicat, per * spcm votorum' 
significar! spem potiendi Te optata : 
quod loqnendi genu» non videtnr 
mihi Lucretio digmira. Jo. Auratus 
autero ex Ventonim faciebat Vento- 
sum^ ut cobereat cnnT voce ' rnrrum :* 
quo cpitbeto ettaro Hor. usua est 
Kpist. ad Augnst. 1. 8. 177. * Quem 
tulit ad scenani ventoso gloria cur- 
ru :' toCumqne bnnc locum sic legen- 
dum cpnsebat, Quandoquidem temei 
haud tegnit conscendere currum Vento- 
tum tpe$ hortata eai, atque obria cureu 
Quajfuerofnt, eunt placato conrena fu- 
rore^ ifc. Ego antera, ne quid disti- 
nuilein, lios versus puto esse suppo- 



buli ' fortonas ' apnd nostrum nsu 
defìxns Claudìanas, insanam illam 
«ppognandaR providentiae in rebus 
liaroanis viaro ita describit lib. 1. in 
Ruffinam, 18. * Vacuo qoae currerc 
Santina rootu Affirroat, magnnmque 
novas per inane fignras Fortuna, non 
arte regi,' &c. Preig. 

31 £l qaibtiB e portie] E qnibus viis. 
tralatio est a re militari, id est a por- 
tis urbiam seu castrorum, ex qui bus 
io hostem fit eroptio, qnibusque liosti 
obviam itor. Lambin, Faber,et Creech. 
Adnotat nou dissimile Grircorum 
•dagiom Tnrneb. Adv. 2. 12. Otroi 
pkv o2r oìt icarà OCpas rrpbs rò irp6$\fifta 
kwawTÒ^i, a pud Aristot. lib. 4. àtcpooff, 
quod dici videtnr de illis qui captan- 
te» aliqnem, oblique adversarium ag- 
grcdiuntor. Hav, 

%% At genu»] Pnto ita esse emen- 
dandum prò Et genu»; ncque aliter 
scrìpsissePoctani existimo. Verum 
Et ex prapcedentis versns initio fecit 
ut At corrnmperetnr. Ita melius 
rolivrebunt cum sequentibus bi duo 
versus. Hav, 

SS Voìrere eurarum trUlei»] Sic idem 
inf. 7S. * Constitucs magnos irarum 
voi vere floctns,' qnod mutuatns est 
Virg. £n. 12. 8S1. * Irarum tautos 
Tolvis sub pectore 6artus.' Lamb, 

Si ffam teluti] Septem hi qui 
deinceps sequuntnr versns jam ante 
lib. 2. non longe a principio positi 
snnt. Lamb, 

Sd Huns igitur terrorem] Tres 
hi versus ordine seqnentes etiam 
lib. 1. usurpati sunt, fere in piin- 



Velph. et Vitr, Clas. 



Luvrtt» 



à I 



1602 



NOTi£ VARIORUM IN 



silos. Confer aotem cum hoc loco 
versus qui sunt infra vs. 91. non longo 
post intervallo, 'Tu mibi suprem» 
prvscripta ad candida calcis Cur- 
renti, spatinm praemonstra callida 
Musa, i&c. Te duce nt insigni capiam 
cum laude coronaro.' Lamb, VentO' 
rum exhortantur spes. Ita omnes fere 
libri vet. Marullus, et Vulg. VotO' 
rum, Lambinns, Vincendi, In qui- 
busdam libris, Exsittat. Ventorum; 
eornm, quseconseqiietur. G\fan. 

Atque obvia cursu, ^c] Ailrgoria 
est : et quandoquidem, quas mibi ob- 
stabant, snnt conversa, furore sedato 
ac propitiato, &c. vel, si legamus, ut 
habent libri fere onine», sunt placato 
conversa fatare, i. e. sunt conversa et 
mutala in favorem propitium. Qui* 
dam vir doctus legendura putat, suiti 
converso placata favore, 'obvia cursu' 
antem, i. e. obvia cursui : qnod sic 
Auratus emendavit : nam libri om- 
nes habent obvia rursum. Sic Virg. 
^n. 6. 465. ' teqne adspectu ne sub- 
trahe nostro.* idem Georg. 4. 198. 
* Quod nec concubitu indulgent.' et 
Lncillina: ' Qnod snnituni atqne epu- 
las victu pra'ponis honestc' I^ambin. 
Atque obvia rursum Qu<e fuerant, in 
quibusdam, fuerint. Forte, fuerent, 
Oifan. Lambinus hos trcs versus 
sup|)Ositos esse putavit. Illuni vide; 
nani in Ms. aliter leguntur ; prò Vin- 
cendi, Ventorum ; prò cursu, i. e. cur- 
sui, ibidem scribitur rursum, Fabcr. 
Oifanius, Ventorum (eorum qua? con- 
scquetur) exhortantur spes, AHI, Vo. 
torum, Alii, Quandoquidem semel haud 
segnis conscendere currum Veniosnm 
spes hortata e»t, atque obvia cursu, 
Lambinus hos ires ver«us snppositi- 
tios putavit ; Vossius tandem ad Ca- 
tulluni p. 191. scrìbit : Quandoquidem 
semel insignem conscendere currum Ven- 
torum exhortat peUacia, et omnia rur- 
sum Qua fuerant f sunt placato conversa 
favore» * Currum,' i. e. Navim, * rur- 
sum' si ve retro. Forsan ita scripsit 



Lttcretiut ; neque enim tox lata' Cut- 
renti' vs. 92. obstat, nàm Horalìi 
Mercator ' Currit ad Indos ;' si ta- 
men verior, non est luculentior quam 
illa altera Lambini lectio. Creeck. 
Obvia cursuy fyc, Contrarium in Bruti 
astate dolet Cicero in Bruto cap. 97. 
' Sed in te intuens, Brute, doleo^ cu- 
jus in adolescentiam, permedias laa- 
des, quasi qnadrigis vehentem, trans- 
versa incurrit misera fortuna Rei- 
publica».' Qnero praeclarum locom 
eo lubentius adduxi, qnod stabilire 
vulgatam Lncretit lectionem videa- 
tur, nt non opus sit in aequore peri- 
eli tari. Hav, 

61 Efficiunt animos] Hunc versum, 
et partem ejus, qui deinceps seqoi- 
tur, profert Firmianus adversus eoi 
qui statuas colunt et venerantur, 2. 
3. Div. Inst. ' ediìciunt humileis' au- 
tem, i. e. raircivoMn, ad terram abji- 
ciunt. Lamb, 

57 Nam bene qui didicere] Hic ver- 
sus cum octo deinceps seqnentibos 
jam ante positi sunt lib. 5. Lamb, 

Securum agere cevunì] Hunc versnm 
paullum imniutatnm mutuatus est 
Hor. Serm. 1. 5. 101. 'Non ego: 
namque Deos didici securum agere 
svum.' Lamb, TertuU. de Anin. 
cap. 46. ' Vana in totum somnia Epi- 
curus judicavit, liberans a negotiis 
Divinitatem, et dissolvens ordinem 
rerum, et in passivitate omnia spar- 
gens, ut eveutui exposita, et fortut* 
ta.' Hav, 

64 Quid nequeat, éfc] Hic versus, 
et praBterea is qui proxinie sequitur, 
libr. 1. positus est fere in princip. et 
lib. 5. item in princip. Quoniam au- 
tem fugit me antea admonere lecto- 
rem, mibi aliquando visum esse, et 
etiamnum videri, hunc versum in 
omnibus loris sic quoque legi posse, 
Quanam sit ratione^ et quam alte termi- 
nus harens : vel sic, Quanam sit rati- 
one, utque alte terminus harens : id hoc 
loco prapteiirc nolui. Nam quod qui- 



T. LUCRBTII CARI DK RERUM NAT. LIB. VI. 1603 



cpegi voluti t, Quanam iti nii- 

IqMe alte iermintu hrreaty non 

' Lamb, 

Hque ulte terminuM hareat'] Sup. 

Gf/on. 

}iÈO ma^ errante§ tota regione] 

tifoi : et ita sine dabio legen- 

Sic enim loqnimor, 'errare 
eie/ ' tota via/ jam ' tota re- 

et ' tota via/ idem valent. 
latem animadverti, a librariis 
I * ratione' peccatimi esse, cnm 

scriberent prò regione, si quis 

nialet iegi cteca ratione, nt 
: nonnulli codices, ut non pro- 
ita non pngnabo. Lamb, Ca* 
imu feruntur. Ita quidam li- 
Uii plerique, tota, Lambinus, 
r. Oifan. 

Longeque remittis] Et longe abs 
icis ac repellis. Jo. Auratus 
egi renutaSf nt cohfereat cum 
ivo ' putare,' hoc modo : longe- 
muiae Diis indigna putare, Sfc, 
» 

DUt indigna putando'] Sic legen- 
iion,ut^vulgo,ptt<are:sive lega- 
tndttisy ut babent omnes qnos 
bri : sive renuta», ut vult Aura- 
in quaui iectionem propensior 

Nam remitti» prò r<;tcù mihi 
ir insolens. Lamh, Putando, 

fintare. Oifan. Alii Longeque 
j vel remittis Diis indigna pu- 

Ego vero Longeque remittis, 
mdigna putando, Neque ea qua 
iter pretat ione ukus sum. Hein- 
ifitem piUo^a. Creech. 
AUenaque pacis] ' Aliena ' jnn- 
im patrio casu : sic 3. 832. * Ant 
Dbn veniunt omnino aliena saln- 

Lamb, Cicero quoque Acad. 
it. 1. 11. ' Et uno nomine omnia, 
>aient aliena fìrmae et constantis 
sionis, a virtute sapientiaqne 
vebat.' Hav, 

DetibrtAa'] Cum in aliquot librìs 
iscr. reperissem scriptum deUbe' 

ego delibrata reposni : quod in- 
:etor deminata, et violata, et 



quasi detrita : 'délibrare' enim va« 
let, corticem detrabere, ut supra ex 
Pesto divimus, 3. 1100. * Nec pror- 
som vitam ducendo demimus bilum 
Tempore de mortis, nec delibrare 
valemus.' nisi quis malit legi et hic 
delimata, et iliic nec delimare valemus. 
ne delibata quidem improbo, ut sit 
tralatio a vino libato et delibato: 
quod libando deminutnm esse intel- 
ligitur. Lamb, Delibata, Ita omnes 
libri. Lambinus, delibrata; male. 
Quidam libri, deliberata; male, deli- 
bata, deminuta, violata; ut proximo 
versu. Gifan, Malim delibata, de- 
minuta. Faber, An delibrata legi de- 
beat certent Lambinus et Gifiinius, 
dum neutra vox ferri potest. Lege 
autem dorata, valde irata, istamqne 
emendationem illi qui sequuntnr ver- 
sus confirmant. Creech, Illa ipsa 
Numina, qns tu vano meta tibi ipsi 
irata (ìngis, delibata quasi illomm 
majestate. Kecte enim praeter alios 
explicat Turn. Adv. 2. 12. per con- 
taminata, diminnta, violata, non ea 
integritate, qua 8ant,et placida pace : 
adducitque Ciceronis in Rbetoricis 
ad Herenninm locum : * ille nulla 
voce delibaus in«itam virtutem.' Ad- 
di meretur Nepotis alter in Datarne 
cap. 6. ' ne cognita 61ii morte animi 
delibarentur militum.' ubi minns eie* 
ganter legunt dubilitarentur, Hav. 

70 Violari] Quod fieret, si Dii iras- 
cerentnr. ira enim iratorum et ani- 
mos et corpora immntat. Lamb. 

71 Imbibaf] In animo habeat, ve- 
hementer cnpiat. sic sup. 3. 1009. 
' Qui petere a populo fasceis, saevas- 
que secureis Imbibit.' Sed Jo. An- 
ratus vult legi imbitet, quod inter- 
pretatur, incipiat. vult enim imbito, 
as, at, verbnm esse compositum ex 
in et ito as, interposito 6, ut * ambi- 
go' ex am et ago, ' ambeo ' ex am et 
eo. Itaqne et sup. lib. 3. legit ùr6ì- 
tot: et apud M. Tuli, prò Qointio 
imbitanerii. Ego * imbitere,' et * prae* 
terbitere,' et cetera compotitA a ver- 



1G04 



NOTi£ VARIORUM IN 



bo beto is it, qnod valet eo is it, Rg- 
nosco : ' imbito as at/ non item. 
Lamb, M, Ant. Mnretm, Var. Lect. 
lib. 1. cap. 6. Tom. 2. Fac. Crit. pag. 
OOl. et seq. de Ciceronis loco, qnem 
c^ Lambinns ad Nostrom, lib. 3. 110. 
citat: * Imbiberil, inqnit, scriptum 
omnibof litterìs in longe pUirimÌB ve- 
tnstis codd. Sed insolentia locnti- 
onis fefellerat alios, qaae Maoiittnm 
INNI fugit. Meminerat enim, ita lo- 
cutum Liicretiuro, Kb. S. et lib. 6. 
ecc. Ul ergo a Lncrerro dictiim est : 
' imbibat petere/ sic a M. Tnllio, qui 
enm Poetam studiosissime legerat: 
' imbiberit perdncere.' Usns eodem 
modo et Livius, lib. 2. Ann. * Neqne 
memor cjns, qnod initio consulatus 
imbiberat, reconciiiandi animos ple« 
bis.' ' Hspc Muretns. Cafterum et 
Orsci Karavlytir prò * avidissime ali- 
quid expf*tere ' non di<isimili loqneodì 
frenerò usarpant,ut vftiis apud Athe- 
iisuni Comiciis, lib. G. Dcipnos. pag. 
240. *t^':'^4xy*o^ à.fl tovtó ixoi Kami 
rrro. Ut q^idem nonnulli ifgunt, prò, 
Kvrawurérta. Simplex 6i6^rf,eoHcm »en- 
rn apud Clandian. nrciurit, in Nupt. 
Honor. vs. 231. ' Muterno^que bibit 
nores exemplaque discit Prisca pu- 
dici ti a>.' Preig, 

73 Magnos irarum volvere ftiictut] 
Sic locutns est paullo ante, ' \ olvere 
curarum tristeis,' &lc. et T. IJv. lib. 
35.de Philippo: ' Nosse se spiritiis 
ejus, nosse animiim : scire, feramm 
modo, qua» claustris ant vincnlis te- 
neaiitur, ingenteis jamdin iras eum 
in pectore volvere.' Lamb, 

74 Nec delubra Denin'i I^ta <*nim 
erat vanissima Epicuri opiiiio, provi- 
denicm et omnia cnrantem Deum 
terribilem foro et horrciuhim, ita ut 
nnnqnani l)ri imago in mentem ve- 
nerit, qnin metus, timor, anxietas se- 
quatar. Creeck. 

76 Divina nuntia forma] I. e. di- 
.TÌnae forma memoriam refricantia, 
▼el potiua divinse forma* imaginem 
perferentia : * nuntia ' hoc loco no* 



men est adjectum, seti adjectimm, 
nontins a nm. ut sap. 4. 706. ' NnfW> 
tia pracclari voltus, pulchriqne colo» 
ris.' Lamb, Adde Tarn. Adv. 2. 
cap. 12. 

77 Susdpere hoc] Nec poteris (in- 
quit) Deornm sironlacra et Imagine*, 
qnas proficiscuntnr et dnnnt ex eo- 
rtim quasi corporibns, animo quieto 
concipere, seu in animnm tranqnll- 
lum ree i pere, i. e. cogita tione sen 
mente quieta et tranquilla complaeti: 
non poteris de Diis animo quieto et 
tranquillo cogitare, sed qnoties II tihi 
Tenient in mentem, tristibus cnris 
sollicitabere, magnis timoribos terre* 
bere. Lamb, 

79 Ratio veristimo] Epicnrì doc* 
trina, quse rat ioni consentanea est, 
et veras rerum causas explicat. 
Creeck, 

80 Pro/aia'] Sic legendnm cennet 
Auratiis : nam libri vulg. babent /nra- 
feeia, Lamb. 

82 Et ratio auperum caliqne'] Cnm 
lits congrunnt Illa 1. 127. * Quaprop- 
ter bene cnm superis de rebus ha- 
benda Nobis est ratio,' &c, .Sic an- 
tcm re»titni, ^ecutus auctoritatem 
librornm mannxcr. Atque nt magin 
credas vnlgatam scriptiiram, ratio ca- 
li 9pecies(jue tenenda, esse corroptam, 
Mcmniianiis rìc habet, ratiOf^caliqve 
tenendo, ex qua scriptnra apparet 
omisAam (^8ae a librario voccm gupe- 
rvm: deinde, cum perspicoe vritHis 
claudicaret, incnlcatnm esse nomea 
specie», per * supera ' antcm furiwpa 
aignificat. Jam Epirnrns harnm om- 
nium rerum cansns naturaleis es^ie 
docebat, ne, si Deos in eis rebus ad- 
mlnifttrandis orcnpatos esse falere- 
tur, eadem opera beatitudinem eis 
adimeret: simulqne nos meta Deo- 
rnm, quorum providentia ninndns 
gnbernarelur, conturbaremur : et ita 
vitam soliicitam, et anxiam, et turbai 
lenlam, miuimeqne tranqniliani cole- 
remus. In quo ille magnopere falle- 
bator. Sic autem Laèrtius : Koi fiijr 



T. LUCRBTIl CABI DB RERUM NAT. LIB. VI. 1605 



^ofièof^ Ktà Tp9«Vf lai 
fy sai &ivr«XJ^y jcoi Suaur, wal rè 
(■ TodrnMS, fi^c Xcrro«jp7««rrd« 
lyi^car Sci 7(rctf6o<, fc4*'< Scoittr- 
l| iutré^arTos, 6ic. i. e. < Jain 
■ rebus superi», motum, et 
■ioiieni, et defectionem, et or- 
t occasum, et bis similui, non 
t emistimare CQJQsquam gnber- 
I no nere necessario funge olia 
Beri, qui bsc io ordinem vei 
ity Yel adduxerit, quique eo- 
eapore omnem beatitndinem 
wt et immortalitatem. Non 
coosonant, oeque congruont 
I, et cune, et ira, et gratias 
emtitodìne, sed cum imbecilli- 
t timore, et indigentia alteri- 
ride sup. 2. 1089. ' Qnae bene 
i si teoeas, natura videtnr Li- 
Mitiniio dominis privata super- 
isa sua per se spoute omnia 
;ere ex pera. Nam, prò Saocta 
tranquilla pectora pace, Qnis 
trjmensi summam,' &c. Lamb, 
e tenenda. Ita vet. libri. Vulg. 
tli, »picie$que ; ut alibi sappe: 
natura speciesque.' Gif. 
ratio catiy aptcitsque Unendo] 
lectiouem probo, quamvis a 
no rejecta fuerit. lUe enim 
im codices srcutus sic edidit, 
» auptrnm ceelique tenenda, Qne 
si vera esset, Lambini tanien 
itionem probare non possem, 
am vocem * superum ' de Diis 
mdam existimarit. Nam de 
ornmque natura non disputa- 
li quateuus fiilmenillis eripiet, 
M satis prndenter nti videan- 
•)aare t^ * supera,' i. e. rà fu- 
intelligendum esse puto. Spe» 
tcu6fo»p/aest seucontemplatio, 
•• et alibi, ' Natura) ratio spe- 
e.' Faber, 

FnUnina clara] Hoc confirroabit 
alicubi in Emendai, dictnm 
li quidam fiuuUna iegi voluit 
jRÌiM. Faber. 
7ali ditÌ8Ì9 pariibut] Hoc ad 



EtroaeonuBque diseipli- 
nam pertinet, de qua sic M. Tali. lib. 
9. de Divin. ' Cvluoi in 16. parteis 
divise mot EtruscL facile id qoidem 
fuit: qnattuor, quas nos habemoa, 
duplicare : post idem itenm lacere, 
ut ex eo dicerent, fnlmeo qua ex 
parte venisset.' LamUt, Ut Etnuci 
et Romani factitabant, qui in 4. aut 
16. partes, ad Oricotem et Ocrtden- 
tero, Ccelum divisere. Faber, Virg. 
9. 19. * Uode fate tam darà repente 
Tempesta»? medium video discedere 
cttlum Palantesqoe polo ttelUt.' 
1Wm6. Aév» 2. 12. 

86 Umde tolanà] Hic versoi com 
dnobus deinceps sequentiboa poste* 
rius iteranlnr. Lcm6. 

In ntramì] Dextram, an sinistram. 
dextrae aotem partes sunt octo ab 
occaso, sinistrse totidem ab orto 
Lamb, 

68 Jnainnarit] * Insinuarit ' hoc lo* 
co absolute positnm est prò subie- 
rit, intrarit, introierit, pcnetrarit. 
iMmb, 

89 QaarMm opemm Mitsos] Hi duo 
versus paullo ante positi sunt. Qoare 
forta»se bue temere inculcati soof. 
Lambm 

91 PrétBcrìpta ad candida caldi] Ex 
et feci ai seu ad. Pro cakiif quidam 
libri, ca2/i«; male. * Praesctipta calcii,' 
prò fine curriruli. ' Carceres pictos ' 
dicit Enniu» ; * Calcera candidam,' 
Varrò. Nonius : * Caix.' Et Cicero, 
lib. 1. de Divin. G\fan. Cum olim in 
prima editione edidissero, pratcripta 
et candida caldfy ego baec quse sequuo- 
tur, aonotaram : i. e. calccm prsscrip- 
tam et candidam. * calcem ' aoleui, 
i. e. metam. talia sunt Illa, ' vera 
vtai,' ' ultima naturai,' < cvruia csell,' 
et similia innnmerabilla. Quidam ta* 
men l«gi volunt, pruicripta ad candida 
calci», tfc, ut sii bsec senteotia : Tu 
mibi, Musa, currenti spatiom ad cai* 
cem prxscriptam et candidam, prc* 
monstra eam calcem, vel mibi correnti 
prsmonstra id spatiom. None igi> 



1606 



NOTJE VARIORUM IN 



tar liane posteriorem scriptnram «s- 
sero, praBsertim cum eam in seconda 
jam editione comprobarim ac seca- 
tus sìm, Adr.Tornebo siiasore, et Se- 
neca auctore, qui docet iib. 10. Epist. 
100. 'eam qnam nunc in Circo metam 
dicant Latini, calcem aniiquos appel- 
lasse, qnia scilicet finis cnrriculi saepe 
calce notaretar.'Latfi6. Seneca Epist. 
10. docet eam qnam nunc in Circo 
'Metam' dicunt Latini, < Calcem' 
antiqitos appellasse, quia vis. finis 
corrìculi ssepe calce notaretnr. Hinc 
vero licet collidere Liicretium non- 
quam plures qnam sex libros fiiisse 
meditatum, jam enim properat ' ad 
prsescripta candida suprenis calcis.' 
Creech, Tiirnebi Observatio est Adv. 
2. 12. ubi et liir Ciceronis ex 1. Tnsc. 
Incus: * None video calcem, ad quam 
cum perventiim sit,' &c. Sed et si- 
milis invenitur ex Varrone apud No- 
nhim in ' calx/ ita emendante Jano 
Gnlielmto iib. 1. Veris. e. 4. seu Tom. 
S. Faeis Crit p. 260. ' Nemini For- 
tuna cnrrum niissum a carcere intimo 
Labi inoffensum per «quor candidum 
ad calcem sinit.' Hav, 

95 Principio^ toniiru. quaiiuniwr] 
Vult tonitru fieri ex nubium concur- 
su, ventis contra pngnantibus. Qua 
de re sic Laèrtius : Bporràf iv^x"^^^ 
yUt€ff$ai Karà Ttytófiaros iv rols KOiKé' 
Ijjuri r&v vtipSav &yc(\if0'(v, iro^ircp hf 
rcts ^fArrdpois àyytloiSf xtMpà wvphs xt- 
wvtv/tMTufidwotSj Pófifios iv a^oTs, Ktà 
Kwrà piatii Sì ytp&y, ictù 9taffrdff9tSf «al 
iraparph^is, Kcà Korà^is, v^<r ^\ff^ 
rw fcpvoToAXociS^. &c. i. e. ' Tonitrua 
fieri possunt ex spiritos in nubium 
cavitali bus compressione et constric- 
tione, quemadmodum in vasis no>tris 
fieri solet,quibu8ab igni inflatis soni- 
tus editur: tuni etiam ex nubium rup- 
tionlbns, et distractionibns, et affric- 
tionibus, et perfractionibus, poslea- 
quam glacialeni quandam coucretio- 
nem adeptse sunt,' &c. Arist. Iib. 2. 
lUfTtmp. alt tonitru esse sonitom aut 
crepitum plag», qnam gignit calor 



per vim rneos et incideos io eaa na* 
beis, qnibns inclusus continetnr. A* 
pnleins Iib. de Deo Socratis boa ses 
versus deinceps consequenteis pro- 
ferì. Lamb, 

Caruìa cteW] I. e. cslnm caemleam. 
Lamb, De meteoris dispntatorus a 
tonitru incipit, quod varie explicat. 
et primum qnidem vss. 12. fit iste so* 
nus cum nubcs adversis ventis impul- 
sa* colliduntur ; bsec foit Stoicomm, 
Democriti, aliorum opinio, et ai ho- 
diernos pbilosopbos audiamns est ve- 
ntati proxima : siqnis vero objtciat 
nubes raras esse, ideoqne ad tantom 
sonitum edeodnm maxime Inidoneas, 
dicendum, quod, licet lapidum ant 
Ugni densitatem non a^quant, tamen 
non adeo raras sunt, quin nives et 
grandinem cobiberent. Creech, 

96 CoRCMiruRf] In Apuleio, eoa- 
currant, Oifan. 

Sublime volanies] Sic sup. 2. 206. 

* Nocturnasque faceis caeli snblime 
volanteis.' Lamb, 

98 Nec Jit enim sonilut] I. e. non 
enim tonat ab ea parte capii que se- 
rena est. Contra Horat. Od. 1. S4. 5. 

* namque Diespiter....Flerumqne per 
purum tonanteis Egit equos, volo- 
cremque currum.' Idem Lucretius 
infra negat, fulmina cslo sereno, aut 
leviter densis nubibns, mitti, vs. 240. 
' nani caelo nulla sereno, Nec leviter 
deusis mittuntur nubibns umquam.' 
Lamb, 

De parte serena] Id enim ad decli- 
nandam miraculorum fidem negabant 
Epicuri. Faber, Id enim negabant 
Epicurei, ideoqne Horatius Insanien- 
tem istam Sapientiam reltcturus b»c 
habet Od. 1. 84. 6. ' Namque Dies- 
piter Igni corusco nubila dividens 
Pierumque, per purum tonantes Egit 
Equos, volitcrenique currum/ &c, 
Qrèech, 

99 I>^RSo «vat agmine] Denso acto, 
et quasi ductn. Idem 5. 272. * inde 
super ter ras fluit agmine dulci.' Virgi 
Georg. 3. S60. ' confertoque agmine 



LUCRUTll CARI DB RERUM NAT. LIB. VI. 1607 



pent mole nova/ Idem ^n. 
las servant agmine denso.' 
tamen bic legi voinnt demo 
nòte, a qui boa dissentìo. 

miereUf neque tam condenso] 
hojns loci b»c est : Prv- 
ait) neqoe nubes tam solido 
ìorport Constant, quam la- 
tigna : neque tam tenaes et 
y qaam fumi, nam si essent 
t Upides, sna gravitate et 
ire depressa^, cadere debe- 
ennes, ut nebolae ac furaus, 
nt constare, nec niveis, aat 
mtinere : sed dissiparentnr. 

Il tenuea] Leg. Tam tenui: 
. 'Tarn condenso/ Creech, 
m nut cadere abrupto] Ita et 
itrìs. Vulg. Nam cadere aut 
peram. Gifan, Re posili ab- 
itua et codices manascr. et 
vulg. in bis Aldinos anti- 
t Parìsienseis, et Basilien- 
alii habent, Nam cadere aut 
adose. * abrnpto pendere ' 
dictum, ut illud Virg. ^n. 
brnpti unbibns ignes/ sic 
). * Defert bic aliquid ab- 
nnbe gelida convolvens, 
B,' &c. et ipse Liicretius 
. * Nnnc bine, nunc illinc 
ibibus ignes/ banc emenda- 
:utus est injusttissimns at- 
lentissimus Zoilus : snisque 
iccf ptam retolit, quasi ego 
is jam editionibus non re- 
ex nostris. Lami). Nam 
ibrupto deberent pondere prea- 
d€$. ' Ita in veteribus no- 
Bit Gifanius ; ' vulg. Nam 
Wuto deberent pondere pres' 
am/ bis redarguendns: nam 
>am emendationem a Lam- 
>mt, quod, prò suo ilio can- 
ini scilicet, dissimulavit : 
1 alterum est, pessime ju- 
led boc ei cum Lambino 
Dooc qoidem fuerit. Uter* 



qne igitnr in eo lapsi sunt, qaod dici 
posse * pondus abrnptum ' exìstima- 
vere; et tameu non potest. Nam es- 
empla quidem quse proferri posaint, 
nt, 'abrupti nnbibns ignes,' Virg. &c. 
ita aliena sunt, nil ut ad confirmatio- 
nem il lina lectionis facere posaint. 
Deinde nec ratio quoque unquam pa- 
tiatur, ut dicamns, * nubes pressa 
abrupto pendere;' si enim abruptom 
esset pond US, (quando nos ad eummo* 
dum loqui jubent,) tum nubes non 
premerentur. Insuper non coovenit 
T^ ' abruptnm ' cum allato lapidia ex- 
eniplo, qui boc loco proponltar ca- 
dens suopte motu, sine omni vi ex* 
terna, sine impnlsn, ^fioKgyKorafiokgf 
Sic. quamobrem legendum, ut in lib. 
quoque Msa. legi tur, Nam cadere ami 
bruto deberent pondere presta Ut lapt- 
de$ ; auty ut fumus, constare nequireni, 
'Bruto' antem gravi est. Festns : 
'brutum antiqui gravem vocabant/ 
Unde et Hor. Od. I. S4. < Quo bruta 
tellus, et vaga ilnmina/ Quin et in 
excerptis ex Donato etiamnnm ad 
Andriam Ter. in haec verba amoto 
METv, legitur : * Sic dixit, quasi me- 
tus sit CORPUS bkytVm, quod cnm 
molimine moveatur/ Faber et Creeek. 

107 Dant etiam sonUum, ^c] Vss. 
8. alia tonitrus explicatio, una enim 
nubes vento agitata, aliqnando vento 
perscissa sonum edit ; nec displice* 
bit haec explicatio, si sonitam qnem 
vela latis theatris intenta, qnem 
cbartse diruptae, aut suspensss vestes 
vento agitatae dant, cum tonitrn com- 
pares. Creeeh, 

Patuli 9uper tequora mundi] Super 
mondi planitiem. Lamb, 

108 Carbasus ut quondam] I. e. 
qnemadmodum interdum velum thea- 
tris intentum soni tum edere solet. 
Quidam legunt magnis intenta tra^- 
lis, existimantes, Lucretium hoc loco 
vela significare antemnis alligaU, 
(tracbelnm enim media pars mali 
est,) cum et vela signìficet potini, 
qnse aolebant theatris pretendi, so* 



1608 



HOT^ VARIORUM IN 



Its, aal iinbrìs arcendi cansa, ntappa* 
ret ex illii venibus qnt legantur 4. 
73. 'Et volgo facinnt id lotta, rnsta* 
qne vela. Et ferrogina, cam magnis 
intenta tbeatris, Per malos, &c, ìfun» 
qiie ibi consessnm/ &c. Lamb, 8ae- 
ton. in Vita Caligala cap. 26. * Gla- 
diatorio mnnere, reductis interdnm 
flagrantissimo »ole velis, emitti qnem^ 
qnam vefabat.' Hav, 

109 Dai etÉpiiìim marof tii<er] Sic 
habent alìqnot libr. manuscr. et non* 
nalli valgati : in bis Veneti Antiq. et 
Paris. Alii, mahà initr, Lambin. Ma- 
los inter. Ita quidam libri ; et snp. 
4. 75. In vet. qnibasdam aliis : ma- 
fM; etiam bene. G^fan, Nam ob loci 
nimiam amplitndinem trajectis malis 
▼eia intendebantar. Faber, * Carba- 
sina autem vela primas in theatrum 
doxisse traditnr Lentalns Spinter 
Apollinaribns ludii.' Plinius 19. 1. 
vid. 4. 73. Creeeh. 

110 PetulatUibua Euris] Alias jketu- 
kmtUnu auria. Lanib. 

Ili Fragileà] Crepitantes : alibi 

< aridum sonnm' dixit, qnod et ser- 
mo Oallicns nsnrpat, un ton $ec. Fa- 
ber. Virg. Ed. 8. 82. * Sparge mo- 
lam et fVagUes incende bitnmine laa- 
ros.' ubi lauros 'fragiles' (docente 
Tumeb. Adv. 19. 27.) ut notter 
chartas, vocat propter crepitum et 
fì-agorem ab iisdem editum. Ha», , 

111 Commeditatìtr] Tralatio. Sic 
Hor. Od. 4. 14. 28. ' horrendamqae 
cultis Dilnviem meditatnr agris.' 
ùamb. 

114 Verberibus] Sic snp. 6. 955. 

< Verbera ventoram vitare imbreis- 
qiie coacti.' Etiam ' verbera' soli 
tribuit eod. lib. 5. 1102. * Et (qnanto 
nagis snbintell. èath k9uh>v) radii so- 
lis cogebnnt nndiqoe terram Verbe- 
ribos crebris extrema ad limioa aper- 
tam/ &c. Lamb» 

Phngunt] Verberant. Lamb. 

115 flit quo^ itdm interdum] Ali- 
qntndo toiiitnis marmar est stridori 
simile, id vero fit cam nabes nobis 



alterios latas radit, inde eoim oritar 
iste strider qnem vs. 118. vocat ' ari- 
dum sonom.' vss. 5. Creeck, 

117 Radmiiea eorporù tattmm] Sic 
festitni, conjertara diictus. Vide, 
qnseso, snp. 2. 1046. Hac in re sse- 
pissime variatom est. ' Tactns cor- 
poris/ prò corpore. Vide Indicen. 
Vulgati, et in libris fere, traetum. In 
quibasdam libris, e carport iraehtm. 
Omnia roendose. Gifmn, Radeniei 
wrpmri» (rochun, sui corporìs agneo, 
seii dnctum, et extremitatero radcn- 
tes. Zoilus mavnlt legi torp$irì$ tae» 
tum : idqne interpretatnr, corpus : 
quod piane non placet. Sic autem 
dixtt ' corporis tractum,' ut lib. 2. 
' flammarnm tractus :' qnod Virg. 
Georg. 1. 367. smnlatns est, ' Flam- 
marom longos a tergo albescere trac- 
tus.' Idem Lucret. l. 1003. * »vi 
tractum,' 'Quod ncque darà sno pcr- 
currere flamina cursu Perpetuo pos- 
sint 8?vi labentia tractu.' Laatb. In 
quibnsdam, torpore traeium^ male. 
Oifanius autem legit, corporit tachm ; 
additqne, ' 'Tactus corporìs,' prò cor- 
pore, ' tactus animi,' prò animo.' 
Nugse, ut in notis apparebit: si quid 
mutatura veliro, Tegam, Dvoerso motn 
radentet corpora tractim : sed nihil nc- 
cesse est. Faber, Corporit tarfa», 
i. e. Corpus, Gifanins : rìdicule. * Cor- 
poris' autem 'tractnm' nihil elegan- 
tius ; nam nubcs diverso motu de 
latere euntes totum corporis tractum, 
ab altera usque ad alteraoi extremi- 
tatem, radunt. Creeck. 

118 Aridut unde aarvis] Profcrt 
hunc ver^nm Nonius in voce * ari- 
dus.' Lamb, 

Terget] Radit, mnlcet, tangit. Tra- 
latio e«t. Lamb, 

119 Exierit donec ngionibut'] Donee 
calor ille et ignis compressns ernpe- 
ritennbibus. Lamò. Exierit. Mallem 
Exierunt : Nubes vis. Creeck, 

120 Hoc etiam pacto,ifc,1 Vsa, 11. 
Ventus in nube inclusns furìt, inda 
mormur ; tandem facto impet« emm- 



T. LUGRUTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. VI. 1609 



pit ; iade borreodat ille fragor. Qua 
ratione Pliains declaravit * posse 
spirilum nube cohibitom tonare, na- 
tura strangnlante sonitnin dnni rize- 
tnr, edito fragore dam erumpat, nt 
io membrana spirito intenta.' Si ri- 
dere libet, Tid. Aristopbanis Nobet 
AcLl. Se. 4. Cretck, 

122 IHiiilHisse] Diaceasisse, diaao- 
Ittta esse, diropta esse. lumb. 

129 Procella] Kvrwryìs, Tel Ikm^aoi 
Ìm^mi , Tel XmìXw^, Lamb, 

124 NtUnkuB mtorni M«e] In nubeis 
sese indolt, atqae inninuavit : sese 
nnbibiia ingolfi t. Lamò. 

126 CogUf uti fiat tpi$90 cav, 4^.] 
I*e. ano ferbo^inflat. Lamb. 

127 Commocii] Melina qoam Cmn: 
UmmU, Creech. 

128 Perterrierepo mmitu] I. e. soni- 
m horrìbiliter crepante: Tel sonito 
terroreni inter crepandomi incntiente. 
Ltmb, Eandem yocia horrida com- 
posi tiooem in Varrone agnoscit Pai- 
merias Spicilegior. p. 786. in Face 
Crit. obi apud Noniom in ' crepare' 
Ifgit Perterrierepo» voeilnu voUions av- 
rcf 9olgiy prò volgalo Propier crepas^ 
4r^ HaT. 

Dmt NUMa] Procella emissa edit 
fragorem. Loniò. 

129 Nec mrum, cum piena animte 
Mfwiila] 'Piena anirose/ Le. piena 
vénti. Sic Varrò Antanabatia : * Ani- 
ma ut cenciosa in vesica quando est 
arotc ligata, si percolerts, aera red- 
det.' Uor. Sat. 1. 8. 45. < Nam, dia- 
plosa sonat qoantom vesica» prpedi 
Diffissa nate ficus.' Et Epicurus 
apud Laert. Bparràs ìMx.erm ylifwBai 
aarà «rc^fioros ir roìs mik^nMin rwr 
99^Si» Ò9*i\i^uf, Katìdwwp ir rcSs ^pmi' 
pois èyytfcHf, &c. i. e. ' Tonitro ao- 
teai fieri potest ex spirito io nubeis 
cavas inroloto atqoe intorto, queni- 
admodam in vasis nostris ab igni in- 
flatis edi sonitom videmus.' QasB 
verba panilo ante protulimns. Lamé, 

• 130 Dìsploaa] I. e. coro magno soni- 
ìm dimpta et discissa, osos est eadem 



voce Horatins com de eadem re lo- 
queretur, io eo verso, qnem proxime 
protoli : et idem Locretitis inf. 284. 
' displosa repente Opprimere nt c«lt 
videantnr temj^la saperne.' Lamb, 

181 EH etiam rutto, ^c] Nubes 
qoasdam videmns qosB arboruni ra- 
mosarom instar habent.partes eroi- 
nentes, et hoc illnc projectas : has 
si venti perflare concipiantor, toni- 
tro seqoetor ; quippe com venti den- 
sas sylvas perflent, rami ab ilio agi- 
tati fragorem edont. vss. 6. Creeek, 

132 Cut eomiua faciani'] Sic resti- 
tuì, com lib. et manoscr. et typis ex- 
cosi mendosi essent, ncque inter se 
congnierent. Alii enim babent^ul 
faekaU : alii, cìtr/aetani : qoos seco- 
tua som. Est etiam ratio (inqoit) 
qoaroobrem venti, com nobels per- 
flant, sonitos edant. hoc demonstrat 
m simili. Lamb, 

Ramota] I. e. qoas non sont ssqna- 
bilia, sed, arborum ramosarom instar, 
partibos Constant eminentibns, et 
bue illoc projectis. Tralatio est. sic 
2. 446. primordia nonnulla dixit esse 
quasi ramosa. * Hsc magia hamatis 
inter sese esse necesse est. Et quasi 
ramosis, alte compacta teneri.' Pro- 
prie usurpavit 5. 1095. * Et ramosa 
tamen cum ventis pulsa vacillans 
/Estuat in ramos incnmbens arboris 
arbor, Exprimit,' Sic. Lamb, 

134 Flamina Cauri] Caurns, seo 
Conis, ventos est spirans ab occaso 
sestivo : qnem Oneci àpyiarrp^ appeU 
lant. sic sup. 1. 291. ' Sic igitnr de- 
bent venti quoque fiamioa ferri/ et 
aup. 5. 74. * Etesia flabra Aqnilo- 
nmn.' Lamb, 

135 Frwndee'] lU vet. libri. Gi/oo. 

136 Fit quoque ut interdum, t^,] 
Nnbes etiam rumpi potest, com ven- 
tus ex adverso in illam inipingitur, 
atque inde tonìtru: vss. 5. Ventoa 
autem posse nnbes perrumpere nemo 
dubitabit, qui vidit eversas arbores, 
et radicitus evolsas. Creeek, 

Validi ris incHa venti] Vis incita. 



1610 



NOTifi VAKiORUM IN 



▼isincitaU. Sic 1.272. < Principio 
venti VIS verberat incita pontiim.' et 

5. 1093. ' Multa videmus eoim cs« 
lestibns incita flammis Fnlgere.' et 
hoc lib. 294. < Est etiam cum vis 
extrinsecus incita venti/ &c. Lamb. 

IZ7 Jmpeté] Impela, ut 2. S26. 
' Tran&mittunt valido quatientcs im- 
pete campos :' itemque sup. et inf. 
complnribns locis. Lamb, 

139 Hie ubi Unior est, ^c] Ordo 
est : Cnro tamen hic, nempe in'terrai 
ubi lenior e^t, qnam in regione ae- 
rea, et in partibus mundi snpernis, 
arborea altas radicitnt eveilet. ' Cam' 
jonxit cum indicativo : quod M. Tul- 
lio et bonis scrìptoribns nsitatum ent ; 
tametsi secus existimet vulgus.Lcmfr. 

141 Sunt ftioMjluctMiy ifc] Si haec 
omnia displiceant, tandem concipias 
aèrem tanquani vastum mare, in quo 
nnbila sint fluctus ; illa demum col* 
lidas, et illuni, qnem in mari estuoso 
sentis, in aere senties fragorem. vss. 
3. Creech, 

142 Quod idemfit] Naro in flnmi- 
nibus magnis magni sepe fluctus ex- 
citautnr. Lamb, 

144 FU quoque, uH e nube"] Ita vet. 
libri. Vulg. ii6i. Gifan. FU quoque, 
ubi e nube. Sic legendum : et ita 
babent libri oinnes et mannscr. et 
vulg. £o dico, quod alii bunc locnm 
depravarant, qui edidenmt, Fit quo- 
que uii, ifc, nam versu ab hoc ter fio 
particola ut, que desiderabatur, suo 
loco pooitur in codicibus eroendatis, 
hoc modo, Ignem continuo ; ut magno 
clamore trucidet, Lamb. Quidam Phi- 
losophi docueruut a stellis in madi- 
dam nubem decidentibus, et cum hu- 
more colloctantibus, stridens tonitru 
orìri : loco stellarum Liicretius vss. 

6. assumit ignem fulmineum, qui e 
aube arida excussus in nubem humi- 
dam tanquam ferrnm candens demer- 
gatnr. Creech, 

E nube] Arida scilicet. Lamb, 
In n^bem2 Uvidam et madidam. 
Lamb, 



115 Hac] Nubes madida et ovU 
da. LÀmb, 

140 Magno clamore trucidet] Tri* 
latio est in voce clamore: Disi forte 
legendum sit clangore : qnod qniboi- 
dam videtur. Lamb, Magno cum stri- 
dore exiioguat. Creeck, 

147 Ut ealidi»] A simili. Lamb. 
Olim] Aliquando. Lamb, 

148 Stridit]Stridity nsiriiìo is, ter- 
tiae. Sic apud Hor. Sat. iilt« lib. 1 
77. 'Stridere secreta divisos aure 
susurrod.' Lamb, Hor. Sat. 2. 8. 77. 
*' Tum in lecto quoque videres Stri- 
dere secreta divisos aure ausnrros.' 
Creech, 

149 Aridior porro, Sfcl Se aliquam 
pretermittat causam tonttnis, jam 
vss. 0. Nubem ipsam accendi t, et 
quoniam Laurus, aTieque res acceu- 
se crepitant, idem etiam nubes 
posse contendi t Creech, 

AcHpit ignem] Sic snp. tocotus est 
6. 608. * Accipere ex una scintilla 
incendia passim.' Lamb. 

151 Lauricomoi] Lauris vestitos et 
coopertos. Lamb. 

152 Turbine ventorum] ^vorpoff 
èivdpmr. Sic enim interpretatnr auc- 
tor vocabularit Latino-Oreci, sepe 
a me commemorati. Lamb, 

153 Nec rei uUa magia] * Laorus' 
(inquit Plin. lib. 15. cap.ult.) 'mani- 
festo abdicat igneis crepitu, et qua- 
dam detestatione, interaneorom etiam 
vitia tigno torquente. Tiberium prin- 
cipero tonante celo coronari ea soli- 
turo ferunt contra fnlminum metus.' 
Lamb, 

Delphica laurut] Duo laurus genera 
tradidisse Catonem scribit eodem 
loco Plinius, Delpbicam et Cypriam : 
Pompeium, Leneam adjecisse, quam 
' mustacem ' appellavit ; sed dici pò- 
test, ' laurum Delpbicam ' a Lucretio 
appellari, quasi Apollineam^ qnod 
Apollini Delpbico sacra sit. Lamb, 
Laorus manifesto abdicat ignea cre- 
pito. Duo ejus genera tradit Cato, 
Delpbicam et Cypriam : Plinius Hist 



LUGRBTII CARI DB RERUM NAT. LIB. VI. 1611 



^. 90. A pollini antera grata 
lin.) quia spectatissima erat 
asso monte, et, nt ait He tsiodi 
is, ivtpyu Tpòs ivBowriafffioùs, 
tiam est de Dapboc fabula: 
fet. 1.656. < Cui Deus, At 

qaoniani mea non potes 
rbor eris certe, dixit, mea: 
babebunt Te coma, te citba- 

nostrae, Laorey pbaretrae.' 

^Umma erepiiante] Sic Virg. 
1. 85. ' Atque levem stipu- 
epitaotibus urere 6ammi8.* 
[acrob. Sat. 6. 4. Lamò. 
^emque tctpt geli, i^e,] Deinde, 
nat, multa giaciei fragmiua 
lo 4ccidont, pra^cipiie in par- 
ptentrionalibos ; ideo conge- 
nnbiam disruptioui fragor 
ì adscribatiir. vss. 4. Creech, 
* Oelus, li,' et ' gelu, lu/ in- 
m» Sic sup. 6. 206. *• Assi- 
; geli casus mortalibus au- 
iof. 529. * Et vis magna geli, 
1 duramen aquarum.' Potest 
len, ut sit bic neutri generis, 
li, lo : quemadmodum et ibi : 
osqne geli casus,' &c. ' Et 
na geli,' &c. Sed si in bis 
bitationi locus est, nuUus est 
nf. 877. ' quasi sspe gelom, 
ntinet in se, Mutat, et exsol- 
ieni,' &c. Perspicue enim in 
1 nentrum esse declarat rela* 
qnod.' Lamb, 

'oHfereit] Complet, et conden- 
sa. Lamb, 

^Mlgit iteni] Nunc de fulgure, 

Tfaic^v nominant Grsci. De 

Laèrtius : KaX èurrpaiteà 8* 

y&otnai fcarà vKfiovs rpAtrovs, 

cara mpàrptìpuf Ktù o^yKpovtruf 

muff àdrrpaitiiw fwv^» Ktà Ktn' 
^Urw rc^, &c. i. e. < Et 
aeu fulgetra similiter pluri* 
lia fiunt. Nam et ex affric- 
: collisione nubium figuratio 
est ignis effectrix, labrice 



elabens, fulgur gignit : et ex nnbinm 
ventilatione a 6atibus, qui bunc ful- 
gorem efficiunt : et per expressionem, 
compressione nobinm facta, vel ab 
ipsis inter se, vel a ventis,' &c. 
Fulgit antem legendom, non fulgel : 
et ita Nonins. sic 5. 1093. * Multa 
videmus enim cselestibus incita flam- 
mis Fulgere.' idem infra : 21S. ' FoU 
git item, cnm rarescunt qnoqne nu- 
bila cvli.' Lamb, Ita bic Nonins. 
Vulg. Fervei, Oifan. Hactenns de 
tonitru, deinde de fulgnre inqniritnr, 
quod ex induratis nubi bus inter se 
coliisis exprimi potest, ut e ferro, 
silice, ant ligno ; nam in nnbibus non 
minus qnam in istis rebus semina 
ignis latere pntandum est* Creech, 

Igni» cum semtaa] Aristot. lìb. 2. 
firrcMf. folgur volt esso ventum e nn- 
bibus expressum, tenui et invalido 
incendio inflammatum. Lamb, 

160 Ceu lapidem ti Percutiat ìapùi] 
Sup. 1. 883. ' Cum lapidi lapidem 
terimus, manare crnorem.' Lamb, 

163 SedtonitrumJU ti<t,^c.] Aristot. 
eod. lib. r/ycTcu 8i fterà T^r vAin^y 
Koì tarepo¥ T^f Bpovnis' bXXk paiwrrai 

&itoi)f. i. e. ' Fit autem fulgur, sen 
fulgetrnm, post plagam, et posterins 
quam tonitru: sed cernitur prins, 
propterea quod videndi sensns cele- 
rior et acrior est, qnam anditns.' 
Lamb, Si vero tonitru et fulgur ex 
eadem nubium collisione, cnr cerni- 
tur fulgur antequam auditnr tonitru? 
Nempe vsa. 9. quia lux sono est ve- 
locior, imo omni experientia proba* 
tnr speciem rei visibilis sono velo- 
cius transferri. Creech, 

164 Quia $emper ad oMret] Vera 
ratio est, quia rerum visibilium spe- 
cies semper praesentea snnt sensni ; 
sed sonomm alia ratio est ; qui scili- 
cet, nisi collidantur, et tundantur 
corpora, non emittnntur. Faber, 

165 Adveniuntl Res qoas audita 
senti untar. Lamb, 

166 Cadere ei ^uem"] Utitur alio ex- 



1612 



VOTM VARIORUM IN 



empio Arìstot. ilio ^od. loco, nempe 
rcmigatioois, hit verbis: AtiKoi 8* ^ 

friMv tòs Kéhras 6 wpùìros èu^ucywrai ^ 
^s r^f KMtniKaffias, i. ^. * Declarat 
autem triremiom remigatio. Nam 
tom demiim prìmus agitatioDia remo* 
mm aonitni ad aareis pervenit, cam 
jam rcmiges iteram remos lablatoi 
inferuDt.' Epicar. autem apnd Laert* 
•ic htijus rei cautam multia verbii 
explicat : nportpci tk àarparìi rris fipnh- 
r^r h Toi^ rtyi %§purrd(r€i. rS$¥ yt^wr, 
ZtÌL rh HifjM rf rh wpwfia iyaeiitrwfy ^|w- 
BfttrBm rhp àerrptarìis àworéKtaruc^ «TX*!' 
fwrurfiht^, 1hrT§pop Si rh wpwfM hftiko^ 
fAfrop rhp fiòfjifiop ènrortXtTp rovrop* koX 
«co/ ffiwrwruf 9^ àfi/^cr4p9$Pf Ìfia r^ rd- 
XCi <nnrropttr4p^ H^XfntvBai wpbs fiftas rV 
iurrparfip, òffrtpthf Si r^v fipopr^p^ koB» 
dmp 4w* ivtnp i^ kitoaHiftaros 0ffa»- 
povfUpcfPf «col wXiiyds riva? woiovfiépmp, 
i. e. < Anteit aotem fuignr tonitru 
tali casu nubeis clrcurnsistente, qaia 
eodem tempore, quo flatus in nubem 
incidit, extrudatnr ea quse fulgtir 
creat figuratio, pontcrìus vero flatu» 
expressiis biinc sonitum edat, et 
iitfoqne «imul incidente, fulgur ce- 
leritate ad nos contentiore ntatur: 
tonitru autem tardius ait, queoiad- 
modum evenit in quibasdam quas ex 
ìnterTallo cernnntar, et ictus qnos- 
dam gignitnt/ Plinins eandem bre- 
vtas 2. 64. * Quoniam Inx,' iuquit, 
* sonitu est Teiorior.' Lamb, 

167 Arboris auetutn] Arboris ang- 
men: arborem. Sic 2. 481. ' Esse 
iofinlto debebant corporis auctu.' et 
5. 1170. * mirando corporis auctu.' 
Lamb 

168 Per aureis] Alibi legitur per 
attrai*. Lamb. Per avrU. Quidam 
vulg. aurtu, male. Ita snp. * tergere 
aiiris.' Gt/ttii. 

169 Fulgorein] Fulgur. Nam (ut 
alibi diximus) alterum prò altero su- 
mit Lucretius. Lamb, 

170 ParUar qui mittUur] * Pariter 
igni/ i. e. in eudem tempore^ atque 



ignifl. sic loqnitnr Hor. Epist. 1. 10. 
6. ' Annnimos pariter vetviia oolii- 
qne columbis.' Lamb, Pariter %«, 
ut : ' naturse convenienter ;' ' eaden 
turpi/ &c. Preig. 

172 Hoc etiam pado] Aliam caiK 
sam afifert fulgnris. Lamb. Quod ri 
tonitru fiat Tento nubes perrompeDie) 
fuignr quoque fit ab eodem venta 
pernici motn, duro ioter iMibes rota^ 
tur, accenso. vss. 14. Hos versus CU»* 
sendus, et qui illum seqnuntBf» per- 
peram interpretati sunt. Creecft. 

Volucri loca lumine timgmnt] Nubci 
' tingunt loca lumine :' i. e. illnstnuiti 
et quasi colorant. sic 6. 679. * Perve- 
niunt nostros ad sensus, et loca tio^ 
gnnt.' Al. et ìoca/ulgent. Lamb. 

176 Fecit, ut ante, .coeaM, tfacuQ 
Ordo est: fecit spissescere eavan 
Dubem, ut ante docni. Sermo est 
implicatus, ut sup. 1. 755. ^Quorum 
utrumque quid a vero, jara, distet, 
habebas/ Hoc autem docidt eodem 
lib. panilo ante, vs. 124. * Cum subito 
validi venti conlecta procella Nubi- 
bus in t orsi t sese/ <&c. Lamb, 

177 Plumbea verv Glans etiam'] Sic 
inf. 305. ' Non alia longe ratioue, ac 
plumbea r»pe,* òfc. Lamb, Longam 
esset, si poètarum et historicorum 
veterum testiroontin nti veliera ut M 
probarem. Sed Inter fabulosa anti* 
quitatis referendum id putem; neqae 
m8gt8 verum esse, quam quod de sa- 
gitta Acesta: in 6. scripsit Virgilins, 
quae exarsi t et iu ventos ablit. fa6fr 
et Creech. 

178 Voltenda] Volubilis, vcl dum 
volvitur^nt sup. 5. 1275. < Et volven- 
da vtas comniutat tempora rerara/ 
Lamb, 

161 Mcianlia] < Nictare' (ioqitit 
Festus) *est octiloruoi et alioram 
menibrorum nisu sirpe aliqnid coca- 
ri/ Vid. cetera epud eundem, et 
PauUnm. Sed bic * nictantia' trans^ 
late positura videtnr prò micantta, 
seu vibrantia. Lamb, 

182 Adlicit aureit] Lacessit et pro^ 



ORBTIl CARI DE RBRUM NAT. LIB. VI. 1013 



seDstnn. Sed qaid ti 
n tuitigit aureÌM : ut in- 
dtigtt' esse praesentis 
bo Ugo, isy it,qao lite- 
} prò tango ? sic sap. 
desideritim nostri nos 
Vernmtanien nihil 
. Lamb, Al. attigU, 
lificatio est. Fab. Alii. 
Jmerins miligit, Pro 
toedenti Tersa qnidam, 
iech. Vide Palmer. 
764, tom. 4. Fac. Crit. 

wd lumina nostro»] In 
td lumina noitra; male, 
0». Ordo est: qaam 
1 ocnlos nostros per?e- 
en legi debet, nt ego 
taravi, non, ut vulgo 
KM ad lumina noitra» 
lectionem approbavit 
Zoilus, ut a se reper- 
itatam. Lamlt, De ve- 
ctionis aculos ad, nulla 
tatio potest ; sic solet 
sspins a doctis inter- 
am. Ut : ' buuc prop- 
?,' &c. Preig, 
U alte exsiruetis] I. e. 
;erati8, et coacervatis. 
if. 245. ' Fulmina gig- 
alteque pntandum est 
uctiff.' Lamb. 
litro] I. e. mira relcri- 
impetii. .sic 4. 001. de 
* £t munus una regit, 
ete cnntem.' et 5. 500. 
Ipse stios ignei» certo 
dien?/ et infra de An- 
ne ea quo pactu gig- 
[)ete tanto Fiant/ òìc, 
liilem ferri potest : at 
. Cret'cb. 

i nt fraudi f 8fe,'\ Noe 
'el, et vide ne te indn- 
ocis inferni» niagis cer- 
iate pateant niibila, 
sint allitudinr, et qnam 
raura ver»us cxngf^era- 



ta. * inferne,' i. e. ex terra, ex loco 
infimo, seu inferno. Neqne vero est, 
qnod qnemqnara moveat ultima syU 
laba correpta: est enim brefis. et 
ita do 'snperne' sentieodam: ut 4. 
441. ' et recta superne guberoa.' Vo- 
runtamen non disslmulabo, in qnibus- 
dam lib. legi infima : qnam lectionem 
si probabimus, paoUo aliter faune Io« 
cnm explicabimns. Lambin, Infame, 
In qnibusdara lib^is, inferma, Gifan. 
In errorem indncat. Fd^er, Vss. 17. 
Scrupulus proptor nubes visas, noo, 
ut latas, ita profuudas, ideoque nott 
istis fornacibus, et speluncis, quas 
fingit, extructas. Hnnc eximit. Et 
qnaedam snbjnngit do vento Inter 
nubes fremente, et tandem cum fnl- 
gure erumpente. Creeeh, 

187 Quam eunum, ^c] Ordo est : 
quam quid exstent sursnro oxstrnc- 
ta, i.e. quam quantum extent sursum 
versus spissa et densa. Qu^d si quis 
malet legi it(ferna, totum faune locum 
sic declarabo: Et ne te decipiat, 
qnod nos magis videnus, quam sint 
lata infema, i. e. Infern» nubium 
partes, quam sursum cxstmcta, i. e. 
e«e partes, quse snnt sursum versua 
exstructse ; quid exstent, i. e. quan- 
tum emineant. Lamb, 

188 ConUmplaiar enim] Sic sup. 2. 
113. * Contemplator enim, cfim solis 
lumina cumque,' Sic, Lamb, 

191 Atque urgere tMpema] Ita vet. 
libri. G\fan. 

192 Sepulti» undàifue vtfnti»] Sedai is 
et stratis ventis. Tralatio est. sic 
Grvci dicuot Kotftift» àvdfWìfSf i. r. 
sopire. Lamb, Ut alii, eopitie, ab ea- 
dem metaphora. Faber, Virg. 2. 265. 
* Invadunt urbera somno vinoque se- 
pultam.' Tumeb, Adv. SO. 19. 

194 SpeUtncaepu velut saxU penden- 
tibus itrueiae] M. Tuli. lib. 1. Tusc. 
Qii»st. ex nescio q<Mi poeta: 'Per 
spelnncas saxis structas asperis, pen- 
deutibus, Maximis.' Lamb, In rpe- 
Inncis enim saxa videntur pendere. 
'Pendentia tecta* Virg. et passim 



{ 



1614 



NOTifi VARIORUM IN 



poètae. Creech, 

195 Tempestate coorto] Sic loqnitnr 
et Cssar lib. 7. de B. O. ' Quod 
magna subito erat coorta tempettaa/ 
Idem Lucret. 1. 762. * Aat ita dìffn- 
gient, nt, tempestate coorta/ &c. 
idem iof. 457. 'Usqae adeo, donee 
tempestas saeTa coorta est.' Virg. 

10. 405. ' Ac Telat optata ventis «s* 
tate coortis/ &c. Lamb, 

196 Magno indignantur mwmmre 
elauH] Sic Virg. ^n. 1. 59. < Illi in- 
dignantes magno cnm murmnre, men- 
tis Circora claustra fremnnt.' Lamb. 

200 CoHvohunt] Corradiint, colli- 
gunt. Lamb, 

E Nubibus] Leg. In NubibuSf id enim 
tota postulat senteniia. Creech, 

202 FuUeruni'i Fiilgorem concep* 
tam ediderunt. Lamb, 

203 Hoc etiam'] Alila cansa fulga- 
ris, qnia nnbes mnlta in se ignis se- 
mina contineant. Lamb. Non tan- 
tum igois in nubibas circum rotatus 
accendi potest, sed ipss nnbes mnlta 
ignis corpuscnla sive a sole, ut doctiit 
Empedoclesy sive alinnde accepta 
continent Id entm splendidns et 
flammens color quarnndam nnbinni 
demonstrat; ista antem corpnscnla 
a vento, compellente et comprìmente 
nnbes, expressa fulgur efficiunt. vss. 

11. Creech, 

204 Liquidi] Lucidi, vel puri, Tel 
effusi et abundantis. Macrob. Satnrn. 
6. 5. Lamb, Maro item Ecl. 6. 3. ' Et 
liquidi simul ignis.' Ubi Servius per 
' puri et stherii ' explicat, locnmque 
prxter hunc Lucretii etiam Cicero- 
nis, qui dixerit ' ignitum liquorem/ 
adducit. Alias enim siccse rei aridae- 
quc band convenit ' liquidi ' epitbe- 
too. Lactantium hoc quoque, utplu- 
ra, imitatum docuit Turneb. Adv. 10. 
8. cujus antiqui scnptoris haec snnt 
▼erba 6. 11. ' Aliud ille a nobis exi- 
git lumen, et quidem nonfumidum, 
sed, ut ait poeta, liquidum atq^ue cla- 
rum, mentis scilicet.' Hav» 

207 PUrumque colof] Utraque sunt 



asitata, ' color,' * honor,* ' timor,' 
* labor,' * vapor,' * odor :' et • colos,' 
' honos,' ' timos,' ' labos,' * vapos.' 
Noni US in voce ' vapos,' et * odos.* 
Lamb, 

208 Quippe eienim ìoUb de liMitae] 
Hanc sententiam tangit et refellic 
Aristot. lib. 2. p/ernap, Katroi riAs 
Kéyovciv, éts èf roìs vé^wnp èyyfptm 
9vp, rovTO 8* 'EfivcSoicA.^s fUr ^iftfir 
cTreu rh ^/ivcfMXafi^ar^/icror he rih tov 
ilXiov iuKrbmv *Ajfa^ayipas 9k ìk rm 
ivoBw atóépos, t 9^ ^«cvos iuiXmì wvpf 
KartvtxB^y AtuttOtw Kértt, i. e. ' Atqai 
aiunt nonnulli, in nubibns ignem in- 
nasci : hunc antem ignem Empedo- 
cles quidem dicit esse enro, qai coni- 
prebenditur et concipitnr ex radili 
solis : Anaxagoras autem ex inpre* 
mo sethere (qiiem ille ignem appeU 
lat) superne deorsum delatnm,' &c, 
Lamb, 

210 Haice igiltrr] Sic habent libri 
fere omnes manuscr. et nonnalli vul- 
gati : alii, Has igitur, Lamb. 

Agena] Impellens, incitans. Lamb, 

211 Expres8a]*ZieTtexififUwa, Lamk, 

212 Qua f aduni flammm faìgert] 
Que facìunt, ut flamma exsistat, et 
fulgor orìatur. sic loquitur et alibi: 
ut snp. lib. prox. 760. ' Quae faciunt 
igneis interstingui, atque perire f 
et coU. lib. snp. 661. ' Quie faciunt 
solis nova semper lumina gigni.' et 
eod. lib. 702. * Qui faciunt solere 
certa de surgere parte.* et hoc lib. 6. 
175. ' Fecit, nt ante, cavam, domi, 
spiuescere nubem.' et 3. 101. ' Har- 
moniam Graii, quam dicunt, quod fa* 
ciat nos Vivere cum sensn,' &c. ad 
quem locum plura cxempla congesta 
sunt. Lamh, 

213 FulgU item] Alia cansa fnlgS- 
ris, non cnjuslibet, sed ejus quod iit 
sine terrore. Hunc vcrsum profert 
Nonius in verbo ' fulget.' Lamb, Mo- 
do dixit semina ignis, qus in nubibus 
continentor, vi et impetn venti ex- 
primi ; jam vfts. 5. licet non expri- 
mantnr, tamen didncfis et distractiè 



T. LUCRKTll CARI DB RBRUM NAT. LIO. VI. 1G15 



1 partibns decidant neresse 

tqne inde lene illud et mite 

qaod Inoline ocolos perstrin- 

llo aiitem tonitra percellit au« 

Mìidudtì Distrabit, divellit. 

Ingrata»] Adverbinm, quod 
invite, et velint, nolint: vel 
i caiusy Bine recto, compositi 
itii, et particnl. negat. io. ut 

1083. ' iogratiis haeret et an- 
i antem ntrobiqne trisyliabnro. 
'erent. autem Heant. 8. 1. 37. 
or syllabariiro, ' Proterroisti 
la coacta ingratiis/ Scc. Lamb. 
olit, nam diductis onbibas oe- 
ett inclasas ignis sciotillas 
sre. Creech, 

Qaod 8upere$ty quali] Nnnc de 
Ì8 natura, ejasque mobilitate, 
declarari fulmeo natura esse 
ìx eo, qnod loca fulmine tarta 
1 solfuris mittant,etquod atra 
nasi calore inusta, hunc locnm 

in integrum resti tui, partim 
18 scriptura vulgata, quae est, 
tperett quod aie : partim ab uno 

roannscr. admonitus, in quo 
im reperi, Quod 8upere$i, quari: 

feci, Quod wperest, qualif 8fc. 
ctio si ne dnbio recta et vera 
Stiam hanc emendationem Zoi- 
citos amplexus est, nulla va- 
I mentione facta. Lamb. Cnm 
I nrat res tactas, cum domos 
lat, &c. neroinem videas qui 
iturani igneam esse diffiteatur. 
antem parìetes penetrat, quod 
, cs, reliqua metalla liqnefa- 
od vase integro exbaurit liquo- 
«1 facit ut effloat, id qnidem 
i motni, et subtilitati ilHus ig- 
ribaendum. Creeeh, 
Noiaque graveis halantes] Ordo: 
|ne halantes, i. e. exhalantes, 
graveis, et tstra^, et sulfo- 
▼itiose autem habent quidam 
libri halanteit» Lamb. Halan' 



tea. Quidam libri, haìaniU: rcferator 
ad anras. Gif. 

222 Per u] Melius qnam $irp€. 
Creech. 

226 Quoi nil ommno obsititre posiii] 
Sic infra vs. 330. * Non facile est tali 
natnrae obsistere quidquam. Lamb, 

227 TranMit enim taUde] Cod. 
Memm. habct, TVann^ enim tatìdum 
fulmen, Lamb. 

228 Ciamor «<i, ac Voceà] Sic ha- 
bent tres lib. manuscr. Vatic. Tet* 
tian. Memm. et ita legi debet : tan- 
tum apponendum est comma post 
nomen * voces,' ut verbum * fransi t' 
cohsreat cum voce ' fulmen,' et si t 
iwatfa^pÌLf hoc modo : fulmen trao»it 
per saepta domonim, transit per saxa, 
per aera, quemadmodnm clamor, et 
voces. ad hunc locnm pertinent illa 
1. 355. * Inter sappta meant voces, et 
clansa domorum Trans voi itant.' ibi- 
dem, 490. * Transit enim fulmen cae- 
li per saBpta domorum Clamor nti ac 
voces.' Sed quieri potest, qnamob- 
rem tanta vis iosit in fulmine, tan-. 
taque mobilitas. Prìmnro ventns est: 
ventus antem mobilis est. Deinde 
ventns est incensus: ignea antem 
omnia mobilia sunt. deinde e nubi- 
bus magno impetn exprimitnr: at 
qu» exprimuntur, qua eruropont, 
celerrime et validissime evolunt, nt 
quas e tormeotis missa ferri videmua : 
qnod et Locret. posterios testatur, 
ibi : ' Inde, ubi non potuit nubes ca- 
pere impetis anctum. Exprimi tur vis 
atqne ideo volat impete miro. Ut, 
validisquaB de torraentis missa ferun- 
tur.' motus autem calorem anger. 
Ita fit, ut ignis fulmineus sit et sub- 
tilissimns, et celerrimos, et validis- 
simus : saxa discutiat, ant penetret: 
aps, et aurum, et similia liquefaciat: 
solo denique contactu, atque adeo 
afflatn, animanteis interiroat, et simi- 
lia andito mira faciat. Lamb. In aliis, 
Ciamor uii vocis, snp. 1. 491. Giftm, 
AHI, Clamor uii vocis, Sed lotos hic 



€ 



1616 



NOT.£ VARIORUM IN 



▼ersns abesse potent. Creeeh, 

229 Et li^uidum punei9] £t clypei 
«t, aut ferrum liqaefacit : < lif nom 
nullo datnno afficit ' (inqnit Arìstot. 
1. 3. fMT§ép,) * propterea qnod natura 
Ugni rara et raoUis est, baec metalla 
autem dura et solida innt: fnlmen 
autem per lignam et simllia perma- 
nat ac permeat prius quam in ea Tim 
suam expromat : dura vero, et ob« 
stantia, et remorantia vel discntit ac 
disturbati Tel consnmit ac liquefaeit.' 
Plin. 2. 51. 'Aurnm, et ae«, et ar« 
gentum liquatnr, intns saccolis ipsis 
nullo modo arabnstis.' Quidam li- 
bri habenty Et liqmdum parvo faeii 
a8, tfc, Lamb. Egregie et poetice 
Claudianns, ubi de Marci Aurelii ex- 
peditione, et plaTta illa celebrata 
agit 6. Cons. Honorii ts. S44. < Hic 
tabescente aolutus Subsidit galea, li- 
quefactaque f ulgure cuspisCandait, et 
f ubitis fluxere vapori bus enses.' Hm, 
Tempere] Ita qnidem libri ; alii, 
temporùé In qnibusdam vet. parto 
facit, Oifan. 

250 Curai Uem] Tralatio est. Sic 
sup. S. 127. ' calidiqae vaporis Semi- 
na curare, in membris ut vita more^ 
tur/ Lamb, 

Ut vaaia integrW] Sic et Plin. lib. 
eod. ' Tertiutti fnlminis genus est, 
qnod clarum vocant, mirifìcae maxi- 
me natura*, quo dolia exhanrinntnr, 
intactis operimentis, nulloque allo 
vestigio relieto.' Lamb, 

251 Diffugiant] Tralatio illuKtris, 
et tameii nsitata, prò co qnod est 
diffliiant et dilabantiir. idem 1. 1096. 
ad ilammas tt'anstiilit : * Ne volu- 
crum ritu flammartim nicenia mundi 
Diffiigiant onbito/ &c. in eod. lib. 
762. ad fiilmiiia, ad Imbrpìft, et ad 
ventos : * Aut ita difTu^ient, ut tem* 
pestate coorta. Fulmina diirngere,at- 
que imbreis ventosque videnius.' sic 
Plautus Aulul. 1. 2. IG. *Tiuii aqiiam 
aufngisie dicito, si qui» petet.' Lamb. 

232 Lateramina vasi] Ita vet. libri; 



rectisttme,etMartiainM, Uh. S. Valg. 
latera ommia vam, Oifan. Con ani- 
madverterem, Ubroa omoets mamiscr. 
^habere Uiteramma: vnlg. «ntem Iste- 
ra omnia: diu multnmqna dubitarii 
ntram lectionem probarem. ad extre- 
mnm, lectionem veterem seqni na- 
lui, idque tntins esse jadicavi. Ac- 
cessit, qno . facilina hanc acriptarsB 
probarem» qiMd vasa vinaria, ean 
sint fere rotonda, latera non habent: 
lateramina antem, L e. laterea, hi* 
bent, cnm sint èctilia, et ex terrt 
constent. Vasi autem, quod ia so- 
perioribus dnabus edittOBÌbiis pne- 
termiseram, quia nullo in codice re- 
pereram, in liac editione tandem 
reposui, Capellas anctoritatem seca- 
tus: quem homo contnmeUo»ns, et 
de me male meritns, teatem prodax- 
it. Nam libri omnes et vnig. et 
manuscr. habent tasis, * Vas' antem 
et ' vasnm* dixisse veteret, testator 
et Carisius : nullo qnidem acrtptore 
teste producto : se4 Itcet hoc aneto- 
rit locupletls, Fabii Pictorìs, tes- 
timonio confirmare. Sic igitnr ine 
apud Nonium in voce * pelobrinB :' 
* Aquaro manibus, pèdibnsqne dato: 
polubrnm sinistra mano teneto : dex- 
tra vasum cum aqóa:' et Pianti io 
Trucul. 1. 1. 33. *Ant emta anelila, 
aut aliqnod vasum argenteum/ Ac* 
et Catonis apnd GeD. 13. 82. ' Neqae 
mihi aedificatio, ncque vaaun, nc- 
que vestimentnm ullum est in mane 
pretiosum » ncque pretiosus a^rvns, 
neqne ancilla.' Lamb, Dolia poim la- 
tfritii operia erant. Faher. Dolia 
eiiim vinaria laieritii operis erani, 
Horatio * TestaB :* et ex latere * La- 
teranien,'ut ex ferro* Ferramen,'ex 
■ere * itramen/&c. Creech, 

233 Ut intinualur] I. e. ubi, vel 
cnm ìnsinuatur. Lamb, 

235 ^talem] Longissimum teni- 
pnHjdiuiisffimf. sic Plaut. Aniplùtr. 
<t. 2. 3. *• cH> modo, ut pioferto vìva» 
a'tatem miser.' idem Ciircul. 4. 3. 



T. LUCRBTII CARI DB RBRUM NAT. LIB. VI. 1617 



IS. *sed TlTea per me «tatem qni- cetitem, et molta ignis temina e nti- 
éem/ Idem Psend. 1. 6. 100. * Do bibns istii exprìmentem : tandem 
iwmem tettem tibi, te aetatem impone Yel moto sno Tel ab igneis UtU parti« 



babiturnm.' Idem Poeniil. 3. S. 
< Bone si qnid malefacias, »tatem 
expetit.' Sic et Ter. £nn. 4. 5. 7. 
^aa abiit a milite? C. jamdudam 
aetatem.' Idem Heaot. 4. 3. 38. 

* Qoid ? (malom) me «tatem censes 
▼elle id adsimolarier ? Unos est 
diesy dom argentom eripio : pax, ni- 
hil ampliuc' obi tamen volgo legitar, 
Qmd? moiiMa, me tandem, idem He- 
cyr. 5. 1. 21. ' Nam neqoe ille hoc 
animo erit aetatem: neqoe poi to 
eadem istac aetatem.' Lamb, Ter. 
Enn. 4. 5. * Jamdodnm : aetatem li- 
tea annt inter eos factae Maxnmv.' 

* Jamdodom aetatem* prò ionginqoo 
tempore : Lorillos, * Ut moltos men- 
•esqne, die«qae; non tamen aeta- 
tem :' Donatus. Creech. 



colia accenaom ingenti com fragore» 
et immani impeto erompere : iste 
aotem eroptione ita concntit et dia- 
trahit nobiom partes, nt totae in 
grandinem abeant, ?el in imbrem dia- 
aolvantor. Haec vas. 66. Creech. 

240 Avettere tigna] Sic repoaoi, se- 
cotoa Kcriptorae veteria non obacnra 
Teatigia. Nam libri volg. habent 
l^giia. Etiam hanc emendationem 
diaalmolanter arripoit Zoiloa. Iioai^. 
Ita vet. quidam libri, ot et sop. 2. 
106. Involg. lijgna. Gifan. 

241 Monumenia"] Ut atatoaa, aepol- 
cra, tropaea, porticoa, theatra, tem- 
pia, arcoa triumpbaleia, et aimil. 
JLamb. 

Demotiri] Qoidam libri acripti ha- 
bent eommoUri, Ego scriptnram voi- 



836 Usqme adea poUenà] Sic reatitni gatam retineo : neqoe tamen enti- 

a qninqne libria mannacriptia admo- qoam damno. Lamb, Vet. libri fere 

nitus, in quornm triboa scriptum eat commotìri, MaruUoa : demottrt, nt et 

MienSf in dooboa tellene, niai quia vulg. Gif, A Hi, coaimoUri. Faber. et 

dicat, legi posse ceUent, prò excel- Creech. 

lena : ot sit simplex prò composito. 244 Neque te in ffromisgis pìura ino* 

qood minns probo. Volgata lectio rabar] Sic sop. 5. 92. ' Qood anper« 

«ntem, candene^ anbdititia et adulte- est, ne te in promissis plora more- 



rina eat. Lamb, Utque adeo toUene, 
Ita vet. libri. Qoidam : telUns^ ut 
aop. protaUere, quidam: proteUere, 
Lambinua fìicit : poUeas. Volg. eoa* 



mor,' &c. ubi admonoimos, a qoibua- 
dam viria doctis legi ne te promieeiSf 
&c. aine praepositione in, Lamb. Ne- 
que te in pramiesiB, Ita ex vet. libria 



deus, Oifan. Recte Lambinoa, poi» posoi, ot et aop. 5. 92. G^ca. 



lene, et valeat Oifanii toUene et ali* 
omm eandene, vel eeUene, via. excel- 
lena. Creech, 

237 Etdominantior'] Et potentior, ly- 
KpmT9ar4pa,KpérTonff Kvpttn4pa,Lamb, 

Htfc] Via fulminia. Lamb. 

S3S Nane ea quo poeto gignaniur'] 
Cam ortnm folmioia exquiras, obser- 
vandnm est nonqoam sine nubibos 
deosis fulminare ; nisi enim spisssa 
eaaent nobes, atqoe alte exstrnctae, 
non illa grandinis et imbris copia 
folmen seqoeretor : in istia igitur 
nobibos concipiaa ventum pernici 
motu circomrotatom iato moto calca- 



Plora'] Amplioa. Lamb, 

245 Alteque putandum NMirne ex» 
etructi9] Sic legendnm, non, nt in 
qoibosdam lib. extractie^ neqoe, nt in 
nonnollia, extrusit. aUe exttructit an- 
tem, i. e. alte exaggeratia, et denais. 
aie Marcua TuUioa dixit lib. 2. de 
leg. 'sepolcrom altioa exatmere.' 
idem 5. Tose, translate, * Mense con- 
qoisilissimis epulia exatroebantor.' et 
Hor. Sat. 2. 6. 105. * Qnae procol 
exstroctis ioerant hesterna canistris.' 
bic qnoqoe soi similia foit Zoiloa. 
Lamb, AUeque putandum eat Nubibue 
exttruetie. Ita sop. Alii : extraeti$g 



J>elph.et Var.CloM, 



Lncret, 



6 K 



e 



1618 NOTiB VARIOftUM IH 

estirul»; atte. Gifm. Bri9, Ila tcHptissa Lnrtvticm omal- 

SM Nam eélo mmUm Mfifio] Naoi no crediderim, «t ait fimplex fpt» 

eadem est Yenti, teme MOtui, tooU composito, * fertas' pr* reérrtas, «I 

tnts, et faìminis Materia, et (ut Ita * pietas' prò repletos, et simli» ap«4 

dieam) essentia, nempe sicca ezba* Nostrum. Sic ignibns et * tcmìs re- 

latio, tit scribit Aristoteles Hbro se* pletan' bone oiinbaiii dicit, Yemo ab 

CQDdo mefeor. in extr. ex b«c eoioi bine tertio : et parìter in prscedea* 

saper terram qaidem fit Yentas : Ìb tibas : ' tenebris maf nes coeli aiYer> 

terra antem, seo Bob terra, terra nas complerì.* Constroctiooi tamen 

motas: in nubibos Yoro ycI imber, obBtatparricii]a,H^aiiteYerìnNn,qnod 

Yel tonitms, ycI procella, ycI fahnen. seqnitor. Vide igitar, nam scripie- 

hsmb, rit Locrelins : Et feriui ieneM», pfs- 



250 Undique^ uH tenelnta mmuié] cmI attrahU atram Fubmmihm grmnim» 
Quattoor Yersos qol deinceps se- tempeaitiiem, t^e, ' Attrahit,' dam fla« 
qaantar, sup. positi sant lib 4. non minis rito, ex densa lafeqne stispeiHa 
longe a principio. Lmnb, nnbe descendit. Simile qaid nantis 

256 DMitifain Jkanen] Sic legen- nostrìs Yocitatiir een ritrp^ sive mi 
dam, non demiumn fulmen ; nigrnm Warp, q. d. Yoraginem, gnrgiten, &c« 
enim nhnbom expressit similitodine Preig, et Hav. 
flaminis picei e caelo demissi. Hie 200 Harreseant'] Homines. Leai6. 
quoque Zoilas falt roalignnt, et fidtr- . Ac ieeta rt^mnaU] Immo etiam spe- 
MOMf, et Kwéfoneu Lamb» Vnlg. /a2- cus subeant. Qnod de Tiberio tra- 
MM, male. Hac in re saBpissiraa ditaro est. Lamb, 
Yariatum. Gtfan. 26S Inadifieata] Exaggerata, et es* 

255 Ptttierea penape niger quoque strncta. Tralatio est. proprie waf* 
per mare mmìnu^ Ut pitie e caio demU* pavit Cssar lib. 1. de B. C. * Portas 
emnfMMenf in undae Sic cedit et fertnr obstrait, yìcos plateasqne inaedificat, 
fenetnie proni/, 4r^.] Fateor, neqae fossas Iransversas in YÌit perduch.' 
me illiQS padet, non intelligo quid et Marcus Tnlltas orat. de harmp. 
boc sit negotii, Nimbuefertur tenebrie resp. * In domo tna est invdificatam 
procal; sed hoc me beat, lector, qnod sacellnm.' Qaanqnam hoc proxi- 
nec ta fortasse, imo, certa res est, non mnm exeraplnm aliqaantnm a 8apc*> 
intelligts. Qaid autem, donec plns rìore discrepai. Lemb, Mox, nt et 
ingenii et ta et ego babeamns, Yel antea, * extrnctis alte aubibna.' Feb, 
certe mellorem magistnim nacfi Aie- 205 Nec tanto peeeent vemientie oppri- 
rimas, quid, si legeretar, et fertur mere imbri\ Ita vef. libri. In Yolg* 
ierrìe procul? Non ita, ut opinor, prò renientie: hoc terrae, Marulhu: 
taale ; enm sdlieet antea occarrerit, tantoi imbree. Quidam : vioemee, Otf. 
'pemepe niger qnoque per mare Secutus olim fueram codices Yolg. 
nirabos.' Nautap vero qnanto ' a ter- qui sic habent, Nee temto poeaeitt kme 
ria* absnnt longius, tanto et ils a terrae opprimere imbri. Et taoien an- 
tempestate graYius periculnm est, tiqnam scriptaramlectoriindìcaram: 
quippe qui in tntam se yìx satis tem- qu» talU est, Nec tanto poeeent emì- 
porì recipere posstnt Foòfr. Ego eniee opprimere imbri : onde qnosdan 
autem Yideor intellexisse, nempe fer- Snspicarì sciipseram, legendum ai- 
tar Yalde tenebrosns per mare, prò- venteie, i. e. homines, seo animanteis. 
cai ab lis qui in terra collocati hor- Yulgatam autem illam sic dedara- 
retcont. Creech, Isaìacus Vossios, et bam : et b»c, Yidelicet falmina, non 
anootator noster, ex ejusdem seu posient, &c. Ne itlad quidam omise- 
Ms. sea conjectora : Et fertne tene- raro, quibusdam Yiderì legendum, et 



T« LUCRBTII CARI DB RERUJI NAT. LIB. VI. 1819 



ìbmgret terrai^ tfc, nt sabuitel- 
r voi: tempestas : et hic, Nec 
Hmet terrmt kae ^pr, tmòrt, ifc. 
HI seq. Flunàna abund. mi fue- 
Nmic vero antiquain sic leviter 
."•9 Nee tmnti p^sstfd ven^adtB op- 
€ imbretj F/iimtna, 9^* ad ' op- 
re' antera subintelligo nos, sen 
Dteis. Licet etian tic legere, 
m longe ab, aotiqiw srriptnni. 
mio poitemi viutii9i$ apprimert 
nt subiotelligamni nobila: et 
teis* lit accusandi casus, etsig* 

animaoteis. Saperiorem lec- 
1 adjavat versas, qai est 1. 286. 
validi possa ot pontes veuientis 
Vim siibitam tolerare/ &c. 
ites' antera prò boininibns et 
Btibns e tiara Arnob. posnit lib. 
qno (Christo) jam diidnm tanta 
epimns dona viventes, et ex* 
nuis, dies cura ▼enerit, ampli- 

Qnaraqnam * viventes' apnd 
Ioni proprie potins videtnr 
m, prò iis qui vivnot, ut sit, 
i viviraus, vel interea dura vi- 

Lamb, Hiec vis. nnbila, ut 
obmnnt terram calìgine, ita 
oppriraunt : nec video cur buie 
li prsBferatur alia Nec ianH 

venienies opprimere Imkre$, 
I. 

Cmmposque nature] Hoc eod. 
f. 40S. ' quid nndas Arguir, et 
m molem, camposque natan- 
rt tib. 5. 489. * Augebat mare 
do, camposque natanteis/ ^ fa- 

abnndare flnraina' antem, 
n loqnendi genns Lncretio, et 
rais seriptOribns : de quo supra 
«Ige, vs. 212. * qn« faciunt 
e falgere colores :' et itera S. 
i|aod faciat nos Vivere con 
èie, Lamb, 

Hi» igUur Ventit] I. e. talibns 
ventis atqne ignibns omnia 
ica referta snnt : ideoqne pas- 

est per totam c»li regionem, 
omneis sptheris parteis, toni* 
: folgnra gignantur et excitan* 



tur. Vocem pletm janxit cun aofe- 
rendi casa, cura M. Tullios solcat fere 
cura patrio coajnngere. Lomfr. 

270 Qwippe €tanm mperm] Pancia 
ante versibns; vs.204. * Hae etiam 
fìt uti de causa mobilia ille Devolet 
in terram,' &g. Lojiiò. 

273 Hi» ubi wiUm» eas ùimi] Ordo : 
Ubi igitnr hir idem ventns, qai eas In 
unum qnemvis locnm forte cogit, 
expresait, &c. iMmh, 

274 Vtpvria] Caloris, et saepe ali« 
bi, et fere semper. Loinò. 

276 SeifM» »imMl eum ee] In prepe« 
sitione ' rum,' m non eliditnr ; quod 
neque buie scrìptori, nequealiis non- 
nuUis est inusitatnra, ut alias admo* 
nuimus. Lamb, 

276 huinuntut ibi vortex] I. e. tara 
ventornm globns ìngressns, vel intro- 
missus, circumagilnr in aere, et fal« 
men vehiti qnibnsdam calidis forna- 
cibns intns fabrirator, parat, excndit, 
et exacoit. Lambin, In cavia vii. 
et profundis nubimn spelnncis. 
Creeeh. 

278 Nam émpHci ratione o^crmfthrr] 
Nam dnobns modis vortex ille venti, 
sen ventns ille cenglobatus et convo- 
Intos, ignem coneipit, I. e. fit fulmen. 
Lamb, 

ipae giÈopie Mobilitate] Libri vnlg. 
habent, ipae ema eum, &c. quidam 
legnnt tp«c euaque; ego ip$e ettapte bac 
editione reposni: qnamvis oKm ipse 
§ua nam ediderim f Quam lectìonem 
alii avide sunt secnti. Snnt antem hi . 
duo modi, qoibns ventns ille oonvo- 
Intns et conglobatus, fit fuhnen. 
Ipse (inqnlt) vortex et ex sna ipsipi 
mobilitate, hoc est sua celeritate, 
sive sno eelerrimo motn, ealorera 
contrabif , et e contactn ignis. Lamb, 
Alii, ipH emapte, melius forsan ; non 
enim placet vocis istius 'nam' repe* 
titsp sonns. Creeeh, Videtnr mifai 
scribendnm esse quom (nam plurimi 
Mas. eum habent) i. e. quom et ips a 
calescit, prò calefiat, sua mob. é^r, 

Hop» 



1622 



NOTiS VARIORUM Ilf 



Dee omnino line magna eaiua, ani 
ratione, veotnt frigidos esse poteiif, 
ei qno tempore, tea ei qno loco, 
tanta vi immissos est : nt non, si In 
cama, i. e, interea dum fertor, non 
concipit ignem, neqne accenditnr, at 
saltem pervenìat in loca inferiore, 
jam caloria particepi, et cnm calore 
mistBs. Lamb, 

t23 MobUUaà] None mobilitatls 
qo» est In fulmine cansas affert. 
Idtmb, Pemicitas et Ychementisti- 
mns ictus fulminis e sopra positis fa- 
cile explicarì potesL Nam ventns 
nnbibns inclosos fremit et fervet, om« 
ttia nobis latera pertentat, exitumque 
qn»rìt, ideoque cum perruperit mag* 
no cnm impeto evolet necesse est; 
▼ss. 7. Adde qood e minutis et Isrvì- 
bus seminibns constai, ideoque per 
inanes meatns aeris trensit ; vȏ. 6. 
Uis sobjonge ill&ns gravitatem, eam- 
que Icttt maxime adaoctam vss. 6. De- 
mura vss. 8. adde qnod e longinqno 
cadit, ideoque plores celerìtatis gra- 
dua momento qnolibet acqairit, for* 
san etiam ab ipso aere a<ynvatnr. 
Et qoid mirnm si corpus greve mag- 
na cum vi erumpens, et ab aliis cor- 
pori bus protmsnm, magna celeri tate 
cadat, et graviter percellat omnia? 
Creeek. 

184 Incita ae vii] Sic legendum po- 
tins, quam imita, si lib. nannicr. &• 
dem habemns. Lamb, Ita veteres li- 
bri. Vulg. quidam: tasi/a. Oifan. 

S85 Conamen tumit] Conatnm su- 
mit. Sic loqnitur et inf. 1029. < Et 
partero in quamquam conamina sum- 
sit.' Lamb» Metaph. ab iis, qui, col- 
leciis viribtts et spinto, se se ad cnr- 
surem parant. Fa6cr. 

126 Capere] XmpM, recipere, tan- 
qnam vas. Lamb, 

Impetii ametum] I. e. impetos mag- 
nitudinem, seu incrementom. Lamb, 
Direbant enim Mmpetis' prò impe- 
to*; unde frequens hodieqiie apnd 
poetas receotiores 'iropete.' Faber. 
imfee [non impeH$ì non solom nsita- 



tnm poetis, sed et Floro, ut recte ob* 
servatnm Salmasio, qai tamen non 
vidit alterum locom ubi de OaUis 
agit, ubi similtter rednceadnns: tai^ 
peà Notae Mss. Vossii sen BeverU ad 
marg. Aonot. Fabri. 

S27 ExTprimitur] tuBXlfifroi. Lawtb, 

Votai] Tralatio, ad signiicandam 
et illostrandum adbiblta. Laaik, 

828 Ut vaUdi» qam de Temneniit] 
Alia illnstretio, a simili* Lamb, 

S80 Adde qnod e panria, ifcJ] Sic sap. 
2. 884. ' Dicere enim possis, cseles- 
tem fulminis ignem Sobtilem magis a 
parvis constare fìgoris,' óce, Lamk, 

830 Nec facile 'et tati natmref a&sis- 
tere] Sic panilo ante : 826. * quoi nil 
omoino obsifttere possit.' Lamb, 

831 Inter enim/ugit] I. e. nam la- 
git Inter omneis res, in quas inciditi 
si modo sint rarse, et non solidss. 
Lamb, 

Per rara rtamm] Sic habent omnas 
libri vulg. praeter Florentlnos: qni- 
bnscnm(vnlgat08 illosdico)congmonl 
qnatnor libri manoFcripti. neqne vi- 
deo, qoamobrero qoicquam immotare 
debuerit Marullns : qui reposuit per 
aperta rtoram. Nam signi6cat (opt- 
nor) Lncretius ; fnlmen penetrare In 
corpora per raras vias, quse scilicet 
insnnt in corporibns non solidis, sed 
raris, qoalt* est lignum. nam qnsB sunt 
solida et dora, vel discutit et distnr- 
bat, nt saxa : vel liqiiefacit, nt an- 
rom : vel comburi t, nt ossa. Lamb* 

832 Non igitur waUtis ojfenHbne] I* 
e. non igitnr offendit in multas res, 
qoa; id remorari et retardare possint; 
vel quibus retardattnn luesitet. Lamb* 

884 Deimde, quod omnino, ^e.] Alia 
ratio raobilitatis fulminis: qua? snmi- 
tur ex f o, qiiod sopra, probavit 8. 184. 
omnia corpora deorsum ferri, nulla 
sursnm : ' Nunc locus est (ut opinor) 
in bis illud quoque rebus Confirmare 
tibi, nullam rem posne sua vi Corpo- 
rearo sursum ferri, torsumqne nieare.' 
I<am6. 

Pondera deoeum] Sic vet. libri; 



T. LUCRBTII OAftl DB RERUM NAT. LIB. VI. 19^ 



recte. Volg . ^Èemwtm, Quidam vet. 6«BÌa semioa volv^ntU c«nnìB in 

émrmm. Sic et S. 1029. Gifn im Ed. emm loci». Umb. 

fmi, Uadmau D i wrmm: Gifami ùìmé S46 FarMa H ex ifm\ Alia canaa 

dmaas abaqoe r, Ibraan respoadet r^ aobiliCatis, nempe quia falmen, dan 

' tósBVi' prò rariaoi, qnod agooscaot fertor, qusdaai corporm ex aere se- 

OUmsk LaU Gr. tioiiliter 'prosa' eom traliere poteat, qiue angeaat ejoa 

•ratio ex prona, &c. Prtig. BMbilitatein. At qaas alia ex aere 

tS8 DiitMtmi fi/agìM\ Di«tvrl>et, et oorpora trabere poteat, qoam Yeoti 

diraat ictibns. Laai6. feaùoa? Atqai Ariitoteles Meteor. S. 

Jriaarfa» asfaaCar] Prafert baac lo- 1. in extreroo alt, semper veatom tMMit 

vtBOk Noaina ia t^oce itìmtr: affcrtqoe coiuitem fblminia, semperqoe ei prc- 

teatiaioaia alioraai aatiqooraai scrip* iiy. ci^aa rei boc argamentum afert, 

leram, at Tarpila ia Tbraayl. * Age, quod ea qu» a fulmine jangam tan- 

age : ingredere : atque ntiiiani i»toe geada sant, prins qaaoi pereatiaatar, 

perpetanai itiner sit Ubi :' et PacBTii nKitentur, atpote veato priaa in ef 

Atalaiita : * Dolet, pigetqne magia aia- irruente. Loaìfr. 

g i aqa e me, cenatum boc nequicqnaro S46 iMeuàìoU'] Amplificanti augent* 

Idaer.' Laaiò. Lamb, 

09 Dmifmt qmèd Ungo] Postrema 347 ImcohamdMqut vcail] Nane ra- 

tatio, quamquam sobjicit ei et aliam, tionem exponit, quamobrem per 

iod quasi dabiians. Denique (inquit) qnaadam rea integraa et incolamei